Anda di halaman 1dari 9

istos yayın: 42

politika historika: 11
Üç Milliyetçiliğin Gölgesinde Kadim Bir Cemaat:
Arapdilli Doğu Ortodoksları,
© istos yayın, 2018

Birinci Basım: Haziran 2018

Derleyen: Haris Rigas

Yayıma Hazırlayan: Seçkin Erdi

Kapak ve İç Tasarım: Aykut Kaplan

istos yayın
Mumhane Caddesi, No: 39, Aziz Andrea Manastırı Hanı,
Karaköy-İstanbul
Tel: +90 212 243 41 61
www.istospoli.com / info@istospoli.com
Sertifika No: 25219

ISBN: 978-605-4640-61-4

Baskı:
Figür Grafik ve Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti Yıldırım Oğuz Göker
Cad., Nilüfer Sk. 5. Gazeteciler Sitesi, No: A 19/5 Akatlar-İstanbul
Tel: +90 212 282 77 01
Sertifika No: 14746
ÜÇ MILLIYETÇILIĞIN GÖLGESINDE
KADIM BIR CEMAAT
Arapdilli Doğu Ortodoksları

Derleyen: Haris Rigas

Zerrin Arslan
Anna Maria Beylunioğlu
Şule Can
Polina Gioltzoglou
Özgür Kaymak
Haris Rigas
İÇINDEKILER

Önsöz���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������7

Örnek Vatandaşlar mı? Beşinci Kol mu?��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������9


Sekülerlik ile Çokkültürlülük Arasında Suriye ve Türkiye’deki Rum Ortodoks Toplulukları
Haris Rigas

Antakya’da Rum (Arap) Hıristiyan Kimliğinin Görünürlük Biçimleri�������������������������������������������������������������������������������������43


Etnisite, Ayrımcılık ve Mülksüzleştirme
Şule Can ve Zerrin Arslan

İstanbul’da Yaşayan Antakyalı Ortodoksların Kendilerini Kimliklendirme Süreci ve İstanbul Rum Cemaatiyle
İlişkisellikleri�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������71
Özgür Kaymak ve Anna Maria Beylunioğlu

Nar Ağaçlarının Köyü Tokaçlı�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������143


Bir Ziyaretten Notlar
Polina Gioltzoglou

Yazarların Özgeçmişleri���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������158
ÖNSÖZ

U luslar ve etnik grupları, sanki bunlar, dil, din ve âdetlerdeki


benzerlikler yoluyla bir araya gelmiş homojen gruplarmış gibi
düşünme eğilimi aşikârdır. Ancak gerek yaşanmış deneyimimiz ge-
rekse geçmişe dair her makul çalışmanın ortaya koyduğu üzere hiç-
bir şey gerçeğe bu iddiadan daha uzak değildir.
Bu kitap, istos yayın’ın, sosyal bilimcilerin (Latince “eşik” anla-
mındaki limen’den hareketle) “liminal grup” dedikleri, yani farklı
siyasal, dinsel/mezhepsel ya da etnik gruplar arasındaki “sınır geçiş-
lerinde” yer alan topluluklar üzerine olan bir yayın dizisinin ikin-
ci kitabı. 1      Osmanlı ve Türkiye bağlamı düşünüldüğünde, Türkdilli
Doğu Ortodoksları (Karamanlılar), Girit (Turkokritiki), Makedonya
(Vallahades) ve Karadeniz’deki Yunandilli Müslümanlar, Yunandilli
Yahudiler (Romaniotes) ve Ermenidilli Doğu Ortodoksları (Hayhu-
rum), bu “liminal grupların” karakteristik örneklerini oluşturur.
Farklı ve rekabet halindeki aidiyet biçimleri arasında kalmışlığın,
tarihsel olarak, hayatta kalma ve kültürel esneklik bakımlarından hem
bir avantaj hem de bir zayıflık olduğu kanıtlanmıştır. Bir yandan bu
durum, bu toplulukların bir aracı ve kültürel üretim, iktisadi faaliyet ve
siyasal etkilerin yaygınlaştırıcısı gibi bir işlev görmelerini sağlamıştır.
Diğer yandan ise bir “azınlık içerisinde azınlık” konumunda olmanın
beraberinde getirdiği içkin belirsizlik, çoğu zaman bu toplulukların

1- İlki, Foti Benlisoy ve Stefo Benlisoy, Türk Milliyetçiliğinde Katedilmemiş Bir Yol Hıristiyan Türkler ve Papa Eftim,
istos yayın, İstanbul, 2016.

- 7 -
kültürel miras ve refahını siyasal manipülasyon, asimilasyon ve hatta
bir bütün olarak ortadan kaldırılma tehdidine açık hale getirmiştir.
Antakya’nın Arapdilli Doğu Ortodokslarına dair kolektif bir yayın,
aslında bir hayli gecikmiş bir projedir. Bu kadim topluluk, Bizans,
Osmanlı, Suriye ve Türkiye kültürlerine yaptığı büyük katkılara karşın
uluslararası bilim camiasında gözden kaçan bir konu olarak kalmıştır.
Bu konuda ileride gerçekleştirilecek daha kapsamlı bir monografiyi
beklerken elinizdeki kitap, farklı alanlardan uzmanların bu topluluğun
geçmiş ve bugünkü deneyimlerinin farklı boyutlarını aydınlatan çalış-
malarını ilk defa bir araya getirmektedir. Benim şahsi katkım (Birinci
bölüm), Arapdilli Doğu Ortodokslarını bir diyaspora olarak ele alırken
Rum ve Arap Ortodoks kimliklerinin tarihsel oluşumunu, Kemalizm
ve Baasçılık gibi iki modern siyasal hareketin açığa çıkardığı imkân
ve tehditlerle karşılıklılık içerisinde ele almaya odaklanıyor. İkinci
bölümde Şule Can ve Zerrin Arslan, topluluk mensuplarıyla yapılan
derinlemesine mülakatlar aracılığıyla bu topluluğun tarihsel vatanı
Antakya’da karşı karşıya olduğu güncel gerçekliği irdeliyor. Üçüncü
bölümde Özgür Kaymak ve Anna Maria Beylunioğlu, bu topluluğun
İstanbul’da yaşayan üyelerince ifade edilen farklı aidiyet biçimlerine
ve bunların İstanbul Rum toplumuna meşakkatli entegrasyon süre-
cinin açığa çıkardığı meydan okumalara odaklanıyor. Nihayet kitap,
Polina Gioltzoglou’nun İstanbul’daki Antakyalı Ortodokslar üzerine
olan çalışmasının ardından 15 Ağustos’ta gerçekleşen senelik yerel
festival münasebetiyle ziyaret ettiği Tokaçlı köyünde gerçekleştirdiği
ve maddi kültür, mutfak pratikleri ve aidiyet arasındaki etkileşimi
incelediği katılımcı gözlem çalışmasıyla tamamlanıyor.
İstisnai çalışmaları için tüm yazarlara ve ayrıca tarihleri, kim-
likleri ve mevcut durumları üzerine böylesine açıklık ve belâgatle
konuşmayı kabul eden topluluk mensuplarına istos yayın adına en
derin teşekkürlerimi iletmek isterim.
Haris Rigas
İstanbul
Mayıs 2018

- 8 -