Anda di halaman 1dari 39

HGF222 GEOGRAFI FIZIKAL

KITARAN HIDROLOGI

DR. ASYIRAH BINTI ABDUL RAHIM

Hidrologi

  • Merupakan sains yang menerangkan dan meramal kejadian, kitaran dan taburan air di bumi

  • 2 fokus utama:

  • 1. kitaran hidrologi global peralihan air antara tanah, lautan dan atmosfera

  • 2. fasa tanah dalam kitaran hidrologi: pergerakan air di atas dan di bawah permukaan tanah, interaksi fizikal dan kimia bahan-bahan dalam pergerakan tersebut, and proses biologi yang menyebabkan pergerakan tersebut.

Mengapa belajar Hidrologi?

  • Sistem sosial sangat dipengaruhi oleh ketersediaan, aliran dan kualiti air

    • Pertanian

    • Pembuatan

    • Perlombongan

    • rekreasi

Skala ruangan dan masa proses-proses hidrologi

Skala ruangan dan masa proses-proses hidrologi  Proses-proses hidrologi terkumpul dalam skala masa dan ruang: 
  • Proses-proses hidrologi terkumpul dalam skala masa dan ruang:

  • Daripada

    • Ribut petir yang terjadi dalam kiraan minit hingga beberapa jam dalam ruang beberapa kilometer

  • Kepada

    • Pembentukan lembangan sungai dalam tempoh masa puluhan juta tahun dan skala ruangan 1,000 10,000 km

Lembangan Sungai Muda

Lembangan Sungai Muda  Lembaga Kemajuan Pertanian Muda  Ditubuhkan 30 Jun 1970  Ditubuh untuk
  • Lembaga Kemajuan Pertanian Muda

    • Ditubuhkan 30 Jun 1970

    • Ditubuh untuk mengendali dan menyenggara Rancangan Pengairan Muda

    • Kawasan penanaman padi utama negara

http://www.mada.gov.my/image/image_gallery?uuid=73b5a8

e7-2ec4-4421-974e-

2239056f2c26&groupId=61743&t=1375687959921

Lembangan Sungai Muda  Lembaga Kemajuan Pertanian Muda  Ditubuhkan 30 Jun 1970  Ditubuh untuk

Sifat-sifat Air

  • Takat beku: 0 o C (273.16 K)

  • Takat didih: 100 o C pada tekanan aras laut

Key point: air cecair wujud pada julat suhu yang besar

  • - Haba pendam pengewapan: 2.501 x 10 6 J kg -1

  • - Haba pendam lakuran (fusion) : 3.337 x 10 5 J kg -1

  • - Haba pendam pemejalwapan : 2. 834 x 10 6 J kg -1 Key point: pertukaran haba pendam (terutama cecair-wap dan wap-

cecair) memainkan peranan utama dalam aliran tenaga global

  • - Kapasiti haba spesifik air cecair : 24.181 x 10 3 J kg K -1 Key point: anda boleh mengenakan haba yang banyak kepada air dan hanya mendapat perubahan suhu yang kecil

Wap air ialah gas rumah hijau yang sangat penting. Ia bertindak sebagai mekanisma maklum balas perubahan suhu daripada menambahkan kepekatan gas-gas rumah hijau yang lain seperti CH 4

Air sebagai Pelarut Universal

Air dikenali sebagai pelarut universal kerana ia melarutkan lebih banyak bahan berbanding cecair lain.

  • Ini berlaku kerana ia merupakan molekul berkutub,

senang menarik bahan lain yang mempunyai struktur kutub

  • Molekul-molekul air melingkungi zat terlarut

  • Interaksi ini menyebabkan molekul zat terlarut terampai dan ia tersebar dan terlarut dengan senang.

Oleh itu, ke mana air bergerak, ia akan membawa bersama bahan-bahan terlarut

Imbangan air dan prinsip keabadian

Keabadian:

input (I) Output (O) = perubahan dalam Storan

(S)

I – O = ∆ S

Imbangan air dan prinsip keabadian Keabadian: input (I) – Output (O) = perubahan dalam Storan (S)

kepada isipadu terkawal, sering digunakan merujuk kepada wilayah geografi seperti lembangan sungai

Keabadian ini juga digunakan dalam tenaga dan momentum

Imbangan Air Lembangan

  • Input (I), Output (O) dan Storan (S)

I : Persipitasi (P) Air Bawah Tanah (G in )

O: Sejatpeluhan (ET) Air Bawah Tanah (G out ) Luahan Sungai (Q)

S: Air Bawah Tanah, Sungai, Tasik

Kitaran Hidrologi: Storan dan Fluks

Kitaran Hidrologi: Storan dan Fluks

Hidrosfera

  • Alam air dalam pelbagai bentuk, aliran air antara lautan, atmosfera dan tanah (land) disebut sebagai Hidrosfera

    • 97.2 adalah lautan (air masin)

    • 2.8 peratus adalah air tawar

      • Takungan air tawar terbesar ialah kepingan air dan glasir (2.15 peratus jumlah air global)

    • Air tawar (cecair) boleh ditemui di permukaan dan di bawah permukaan tanah

  • Air bawah permukaan (Subsurface ) boleh didapati direkahan batuan dan lapisan tanih

  • Kebanyakan disimpan sebagai air bawah tanag, kawasan yang tidak dapat dicapai oleh akar tumbuhan

  • Air bawah tanah adalah 0.63 peratus daripada hidrosfera

  • Air tanih

  • Air permukaa sungai, tasik, paya bakau dan rawan (marshes)

Air di Atmosfera

  • Hanya kuantiti yang sangat kecil berada di atmosfera dalam bentuk wap air dan titisan air awan

  • Membentuk 0.001 peratus daripada hidrosfera

  • Kuantiti yang kecil ini sangat penting

  • Melalui persipitasi air dan air untuk memperbaharui stok air tawar di daratan

  • Air yang hadir dalam atmosfera ini juga sangat penting dalam kejadian cuaca dunia

  • Pergerakan wap air daripada lautan tropika yang panas ke wilayah yang lebih sejuk menghasilkan aliran global haba daripada latitud rendah ke latitud tinggi.

  • Kitaran hidrologi atau kitaran air, pergerakan air daripada daratan dan lautan ke atmosfera

  • Air daripada lautan dan permukaan daratan tersejat, berubah daripada bentuk cecair ke wap dan masuk ke atmosfera

  • Jumlah sejatan adalah 6 kali lebih besar di lautan berbanding daratan

  • Wap air di atmosfera akan memeluwap atau mendap menghasilkan awan da salji atau hujan batu

persipitasi..

Turun sebagai hujan,

  • Di tanah persipitasi akan sama ada:

  • 1) tersejat dan kembali ke atmosfera sebagai wap air

  • 2).Meresap ke dalam tanih dan melalui rekahan dan celahan dalam lapisan batuan ke bawah dan membentuk air bawah tanah

  • 3). Membentuk air larian di daratan, seterusnya berkumpul dalam tasik dan sungai, mengalir ke lautan

  • Kitaran air ini berlaku dalam keseimbangan:

  • Penyejatan drpd lautan 420km 3 / tahun

  • Persipitasi ke dalam lautan 380 km 3 / tahun

  • 40 km 3 / tahun aliran air drpd daratan ke lautan

  • 110 km 3 / tahun air yang jatuh ke permukaan bumi, 70km 3 / tahun tersejat semula ke atmosfera dan 40 km 3 / tahun kekal dalam bentuk air dan akhirnya kembali ke lautan

Persipitasi

Persipitasi

Air Tanih

Penyusupan dan Pengagihan Semula

Penyusupan (Infiltration):

Pergerakan air daripada permukaan tanih ke dalam tanih.

Pengagihan Semula (Redistribution):

  • Pergerakan air susupan dalam zon tanih yang tidak tepu

dan melibatkan beberapa jenis pergerakan

Penyusupan dan pengagihan semula sangat bergantung kepada bahan dan ciri-ciri hidraulik tanih

Penyusupan keluar (exfiltration): penyejatan daripada lapisan atas tanih

Kenaikan rerambut (capillary rise): pergerakan ke atas daripada zon tepu ke zon tidak tepu akibat tegangan permukaan

Recharge: pergerakan air daripada zon tidak tepu ke zon tepu

Aliran Antara (Interflow):

  • 1. Bahagian kerpasan yang tidak turun sampai ke muka air tanah tetapi diluahkan ke alur sungai dari kawasan tersebut sebagai aliran bawah permukaan.,

  • 2. Aliran air dari zon tepu berkala yang bergerak melalui bahagian atas strata suatu bentukan dengan kadar yang lebih tinggi daripada rembesan aliran dasar biasa.

Perkolasi (Percolation): aliran ke bawah dalam zon tidak tepu

 Saiz liang dan butiran tanih

Saiz liang dan butiran tanih

Tanih adalah matriks yang terdiri daripada butiran pepejal (mineral atau organik) dan diantaranya terdapat ruang-ruang yang saling berhubungan yang mengandungi air dan udara dalam pelbagai nisbah.

Tanih merupakan campuran pelbagai saiz butiran tanih

Saiz liang meningkat dengan peningkatan saiz butiran tanih.

Jenis tanih: variasi ruangan

Jenis tanih: variasi ruangan

Faktor mempengaruhi pembentukan tanih

Faktor mempengaruhi pembentukan tanih

Key determinants of spatial variations in soil

types:

CORPT Climate (P, ET, T) Organic material Relief Parent material (bedrock) Time

Key determinants of spatial variations in soil types: CORPT  Climate (P, ET, T)  Organic

Saiz partikel

Pasir (sand), kelodak (silt) dan tanah liat/ lempung (clay) merujuk kepada saiz particle Saiz partikel sangat mempengaruhi keupayaan tanih menampung air Koloid ialah partikel tanih yang terkecil (1x 10 -6 mm)

Saiz partikel  Pasir (sand), kelodak (silt) dan tanah liat/ lempung (clay) merujuk kepada saiz particle
  • Nisbah saiz partikel

yang berbeza

Tekstur Tanih

  • Kandungan pasir, kelodak dan tanah liat

  • Tekstur kasar saiz partikel lebih besar air mengalir keluar lebih pantas

  • Tekstur halus saiz partikel lebih kecil air mengalir keluar dengan perlahan

  • Loam campuran pasir, kelodak dan tanah liat

yang setara

 Nisbah saiz partikel yang berbeza Tekstur Tanih  Kandungan pasir, kelodak dan tanah liat 

Ciri-ciri bahan tanih

Tanih adalah campuran pepjal, udara dan air

Ciri utama:

  • Ketumpatan zarah

  • Ketumpatan pukal

  • Keliangan (porosity)

Ciri-ciri bahan tanih

Ketumpatan zarah (ketumpatan purata butiran mineral tanih)

ρ m = M m /V m di mana,

M m adalah jisim butir mineral sampel tanih V m adalah isipadu butir mineral tanih

The SI unit of density is kg/m 3 Water of 4 °C is the reference

ρ = 1000 kg/m 3 = 1 kg/dm 3 = 1 kg/l

or 1 g/cm 3 = 1 g/ml.

Ketumpatan Pukal

ρ b = M m /V s = M m /(V a + V w + V m )

Di mana V s jumlah isipadu sampel tanih,

V a , V w and V m adalah isipadu komponen udara, air dan mineral tanih.

Typical values are 1000-2000 kg m -3

  • Keliangan (porosity)

  • nisbah ruang liang dalam isipadu tanih

Φ= (V a + V w )/V s = (1-ρ b /ρ m )

Di mana V s jumlah isipadu sampel tanih,

V a , V w and V m adalah isipadu komponen udara, air dan mineral tanih.

Keliangan (porosity)

Ruang kosong mengawal aliran air

Apabila air mengalir melalui tanih, air ini membawa bersama bahan dan partikel

terlarut = translokasi

Banyak bahan dikeluarkan daripada

lapisan tanih melalui proses ini = larut

resap (leaching)

Keliangan (porosity)  Ruang kosong mengawal aliran air  Apabila air mengalir melalui tanih, air ini

Simpanan Air Tanih

Kandungan air volumetri

  • Jumlah isipadu per unit isipadu pukal tanih

θ= Vw/Vs

Bersamaan

θ = (M swet M sdry )/(ρ w .V s )

Di mana M swet and M sdry adalah jisim sample tanih lembab dan kering ρ w ketumpatan air

Darjah ketepuan (wetness), perkadaran liang yang mengandungi air

S = Vw/(Va+ Vw) = θ/Φ

  • Jika tanih adalah tepu, maka S = 1

Simpanan Air Tanih

  • Lapisan tanih bertindak sebagai takungan untuk air yang diperlukan oleh tumbuhan

  • Air daripada kerpasan masuk ke dalam tanih dan lapisan tanih akan menakung air ini

  • Air akan mengalir ke bawah akibat tarikan graviti

Kapasiti simpanan air dan takat kelayuan mengikut tekstur tanih

Simpanan Air Tanih  Lapisan tanih bertindak sebagai takungan untuk air yang diperlukan oleh tumbuhan 