Anda di halaman 1dari 13

See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.

net/publication/305492858

Tema dan Isu Penyelidikan Mengenai Gejala Sosial pada Dekad Pertama
Abad 21 di Malaysia Themes and Issues in Research on Social Problems in
the First Decade of the 21 st Century in...

Article · January 2010

CITATIONS READS

2 1,595

1 author:

Azlina Abdullah
National University of Malaysia
18 PUBLICATIONS   2 CITATIONS   

SEE PROFILE

Some of the authors of this publication are also working on these related projects:

Generasi Y Berisiko: Nilai, Bakat dan Cabaran Kehidupan di Abad 21 dan Masa Depan View project

Tingkah laku pengundi pru13 View project

All content following this page was uploaded by Azlina Abdullah on 22 July 2016.

The user has requested enhancement of the downloaded file.


Tema dan Isu Penyelidikan Mengenai GejalaAkademika
Sosial pada78Dekad
(Jan. Pertama
- April) 2010:
Abad 321- 14
di Malaysia 3

Tema dan Isu Penyelidikan Mengenai Gejala Sosial pada Dekad Pertama Abad 21
di Malaysia

Themes and Issues in Research on Social Problems in the First Decade of the 21st Century in Malaysia

AZLINA ABDULLAH

ABSTRAK

Malaysia sedang mengorak langkah menjadi sebuah negara maju menjelang 2020. Seiring dengan pembangunan
dan kemajuan tersebut, muncul pelbagai persoalan dalam masyarakat yang menuntut para sarjana, pemikir dan
pembuat dasar untuk mencari jalan penyelesaian yang bijak lagi berkesan. Peningkatan kejadian jenayah dan
pelbagai bentuk gejala sosial lain seperti pembunuhan, rompakan, rogol, keganasan rumahtangga, penagihan
dadah, ragut, seks di luar nikah, dan pornografi internet telah menimbulkan kebimbangan dalam kalangan anggota
masyarakat, pelancong dan pelabur asing terhadap tahap keselamatan yang sedia ada. Banyak kajian tentang
gejala sosial telah dijalankan oleh ramai pengkaji. Dalam tempoh sejak awal tahun 2000 sehingga sekarang,
terdapat kira-kira 150 buah kajian tentang pelbagai gejala sosial. Jumlah terbanyak terdiri daripada kajian yang
bersifat asas ataupun gunaan serta penyelidikan tesis Sarjana dan PhD, manakala kajian rundingan yang khusus
untuk memberi input kepada penggubalan dasar negara amat sedikit sekali. Isu-isu yang dianalisis dalam
penyelidikan itu pula lebih tertumpu kepada statistik dan jenis-jenis jenayah serta masalah sosial yang ‘popular’
seperti sumbang mahram, salah laku pelajar sekolah, ‘mat rempit’, dan pornografi internet. Kajian tentang jenayah
berat seperti pembunuhan, rompakan bersenjata dan jenayah bersindiket yang memberi impak besar kepada
keselamatan dan kesejahteraan masyarakat adalah amat kurang. Justeru, kajian baru khususnya kajian yang boleh
memberi input langsung kepada dasar negara perlu diberikan keutamaan dalam dasar pembangunan sosial negara.
Penyelidikan dan pembangunan khususnya dalam bidang sains sosial dan kemanusiaan diharap dapat menyumbang
kepada korpus ilmu, dan untuk tujuan advokasi sosial bagi membantu penggubalan dasar negara demi kesejahteraan
masyarakat.

Kata kunci: Jenayah, gejala sosial, penyelidikan, dasar pembangunan sosial, Malaysia

ABSTRACT

Malaysia is striving to become a developed nation by 2020. However, such development and progress have also
brought about many problems in society that require the scholars, thinkers and policy makers to seek ways to
effectively address them. The increase in crimes and other social problems such as murder, robbery, rape, domestic
violence, drug addiction, snatching, extra-marital sex, and internet pornography, have caused grave concern regarding
security among members of society, foreign tourists and investors. Researchers have conducted many studies on these
social problems. In fact for the period since the beginning of this decade, about 150 studies have been conducted on
social problems. Most of the studies consisted of basic or applied research and studies for the fulfillment of the Masters
and PhD theses, while consultancy research for policy input were very few. In terms of issues analysed, these studies
focused more on statistics and types of crimes, as well as on common social problems such as incest, misdemeanour
among school students, illegal racing, and internet pornography. Studies on serious crimes such as murder, armed
robbery and syndicated crimes that would have serious impact on security and welfare of society are extremely few.
Given such a situation, new studies especially those that could provide input to policy should be given priority in the
country’s social development policy. Research and development especially in the field of social sciences and humanities
should contribute to the corpus of knowledge, but equally important is public advocacy to help policy formulation for
the well-being of the country and society.

Keywords: Crimes, social problems, research, social development policy, Malaysia


PENGENALAN ditangani. Fenomena ini juga terdapat di negara-negara
yang sedang membangun dan pesat mengindustri seperti
Pengalaman perindustrian dan pemodenan di Eropah sejak Malaysia. Justeru itu, sebagai sebuah negara yang pesat
abad ke-18 menunjukkan bahawa terdapat pelbagai membangun, Malaysia seharusnya mengambil iktibar
persoalan masyarakat yang perlu ditanggapi dan daripada pengalaman kejayaan dan kegagalan negara-
4 Akademika 78

negara maju generasi terdahulu, iaitu negara-negara Barat. Perbincangan mengenainya dimulakan dengan membawa
Sejarah pembangunan negara-negara maju menunjukkan sorotan kepada konsep yang diperkenalkan oleh Emile
bahawa semakin meningkatnya proses pemodenan dan Durkheim iaitu mechanical solidarity, organic solidarity
perindustrian dengan kebangkitan kapitalisme melalui dan anomie dalam menerangkan apa yang berlaku dalam
Revolusi Industri dan Revolusi Sains, maka semakin masyarakat pra-perindustrian di Eropah pada abad ke-18,
banyak pula persoalan masyarakat yang timbul. dan kemudiannya konsep goal dan means yang
Beberapa masalah sosial di Malaysia seringkali dikembangkan oleh Robert K. Merton.
dikaitkan dengan proses pembangunan dan transformasi Bahagian kedua pula akan tertumpu kepada
sosial yang mendadak. Proses perbandaran dan transformasi masyarakat Malaysia dalam tempoh lima
perindustrian yang berlaku sejak kemerdekaan khususnya dekad khususnya pembangunan dan kemajuan ekonomi
selepas pelaksanaan Dasar Ekonomi Baru bukan sahaja hasil daripada pelaksanaan Dasar Ekonomi Baru dan
telah merancakkan proses pembangunan negara, tetapi kepesatan sektor perindustrian. Bersama-sama
turut mengakibatkan berlakunya krisis nilai dan pembangunan itu terjelma pelbagai macam gejala sosial
keterasingan sosial di kalangan sesetengah golongan yang turut berubah-ubah mengikut perubahan masyarakat
masyarakat khususnya remaja dan golongan muda. Hal Malaysia. Salah satu ciri penting transformasi masyarakat
ini disebabkan pelbagai faktor seperti status Malaysia adalah berkait rapat dengan struktur sosial,
sosioekonomi yang secara relatif rendah selain hubungan sosial dan institusi. Lebih 50 tahun lamanya,
ketidakupayaan sesetengah anggota masyarakat itu untuk masyarakat Malaysia telah berubah daripada masyarakat
memenuhi tuntutan umum masyarakat berhubung status, desa kepada masyarakat bandar dengan dua pertiga
kejayaan, pekerjaan yang baik dan pemilikan barang daripada penduduk mendiami kawasan bandar.
konsumer (Rokiah 2000a). Justeru itu, hampir setiap hari Bahagian ketiga pula mengetengahkan maklumat
masyarakat didedahkan dengan bermacam-macam laporan penyelidikan tentang gejala sosial yang telah dijalankan
media tentang pelbagai masalah sosial khususnya jenayah di Malaysia dalam tempoh lima tahun (2001-2005) serta
seperti pembunuhan, rompakan, rogol dan jenayah lain. beberapa kajian yang dijalankan selepas 2005 sehingga
Pada masa yang sama terdapat juga masalah lain seperti tahun 2008. Dalam bahagian ini, penulis akan membuat
penagihan dadah, ragut, pecah rumah, sumbang mahram, satu tinjauan menyeluruh dan menganalisis kajian-kajian
keganasan rumahtangga termasuk penderaan seksual ke gejala sosial yang pernah dijalankan dengan melihat
atas ahli keluarga, pemujaan syaitan, kejadian amuk, kepada bilangan kajian, jenis kajian yang berbentuk asas
perlumbaan haram atau mat rempit, seks luar nikah, dan atau gunaan, rundingan serta kajian tesis (PhD atau
salah laku pelajar. Akibat daripada perkembangan ini, Sarjana), jumlah dana dan pembiaya penyelidikan, output
dalam kalangan anggota masyarakat terdapat situasi yang kajian dan siapa yang akan memanfaatkan penyelidikan
dicirikan oleh kebimbangan tentang keselamatan negara. tersebut. Analisis diteruskan dengan mengenalpasti
Bahkan, sesetengah pelancong dan ahli perniagaan asing lompang-lompang dalam kajian gejala sosial sekaligus
turut menjadi mangsa jenayah khususnya ragut, kecurian meniliti perkara yang tidak pernah dikaji lagi. Analisis
dan rompakan. Banyak keluhan dan kritikan diajukan dalam makalah ini akan menggunakan data primer daripada
kepada pihak berkuasa khususnya pasukan polis agar kajian yang telah penulis jalankan bersama ketua
meningkatkan lagi kawalan dan keselamatan negara. penyelidik Abdul Rahman Embong dan Nor Hayati Sa’at,
Gejala-gejala ini, sekiranya tidak dapat dikawal dengan iaitu kajian ‘Inventori Penyelidikan Pembangunan Sosial
baik, boleh menggugat keamanan dan kesejahteraan di Malaysia, 2001-2005’. Selain menggunakan data primer
masyarakat, menjejaskan perpaduan bangsa dan kajian empirikal tersebut, penulis juga akan memaparkan
membantutkan perkembangan ekonomi, politik dan sosial kajian-kajian tentang gejala sosial yang telah dijalankan
negara. Bahkan, usaha kerajaan untuk menarik pelaburan dan hasilnya pula diterbitkan sebagai artikel jurnal dan
asing juga boleh terjejas akibat daripada perkembangan bab dalam buku oleh beberapa orang penyelidik.
ini.
Berlatarbelakangkan perkembangan di atas, makalah
ini membincangkan kajian-kajian yang bertemakan gejala TRANSFORMASI MASYARAKAT MALAYSIA
sosial di Malaysia, mengenalpasti halatuju kajian-kajian DAN KEMUNCULAN PELBAGAI GEJALA SOSIAL
itu serta lompang-lompang dalam kajian berkenaan gejala
sosial. Skopnya terhad kepada penyelidikan yang telah Ahli sosiologi Perancis, Emile Durkheim, menerangkan
dijalankan meliputi lima tahun, iaitu sejak 2001 hinggalah tentang keadaan yang dipanggil anomie, iaitu kekacauan
2005, termasuk beberapa kajian yang dijalankan setakat norma yang berlaku dalam masyarakat di Eropah yang
tahun 2008 dan telah diterbitkan sebagai prosiding seminar mengalami proses pemodenan dan perindustrian akibat
dan bab dalam buku. Makalah ini terbahagi kepada empat kebangkitan kapitalisme mulai Zaman Pencerahan
bahagian, iaitu bahagian pertama membincangkan tentang (Enlightenment) pada abad ke-17, disusuli dengan
kemunculan pelbagai jenis dan bentuk gejala sosial dalam Revolusi Industri dan Revolusi Sains pada abad ke-18
masyarakat yang dikatakan kesan balas daripada dan ke-19. Menurut Durkheim, masyarakat pra-
transformasi besar-besaran dalam masyarakat. perindustrian yang telahpun mempunyai norma-norma
Tema dan Isu Penyelidikan Mengenai Gejala Sosial pada Dekad Pertama Abad 21 di Malaysia 5

sosial tersendiri yang mengikat anggota masyarakatnya Kupasan tentang teori anomie ini digunakan dalam
tidak dapat mengawal individu dalam masyarakat apabila masyarakat Barat bagi memahami norma-norma dan nilai
masyarakat industri muncul. Dalam bukunya bertajuk masyarakat industri yang mengalami transformasi sosial
Suicide (1951), Durkheim menyatakan bahawa runtuhnya besar-besaran kesan daripada Revolusi Industri dan
ikatan moral, aturan, budaya, dan undang-undang adalah Revolusi Sains. Seperti telah terbukti dalam sejarah sains
berpunca daripada transformasi sosial yang mendadak sosial, dalam latar belakang sejarah Eropah Barat inilah
dalam masyarakat. Justeru, masyarakat terpaksa maka lahir tokoh-tokoh pemikir sosial yang mencetuskan
membentuk kawalan sendiri kerana norma baru belum perdebatan dan penulisan yang prolifik, yang mengupas
sempat atau dapat berkembang dengan kukuh. Kesan persoalan-persoalan kemasyarakatan demi memahami
balas daripadanya ialah kekacauan dan ketidakseragaman serta mencari penyelesaian terhadap masalah-masalah
antara keadaan masyarakat dan peluang individu untuk yang timbul. Dengan demikian lahir dan berkembanglah
membangun, mencapai kepuasan, dan menikmati daya sains sosial dan kemanusiaan seperti ilmu falsafah,
pengeluaran di dalam masyarakat (Shoemaker 1990:99). ekonomi, politik, sosiologi, psikologi, pendidikan dan lain-
Keadaan anomie ini menghasilkan ketegangan dalam lain di Eropah untuk menganalisis masalah-masalah
kalangan individu kerana persekitaran sosial yang tersebut dan mencari jalan keluar (Abdul Rahman 2006).
mengundang konflik, ketegangan, kekeliruan, atau Sebagai sebuah negara bekas tanah jajahan dan pesat
kehendak yang mustahil untuk dipenuhi (Nettler 1984:206). mengindustri, Malaysia perlu mengorak langkah besar
Justeru, akibat pelbagai keadaan tersebut maka muncul dan melakukan lompatan agar tidak ketinggalan seperti
pelbagai jenis jenayah dan perilaku devian dalam ditunjukkan oleh beberapa pengkaji seperti Abdul
masyarakat. Rahman Embong (2006:112-113). Justeru, apa yang Eropah
Selepas Durkheim, Robert K. Merton (1937) pula telah lakukan dalam kira-kira dua abad, Malaysia cuba
mengembangkan teori anomie ini dengan menekankan melakukannya dalam beberapa dekad sahaja selepas
‘percanggahan’ antara definisi goals (matlamat) menurut merdeka melalui proses perindustrian, pembandaran dan
kehendak sosial masyarakat dengan means (cara atau pemodenan. Pembangunan yang pesat berlaku, terutama
kaedah) untuk mencapai matlamat tersebut. Merton selepas pelaksanaan Dasar Ekonomi Baru (DEB) telah
menekankan bahawa kekayaan dan kemewahan adalah merancakkan proses transformasi dalam masyarakat dalam
matlamat utama anggota masyarakat, khususnya bagi pelbagai aspek ekonomi, politik dan sosial. Dalam tempoh
kelompok minoriti dan miskin dalam masyarakat industri. lebih 50 tahun mencapai kemerdekaan, daripada
Apa yang diingini dan dicapai oleh anggota masyarakat merupakan sebuah negara pertanian kepada sebuah
adalah berkisar mendapatkan wang, kedudukan, status, negara perindustrian yang pesat membangun kini, sudah
mendapatkan barang konsumer dan banyak lagi. Menurut tentu dalam tempoh masa yang singkat tersebut, pelbagai
Merton, tidak semua anggota masyarakat mendapat permasalahan dan persoalan masyarakat muncul dengan
peluang yang saksama untuk memperoleh dan mencapai mendadak dan juga meluas. Masyarakat Malaysia yang
matlamat tersebut dengan cara yang sah dan diterima oleh dahulunya mengkhusus dalam bidang pertanian dan
anggota masyarakat lain. Hal ini kerana peluang yang mendiami kawasan pedalaman telah berubah menjadi
ada tidak tersebar secara saksama dalam masyarakat dan masyarakat perindustrian dengan sebahagian besar
akhirnya mewujudkan ketegangan (strains) apabila anggotanya mendiami kawasan bandar. Justeru, sudah
sesetengah individu dalam masyarakat terlibat dalam tentu berlaku konflik antara norma lama dan norma baru
tindakan yang non-konformis lebih daripada yang kerana perubahan tingkah laku yang sangat cepat dalam
konformis demi memenuhi tuntutan dan keperluan dalam masyarakat telah menyebabkan nilai dan norma baru tidak
masyarakat (Merton 1937:672). Merton menolak bahawa dapat bertapak, sedangkan nilai dan norma lama
seseorang individu hanya memilih dan menggunakan satu masyarakat tidak dapat mengawal atau meghalang
cara sahaja dalam mengadaptasikan diri dengan tuntutan perubahan yang berlaku. Semua ini menuntut para
masyarakat yang mengalami transformasi. Individu itu sarjana, pemikir dan pembuat dasar negara memikirkan
bukan sahaja boleh akur dan menerima kedua-dua dan menelitinya dengan mendalam dan mencari jalan
matlamat (goals) dan cara (means) yang sah. Malah penyelesaian untuk menanganinya dengan bijak dan
mereka boleh juga menjadi inovator, yakni pencipta berkesan. Justeru, banyak penyelidikan tentang masalah-
sesuatu yang baru dengan menerima tuntutan masyarakat, masalah sosial yang muncul dalam masyarakat telah
tetapi hanya dengan cara bertindak secara devian bagi dijalankan oleh para pengkaji demi mencari jawapan dan
mencapai matlamat tersebut. Seseorang individu itu juga penyelesaian kepada persoalan yang timbul, di samping
mungkin sahaja boleh menyerah kalah atau mengundurkan untuk menyumbang kepada korpus ilmu.
diri dengan menolak untuk memenuhi matlamat dan cara Salah satu keperluan yang amat penting untuk menjadi
tersebut, tetapi pada akhirnya nanti individu tersebut negara maju yang seimbang sifatnya ialah Malaysia perlu
pasti akan memberontak dan menentang dengan meningkatkan usaha penyelidikan dan pembangunannya
menggantikan maksud kejayaan menurut kacamatanya (R&D). Adalah diperhatikan bahawa tumpuan utama
dan mencipta maksud yang berbeza kepada cara untuk dalam usaha R&D di Malaysia selama ini ialah dalam
mencapai matlamat tersebut (Ritzer & Goodman 2003:82). bidang sains dan teknologi, manakala penyelidikan dalam
6 Akademika 78

bidang sains sosial dan kemanusiaan dianggap sebagai Lazimnya, semua penyelidikan sama ada penyelidikan asas
pelengkap sahaja. Namun, untuk mencapai pembangunan atau gunaan mahupun rundingan akan menghantar satu
yang seimbang selaras dengan hasrat Wawasan 2020, laporan teknikal penyelidikan kepada institusi yang
penyelidikan dan pembangunan dalam bidang sains membiaya sesebuah penyelidikan. Daripada maklumat
sosial dan kemanusiaan khususnya mengenai yang dikumpul didapati sebanyak 61 (49.6 peratus) kajian
pembangunan sosial amat perlu diberikan keutamaan yang dijalankan telah dikemukakan dalam bentuk laporan
seganding dan setaraf dengan penyelidikan dan teknikal dan sebahagiannya telah diterbitkan sama ada
pembangunan dalam bidang sains dan teknologi (Abdul sebagai buku, bab dalam buku atau makalah jurnal. Dari
Rahman 2007). segi siapa yang menjadi pemanfaat hasil penyelidikan pula,
lazimnya penyelidikan yang dijalankan memberi manfaat
kepada institusi yang mengeluarkan geran penyelidikan
PENYELIDIKAN BERTEMAKAN GEJALA SOSIAL atau pembiaya kepada individu yang menjalankan
DI MALAYSIA penyelidikan, dan juga berkait rapat dengan tujuan
penyelidikan dijalankan. Daripada 123 kajian gejala sosial
Secara umum, kajian-kajian tentang gejala sosial yang yang dijalankan sebanyak 67 (54.5 peratus) kajian
telah dijalankan di kebanyakan universiti tempatan dimanfaatkan oleh pihak kerajaan, manakala 55 (44.7
menunjukkan kepelbagaian tema yang agak menarik dan peratus) kajian dimanfaatkan oleh pelajar dan hanya satu
penting. Antaranya, termasuk jenis-jenis gejala sosial dan kajian sahaja yang dimanfaatkan oleh pihak swasta yang
kesannya; salah laku dan masalah disiplin pelajar sekolah; merupakan pembiaya bagi penyelidikan rundingan.
pelaksanaan undang-undang berkaitan jenayah rogol; Seiring dengan kemajuan ekonomi dan proses
sumbang mahram dan seks luar nikah; kecelaruan gender; perbandaran yang pesat, Malaysia berdepan dengan
gejala hidu gam; perlumbaan haram yang dilakukan mat pelbagai jenis jenayah dan gejala delinkuensi yang boleh
motor, jenayah juvana; pelacuran; pornografi internet; mengganggu-gugat keamanan dan kesejahteraan
gejala buli dalam kalangan pelajar sekolah; penagihan masyarakat. Banyak kajian yang dijalankan oleh ramai
dadah; penganiayaan dan pengabaian kanak-kanak; dan pengkaji tertumpu kepada jenis-jenis jenayah yang
skim cepat kaya. melibatkan orang muda (yakni remaja) dan dewasa, faktor-
Secara keseluruhannya, dalam tempoh 2001-2005 faktor yang mempengaruhi seseorang terlibat dalam
terdapat 123 kajian mengenai pelbagai aspek gejala sosial jenayah, dan kesan-kesan daripadanya. Salah satu kajian
yang berlaku di Malaysia telah dijalankan oleh pengkaji yang telah dijalankan ialah yang berjudul ‘Social Ill and
daripada pelbagai universiti tempatan. Daripada kesemua Sexploitation of Women in Malaysia: Views of Women
kajian ini, 62 (50.4 peratus) adalah kajian yang boleh Political Leaders on Causes and Remedies’ oleh Zeenath
dikategorikan sebagai asas dan gunaan, dan hanya satu Kausar (2005) dari Universiti Islam Antarabangsa
(0.8 peratus) kajian rundingan. Manakala kajian tesis Malaysia (UIAM). Beliau mengkaji tentang jenis-jenis
Sarjana dan PhD adalah sebanyak 60 (48.8 peratus) masalah sosial yang dilakukan atau melibatkan golongan
(Sarjana – 48 buah dan PhD – 12 buah). Dari segi dana wanita seperti rogol, gangguan seksual, seks luar nikah,
pula, hanya kajian asas atau gunaan serta rundingan yang penceraian, dan penagihan dadah. Zeenath telah
memperoleh dana daripada universiti dan sumber-sumber mengumpul data statistik dan maklumat mengenainya, dan
lain manakala kajian untuk tesis lazimnya tidak mempunyai menyiasat sebab-musabab berlakunya masalah sosial
pembiayaan rasmi, namun terdapat pembiayaan kecil tersebut. Selain itu, kajian Hasan Baharom et.al (2003)
berbentuk zamalah yang diterima oleh sesetengah pelajar. dari Universiti Teknologi MARA (UiTM) berjudul ‘Kajian
Jumlah pembiayaan bagi kebanyakan kajian asas atau Jenayah Juvana di Pantai Timur’ mengkaji tentang faktor-
gunaan ialah dalam lingkungan RM25,000 dan ke bawah, faktor yang menjadi punca keterlibatan remaja dalam
iaitu sebanyak 35 (28.5 peratus) kajian. Manakala, pelbagai jenayah dan delinkuensi, dan mengenalpasti
sebanyak lapan kajian (6.5 peratus) mendapat pembiayaan bilangan si pelaku yang melakukan kesalahan menurut
antara RM25,001 hingga RM50,000, tujuh kajian (5.1 jantina. Hasil kajian mendapati faktor keluarga, latar
peratus) mendapat pembiayaan antara RM50,001 hingga belakang pendidikan, pengaruh negatif rakan sebaya,
RM100,000 dan hanya empat kajian yang mendapat media massa dan masyarakat menyumbang ke arah remaja
pembiayaan antara RM100,001 hingga RM200,000. melakukan jenayah dan delinkuensi. Namun, faktor umur,
Apabila dilihat dari segi sumbangan pelbagai kajian tempat tinggal dan latar belakang keluarga merupakan
tentang gejala sosial yang dijalankan mengikut universiti, antara penyumbang utama kepada pelbagai masalah sosial
dalam tempoh lima tahun tersebut universiti penyelidikan dalam kalangan remaja.
mengatasi universiti-universiti lain dengan menyumbang Fenomena salah laku dan masalah disiplin dalam
sebanyak 67 (54.5 peratus) kajian, universiti komprehensif kalangan pelajar sekolah bukanlah satu isu baru. Bermula
sebanyak 18 (14.6 peratus) kajian, dan universiti berfokus dengan kegiatan ponteng sekolah, pergaduhan, buli dan
sebanyak 31 (25.2 peratus) kajian. Dapatan kajian juga banyak lagi, kemudian munculnya pelbagai bentuk
menunjukkan tiada satu kajian pun mengenai gejala sosial masalah disiplin lain yang lebih serius seperti rogol dan
yang dijalankan oleh institut pengajian tinggi swasta. seks bebas, penyalahgunaan dadah, pengaruh alkohol,
Tema dan Isu Penyelidikan Mengenai Gejala Sosial pada Dekad Pertama Abad 21 di Malaysia 7

dan bermacam lagi yang menuntut kawalan dan Terdapat satu lagi kajian yang tertumpu kepada
penyelesaian oleh keluarga, pihak sekolah dan juga institusi pemulihan yang memberi perlindungan dan
kerajaan. Ini kerana kesan daripada penglibatan pelajar pemulihan kepada pesalah juvana iaitu kajian yang
dalam pelbagai masalah disiplin ini pastinya memberi kesan dijalankan oleh Azlina Abdullah (2006) dari UKM bertajuk
negatif bukan sahaja kepada prestasi akademik pelajar ‘Hubungan Sosial Wanita dan Gadis di Institusi
tersebut tetapi turut menjadi halangan kepada hasrat Pemulihan: Satu Kajian Kes di Taman Seri Puteri Rembau,
kerajaan membentuk modal insan yang mempunyai jati Negeri Sembilan’. Kajian yang dijalankan meneliti proses
diri unggul. interaksi seharian di antara penghuni dengan petugas
Kajian tentang masalah salah laku dalam kalangan dalam pelbagai aktiviti yang melibatkan hubungan fizikal,
pelajar sekolah menengah telah pun dijalankan oleh Rokiah mental, emosional dan spiritual. Kajian yang dijalankan
Hj Ismail (2000a: 461-497) dari Universiti Kebangsaan ke atas 55 orang responden mendapati wujudnya
Malaysia (UKM) yang bertajuk ‘Salah Laku di Kalangan hubungan pseudo-family yang berasaskan elemen
Pelajar Sekolah Menengah: Pengalaman Bersama ganjaran. Melalui hubungan tersebut, penghuni dapat
Keluarga, Rakan Sebaya dan Sekolah’. Kajian yang berkongsi pengalaman suka duka mengharungi kehidupan
dijalankan ke atas 355 orang pelajar sekolah menengah di di institusi dan berkongsi barang keperluan dengan rakan-
bandar ini menunjukkan bahawa secara umumnya rakan penghuni yang lain. Jalinan hubungan yang baik
penglibatan pelajar dalam salah laku berat seperti memeras dengan petugas pula membolehkan penghuni mendapat
ugut, mencuri, membuli dan berjudi adalah rendah, iaitu faedah perlindungan dan keselamatan daripada petugas.
kurang dari 10 peratus. Kebanyakan pelajar hanya terlibat Selain itu, penghuni juga didapati cenderung memaparkan
dalam salah laku ringan seperti ponteng kelas, merokok, tingkah laku ‘berpura-pura’ sepanjang mengikuti program
datang lewat, menconteng meja dan dinding. Penemuan pemulihan terutama apabila di hadapan petugas bagi
menarik dalam kajian ini ialah dari segi punca salah laku mengelak kemungkinan dihukum, seterusnya menjejaskan
pelajar, faktor situasi khusus di sekolah sangat penting proses pemulihan yang mereka lalui. Kajian juga
berbanding dengan peranan ibu bapa atau rakan sebaya. mendapati bahawa sebahagian besar penghuni bersikap
Para pelajar umumnya tidak menunjukkan sikap anti- optimis tentang peluang pekerjaan dan kehidupan selepas
sekolah, cuma beberapa keadaan tertentu di sekolah dibebaskan berbekalkan kemahiran dan pengalaman yang
didapati mempengaruhi tingkah laku yang dianggap diperolehi sepanjang menjalani pemulihan di institusi.
negatif, terutamanya suasana belajar yang membosankan, Mengenai masalah disiplin pelajar sekolah pula,
sikap dan peranan guru yang hanya berperanan sebagai terdapat kajian yang dijalankan oleh Abdullah Seif
penyampai maklumat, hubungan dengan guru yang lebih Abdullah et.al (2001) dari UIAM bertajuk ‘The Major
bersifat formal serta authoritarian, dan peraturan sekolah Disciplinary Problems Among Secondary School
yang terlalu banyak dan ketat. Students’. Kajian ini meneliti beberapa masalah disiplin
Rokiah Hj Ismail (2000b: 498-535) turut menjalankan pelajar sekolah menengah yang boleh mengganggu
kajian tentang delinkuensi dalam kalangan juvana lelaki perjalanan dan juga prestasi pendidikan di sekolah.
dan perempuan di dua buah institusi pemulihan dengan Pemerhatian pengkaji dilakukan ke atas tingkah laku pelajar
menumpu kepada perbahasan mengenai faktor utama di dalam kelas, di persekitaran sekolah dan juga selepas
yang mempengaruhi tingkah laku devian. Melalui waktu persekolahan. Selain kajian tentang masalah disiplin
kajiannya yang bertajuk ‘Delinkuensi di Kalangan pelajar di sekolah, kajian tentang budaya menghidu gam
Penghuni Institusi Pemulihan’ didapati sebahagian besar turut dijalankan oleh Che Bakar Che Mat et.al (2004) dari
penghuni terlibat dalam tingkah laku mencuri, menyamun, UiTM berjudul ’Fenomena Hidu Gam di Kalangan Remaja
memeras ugut, bergaduh serta mencederakan orang lain, Sekolah: Kajian Kes di Kawasan Persisiran Pantai Sarawak’
dan lari dari rumah. Antara faktor utama yang yang mengkaji beberapa aspek tentang gejala menghidu
mempengaruhi delinkuensi dalam kalangan penghuni gam seperti mengenalpasti faktor-faktor yang mendorong
sebelum dimasukkan ke institusi pemulihan ialah berlakunya masalah hidu gam, perkaitannya dengan
pengaruh rakan, masalah dalam keluarga, keadaan penagihan dadah dan langkah-langkah bagi menangani
ekonomi keluarga yang secara relatif rendah, kawalan masalah tersebut.
sosial keluarga yang kurang berkesan, dan perilaku untuk Kajian Md Shuaib Che Din (tanpa tarikh), Universiti
menikmati kebebasan. Pengkaji telah menganjurkan dua Malaysia Sabah ( UMS) berjudul ‘Hubungan antara
pendekatan untuk menangani masalah ini iaitu pertama, Pengalaman Dibuli, Hubungan Sosial dengan Depresi Di
pendekatan psikososial dan psikosomatik yang lebih Kalangan Kanak-kanak, Remaja dan Dewasa: Satu Kajian
cenderung kepada rawatan simptom, dan kedua, Awal di Kota-Kinabalu, Sabah’ pula meneliti hubungan
pendekatan menangani punca masalah yang bersifat antara pengalaman dibuli dan hubungan sosial dengan
struktural. Menurut Rokiah lagi, pendekatan rawatan kemurungan, hubungan antara pengalaman dibuli dengan
simptom sahaja tanpa menangani punca struktural boleh hubungan sosial. Selain itu, beliau juga mengkaji
menyebabkan pengulangan masalah yang sama oleh sejauhmana hubungan sosial dan bentuk fizikal seperti
seseorang juvana selepas keluar daripada institusi obesiti menyumbang kepada pengalaman dibuli dan
pemulihan. kemurungan dalam kalangan responden yang dikaji.
8 Akademika 78

Kajian tentang gejala buli dalam kalangan remaja turut di dalam masyarakat hari ini. Kesan buruk daripada
dijalankan oleh Noran Fauziah Yaakub et.al (2004) dari masalah ini ialah runtuhnya institusi perkahwinan dan
Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI) berjudul ‘Bullying keluarga apatah lagi dengan kelahiran anak-anak di luar
Among National and National Type (Tamil and Chinese) nikah. Kajian oleh Zulfakar Ramlee (2004) dari UIAM
Primary School Children with Reference to Perak’. Kajian berjudul ‘Incest: Its Legal Implication from Islamic
beliau meneliti sejauh mana berlakunya insiden buli dan Perspective’ mengkaji tentang seks di luar nikah atau zina,
dibuli di sekolah-sekolah terpilih di Perak dengan kategori hukuman yang dikenakan kepada si pelaku dalam
membandingkan gejala buli mengikut jantina, kelas dan konteks hukum Islam, dan isu-isu yang berkaitan dengan
jenis sekolah. Dalam kajian tersebut, beliau turut pengadilan ke atas jenayah tersebut termasuk kedudukan
menganggar dimensi konsep-kendiri dalam kalangan perundangan terhadap anak ‘luar nikah’. Maheran Zakaria
murid-murid sekolah rendah yang dikaji. Seramai 2,528 (2004) dari UiTM yang menjalankan kajian berjudul
responden dari 29 sekolah rendah kebangsaan dan jenis ‘Kajian Mengenai Ciri-ciri Pelaku dan Mangsa Jenayah
kebangsaan terlibat dalam kajian. Hasil kajian beliau Sumbang Mahram di Malaysia’ telah meneliti trend
mendapati ramai murid yang terlibat dalam gejala buli jenayah sumbang mahram di Malaysia dan kekerapan
psikologi (secara tidak langsung) berbanding buli fizikal, berlakunya jenayah tersebut berdasarkan lokasi atau
dan didapati murid lelaki lebih kerap melakukan buli dan negeri. Hasil kajian beliau menunjukkan kebanyakan
kebanyakannya mereka adalah murid darjah enam. pelaku dan mangsa berada dalam golongan kelas bawahan
Kebanyakan daripada kajian jenayah rogol didapati dan orang Melayu. Si pelaku pula ialah bapa kandung,
hanya membincangkan persoalan rogol dari aspek bapa saudara atau bapa tiri dan remaja yang berumur 18
perundangan dan sistem keadilan jenayah rogol sahaja. tahun ke atas. Manakala mangsa adalah mereka yang
Namun, terdapat satu kajian yang dilakukan oleh Teh Yik berusia 16 tahun ke bawah.
Koon (2000) dari Universiti Utara Malaysia (UUM) bertajuk Satu kajian oleh Jas Laile Suzana Jaafar (2004) dari
‘Preventing the Crimes of Rape against Children’ yang Universiti Malaya (UM) berjudul ‘The Relationship of
membincangkan program yang diperkenalkan kepada Religiosity and Youth Culture to Premarital Sex Among
kanak-kanak untuk mencegah masalah rogol. Beliau turut Malaysian and Indonesian Adolescents’ telah meneliti
membincangkan definisi jenayah rogol di Malaysia dan aktiviti seksual golongan dewasa dan kesan budaya
mengenalpasti sebab-sebab jenayah rogol berlaku remaja serta sebab-musabab penglibatan mereka dalam
khususnya dalam kalangan kanak-kanak, dan mengapa aktiviti seks sebelum perkahwinan. Hasil kajian yang
tindakan segera perlu diambil bagi mengatasi masalah ini. dijalankan ke atas 389 responden menunjukkan
Kajian Mohammad Ismail Hj Yunus (2006) dari UIAM pengetahuan agama yang rendah merupakan sebab utama
berjudul ‘The Concept, Application and Development in penglibatan remaja dalam seks sebelum perkahwinan.
Law Relating to Concent and Accountability in Sexual Selain itu, budaya remaja mempengaruhi keputusan remaja
Crimes: A Comparative Legal Appraisal’ mengkaji jenayah untuk terlibat dalam aktiviti seks. Walaupun wujudnya
rogol dengan membuat perbandingan antara pelbagai isu dominasi nilai keagamaan dan tradisional di Malaysia dan
perundangan berkenaan rogol. Kajian tersebut turut Indonesia, tetapi masih ramai remaja yang terlibat dalam
membincangkan dua konsep against her will dan without seks sebelum perkahwinan. Satu lagi kajian Jas Laile
her consent. Satu lagi kajian yang dijalankan oleh Suzana Jaafar (2005) yang juga menumpu kepada masalah
Mohammad Ismail Hj Yunus (2005) dari UIAM bertajuk seks sebelum perkahwinan berjudul ‘The Relationship of
‘Constitutent Physical Ingredients of Rape: A Proposal Reasoning to Premarital Sex Among Malaysian
for Law Reform’ meneliti elemen-elemen asas tentang Adolescents’. Kajian tersebut telah dilakukan ke atas 83
actus reus rogol (Seksyen 375 Malaysian Penal Code), orang responden dan melihat hubungan antara moral
iaitu sexual intercourse (persetubuhan) oleh lelaki reasoning ke atas aktiviti seks sebelum berkahwin.
terhadap perempuan yang does not consent (tidak Kajian tentang kecelaruan gender dalam kalangan
memberi izin) kepada perilaku tersebut. Manakala, satu pelajar universiti telah dijalankan oleh Sidek Abdullah et.al
kajian PhD oleh Sohaimi Daud (2004) dari Universiti (2005) dari UiTM berjudul ‘Faktor-Faktor yang
Malaya (UM) berjudul ‘Proses dan Prosedur Sistem Mempengaruhi Kecelaruan Gender di Kalangan Pelajar
Pengadilan Jenayah di Malaysia Terhadap Jenayah Rogol’ Lelaki Lembut di UiTM Johor’. Beliau mengkaji beberapa
telah mengkaji proses dan prosedur sistem pengadilan faktor yang menyebabkan sesetengah pelajar lelaki
jenayah rogol di Malaysia. Menurut beliau, pemahaman berperilaku dan bersifat seperti perempuan. Kajian
menyeluruh berkenaan proses sistem keadilan jenayah di tersebut cuba meneliti faktor diri sendiri, keluarga, rakan
Malaysia ini secara tidak langsung dapat mengenalpasti sebaya, sosialiasi dan persekitaran secara terperinci. Satu
kategori perogol, dan memperbetulkan persepsi kajian terbaru berkaitan dengan kecelaruan gender ini ialah
masyarakat dan negara terhadap mangsa rogol, keterlibatan kajian oleh Michelle Lee Guy (2008: 96-115) yang mengkaji
perogol kanak-kanak, dan persoalan hukuman ke atas ‘Fenomema Mak Nyah di Malaysia’. Kajian beliau
pesalah rogol. menumpu kepada fenomena transgenderisme dan
Selain jenayah rogol, dewasa ini perbuatan sumbang kemaknyahan secara khusus. Soalan yang dikupas oleh
mahram dan seks luar nikah juga sudah menjadi penyakit pengkaji tentang fenomena sosial ini ialah adakah sifat
Tema dan Isu Penyelidikan Mengenai Gejala Sosial pada Dekad Pertama Abad 21 di Malaysia 9

dan tingkah laku ‘mak nyah’ itu menjadikan seseorang itu teknologi maklumat telah dijalankan. Capaian laman web
kurang berperikemanusiaan? Wajarkah golongan ‘mak pornografi yang boleh diakses dengan mudah,
nyah’ ini diasingkan? dan adakah mereka tidak berhak pembukaan banyak kafe siber dan adanya kemudahan
untuk menikmati kemajuan ekonomi dan sosial seperti komputer di rumah dikatakan pendorong utama kepada
warga lain? Menurut Michelle, kurangnya pengetahuan masalah pornografi internet. Kajian PhD oleh Manique
dan kefahaman masyarakat tentang fenomena Apsara Ephranella (2006) dari UM berjudul ‘Child
transgenderisme dan kemaknyahan telah menyebabkan Pornography on the Internet’ mengkaji tentang capaian
berlakunya penolakan, salah faham dan peminggiran pornografi internet oleh kanak-kanak. Kajian tersebut
terhadap golongan ini dalam masyarakat moden. Kelakuan bertujuan merangka satu kertas cadangan yang
dan kesamaran seksualiti yang dianggap sebagai tidak komprehensif bagi pembentukan undang-undang tentang
selari dengan jangkaan sosial telah mengakibatkan pornografi kanak-kanak.
golongan trangenderis dicap sebagai devian. Menurut Gejala dadah yang melanda masyarakat Malaysia,
Michelle lagi, identiti gender dan seksualiti seseorang sama ada dari segi ciri setempat atau sejagat, tidaklah
tidak seharusnya ditentukan oleh jantinanya semasa ia banyak perbezaannya berbanding dengan masyarakat
lahir, dan apa yang dilabel oleh masyarakat sebagai ‘celaru’ dunia luar yang juga terjebak dengan penyalahgunaan
atau devian itu perlu diubah. Anggota masyarakat perlu dadah. Banyak ciri persamaan yang ketara dan dianggap
memahami hakikat sebenar tentang identiti, emosi, sebagai fenomena universal. Salah satu kajian PhD
personaliti dan keadaan kehidupan golongan mak nyah. tentang masalah penagihan dadah telah dijalankan oleh
Masyarakat juga diharap agar menghapuskan segala Usman Ahmad Karofi (2005) dari UUM berjudul
prasangka dan diskriminasi terhadap golongan ini kerana ‘Perhubungan di Antara Penyalahgunaan Dadah dan
bagi beliau golongan ini berhak menikmati kebebasan dan Tingkahlaku Jenayah: Satu Kajian Kes di Dua Pusat
hak yang sepatutnya seperti manusia lain. Pemulihan Dadah Kerajaan di Pulau Pinang, Malaysia’.
Masalah pelacuran memang sudah lama wujud di Beliau mengkaji hubungkait antara penggunaan dadah
Malaysia. Sehingga kini, perbincangan mengenai pelbagai dengan salah laku jenayah dengan 300 responden yang
persoalan fenomena pelacuran dari sifat-sifat pelacuran, terdiri daripada pengguna dadah di pusat pemulihan Pulau
sebab-musabab aktiviti pelacuran terus wujud sehingga Pinang. Dapatan kajian tersebut menunjukkan bahawa 1)
ke hari ini, kesan daripada aktiviti pelacuran dari aspek heroin dan cannabis (ganja) adalah jenis dadah utama
ekonomi, politik dan sosial hinggalah kepada saranan yang disalahguna oleh responden; 2) penyalahgunaan
kepada dasar perundangan dan kehakiman menjadi dadah berkait rapat dengan jenayah harta benda; 3)
tumpuan perbincangan ramai pengkaji dalam bidang kebanyakan responden dalam kajian bersetuju bahawa
berkaitan. Kajian PhD oleh Ahmad Hassan (2004) dari UM mereka melibatkan diri dalam jenayah untuk menampung
berjudul ‘Wanita Kelantan dan Pelacuran: Satu Kes tabiat penggunaan dadah mereka; 4) mereka juga
Kajian di Kota Bharu, 1950an-1970an’ meneliti dinamika mengakui penglibatan mereka dalam jenayah harta benda;
kegiatan pelacuran akibat perubahan gaya hidup yang 5) wujudnya hubungan yang signifikan di antara
pesat di Kota Bharu, Kelantan di antara tahun 1950an salahlaku jenayah dan perbandaran, tekanan rakan
hingga 1970an. Kajian tersebut turut mengkaji pelbagai sebaya, persekitaran dan pendidikan awal remaja; dan 6)
faktor yang mempengaruhi perkembangan kegiatan desakan duit dan kemiskinan menjadi punca penglibatan
pelacuran dalam tempoh tersebut. Hasil kajian mendapati dalam aktiviti jenayah.
peningkatan penceraian, kemiskinan dan masalah Kajian yang agak baru tentang penagihan dadah
mendapatkan pekerjaan merupakan faktor-faktor yang telah dijalankan oleh sejumlah pensyarah dari UPM, iaitu
mempengaruhi perkembangan kegiatan pelacuran. Fauziah Ibrahim et.al (2008) bertajuk ‘Sokongan Keluarga
Kawasan pelacuran selalunya dipengaruhi oleh faktor dan Kecenderungan Penagihan Relaps Dalam Kalangan
sejarah dan sifat entertainment value. Dalam kajian ini, Penagih Dadah di Malaysia’. Kajian dijalankan ke atas
kawasan pelacuran di Kota Bharu dikenalpasti melalui 400 orang responden dari lapan buah pusat serenti yang
tumpuan lokasinya, jenis kelas pelacur dan peranan orang merangkumi Zon Selatan, Zon Timur, Zon Tengah dan
tengah sebagai ejen dan penghubung antara pelacur dan Zon Utara bagi mengukur tahap sokongan keluarga
pelanggan. terhadap penagih relaps dan menentukan perkaitan antara
Arus globalisasi yang meningkat mulai 1980an secara sokongan keluarga dengan kecenderungan penagihan
tidak langsung telah membawa pengaruh yang besar ke relaps. Hasil kajian mendapati 96 peratus penagih dadah
atas kemampuan mencapai maklumat tanpa sempadan dan berulang menyatakan bahawa mereka menerima sokongan
sekatan melalui teknologi maklumat khususnya internet. yang sederhana daripada keluarga dan hanya empat
Di sebalik mudah dan pantas untuk mendapatkan pelbagai peratus sahaja yang menerima sokongan yang rendah
sumber maklumat daripada internet, negara juga terpaksa daripada keluarga. Namun, sokongan berbentuk emosi
berhadapan dengan cabaran atau isu moral golongan dan semangat yang diberikan oleh keluarga dilihat kurang
muda dan remaja yang menggunakan internet untuk tujuan berkesan dalam usaha menghalang penagih relaps untuk
hiburan. Terdapat kajian tentang penglibatan remaja dalam tidak kembali menagih. Penagih juga masih gagal untuk
aktiviti kurang sihat yang berpunca daripada kemajuan membebaskan diri daripada terus dibelenggu dengan najis
10 Akademika 78

dadah. Ketiadaan interaksi yang bersifat terbuka di antara Selain kajian yang dijalankan oleh Rahimah Abdul
bekas penagih dan keluarga dikatakan penyebab mengapa Aziz, satu lagi kajian tentang mangsa penderaan fizikal ke
penagih masih cenderung kepada penagihan relaps. atas kanak-kanak yang memberi fokus kepada aspek tahap
Selain daripada jenis-jenis jenayah dan masalah sosial perkembangan personaliti dan resiliensi mangsa dijalankan
yang disebut di atas, kajian tentang skim cepat kaya juga oleh Mariani Mansor dan Asnarulkhadi Abu Samah (2008)
merupakan antara tumpuan pengkaji untuk menerangkan bertajuk ‘Analisis Personaliti dan Resiliensi Kanak-Kanak
perubahan dalam masyarakat yang turut menyumbang Mangsa Penderaan Fizikal’. Kajian yang dijalankan ke
kepada kemunculan pelbagai bentuk masalah sosial. atas 106 kanak-kanak berumur antara tujuh hingga 16
Kajian oleh Muhammad Muda et.al (2002) dari Universiti tahun dari lima buah pusat perlindungan kanak-kanak di
Sains Islam Malaysia (USIM) bertajuk ‘Kajian Kegiatan Selangor dan Kuala Lumpur mendapati tahap personaliti
Sekim Cepat Kaya di Semenanjung Malaysia’ mengkaji kanak-kanak mangsa penderaan fizikal adalah rendah dari
bagaimana skim cepat kaya beroperasi, faktor-faktor yang segi penyesuaian personaliti dan mangsa penderaan
mendorong orang menyertai skim tersebut, dan apakah kurang atau tiada keinginan atau keupayaan untuk
kedudukan skim ini dari segi hukum syarak. Selain itu, memajukan diri. Tahap personaliti yang rendah
kajian tersebut juga mengkaji kesan ekonomi dan menyebabkan tahap resiliensi mangsa juga rendah.
psikologi terhadap orang yang menyertainya. Hasil kajian Pengkaji mengharapkan usaha pemulihan dilakukan
beliau mendapati walaupun masyarakat umum sudah melalui kerjasama pelbagai pihak bagi membantu kanak-
mengetahui adanya unsur-unsur penipuan dan kekaburan kanak mangsa penderaan fizikal membina kehidupan dan
tentang skim ini malahan haram dari segi syarak, namun masa depan mereka.
ramai yang masih terus melibatkan diri dengan kegiatan Kajian oleh Zaleha Kamarudin et.al (2008) bertajuk
ini. Mangsa-mangsa skim cepat kaya didapati bukan ‘Social Problems and Its Relationship with Family
sahaja kehilangan wang dan harta benda tetapi juga Institution in Felda Settlements: The Local Perspectives’
mengalami tekanan mental. Kebanyakan mangsa pula mengenalpasti jenis-jenis masalah sosial yang berlaku
penipuan skim ini ialah mereka yang berpendapatan di Felda dan faktor-faktor penyumbang kepada berlakunya
rendah dan kaum Bumiputera. Faktor ingin cepat kaya masalah sosial menurut perspektif masyarakat Felda
dengan cara yang mudah, kebijaksanaan atau kelicikan sendiri. Antara penemuan kajian ialah nilai keluarga yang
penganjur menarik peserta, dan kurangnya pengetahuan materialistik dan tidak mengambil berat tentang tingkah
tentang pelaburan merupakan faktor-faktor yang laku dan kesalahan yang dilakukan oleh anak-anak
mendorong ramai orang menyertai skim cepat kaya. didapati sebagai punca kepada kemerosotan moral anak-
Terdapat beberapa kajian yang terkini tentang gejala anak Felda. Penyalahgunaan dadah telah mendorong
sosial di Malaysia yang dijalankan oleh penyelidik- berlakunya masalah-masalah sosial yang lain seperti
penyelidik dari UKM dan hasil penyelidikan telah pun mencuri, merogol, dan pecah rumah. Kajian ini
diterjemahkan dalam bentuk buku yang bertajuk mencadangkan beberapa langkah untuk mengatasi
Transformasi Masyarakat: Cabaran Keluarga, Gender masalah yang berlaku di Felda iaitu semua pihak termasuk
dan Sosiobudaya. Kajian oleh Rahimah Abdul Aziz pemimpin, sekolah dan pihak bertanggungjawab
(2008: 45-71) bertajuk ‘Keganasan Keluarga: Gejala khususnya jabatan agama dan pengurusan Felda saling
Penganiayaan dan Pengabaian Kanak-kanak di Malaysia’ bekerjasama dalam memahami dan menyelesaikan masalah
mendapati bahawa keganasan keluarga sama ada terhadap yang berlaku, di samping penguatkuasaan undang-
kanak-kanak, pasangan, orang tua atau yang tidak undang yang lebih ketat oleh pasukan polis. Keluarga
berupaya, diakui sebagai satu masalah sosial yang perlu dan sekolah juga diharap memainkan peranan proaktif
ditangani oleh negara dan masyarakat agar kejadian ini dari segi memberi kesedaran dan pendidikan kepada anak-
dapat dikawal. Ini kerana statistik yang ada menunjukkan anak muda dalam usaha membanteras pelbagai masalah
peningkatan insiden keganasan keluarga yang meliputi sosial yang berlaku di Felda.
keganasan emosi, fizikal, psikologi dan seksual. Jumlah Satu kajian tentang gender dan seksualiti Melayu
kes yang dilaporkan ke Jabatan Kebajikan dan Masyarakat oleh Shamsul A.B dan Mohamad Fauzi S. (2008: 75-95)
Malaysia telah meningkat dari 85 kes pada tahun 1974 bertajuk ‘Seksualiti Melayu: Suatu Tinjauan Awal’
kepada 1,161 pada 1998. Keluarga yang sering dianggap membincangkan dan mengupas pengertian seksualiti dan
sebagai tempat paling ideal mendapatkan kebahagiaan, gender dari sudut epistemologi dan bagaimana isu
keselamatan, sokongan dan perlindungan menjadi tempat seksualiti sering berkaitan dengan isu moral, imej maskulin
paling ganas apabila ada anggota keluarga yang hostile dan politik. Beberapa fenomena sosial seperti runtuhnya
lagi berbahaya. Kanak-kanak yang dibesarkan dalam stratifikasi gender yang diasaskan kepada dominasi lelaki,
persekitaran yang penuh dengan keganasan perubahan terhadap stereotaip maskuliniti/feminiti dan
berkemungkinan akan menggunakan keganasan dan persamaan peranan seks yang telah ditentukan dan yang
kekerasan terhadap anak-anak dan pasangan mereka, dan diharapkan, meningkatnya ketidakstabilan dalam
kemudiannya akan mendapati diri mereka pula terdedah hubungan perkahwinan, dan sikap yang lebih terbuka
kepada keganasan yang dikenakan oleh anak-anak terhadap emosi dan tubuh, lemahnya kawalan ibu bapa,
mereka. sekolah dan kelompok rakan sebaya, kemajuan teknik
Tema dan Isu Penyelidikan Mengenai Gejala Sosial pada Dekad Pertama Abad 21 di Malaysia 11

pencegahan kehamilan, bebasnya perasaan terhadap teratur. Menurut Rokiah, subbudaya ‘mat motor’ bercirikan
kehamilan yang tidak diingini, dan tersedianya serta sepunya dan tingkah laku mereka adalah dipengaruhi oleh
betapa mudahnya untuk mencapai bahan pornografi di transformasi sosial yang berlaku dalam masyarakat serta
internet telah mempengaruhi pola perilaku dan sikap dianggap sebagai satu bentuk penyelesaian kolektif
seksual individu dalam masyarakat. Pengkaji telah kepada pelbagai cabaran yang dihadapi dalam arus
menggunakan bahan empirikal iaitu pengalaman di pembangunan. Pembangunan yang berlaku dikatakan
Malaysia dalam membincangkan soal gender dan telah mempengaruhi struktur, norma, nilai dan peraturan
seksualiti dalam masyarakat Malaysia. Soal seksualiti dan dalam masyarakat sehingga membawa krisis nilai dan krisis
gender adalah berkait rapat dengan ‘kekuasaan’ iaitu sosial yang sangat kompleks. Dalam situasi yang
bergantung kepada siapa yang berhak dan berkuasa untuk menuntut remaja berperanan aktif dan berprestasi baik
mentafsirkan apakah bentuk seks yang ‘benar’ atau dalam masyarakat yang perlu maju dan membangun, ada
‘salah’. Percaturan politik dan kuasa lebih berpengaruh segelintir mereka yang gagal memenuhi tuntutan sosial
sehingga berlakunya kontradiksi tafsiran nilai berkenaan. sehinggakan mereka memilih cara yang tidak sah untuk
Selain itu, dalam suasana kehidupan sosial popular mengharungi pengalaman, cabaran dan masalah dalam
Melayu, soal seksualiti terfokus secara langsung kepada hidup.
isu perlakuan seks. Soal kejantanan telah mendominasi Selain daripada kajian-kajian yang telah dijalankan
wacana seksualiti Melayu, khususnya kemampuan seks mengenai pelbagai jenis jenayah dan masalah sosial oleh
seseorang individu lelaki sebelum, semasa dan selepas akademik, terdapat satu makalah yang menarik tentang
perkahwinan. Malah, kepuasan seksual dikatakan telah fenomena jenayah dan masalah sosial di Malaysia yang
menjadi faktor utama dalam menentukan kestabilan dan ditulis oleh pihak berkuasa iaitu Timbalan Ketua Jabatan
kejayaan sesebuah perkahwinan. Menurut Shamsul dan Siasatan Jenayah. Makalah ini bertajuk ‘Addressing
Mohamad Fauzi, pergelutan tentang definisi dan aturan Crimes and Social Problems Towards a Safe Society’ oleh
seks akan terus berlangsung kesan daripada perubahan Dato’ Syed Ismail Dato’ Syed Azizan (2007:195-205) dan
sosial yang didorong oleh perindustrian, konsumerisme telah dibentangkan dalam Seminar Kebangsaan ‘Social
dan perkembangan teknologi. Science and Malaysian National Development’. Tumpuan
Terdapat juga kajian yang dilakukan oleh Sarvinder utama kertas kerja tersebut adalah kaedah untuk
Kaur Sandhu (2008) bertajuk ‘Sexual Harrassment in mewujudkan keadaan yang selamat dalam masyarakat
Malaysia’ yang membincangkan tentang gangguan yang mengalami peningkatan kualiti hidup dan
seksual khususnya di tempat kerja. Kajian yang dijalankan pembangunan yang pesat melalui kawalan dan
mendapati 22 orang daripada 30 orang responden yang pembanterasan jenayah. Angka-angka jenayah di
dikaji mengaku mereka ada pengalaman terhadap Malaysia menunjukkan peningkatan yang ketara. Menurut
gangguan seksual dan hanya menceritakan pengalaman beliau, bagi tahun 2005, terdapat 151,444 kes jenayah
tersebut kepada rakan-rakan terdekat tanpa melaporkan dilaporkan, tetapi bagi sembilan bulan pertama tahun 2006
kepada pihak berkuasa. Kesemua responden didapati sahaja, bilangan kes melompat ke 170,481, iaitu satu
mengetahui bahawa wujudnya polisi gangguan seksual peningkatan sebanyak 12.6 peratus. Daripada jumlah ini,
di tempat kerja mereka tetapi hanya enam orang bilangan jenayah kekerasan meningkat paling tinggi iaitu
responden sahaja yang mengatakan majikan mereka 18.0 peratus. (contoh: kes bunuh meningkat dari 375 pada
mengambil berat dan memberi maklumat tentang polisi 2005 kepada 473 dalam sembilan bulan pertama 2006).
tersebut kepada pekerja. Kebanyakan responden hanya Semua ini mengundang perdebatan oleh pelbagai pihak
mengetahui kewujudan polisi tersebut selepas membaca khususnya masyarakat yang menuntut kehidupan yang
buku peraturan syarikat yang diperolehi semasa mula selamat. Menurut Syed Ismail, masyarakat bukan sahaja
berkerja sahaja. Walaupun syarikat mempunyai polisi menuntut mewujudkan negara selamat, tetapi juga
terhadap masalah ini, namun disebabkan tiada laporan kejiranan dan masyarakat yang selamat daripada jenayah
yang dibuat berhubung kes gangguan seksual maka dan pelbagai bentuk masalah sosial melalui peranan dan
adalah sukar untuk menilai keberkesanan polisi tanggungjawab yang dimainkan oleh pihak berkuasa,
tersebut. khususnya polis dalam membanteras jenayah,
Satu lagi kajian yang dianggap penting berjudul penyiasatan ke atas jenayah, dan mengambil tindakan ke
‘Kumpulan Mat Motor dan Perlumbaan Motosikal Haram’ atas pesalah. Namun, pihak polis juga mengharapkan
oleh Rokiah Hj Ismail (2008: 119-139) membincangkan kerjasama aktif daripada masyarakat untuk bersama-sama
tingkah laku individu yang terlibat dalam perlumbaan membanteras jenayah kerana faktor-faktor lokal dalam
motosikal haram yang pengkaji gelar sebagai ‘mat motor’ masyarakat Malaysia perlu diambil kira dalam soal
dan kepentingan perlumbaan motor bagi individu-individu memahami dan membanteras jenayah. Justeru, Syed Ismail
yang terlibat. Daripada kajian yang dijalankan ke atas lelaki mengharapkan lebih banyak kajian dijalankan dengan
Melayu di Kuala Lumpur didapati organisasi ‘mat motor’ memfokus kepada bagaimana cara untuk mencegah
adalah bersifat informal dan mengandungi ciri sebuah jenayah khususnya melalui pembangunan sosial (crime
organisasi asas yang dibentuk dalam kalangan remaja iaitu prevention through social development - CPSD) sebagai
dilakukan secara berkumpulan dan telah dirancang secara satu formula terbaik. CPSD termasuk langkah-langkah
12 Akademika 78

proaktif melalui penganjuran program-program PENGHARGAAN


pencegahan jenayah untuk keluarga dan masyarakat,
Makalah ini berasaskan salah satu bab dalam Laporan
perlindungan kepada individu dan lain-lain strategi.
Akhir Kajian Inventori Penyelidikan Pembangunan Sosial
di Malaysia, 2001-2005 (Abdul Rahman Embong et. al.
KESIMPULAN 2009) serta telah dikembangkan dan dikemaskini oleh
penulis dengan mengemukakan kajian-kajian terbaru
Secara keseluruhannya, daripada kira-kira 150 kajian tentang gejala sosial di Malaysia di samping
yang dijalankan tentang gejala sosial sejak tahun 2000 memperluaskan ufuk wacana dari segi teori tentang gejala
didapati satu sahaja penyelidikan rundingan yang sosial serta hubungannya dengan perindustrian. Saya
dilakukan. Jumlah terbanyak kajian yang dijalankan ialah ingin merakamkan ucapan ribuan terima kasih kepada
kajian asas atau gunaan serta penyelidikan untuk tesis ketua penyelidik bagi kajian ini, iaitu Profesor Emeritus
Sarjana dan PhD sahaja. Kajian-kajian tersebut pula lebih Dato’ Dr. Abdul Rahman Embong daripada Institut Kajian
membincangkan tentang statistik dan jenis-jenis jenayah, Malaysia dan Antarabangsa ( IKMAS ), UKM kerana
dan tumpuan pula hanya kepada jenayah atau gejala memberi izin kepada saya menggunakan bab yang saya
sosial seperti sumbang mahram, salah laku pelajar sekolah, tulis dalam laporan itu untuk diubahsuai, diperluaskan
‘mat rempit’, pornografi internet dan sebagainya. Memang dan diterbitkan sebagai artikel jurnal. Terima kasih yang
diakui masalah-masalah jenayah dan delinkuensi seperti tidak terhingga juga diucapkan kepada beliau kerana telah
ini memang penting dikaji dan ditangani, tetapi perhatian banyak memberi tunjuk ajar, nasihat dan bantuan
patut juga diberikan kepada jenayah berat seperti sepanjang saya menyiapkan artikel ini. Walau apapun,
pembunuhan, rompakan bersenjata dan jenayah sebarang kelemahan dalam makalah ini adalah
bersindiket yang memberi impak besar kepada tanggungjawab saya sendiri.
keselamatan dan kesejahteraan masyarakat serta
pembangunan ekonomi negara. Tumpuan kajian pula RUJUKAN
seharusnya bukan hanya sekadar memaparkan data
Abdul Rahman Embong & Nor Hayati Sa’at. 2003. Kajian
statistik sahaja tetapi kesan balas daripada jenayah itu
Inventori Penyelidikan Sains Sosial di Malaysia 1980-2000.
kepada keselamatan masyarakat awam sangat penting
Laporan Teknikal. Kuala Lumpur: Persatuan Sains Sosial
untuk diselidiki seterusnya dapat memberi saranan dan Malaysia & Kementerian Perpaduan Negara dan
cadangan dasar untuk menangani masalah-masalah yang Pembangunan Masyarakat.
timbul. . 1999. Identiti dan Pembentukan Identiti.
Hubungan antara kajian asas dan gunaan yang Akademika 55.
dilakukan oleh ahli akademik dan kajian tesis khususnya , ed. 2000. Negara Pasaran dan Pemodenan
kajian PhD dengan bakal pengguna iaitu pelbagai agensi Malaysia. Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.
Kerajaan nampaknya tidak terjalin, ataupun, kalau terjalin . 2002. State-led Modernization and the New Middle
hubungan itu samar-samar dan tidak berstruktur. Class in Malaysia. New York: Palgrave Macmillan.
Penemuan banyak kajian asas dan gunaan termasuk kajian . 2006. Negara Bangsa: Proses dan Perbahasan.
(Edisi Kedua). Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.
tesis baik sarjana mahupun PhD memang bermanfaat
Bangi.
khususnya sumbangannya kepada korpus ilmu serta
, ed. 2007. Social Science & Malaysian National
penggubalan dan penambahbaikan dasar negara. Namun, Development. Kuala Lumpur: Persatuan Sains Sosial
kajian-kajian itu sering tinggal kajian di universiti sahaja. Malaysia.
Satu mekanisme yang sesuai perlu diwujudkan bagi . et.al. 2009. Kajian Inventori Penyelidikan
membolehkan hubungan ini menjadi lebih berstruktur dan Pembangunan Sosial di Malaysia, 2001-2005. Laporan
mantap, agar penemuan pelbagai penyelidikan ini dapat Akhir. Kuala Lumpur: Persatuan Sains Sosial Malaysia &
disalurkan kepada pihak kerajaan untuk pertimbangan Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan
mereka. Masyarakat.
Satu perkara yang perlu diberi perhatian ialah Abdullah Seif Abdullah et.al. 2006. The Major Disciplinary
perlunya penyelidikan yang lebih banyak mengenai Problems Among Secondary School Students. Laporan
Teknikal. Kuala Lumpur: Universiti Islam Antarabangsa
jenayah dengan tumpuan kepada pendekatan
Malaysia.
pencegahan jenayah melalui pembangunan sosial (CPSD).
Ahmad Hassan. 2004. Wanita Kelantan dan Pelacuran: Satu
Pendekatan ini ialah sesuatu yang baru dan didapati Kes Kajian di Kota Bharu, 1950an-1970an. Disertasi PhD.
berkesan di negara-negara maju seperti England, Amerika Universiti Malaya.
Syarikat, Kanada, New Zealand dan Sweden. Setakat Che Bakar Che Mat et.al. 2004. Fenomena Hidu Gam Di
mana pendekatan ini boleh membawa perubahan di Kalangan Remaja Sekolah: Kajian Kes Di Kawasan
Malaysia untuk mengawal jenayah adalah sesuatu yang Pesisiran Pantai Sarawak. Laporan Terknikal. Shah Alam:
perlu dibuktikan melalui penyelidikan yang konkrit dan Universiti Teknologi MARA Malaysia
teratur. Chesney-Lind, M. & Shelden, G. R. 1992. Girls, Delinquency,
and Juvenile Justice. Pacific Grove, California: Brooks/
Cole Publishing Company.
Tema dan Isu Penyelidikan Mengenai Gejala Sosial pada Dekad Pertama Abad 21 di Malaysia 13

Fauziah Ibrahim. 2008. Sokongan Keluarga dan Kecenderungan Ritzer, G. & Goodman, D. J. 2003. Sociological Theory. 6th
Penagihan Relaps dalam Kalangan Penagih Dadah di Edition. New York: McGraw-Hill.
Malaysia. Malaysian Journal of Social Policy and Society Rokiah Ismail. 2000a. Delinkuensi di Kalangan Penghuni
5: 181-194. Institusi Pemulihan. Dalam Negara Pasaran dan
Hasan Baharom et.al. 2003. Kajian Jenayah Juvana di Pantai Pemodenan Malaysia, disunting oleh Abdul Rahman
Timur. Laporan Teknikal. Shah Alam: Universiti Teknologi Embong. Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan
MARA Malaysia. Malaysia.
Jas Laile Suzana Jaafar. 2004. The Relationship Religiosity and Rokiah Ismail. 2000b. Salah Laku di Kalangan Pelajar Sekolah
Youth Culture to Premarital Sex Among Malaysian and Menengah: Pengalaman Bersama Keluarga, Rakan Sebaya
Indonesian Adolescents. Laporan Teknikal. Kuala Lumpur: dan Sekolah. Dalam Negara Pasaran dan Pemodenan
Universiti Malaya. Malaysia, disunting oleh Abdul Rahman Embong. Bangi:
Jas Laile Suzana Jaafar. 2005. The Relationship of Among Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.
Reasoning to Premarital Sex Among Malaysian Rokiah Ismail. 2008. Kumpulan Mat Motor dan Perlumbaan
Adolescents. Laporan Teknikal. Kuala Lumpur: Universiti Motosikal Haram: Suatu Tinjauan Sosiologikal. Dalam
Malaya. Transformasi Masyarakat: Cabaran Keluarga, Gender
Mahadi Osman, Syed Nurul Akla Syed Abdullah et al. 1995. dan Sosiobudaya, disunting oleh Rahimah Abdul Aziz.
Masyarakat Melayu dan Gejala Sosial: Proses Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.
Penyelesaian Ke Arah Pembinaan Masyarakat Melayu Sarvinder Kaur Sandhu. 2008. Sexual Harassment in Malaysia.
Cemerlang Abad Ke-21. Kuala Lumpur: Institut Malaysian Journal of Social Policy and Society 5:157-167.
Perkembangan Minda. Seidman, S. 1994. Contested Knowledge: Social Theory in the
Maheran Zakaria et.al. 2004. Kajian Mengenai Ciri-ciri Pelaku Postmodern Era. Oxford UK & Cambridge USA :
dan Mangsa Jenayah Sumbang Mahram di Malaysia. Blackwell.
Laporan Teknikal. Shah Alam: Universiti Teknologi MARA Shamsul A.B. & Mohamad Fauzi S. 2008. Seksualiti Melayu:
Malaysia. Suatu Tinjauan Awal. Dalam Transformasi Masyarakat:
Manique Apsara Ephranella. 2006. Child Pornography on the Cabaran Keluarga, Gender dan Sosiobudaya, disunting
Internet. PhD. Diss., Universiti Malaya. oleh Rahimah Abdul Aziz. Bangi: Penerbit Universiti
Mariani Mansor & Asnarulkhadi Abu Samah. 2008. Analisis Kebangsaan Malaysia.
Personaliti dan Resiliensi Kanak-Kanak Penderaan Fizikal. Sidek Abdullah et.al. 2005. Faktor-Faktor yang Mempengaruhi
Malaysian Journal of Social Policy and Society 5: 168- Kecelaruan Gender di Kalangan Pelajar Lelaki Lembut di
180. UiTM Johor. Laporan Teknikal. Shah Alam: Universiti
Md Shuaib Che Din et.al. tanpa tarikh. Hubungan antara Teknologi MARA.
Pengalaman Dibuli, Hubungan Sosial dan Obesiti dengan Sohaimi Daud. 2004. Proses dan Prosedur Sistem Pengadilan
Depresi di Kalangan Kanak-Kanak, Remaja dan Dewasa: Jenayah di Malaysia Terhadap Jenayah Rogol. Tesis PhD.
Satu Kajian Awal di Kota Kinabalu, Sabah. Laporan Universiti Malaya.
Teknikal. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah. Syed Ismail Syed Azizan. 2007. Addressing Crimes and Social
Merton, R.K. 1957. Social Theory & Social Structure. New Problems Towards a Safe Society. Dalam Social Science
York: The Free Press. & Malaysian National Development, disunting oleh Abdul
Michelle Lee Guy. 2008. Fenomena Mak Nyah di Malaysia. Rahman Embong. Kuala Lumpur: Persatuan Sains Sosial
Dalam Transformasi Masyarakat: Cabaran Keluarga, Malaysia.
Gender dan Sosiobudaya, disunting oleh Rahimah Abdul Teh Yik Koon. 2000. Preventing the Crimes of Rape Againts
Aziz. Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia. Children. Akademika 57: 87-106.
Mohammad Ismail Mohamad Yunus. 2006. The Concept, Tham Seong Chee. 1981. Social Science Research in Malaysia.
Application and Development in Law Relating to Consent Singapore: Graham Brash (Pte) Ltd.
and Accountability in Sexual Crimes: A Comparative Legal Usman Ahmad Karofi. 2005. Perhubungan di Antara
Appraisal. Laporan Teknikal. Kuala Lumpur: Universiti Penyalahgunaan Dadah dan Tingkahlaku Jenayah: Satu
Islam Antarabangsa Malaysia. Kajian Kes di Dua Pusat Pemulihan Dadah Kerajaan di
Muhammad Muda et.al. 2002. Kajian Kegiatan Sekim Cepat Pulau Pinang, Malaysia. Tesis PhD. Universiti Utara
Kaya di Semenanjung Malaysia. Laporan Teknikal. Kuala Malaysia.
Lumpur: Universiti Sains Islam Malaysia. Zainab Awang Ngah. 2006. Studies on Women in Malaysia 1994-
Noran Fauziah Yaakub et.al. 2004. Bullying Among National 2004: An Overview and Bibliography. Bangi: Universiti
and National Type (Tamil & Chinese) Primary School Kebangsaan Malaysia.
Children with Reference Perak. Laporan Teknikal. Tanjung Zaliha Kamaruddin et.al. 2008. Social problems and Its
Malim: Universiti Pendidikan Sultan Idris. Relationships with Family Institutions in Felda
Phua Kai Lit, eds. 2007. Malaysia: Public Policy Marginalized Settlements: The Local Perspective. Malaysian Journal of
Groups. Kuala Lumpur: Persatuan Sains Sosial Social Policy and Society 5: 120-143.
Malaysia. Zeenath Kausar. 2005. Social Ills and Sexploitation of Women
Rahimah Abdul Aziz. 2008. Keganasan Keluarga: Gejala in Malaysia: Views of Women Political Leaders on Causes
Penganiayaan dan Pengabaian Kanak-kanak di Malaysia. and Remedies. Laporan Teknikal. Kuala Lumpur:
Dalam Transformasi Masyarakat: Cabaran Keluarga, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia.
Gender dan Sosiobudaya, disunting oleh Rahimah Zulfakar Ramlee. 2004. Incest: Its Legal Implication from
Abdul Aziz. Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan Islamic Perspective. Laporan Teknikal. Kuala Lumpur:
Malaysia. Universiti Islam Antarabangsa Malaysia.
14 Akademika 78

Azlina Abdullah
Jabatan Sains Sosial
Fakulti Pengajian Kontemporari Islam
Universiti Darul Iman Malaysia
Kampus KUSZA
23000 Gong Badak
Kuala Terengganu
Terengganu Darul Iman
Emel: azlinaabd@udm.edu.my

View publication stats