Anda di halaman 1dari 97

CO R N E IK

Iilniver3U^ of Chicago
lEibrarics

GIFT OF
V r\Q
CHICAGO LATIN SERIES
CORNELIA
THE UNIVERSITY OF CHICAGO PRESS
CHICAGO, ILLINOIS

THE BASER & TAYLOR COMPANY


NEW YORK
THE CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS
LONDON
THE MARUZEN-KABUSHIKI-KAISHA
TOKYO, OSAKA, KYOTO, FUKUOKA, SENDAJ
IHE COMMERCIAL PRESS, LIMITED
SHANGHAI
CORNELIA
BY MIMA MAXEY
The Laboratory Schools, The university of Chicago

ILLUSTRATIONS BY
EDMUND GIESBERT

Vital

THE UNIVERSITY OF CHICAGO PRESS


CHICAGO ILLINOIS
COPYRIGHT 1933 BY THE UNIVERSITY OF CHICAGO
ALL RIGHTS RESERVED. PUBLISHED JULY 1933

COMPOSED AND PRINTED BY THE UNIVERSITY OF CHICAGO PRESS


CHICAGO, ILLINOIS, U.S.A.
1025667

AUTHOR'S FOREWORD
The credo upon which this book is constructed runs some-
what as follows:
Things exist written in the Latin language that are worth reading today.
Latin should be so taught as to develop power to read those things in
Latin.
One learns to read by reading.
Material for reading in the early stages should be easy and repetitious,
and should introduce new vocabulary in self-evident situations.

The acquisition of the language itself is a sufficiently large


task for the beginner. He should not be called upon to deal
with situations outside his own experience or to acquire
knowledge through the new medium; neither should his prob-
lem be complicated by the necessity of learning a formidable
grammatical nomenclature or a science of grammar that the
Romans themselves managed to do without until its intro-
duction by Dionysius Thrax, who was born 166 B.C.
Omission of formal grammar need not result in inaccurate
or incorrect Latin. A tendency to inexactness can be cor-
rected by much oral reading of Latin and by writing in Latin.

This translation of this credo into a beginner's book is

characterized by certain definite features:


Vocabulary Vocabulary has been chosen on the principle
that words most frequently used in- Latin literature should
appear early and should be repeated often. Lodge's Vocabu-
lary of High School Latin (Columbia University: Teachers
"College, 1912) has been used to determine frequency. Words
have been divided into seven classes:
Class I. Words appearing 1,000 times or more in the passages usually
read in high, schools. These words are all introduced early and repeated
frequently.
vii
viii AUTHOR'S FOREWORD
Class II. Words occurring 500-999 times. These words appear early
and often.
Class III. Words occurring 100-499 times. In this group rie is omitted
because the subjunctive does not appear in these chapters.
Class IV. Words occurring 50-99 times. This group is largely used.
Class V. Words occurring 25-49 times. 106 words from this list appear.
Class VI. Words occurring 5-24 times. 173 of these words are used.
Class VII. Words not on Lodge's list of 2,000 words. 73 of these are
used, largely in the first lessons to get familiar situations.

A total of 554 words is used in the forty chapters. After

the first lessons, each word is introduced in a setting that


makes possible its interpretation by reading alone. Every
word is repeated in three successive chapters and frequently
in later chapters.
That the expression "interpretation by reading alone"
may not be misunderstood, by way of illustration the follow-
ing advertisement in English is added, with blanks in place
of words that have been omitted: "Go to York for example.
See it an English summer with the
in the afternoon -of
glow of the sun tinting the Minster towers with un-
imagined Walk through the quaint old and
"
along the encircling Anyone who can read English
at that level can supply the first four blanks without even
pausing. Anyone who can read English and knows York can
supply the last. An unfamiliar word can be interpreted as
easily as the blank.
For the convenience of the teacher, the basic vocabulary of
each chapter is appended at the end of the book and is divided
into the classes mentioned above.
Omissions. The omission of paradigms and other gram-
matical material is intentional. Form and usage are learned
from repetitious reading, dictation, and imitation.
The omission of rules of pronunciation is intentional. Pro-
nunciation is learned by imitation and practice.
AUTHOR'S FOREWORD ix

The omission of classical flavor is intentional. This may be


supplied by reading such a book as Julia by Reed (Macmillan
& Co.) as supplementary material after the pupil is reading
with some ease, perhaps after chapter x. The exact point de-
pends on the class.
Procedure. This material, which is thoroughly tried ma-
terial, is used by the author for second or third readings, fol-

lowing the lessons of A New Latin Primer, lessons of the same


sort covering the same ground. It was developed for initial
reading, however, and may very well be used for the first
reading with no preceding approach. Also, it can be used
easily with Scott-Horn, First Latin Lessons (Scott, Foresman
& Co.), the original text of which also was developed in the
University High School.
In conclusion, the author wishes to express her gratitude
to all who have assisted hi making this volume possible,

especially to Professor H. W. Prescott, chairman of the De-


partment of Latin, the University of Chicago; to Professor
H. J. Barton, professor emeritus of Latin, the University of
Illinois; and to Miss Katherine Carver, of the Illinois State
Normal University, who read the manuscript hi its inchoate
form and offered helpful suggestions; to all those in adminis-
and over the University High School, who
trative positions hi
have made possible the experimentation on material; to my
colleague, Miss Marjorie J. Fay, who has repeatedly tried out
hi her classes this material; to the University of Chicago Press
and to Professor G. J. Laing, editor of the Press, whose
assistance and encouragement have been most generous.
AUTHOR'S FOREWORD TO PUPILS
Salvete, discipuli. This is the story of a little American girl

named Cornelia. Her life was different from yours, but not
very different. You will readily understand the things that
she did. I hope that you will like her and that you will enjoy
the adventure of finding out about her in a language that is
not your own. Valete, discipuli.
TABLE OF CONTENTS
CORNELIA 1

SUGGESTIVE QUESTIONS ON EACH CHAPTER 50

LATIN VOCABULARY, SHOWING WORD VALUES IN EACH LESSON . . 59

LATIN-ENGLISH VOCABULARY 71

xni
Haec puella est Cornelia. Cornelia non est alta. Cornelia
non est magna. Cornelia est puella parva. Haec puella est
puella pulchra et bona quoque. Cornelia non est puer; est
puella parva. Cornelia non est magistra. Cornelia est disci-
pula. Haec puella non est discipulus; est discipula.

Haec est magistra. Haec non est magister. Haec est


femina et magistra. Haec non est discipula, non est discipu-
lus. Haec est magistra. Cornelia est discipula.
"Salve, magistra."
"Salve, Cornelia. Cornelia est puella bona."
"Magistra quoque est bona. Vale, magistra."
"Vale, Cornelia."
II

Haec f emina estmater Corneliae. Mater Corneliae non est


parva; est f emina magna. Haec f emina non est mea mater;
non est tua mater; est mater Corneliae. Mater Corneliae non
est magistra. Mater Corneliae est bona mater. Mater Cor-
neliam amat. Cornelia matrem amat. Estne hie mater Cor-

neliae? Ita. Hie mater Corneliae est et hie est Cornelia quo-

que. Puella pulchra est Cornelia.


Estne haec alta puella soror Corneliae? Minime. Haec
puella est discipula. Haec puella non est soror Corneliae sed
hie puer est frater Corneliae. Hie puer est filius feminae.
Cornelia est filia feminae. Hie puer est discipulus. Cornelia
est discipula. Mater filiam et filium amat. Estne hie frater
Corneliae? Ita. Nunc hie est frater Corneliae.
2
Ill

America est patria Corneliae. America est mea quoque


patria. Estne America patria tua? Amatne Cornelia Ameri-
cam? Ita. Cornelia Americam amat. Mater Corneliae Ameri-
cam amat. Frater quoque Corneliae Americam amat. Sed
haec femina Americam non amat. Nunc hie filia et films et

soror feminae non sunt. Femina Americam non amat. Haec


femina Britanniam amat.
America non est terra parva. Haec terra est terra magna.
Non est insula. Fortuna Americae est bona. Fama Americae
est magna. Viae Americae sunt longae. Viae Americae non
sunt antiquae sed sunt novae. Cornelia Americam et fortu-
nam Americae et famam Americae amat. Americam amo.
Amasne Americam?
Valete, puen et puellae, discipuli et discipulae.
IV
Hie est agricola. Agricola in America habitat non in msula;

habitat. America est patria agricolae. Agricola in agro la-


borat. Cornelia est filia agricolae. Agricola flliam parvam
amat. Cornelia agricolam amat. Hie puer est films agricolae.
Hie puer est frater quoque Corneliae. Sororem Cornelia non
habet.
Nunc hie frater Corneliae non est. Cur hie non est? Haec
est causa: quod agricola in agro laborat et filius agricolae in
agro laborat. Filius in agro laborat quod terra est nova et
f ortuna agricolae non est bona.

Ubi est Cornelia nunc? Nunc Cornelia est in via longa.


Quid habet Cornelia? Cornelia epistulam habet. Cur est
Cornelia in via? Cornelia epistulam habet et agricola epistu-
lam cupit. Epistula non est mea epistula; non est tua. epis-
tula; est epistula agricolae. Nunc Cornelia est in agro. Agri-
cola est laetus. Quis nunc epistulam habet? Agricola epistu-
lam habet.
Nunc Cornelia non est in casa. Quis est in casa? Mater
:

Corneliae est in casa. Mater cenam. parat. Nunc Cornelia


cenam non parat quod puella parva est et hi schola est.
Estne fama scholae Corneliae magna? Ita. Fama scholae
est magna. Intellegisne? Ita. Intellego.
.
V
Nunc agricola est in casa et epistulam scribit. Mater
cenam parat sed Cornelia et frater aquam portant. Cur agri-
cola epistulam scribit? Haec est causa: hie frater agricolae
non est. Frater est nauta et hie non habitat. Vita nautae est
periculosa. Nauta multas terras videt sed amici nautae non
saepe nautam vident. Saepe nauta terram non videt sed
aquam videt.
Agricola fratrem non saepe videt quod frater non in
America habitat. America non est patria nautae. Nauta non
est incola Americae. Ubi habitat hie vir? In insula habitat.
Est incola Britanniae et est nauta Britannicus. (Britannia
est Insula. In Britannia viae n5n sunt longae. Multae viae
sunt antiquae sed multae sunt novae.) Nunc agricola epistu-
lam scribit quod nauta epistulam cupit. Nauta non semper
epistulas scribit sed interdum scribit. Interdum nauta scribit
et agricola est laetus quod nauta epistulam scribit. Nautam
laudat.
Agricola est bonus agricola. Agricolam amamus sed mag-
nam pecuniam non habet. Agricola laborat sed pecuniam non
habet. Nautae quoque pecuniam non habent. Qui quoque
pecuniam non habent? Poetae pecuniam non habent. For-
tuna nautae non est magna sed f ama est magna. Poetae quo-
que famam magnam habent. Sed fortuna agricolae non est
magna et fama quoque non est magna. Intellegisne?
VI
Cornelia, pulchra filia agricolae, cenam parat. Cornelia est
puella parva et agricola est laetus quod Cornelia cenam parat.
Pater Corneliam amat et Corneliae pecuniam dat. Pater Cor-
neliaenon mini pecuniam dat; non tibi pecuniam dat; sed
Corneliae pecuniam dat. Pecunia est donum. Agricola puel-
lae donum dat quod puellam amat. Pater cenam laudat et
donum dat. Cornelia est laeta quod pater pecuniam dat.
Sunt nautae in terra sed nautae Corneliae pecuniam non
semper dant quod pecuniam non semper habent. jnterdum
ubi pecuniam habent, pecuniam dant. Nunc nauta pecuniam
habet et Corneliae pecuniam dat. Cornelia nautae gratias
agit. Cornelia mine in via pecuniam portat. Ubi pecuniam
nautae portat, agricolae pecuniam ostendit. Nauta est ami-
cus agricolae sed non in America habitat. Pecunia non est
pecunia Americana; est pecunia nova. Saepe hie vir pecu-
niam novam habet quod multas terras videt. (Saepe poetae
de aqua pulchra scribunt et nautas laudant, sed vita nau-
tarum est periculosa.)

Agricola Corneliae picturas monstrat et fabulam de pe-


cunia narrat. Corneh'a pecuniam spectat et legit. Nunc Cor-
nelia intellegit.Sed Cornelia pecuniam nautae cupit.
Quid portat Cornelia? Cornelia pecuniam nautae portat.
Cur? Cornelia discipulis pecuniam novam ostendere cupit.
Multi discipuli laeti pecuniam vident Nunc ex schola
pecuniam Cornelia portat.
VII
Haec est casa agricolae. Haec est casa Americana et in
America est. Agricola in America habitat. Casa agricolae
non est magna; est parva. Casa ianuas et fenestras habet.
Haec ianua casae nunc est clausa sed fenestrae sunt apertae.
Interdum fenestrae quoque sunt clausae. Casa est cara agri-
colae et cara filiae agricolae. Casa est pulchra. Ibi sunt rosae
et silva. Hae rosae sunt pulchrae quod Cornelia saepe laborat
et rosas curat. Cornelia rosas curat quod rosas amat. Silvae
sunt magnae et pulchrae. Haec silva est grata agricolae.
Nunc Cornelia non est in casa; aquam portat et rosas
.

curat. Agricola quoque non est in casa; est in via. Agricola


ex agro ambulat. Cum agricola in via ambulat nauta. Agri-
cola et nauta in via ambulant. Nunc Corneliam vident et
sunt laeti. Cara agricolae est filia parva. Agricola est bonus
pater et filiae benignus est.
Mater Corneliae in casa est. Ibi cenam parat. Grata viris
est cena. Viri cenam laudant. Nunc Cornelia agricolae et
nautae cenam dat. Nauta Corneliae gratias agit. Nauta fa-
bulas narrat. Nauta de vita periculosa narrat. Nauta multas
picturas ostendit. Non mibi, non tibi, sed amicis picturas
monstrat. Laeti amicl picturas spectant.
Nunc agricola et nauta in silva ambulant. Silva est pulchra
et silvam amant. Cornelia et mater in casa laborant. Nunc
Cornelia et mater quoque rosas curant.
Hie poeta est amlcus agricolae. Semper poeta de casa agri-
colae scribit.Multi de casa agricolae legunt et poetae pe-
cuniam dant. Haec pecunia non est donum. Pecuniam dant
quod fabulae poetae sunt gratae.
VIII
Nunc Cornelia,filiaagricolae, non est in casa; rosas non
curat; in silva non ambulat; est in schola. lamia est aperta
et Corneliam videmus. CumCornelia in schola discipuli sunt.
Magistra non est in schola. Cornelia magistram exspectat.
Ibi est magistra. Magistra ad scholam properat. Cornelia est
laeta ubi magistram videt quod magistra est benigna et Cor-
nelia magistram amat. Cornelia ad ianuam properat. Cor-
nelia magistrae rosas dat. Rosae sunt donum. Magistra Cor-
neliae gratias agit. Magistra discipulls rosas monstrat. Nunc
magistra est in schola et ianua est clausa. Fenestrae sunt
apertae.
In schola linguam Latmam Cornelia discit. Lingua Latina
non est lingua nostra. Lingua nostra est lingua Americana.
In nostris quoque scholis linguam Latmam discunus. Nos
quoque pictiiras spectamus, et fabulas legimus. Magistri
nobis picturas ostendunt et de Italia fabulas narrant. Cor-
nelia laborat et multa discit. Semper pueri et pueEae multa
discunt ubi labor ant. Nunc ex schola Cornelia properat et
patrem, agricolam, videt.
Laeta est Cornelia, laeta in schola et laeta in casa, quod
scholam amat et casam amat. Pater Corneliae Corneliam
exspectat et laetus est ubi Corneliam videt. Schola est schola
bona et grata est agricolae. Estne grata tibi? Fama scholae
est magna. Clara est schola. Agricola scholam laudat. Agri-
cola est amicus scholae. Fama scholae est" cara Corneliae
quoque.

8
IX
Nunc Cornelia non est in scholia, nostra. Non est in via.
Non Est in casa. Ibi cenam non parat. Puella
est in silva.
non laborat. Rosas non curat. Fabulas non legit. Linguam
Latinam non discit. Cornelia est aegra. Nunc medicum

exspectat. Pater Corneliae in agro non laborat. Pater cum


medico ambulat. Pater est miser quod Cornelia est aegra.
Cara agricolae est Cornelia. Cornelia non est laeta. Haec
quoque est misera. Amlcos non videt sed patrem interdum
videt.
Nunc nox est. Noctu puella est sola. Fenestra non est
.

clausa; est aperta et puella lunam videt. Luna est parva, sed
clara et pulcnra. Interdum Cornelia lunam spectare cupit
sed nunc est misera. Nunc luna obscura, non clara, est, et
Cornelia stellas, non lunam, videt. Saepe stellae et luna sunt
gratae Corneliae sed nunc puella est misera quod est aegra.
Nox est tarda; nox non properat, et Cornelia est sola. Nunc
pater, vir benignus, ad ianuam ambulat; nunc ad Corneliam
properat. Puella patrem non videt quod nox est obscura sed
nunc non est sola et laeta est.
X
Nunc Cornelia non est aegra. Hodie non est aegra sed heri
erat aegra. Nocte quoque erat aegra. Quis est hie vir? Me-
dicus est hie vir. Medicus est magnus et benignus. Medicus
est amicus agricolae et est benignus Corneliae. Medicus me-
diclnam dat. Cum pueri et puellae sunt aegri, medicus pueris
et puellis medicmam dat. Multi pueri et puellae sunt aegri
quod medicmam non amant et ad medicum non properant.
Cornelia medicum exspectat et laeta medicum videt. Cornelia
medicmam non amat sed medicus est amicus et Corneliae me-
dicmam dat et nunc puella non est misera.
Hodie Cornelia non est in schola nostra et linguam Latinam
non discit, sed in casa laborat quod puella impigra est et
laborare cupit. Rosas non curat sed in casa laborat. Pater et
mater sunt laeti quod Cornelia non est aegra. Sed her! pater
et mater erant miseri.
Ubi nunc est Cornelia? Nunc est vesper et Cornelia ex casa
ambulat et sola stat et lunam et stellas spectat. Nunc luna
non est obscura, est clara. Nunc Cornelia lunam et stellas
spectat Nunc Cornelia non est sola. Cum Cornelia
stat frater. Frater rosam ex agro portat et Corneliae dat quod
sororem parvam amat et laetus est quod nunc non est aegra.

10
XI
Heri erat Cornelia aegra. Hodie Cornelia non est aegra sed
in casa manet. Saltat et laeta est. In casa laborat quod est

impigra puella. Mater quoque est laeta. Nunc Cornelia cum


matre stat et medicum videt. Laeta est Cornelia cum medi-
cum videt. Medicus non est tardus. Nunc medicus est in
casa et puellam videre cupit. Quid habet medicus? Medicus
medicinam habet. Cornelia non est aegra sed non est valida
1

et medicus Corneliae medicinam dare cupit. Cornelia medi-


cinam non cupifc quod non est aegra sed medicus Corneliae
medicinam dat et Corneliae praemium dat. Praemium est
pecunia sed non magna pecunia. Diu medicus manet quod
Corneliae amicus est. Mater et pater quoque sunt amici
medici.
Agricola non est in casa. In oppido est. Ibi multa videt.
Multa ad casam portat. Cornelia patrem exspectat. Diu
exspectat. Nunc pater est in casa. Cenam cupit. Medicus
cum Cornelia et matre et patre manet. Medicus hoc dlcit:
"Aestate in oppido non maneo. In silva sum. Ibi in tecto non
habito, in casa non habito; in tabernaculo habito. Taberna-
culum est in silva. Silva est pulchra. Quod silva est magna,
noctu luna et stellae obscurae sunt. Silvae mihi gratae sunt.
Tabernaculum mihi gratum est. Saepe ibi solus sum. Laetus
sum cum in oppido non sum. Aestate laetus sum in taber-
naculo in silva." Pater Corneliae respondet: "Aestate laboro,
sed laborare cupio et ego quoque laetus sum." Diu medicus
manet, sed vesperl "Valete" dlcit.

11
XII
Hen Cornelia non erat in schola. Hodie Cornelia non est
in schola. Non est aegra. Medicus est in
Hodie domi manet.
tecto in oppido et Corneliae medicmam non dat, sed
magno
Cornelia non est valida. Hodie non est laeta; est maesta.
Non saltat. Ad scholam ire cupit et misera est quod non est
in schola. Dm lacrimat. Non est mala puella sed est misera.
Mater quoque est maesta quod Cornelia est misera. Mater
puellam ad se vocat et hoc dicit "Propera, Cornelia. Hie est
:

pictura nova." Cornelia non est laeta sed ad matrem pro-


perat. Mater Corneliae novam et pulchram picturam osten-
dit. Dm Cornelia picturam spectat. Mox Cornelia non lacri-
mat et est laeta. Laeta laborat et Cornelia et mater cenam
parant. Cum puella est impigra et laborat, non misera est.
In schola magistra hoc dicit : "Misera sum quod Cornelia
est aegra." Discipuli respondent: "Nos quoque miserl su-
mus. Cornelia rosas amat." Non est aestas sed sunt rosae in
agris. Pueri et puellae in agris ambulant et mox multas rosas
ad scholam portant. Magistra discipulis hoc dicit: "Boni
pueri et puellae estis quod Corneliae rosas datis." Post unam
horam ex schola properant. Ad casam Corneliae eunt et
secum rosas portant. Cum Cornelia pueros et puellas et rosas
videt, laeta est. Mater quoque est laeta et discipulis hoc
dicit: "Laetae sumus quod Corneliae rosas datis. Gratias

ago." Corneliae mater hoc dicit: "Hae rosae praemium sunt


quod puella bona es." Nunc Cornelia saltat et laeta est.
Vesperi cum matre stat et discipulis "Valete" dicit.

12
XIII
Filius agricolae est puer magnus et validus, qui in agris
laborat. Aestate semper laborat. Cum
aestas it, et agricolae
quietem capiunt, turn filius ad oppidum magnum it et amicos

videt. Ubifilius ad oppidum' it, agricola non est maestus;

laetus est quod puer est bonus et non est malus et hoc est
praemium. Mater et Cornelia lacrimant cum "Vale" dicunt,
sed sunt laetae quoque. Ubi puer non audit, Cornelia "Vale"
vocat. Mox, post unam horam, puer est in tecto amicl in
13
14 CORNELIA

oppido. Tectum
amici, quod est magnum et album, est gra-
tum Ibi de matre, de patre, de Cornelia narrat, et
puero.
amici respondent et de aestate et de tabernaculo ubi aestate
habitant narrant. Multa colloquia habent et sunt laeti. Ibi
puer saltat et multa videt et discit. Ibi laetus est. Non diu
manet. Nunc est domi et hie quoque laetus est.
Aestate agricola in agro laborat sed hieme non in agro
laborat. Domi manet et filius agricolae ibi cum agricola
labdrat. Agricola equos habet. Equi in stabulo manent et in
agro non laborant. Equi sunt pulchri et validi. Agricola
equos amat et non timet. Interdum Cornelia equos curat.
Equi Corneliam non timent. Nullos equos puella timet sed
interdum puella parva est in periculo. Turn pater timet et ad
se puellam vocat. Filius agricolae est puer validus. Agricola
non timet cum puer equos curat. Vesperi pater et filius domi
cum Cornelia et matre manent.
Nunc est vesper et turn agricola cenam cupit. Turn pater
et mater et filius et filia cenam edunt. Filius agricolae equis
frumentum dat. Nunc in casa puer et soror cum matre et

patre cenam edunt.


Non multos equos, non unum equum solum, sed duos equos
habet agricola. Quod bis duobus equis multum frumentum
agricola dat, equi validi sunt et laborant. Agricola frumen-
tum laete dat. Interdum equi in horto labSrant. Non mul-
tum equi, sed multum agricola et filius -in horto laborant.
Cornelia quoque in horto laborat et rosas et lilia et alios

flores curat.
XIV
Hie vir est alius filius agricolae sed non est agricola. Domi
non manet. Publius est miles et in bello pugnat. Hieme nul-
lum bellum est. Turn. Publius in castris manet. Aestate pug-
nat. Est bonus miles qui nullum periculum timet. Publius
bene pugnat. Bellum est bellum magnum.
Diu miles pugnat et mine est defessus. Patrem et matrem
videre cupit. Est impiger sed est defessu's. Non est miles
malus; est defessus. Diu exspectat, turn consilium bonum
capit. Hoc est consilium. Ad Claudium, ducem, it. "Hie est
gladius meus solus/' inquit Publius. "Est gladius latus sed
non est novus, non est bonus. Haec est galea mea. Galea
quoque non est nova, non est bona. Non bene caput tegit.
In periculo sum quod vita militis est periculosa. Domi novum
gladium et novam galeam habeo. A castris domum Ire, et
gladium et galeam novam ad castra portare cupio. Anna
:

bona habere cupio." Dux audit. Mox respondet: "I et tela


bona ad castra porta." Consilium est bonum et miles domum
it.

Mox ibi patrem matrem videt. Mater lacriinat cum


et
Publium non lacrimat quod est maesta. Cenam
videt, sed
edunt. Ad stabulum Publius it ubi duo equi stant. In stabulo
equis frumentum dat. In horto ambulat sed mine nullae rosae
sunt ibi, quod est hiems et hieme in horto non sunt rosae et
Iflia alba et alii flores. Publius et pater non unum colloquium

sed multa colloquia de castris et bello et duce habent. Mul-


tas horas cum patre Publius colloquia habet. Corneliam ad
se vocat. Picturam pili et scuti monstrat. Domi est quies et
mox miles n5n est defessus. Turn gladium et galeam novam
capit. Mox est in castris. Nunc ibi laetus est.
'.'> '.->
:;-

-i *.-'.> ,

15
XV
lanua est aperta. In horto stat agricola benignus. Non est
hiems et in hortS sunt lilia et alii flores. A dextra stat filia

agricolae. Filia est puella bona et cara agricolae. Filius agri-


colae cum duobus equis ambulat. A dextra ambulat equus
albus; a sinistra equus niger ambulat. Filius agricolae est
medius. Tres ad stabulum eunt. Ibi filius agricolae equis
16
CORNELIA 17

frumentum dat. Alium filium agricola liabet qui hie non


habitat. Est miles clarus qui in bello pugnat. In castris cum
duce et aliis militibus habitat. Non est Sagittarius et nullas
sagittas habet. Telum militis non est pilum, sed gladium
solum portat. Non scutum, sed galeam habet. Arma capit et
bene pugnat. (Pilum est longum; gladius est latus. Scutum
militem tegit; galea caput militis tegit.)
Fama fili est grata agricolae. Agricola est laetus quod filius
est, clarus miles. Agricola non estRomanus. Itaque lingua
Britannica colloquium cum filia habet. "Fratris tui," inquit,
"filia mea, magna est fama et nomen non est obscurum.
Clarus vir est. Sed vita militis est periculosa. Miser sum
cum periculum est magnum et solus sum. Sed nullum peri-
culum semper manet, et laetus sum quod puer noster est pul-
cher et impiger et quod numquam aeger est. Laetus est meus
filius quod est miles et non semper sum miser. Interdum
filius meus n5n pugnat sed in silvam it. Ad silvam gladium
et pilum non portat. Quid capit? laculum capit. Colloquia
cum aliis militibus non habet. Semper audit et animalia n5n
tunent. Filius meus ex silva animalia portat. Primum animal
duci dat. Secundum animal et terbium mihtes edunt. Cum
quattuor animalia habent, magna est cena militum et men-
sam laeti vident. Consilium bonum est hi silvam ire et ani-
malia capere. Cum ex silva it, frater tuus est defessus, sed
post cenam est laetus. Turn alii milites quoque sunt laeti.
Mox frater tuus quietem capit."
XVI
Hodie Cornelia et pater ad oppidum eunt. Duos equos et
carrum habent. In carro sunt multa quae ad oppidum por-
tantur. Nomen priml equi, qui a dextra stat, est "Pulcher."
Secundus equus est "Dux." Dux a sinistra stat. Mane

domo eunt quod pater mane domum venire cupit. Per viarn
eunt et post unam horam prope oppidum sunt. Multa et
magna aedificia in oppido vident et Cornelia est laeta quod
multa videt.
Bene eunt equi. Nunc in media via ante equos est aliquid
albi. Res est alba ;non est nigra. Subito animal parvum trans

viam it et post animal it res alba quae est in media via. Nunc
18
CORNELIA 19

est prope capita equorum. Equi timent et currunt. Pater

munquam timet. Cornelia timet et lacrimat. Mox


ties viri
ex magno aedificio currunt. Nunc equi stant. Equi timent
-

sed non currunt. Benign! viri Corneliam et patrem ad aedi-


ficium invltant sed Cornelia nunc non timet et fortiter cum
patre manet. "Benign! estis omnes," inquit pater. "Laetus
sum quod in hoc loco sumus. Tut! sumus cum benign! viri
sunt prope. Omnes sunt tut! qui bonos amicos habent. Nunc
vos amici estis. IE equi me! numquam currunt, sed equi res
albas timent. Nunc ad oppidum ibimus. Gratias ago quod
ad nos vemtis et ad aedificium invitatis. Nobis bene facitis."
In carro mine est agricdla et ad oppidum it. Cornelia nunc
non timet. Laeta est et novum consilium capit. "Sagittarius
sum," inquit. "In manu dextra est sagitta. In manu sinistra
est arcus. laculum quoque habeo. laculuin est tertium
telum. Miles Homanus non sum et in bello non pugno. In
castris non habito. Gladium latum et pflum longum non
habeo. .In silvam eo et animalia domum porto. Cum animal
hi mensa est, non trans viam currit et equi non tunent."
XVII
"Audi! Aliquid audio. Quid est hoc?"
Virl currant. Subito aliquis ad ianuam venit. Pater, quT
est f ortis vir, ad ianuam it. Ante casam stat miles qui ex
bello venit. Arcum et sagittas non habet; in manu duo pila
non portat. Pater militem in casam venire non invitat, sed
miles venit.
"Eram miles bonus," inquit miles. "Periculum non timeo,
fortiterpugno. Sed defessus sum. Domum ire cupio. Dux
non est benignus quod periculum est magnum, nullum auxi-
lium habet, nullos socios habet, satis magnas copias non
habet. Domum eo. Ire non debeo. Hoc intellego. Sed de-
fessus sum. Cras sum paratus moriri, si necesse est. Dux me
monet. 'Si tu ibis,' inquit dux, 'alii milites quoque ibunt.'
Audite! Viri currunt. Mecapere cupiunt." Ad dextram, ad
sinistram,omnia loca spectat. "Ubi est locus tutus?" rogat.
Turn ex casa post hortum per agros properat.
"Hie miles non est bonus," inquit pater Corneliae. "Cum
dux monet, non audit. Ire non debet. Si dux socios non
omnium militum habere debet. Hunc
habet, auxilium mili-
tem non amo. Miser sum quod est prope casam."
Mane postero die pater finitrmum videt. (Finitimus est vir
qui prope habitat.) Pater de milite narrat. "Ita," inquit fini-
timus. "Quattuor milites hunc mihtem habent. Adaedincium
magnum militem portant. Militem miserurn! Numquam
iterum pugnabit. Non audit si dux monet et non est bonus."
Ubi pater trans viam venit, primum cum equis et carro ad
stabulum properat, turn Cornehae et matri de omnibus rebus
narrat.

20
XVIII
Cornelia mane per agros it. Mox erit in schola. Ecce! Ibi
est discipula quae est filia finitimi et arnica Corneliae. Hanc
puellam Cornelia saepe visitat. Cornelia properat quod ami-
cae de milite narrare cupit.
"Hen," inquit Cornelia, "vesperi, nos omnes in casa
aderamus. Mox aliquid audiebatur et pater ad ianuam it.
Ecce! Ibi ante casam erat miles. In manti tela habebat sed
erat sine armis. Miles a castris et a copiis currebat. In cas-
tris manere debebat sed erat timidus neque paratus erat
moriri pro patria si necesse erat. Pater meus ilium militem
non accipiebat, non in casam venire invitabat. alii Mox
milites veniebant et miles iterum currebat. Postea hi milites
ilium militem capiunt. Finitimus qui trans viam habitat il-
ium mane hodie videbat. Quam maestus erat! Stabat sine
armis et telis. Miserum mih'tem! Numquam iterum vuhiera-
bitur, numquam necabitur, numquam erit caecus, semper
oculos habebit, neque eras neque postero die pugnabit, sed
neque copiis nostris auxiimm dabit, neque a duce monebitur
neque a sociis laudabitur. Paene hostis est. Misera sum cum
de illo mih'te puto."
"Ego quoque," inquit arnica Corneliae, "misera sum."
"Cur non sunt omnes fortes?" rogat Cornelia.
Duae parvae puellae ad magistram eunt et fabulam nar-
rant. "Ille miles non est satis fortis!" inquit magistra. "Si
vir non est fortis, non est bonus miles."

21
XIX
Mane hodie Cornelia ad scholam ibat. Agri erant pulchri
et per agros laete ibat. Per agros fluebat flumen parvum.

Prope flumen erant flores pulchri. Dm


inter flores prope
flumen Cornelia manebat quod dies erat pulcher et puella
erat laeta. Ecce! Subito cum puella non longe a flumine
abest, aliquis videtur. Hie vir est paene caecus et miser et
22
CORNELIA 23

malus. Quam timida est Cornelia! Vir acriter clamat. Pe-


euniam postulat. Puella non respondet quod multum timet.
Ad murum qui est circum agros currit. Vir puellam stare
iubet, sed Cornelia non stat. Vir quoque currit. Cum non
Ipnge abest, iterum pecuniam postulat quod pecuniam mul-
tum desiderat. Cornelia pecuniam ad virum iacit sed non
magnam pecuniam habet. Vir est iratus quod magnam pe-
cuniam desiderat, sed non magnam pecuniam accipit. Puella
iterum currit et mine acriter clamat quod est prope scholam
et socios. Vir pecuniam in flumen iacit, et flores frumentum-
que agricolae vastat. Turn properat longe ab illo loco. Ubi
puerl puellaeque ad murum veniunt, vir non videtur, neque
postea prope ilium locum videtur.
Magistra est misera quod Cornelia multum timet. "Prop-
ter pecuniam," inquit magistra, "multl viri multa mala
faciunt. Ille vir hie non manebit. Numquam iterum se osten-
det. Non es timida. Es fortis puella. Nullam rem time!"
Cornelia laeta est quod amici adsunt. Nunc de re putaET
"Vir paene caecus est hostis malus," putat. "Ego sum miles
et pro patria pugno. Hostis patriam occupare cupit. Si non
timida ero, mox hostis vulnerabitur et necabitur. Quod vir
est sine oculis et quod ego bonos socios habeo, hostem non
timeo. Tuta ero et tuta erit patria nostra."
Mater Corneliae cenam parat. Cornelia matrem iuvat.
Interdum Cornelia omnem cenam parare cupit. Olim, ubi
mater afuit, Cornelia paene omnem cenam paravit. Avuncu-
lus Corneliae ad casam veniebat. Mater ad oppidum ivit
quod fratrem videre multum cuplvit. Cornelia saltavit et

clamavit quod cenam parare et avunculum videre cuplvit.


Avunculus Corneliae erat dux militum et diu longe aberat.
Mox mater et avunculus ad casam venerunt. Ubi ad casam
avunculus venit, Corneliam patremque laete salutavit.
"Quamquam bellum amo," inquit, "tamen laetus sum cum
amicos video. Cum longe domo absum, interdum inter ami-
cos meos esse cupio. Amicos desidero. Inimicos habeo nul-
los. Cum hostibus laete pugno. Hostes semper supero, quod

oppida eorum acriter oppugnare et agros eorum vastare


24
CORNELIA 25

audeo. Irati sunt hostes et saepe propter suos agros vastatos


lacrimant, sed mflites oppugnare et vastare iubeo. Numquam
auxilium postulo, quamquam hostes sunt valid! et bene
armati. Ejijmi auxilium rogant non valid! videntur jngque_
eos hostes tunent. Fortiter pugnare audeo, itaque multos
populos superavi et multa oppida occupavi. Timidus non
sum. Fortem militem pugnare puto."
Mox avunculus Corneliae ex casa ivit et cu"cumspectavit.
Undique erant agri pulchri. Per agros fluebat flumen parvum
et circum agros erat mums. Ecce! In stabulo erant equi. In
horto flores erant pulchri quod Cornelia bene eos curavit.
Avunculus omnes has res probavit et Corneliam patremque
laudavit quod bene laboraverunt. Postea bonam cenam
quoque sororis laudavit. "Ita," respondit mater Corneliae,
"bona erat cena sed Cornelia hanc cenam paravit quod
ego in oppidum ivi." Turn avunculus multum Corneliam
laudavit et in mantis pecuniam novam iecit, quod Cornelia
erat impigra puellaquamquam erat parva.
XXI
Mane postero die Cornelia et avunculus per agros ambu-
labant. Avunculus rura semper amabat et laetus erat quod
nunc cum Cornelia ea iterum visitabat. Cornelia multa de
agrls'et de amlcis narravit; mox avunculum fabulam rogavit.
"Tibi narrabo," inquit avunculus, "de barbaris quibuscum
olim pugnavi. Omnes barbaros non ita esse scio, sed hanc
fabulam narrabo quod hi barbari erant fortes et multum
audebant et multa sciebant. Oppida non habebant sed taber-
nacula bona habebant quae celeriter movebant si necesse
erat. Celeriter semovebant, celeriter oppugnabant, celeriter
oppida expugnabant delebantque. Turn viros in vincula
iaciebant et interdum postea vuhierabant et ita eos neeabant.
Cum multis populis pugnabant et eos superabant. Nullus vir
quietem capiebat, nullus vir dormiebat si hi barbari erant
prope, nam multum eos timebat. Omnes finitimos suos iuvare
erant parati et nulli erant inimici. Olim audivi hos barbaros
paratos esse pugnare. Ad eos Ire audebam et cum magnis
copiis ivi. Mllites mel fortes erant. Celeriter circumspecta-
verunt. Undique oppugnaverunt. Itaque mox superaverunt.
Multos servaverunt qui, quamquam fortes videbantur, tamen
multum timebant. Mllites mel sunt bene armati et mllites
meos probo. Semper mllites me salutant et ego eos saluto.
Cras picturas belli tibi ostendam. Picturae sunt oppidonun
quae in minis' sunt."
Ita dm per agros Cornelia et avunculus ambulabant.

26
XXII
Quamquam Cornelia est parva puella, tamen inter alios
pueros et puellas qui prope habitant magna putatur. Inter-
dum els temporibus cum patres et matres non domi sunt,

Cornelia cum pueris puellisque domi manet, nam est bona


puella et ceteros bene curat. Olim femina finitima ad oppi-
dum ivit et Cornelia cum pueris puellisque domi mansit. Cor-
nelia omnia curabat. Pueri
et puellae erant laeti.

"Quid faciemus, Cornelia?" inquiunt. "Aliquid novi facere


cupimus."
27
28 CORNELIA

"Scio," inquit Cornelia. "Vos estis barbari. Servi aliorum


virorum esse non cupitis. In silvas itis et ibi erratis et ani-
malia necatis. Ego sum. bestia, magna et fera. In silva erro.
Nunc ego dormio; vos paratis."
Mox Cornelia post casam celeriter ivit et dormiebat. Pueri
puellaeque sagittas suas et iacula fecerimt. Ubi onmia parata
sunt, ad silvam celeriter iverunt. Undique circumspecta-
verunt. Ibi dormiebat magna et fera bestia! Barbari time-
bant et prope rre non audebant. Omnes sagittas iecerunt,
tamen hae bestiam f eram non incitaverunt. Bestia non move-
batur; dormiebat. Turn iaculiim iecerunt. laculum bestiam
facile incitavit. Ad barbaros bestia Ivit. El celeriter cucurre-
runt. Nunc post muros validos (post ianuam) stant barbari.
Tuti sunt. Iacula iaciunt. Muri barbaros servant. Bestia
mine non currit; vulnerata est. Barbari vincula portaverunt
et mox
bestia erat in vinculis. Barbari oppida non expugna-
verunt neque deleverunt. Sed bestiam ceperant et per totum
diem laeti fuerunt. Mox femina domum venit et Corneliam
ire necesse erat.
"Cras iterum veniam," inquit Cornelia, "et iterum bestiae
et barbari erimus."
"Bene est," inquiunt pueri puellaeque. "Laeti erimus quod
multa et pulchra scis."
XXIII
"Barbari quibuscum pugnavi," inquit avunculus Corneliae,
"non erant perfidi; erant fortes et fortiter pugnaverunt. Bel-
lum barbarorum igitur non est facile, sed est bellum durum.
Ubi novus miles fui et non multa scivi, dux meus me ad
barbaros mlsit. Si dux imperatj miles bonus paret; ego, igi-
tur, ivi. Per totum tempus in animo timidus eram, sed hoc
fortiter facere cupiebam. Facile tamen non erat. Si miles
barbarum incitat, bestiam feram incitat. Sed barbaros non
esse perfidos scivi. Diu erravi per silvas et non eram laetus.
Ducem tamen memoria tenebam quod ducem meum ama-
bam. Semper circumspectavi et post longum tempus ducem
barbarorum repperi. 'Amicus,' inquam, 'sum/ et multas res
quas dux meus imperavit, dixi. In animo meo, tamen, non
fortis eram. Prope ducem barbarorum erant ceteri barbari.
Non pauci erant barbari; multi erant et saevi videbantur.
Statim dux suos milites ad se vocavit, et multa dixerunt et
consilia ceperunt. Mox
dux me
vocavit.
"
'Servi esse non cupimus. Vincula non cupimus. Lignum
et aquam non portabimus. Dominos non desideramus. Do-
minos non habebimus. Amices desideramus. Si amici eritis,
nos quoque vestri amici erimus. Hoc duci tuo die.'
"Statim ad ducem meum ivi. Laetus eram quod hoc feci
et dux erat laetus. Postea iterum dux meus me ad ducem
barbarorum misit. Turn celeriter me movebam. Non eram
timidus, nam barbari non sunt perfidi et mine erant amici
nostri. Hoc scivi."

29
XXIV
"Olim," inquit avunculus Corneliae, "ubi cum barbaris
pugnavi et erat mora belli, amicum qui prope locum belli
habitabat visitavi. Amicus meus erat dominus et multos
servos habebat. Tectum erat magnum et agri erant lati.

Servl in agrls laborabant, tectum curabant, liberos domini


curabant. Etiam in silvas mittebantur et ibi laborabant. Ne-
que urbs neque oppidum erat prope locum. Locus erat prope
silvasmagnas. Amicus meus igitur erat paene rex. Impera-
vit si aliquid cuplvit et servl paruerunt. Non omnes servl ita

paruerunt sed eius servl erant born. PaucI servl celeriter se


movent quod sunt miseri. Lignum et aquam portare non cu-
piunt. Llberl esse cupiunt. Heu! Semper miseri sunt el qui
non sunt llberl. Hoc memoria tenere necesse est. Si dominus
non est bonus sed est malus, non est homo sed est ferus et
servos bestias esse putat, suos servos in vincula conicit, etiam
terga servdrum vulnerat. Saepe els temporibus ubi_erant
servl, clamores servorumvulneratorum audlvl. Olim clamores
audivl et anseres videre exspectavl sed mox miseros servos
repperi. PaucI servl erant laeti quod multl domini erant
animi erant saevl. Post bellum durum omnes servl
perfidi et
Etiam domini nunc sunt laeti. Llberl esse cu-
llberl erant.

piunt omnes, homines et animalia quoque."


"Multa mi avuncule," mquit Cornelia. "Mane no-
vldisti,
biscum semper fabulas narra."
et
"Manere cupio, Cornelia," inquit avunculus. "Vestrum
tectum mihi gratum est; sed multa facere et ad multa loca
ire necesse est. Cras Ibo."

30
XXV
Hodie Cornelia ad scholam ivit et ibi puerum novum vidit.
Puer cum Marco qui erat discipulus sedebat. Puer non erat
discipulus. Postea Cornelia ad puerum cum aliis pueris puel-
llsque ivit. Puer multa de se dicebat et haec Cornelia rep-

perit.Hie puer in urbe ubi sunt multi homines habitabat.


Hie ad scholam ire non potest quamquam est puer quod pater
mortuus est et mater, heu, non magnam pecuniam habet.
Hie aut in aedificio magno. aut hi nullo aeduicio sed semper
prope ripam jflumuiis laborat. Ibi naves et naviculae aedifi-
cantur. Primo hie puer et alii homines res multas hi aeduicio
faciunt; deinde hi ripa corpus navis aut naviculae faciunt.
Diu navis hi ripa stat et illo tempore ubi navis aedificatur
31
32 CORNELIA
multi clamores hominum et puerorum audiuntur. la-Dm
borant sed est ntilla mora. Navis ubi tota facta est, ripam
relinquit et in flumine natat. In flumine sunt ntilla saxa et
navis ibi tuta est. Navis numquam tarn celeriter it si in
saxum coniecta est et vulnerata est. Aliae naves sunt an-
gustae, aliae sunt latae; omnes sunt pulchrae. Nunc puer
paucos dies ruri visitat quod nulli in aedificio laborare pos-
sunt et Me igitur est liber.
"Nos sumus reges," inquit-. "Nullus rex laborat neque nos
nunc laboramus. Mox iterum laborabimus."
Amicus, Marcus, ad hunc puerum turn a tergo venit. "De
nominibus navicularum," inquit, "his discipulis narra."
"Multa sunt nomina," inquit puer. "Alia est 'Anser' et
alia est 'Stella Sola' et alia est 'Rex.' Etiam una parva navi-
cula est 'Paene Insula.' Non omnia nomina memoria teneo."
"Nonne cupis ad scholam ire?" inquit Cornelia.
"Ita," respondit puer. "Per totum diem ire non possum,
sed nocte eo et laete eo."
XXVI
"Hen," inquit Cornelia, "in schola erat puer quT in urbe
magna laborat. Ibi sunt aedificia magna et homines naves
naviculasque faciunt. Hanc urbem et has res videre cupio."
"Potes ire, Cornelia," inquit pater. "Haec urbs non longe
abest. Nos omnes ibimus."
Olim igitur omnia paraverunt quod mane ad urbem Ire

cupiverunt. Ubi mater mane Corneliam excitavit, quod lux


erat obscura et dies non erat clarus et luna iam in caelo erat,
Cornelia non intellexit. Sed nulla mora erat. Mox tamen lux
erat clarior et omnes domum
rehnquere parati erant. In
omnibus arboribus aves audiebant. Aves etiam in summis
arboribus erant. Caelum erat clarum; in caelo erat nulla
nubes. Dies erat pulcher. Via angusta erat. Cornelia et pater
et mater per silvam et per colles ibant. Mox prope ripam
fluminis ibant. Ibi quoque erant aves; aut in saxls prope
ripam sedebant aut in flfimine natabant. Ubi via in silva fuit,
aves et arbores solae videri poterant. Cornelia aves vidit sed
nullum hominem vidit. Omnia spectabat et laeta erat.
Nunc omnia silebant. Mater cibum secum portaverat nunc ;

itaque mater et pater et Cornelia prope viam sederunt et ede-


runt. Quamquam aves non audiebant, corpora parva niter
arbores videre poterant et ea Cornelia laete spectavit. Pater
6Hm avem pulchram viderat de qua nunc Corneliae narravit.
'c
Omnes aves sunt pulchrae natura," inquit pater, "sed hae
aves erant pulcherrimae."
"Illae erant aves pulchrae," uiquit Cornelia. "Ego unam
ex ilh"s avibus videre cupio," sed, heu, nullam avem tam pul-
chram vidit. Mox silvam reliquerunt et urbi magnae appro-
pinquabant. "Mox, mox," mquit Cornelia, "naves et navi-
culas videbimus."
33
XXVII
"Mox, Cornelia, in urbe erimus," inquit pater. "Nunc de
proeliisquae navibus pugnantur tibi narrabo, nam non solum
in terra virl pugnant sed etiam in navibus pugnant. Olim
naves signa habuerunt et per haec signa amicis et hostibus
navis nota erat. In summa navi erant signa. Signa erant
saepe figurae avium aut animalium. Olim, ubi puer eram,
unam ex his antiquls navibus vidi. Signum, figuram stellae,
habuit et sic haec navis ubique nota erat. Numquam nautae
signa celaverunt sed aperte ostenderunt et signa erant splen-
dida in clara luce si caelum erat clarum. Nautae navis
inimicae semper his signis excitati sunt. Saepe una navis s5la
per aquas ibat. Si haec navis aliam navem quae non erat
arnica videbat, illam navem oppugnabat. Si navem expugna-
vit, viros et pecuniam et cibum, omnia quae ia navi erant, et
navem ipsam rapuit. Magnam laetitiam illi nautae dtiri turn
senserunt, si praemium erat magnum. Non iam silebant sed
clamores laeti erant."
"Proelia non amo," inquit Cornelia. Aves et arbores et
colles et flumina,etiam nubes amo, sed proelia non amo.
Omnia quae natura dat sunt bona, sed proelia sunt mala."
Nunc tectis urbis appropinquabant. Mox CorneUa naves
videbit.

34
XXVIII
Tandem Cornelia naves videt! Portus est latus et tutus.
Ibi sunt paucae naves, multae naviculae, navigia quoque
quae non sunt tarn parva quam naviculae neque tarn magna
quam naves. Splendidae sunt naviculae, pulchrae sunt figu-
rae navium. Multae naves signa habent quae in caelo vi-
dentur. Ubique sunt in aqua portus et magna est laetitia
Corneliae ubi eas videt. Diu Cornelia et pater circum portum
ambulaverunt et naves spectaverunt; deinde vir, qui erat
magnus et ferus videbatur, ad eos venit. Cornelia perterrita
erat sed quamquam erat perterrita non erat ignava. Non
cucurrit sed cum patre mansit.
"Hue veni," inquit vir, "ubi puer fui et per multos annos
hie laboravi ubi naves aedificabantur. Olim non iam hie
manere constitui. Nauta esse cupivi. Onmes nautae insignia
in corporibus habent et ego quoque insignia habeo."
Deinde tergum ostendit ubi erat figura magna animalis
quam nautae ibi fecerant. Vir hoc insigne amavit sed Cor-
nelianon amavit; erat perterrita ubi virum sic ornatum vidit.
"Quid mine facis?" rogavit pater Corneliae.
"Iterum naves facio," inquit vir. "Navis mea ad urbem
notam ivit. Gives nautas non amaverunt neque nautae cives.
Gives nautam rapuerunt. Omnes nautae excitati sunt et proe-
hum pugnatum est. Gives bene pugnabant et erant multi
quoque. Tandem necesse erat nautas urbem relinquere.
Gives laetitiam quam senserunt non celaverunt. Nunc tota
gens nautarum huic urbi non appropinquat quod civibus
non est grata. Post id proelium iterum hue veni et hie semper
laborare constitui."

35
XXIX
Ubi urbem reliquerunt, pater Corneliae ex via lata per viam
angustam ad castra antiqua ubi olim proelium magnum pug-
natum erat ivit. Parvus exercitus hue venit. Hie locus turn
erat in fine terrarum barbarorum. Pars copiarum erat in
castris, alia pars erat in navigiis in portu. Moenia castra non
habebant sed vallum validum aedificatum est. Vigiles erant
in vallo et ubique prospectabant ubi clamor auditus est.
Barbaros, splendide ornatos, viderunt. Barbari venerant et
mox castra oppugnabant. Haec gens barbarorum non erat
arnica sed proelium non exspectatum est. Dux nuntium ad
navigia misit sed nuntius a barbaris captus est. Milites
perterriti erant sed non erant ignavi. Diu bene pugnaverunt.
Deinde omnia silebant et dux milites suos convocavit. Tan-
dem agmen f acere et ex porta castrorum ire et iter per silvam
ad portum facere constituerunt. Mox itaque signa in castris
reliquerunt. Insignia milites non ostenderunt. Sine clamori-
bus per portam iverunt. Omnia silebant. Ei quoque silebant.
Ad portum ire poterunt! Mox clamor magnus auditus est;
omnes perterriti erant. Celeriter cucurrerunt. Barbari undi-
que impetum fecerunt. Nulla mora erat. Pauci se celaverunt
et posteaad portum venerunt. Paene omnes necati sunt.
Cornelia misera erat ubi fabulam audivit sed magna erat
laetitia quod locum vidit. "Nonne omnes Gives excitati
sunt?" rogavit.
"Ita," respondit pater. "Mox omnes illi barbari ab his
locisiverunt quod cives magnos exercitus habebant qui sem-
per pugnabant et superabant."

36
XXX
Hodie in schola est Cornelia. Ibi quod puella celeriter

laboravit, tandem fabulas


legit. Fabulae quas legit sunt de
urbibus Etruscdrum. Etrusci erant populus Italiae qui prope
Romam sed in ulteriore ripa fluminis Tiberis habitabant.
Multae et splendidae urbes Etruscis erant. Semper in collibus
summls urbes aedificabant. Colles erant paene montes quod
tarn alti erant. Montes, tamen, non appellabantur; colles ap-
pellabantur. Pars harum urbium neque moenia neque valla
neque portas habebat quod collis est locus idoneus urbi et
collis ipse urbem validam facit. Aliae urbes tamen moenia
habebant et semper vigiles ex moenibus prospectabant quod
multos hostes habebant et exercitus hostium semper ex-
spectabant. Longe agmen hostium videri poterat si iter ad
urbem faciebat. Deinde milites excitabantur et cum virtute
pugnare parati erant. Milites, quod tarn saepe superaverunt,
deum ipsum se iuvare putaverunt.
Si hostes erant fortes et virtutem magnam habebant et
impetum faciebant, turn Etrusci ad socios nuntium
fortiter
mittebant et auxilium rogabant. Post finem belli socios
domum miserunt. Semper els partem praedae dederunt.
Gentes quae temporibus antiquls in locis aHls habitabant
erant novae Corneliae et fabulas de els laeta legit.

37
XXXI
Olim post fmem hiemis nemo nivem exspectavit; erat,
tamen, nix alta. Cornelia et alii pueri puellaeque erant laeti.
Labore facto, discipull se in duas partes diviserunt. Pars
discipulorum ex nive castra in monte nivis aedificaverunt.
Castra moenia valida habebant. Reliqui discipuli erant exer-
citus qui castra oppugnabat. Unus puer hos discipulos duxit.
Eum imperatorem appellaverunt. Imperator exercitum legio-
nem suam appellavit. Proelium non erat in inlquo loco neque
erant copiae iniquo anirno. Milites qui erant in castris mag-
nam copiam telorum sub moenibus posuerunt. Quae putas
tela fuisse?Imperator et legio eius tamen virtutem magnam
ostenderunt. Ei qui erant in castris eandem virtutem osten-
derunt. Imperator moenia quae erant ante castra non esse
idonea ad oppugnandum constituit, nam erant tarn valida.
Ulteriora moenia non erant tarn valida, itaque ad ea moenia
copias suas duxit. Subito nubes telorum ad eos iaciebantur!
"Nos circiter mille nova tela faciemus et moenia ipsa de-
lebimus," inquit imperator. "Eos hostes vincemus."
Deinde legio impigra acriter impetum fecit et mox per
moenia ipsa cucurrerunt et alios milites in fugam dederunt.
Ilia legio igitur in proelio vicit. In hoc proelio erat nulla
praeda, nullus miles vulneratus est, nullus hostis necatus est,
a nullo deo auxilium postulaverunt, sed post proelium laeti
discipuli cum oculis splendidis domum iverunt.

38
XXXII
Cornelia domum rvitatque patri et matri de legione et
imperatore et castris narravit. "In e5 libro," inquit pater,
"sunt multae fabulae de legionibus et imperatoribus et
legatis qui sub imperatoribus imperant. Post cenam de eis-
dem legere poteris." Laeta erat Cornelia, nam, quamquam
puella erat, fabulas quae erant de exercitibus amavit.
Primo picturam cuiusdam imperatoris qui coronam in
capite habuit repperit. Non erat imperator totius exercitus
sed centurio appellatus est quod circiter centum milites duxit.
Exercitus totus in multas partes divisus est. In civitate
Romana hie centurio habitaverat et olim solus pro patria
pugnaverat. Pro castris processerat et militem hostium pri-
mo graviter vulneraverat, deinde interfecerat. Nemo tarn
magnam virtutem ostenderat. Ubi iterum ad castra ivit,
comites eius laeti eum exceperunt. Imperator ipse postea
coronam in caput posuit quod hostem vicerat. Reliqui mili-
tes clamaverunt. Saepe sic temporibus antiquis miles unus

pro milibus militum pugnavit. Proelium non erat in iniquo


loco sed in loco idoneo erat, et, si miles vicit, totus exercitus
se vicisse et hostes in fugam dedisse putavit.
Cornelia hanc fabulam multum amavit et, ubi librum in
eundem locum ubi eum repperit posuit, "Mox iterum," in-

quit, "eandem fabulam legam quod multum earn amo."

39
XXXIII
Postero die iterum Cornelia librum quern amavit legebat.
Hoc patri dixit: "Picturam hen vidi quam iterum videre
volo. Quidam vir in equo erat. Equus celeriter currebat.

Splendida arma vir gerebat et longam hastam ferebat. Non


difficile erat videre virum fortem esse. Quis erat vir?"

Pater respondit: "Erat quidam vir qui latrones expulit.


Olim multi et saevi latrones per vias Italiae errabant. Ei qui
run habitabant semper timebant. Semper tecta a latronibus
oppugnabantur et praeda capta est. Nemo audebat se de-
fendere. Si viri tecta sua defenderunt, latrones saepe viros
interfecerunt et tecta deleverunt, deinde discesserunt. Btt
latrones copias suas exercitum appellaverunt et imperatorem
et legates et centuriones habuerunt. Saepe centum viri in
uno loco habitaverunt, deinde pauci ex eo loco ad praedam
capiendam processerunt. Si graviter vulnerati sunt aut victl

sunt, reliqui comites eos exceperunt, deinde multi latrones


eundem locum oppugnabant. Civitas ipsa eos inimicos esse
sensit sed nemo eos vincere potuit; pugnaverunt enim, deinde
ad montes cucurrerunt. Tandem hie vir eos bonis consUiis
vicit. Quod hoc fecit, corona ei a clvibus data est. Habetne
coronam in pictura?"

"Minime," inquit Cornelia, "sed coronam habere maxime


debet. Magnam vktutem habuit et bonum consilium cepit."

40
xxxrv
Olim clams et in caelo erat lux splendida. Tum
dies erat
Cornelia ad fiumen parvum quod erat prope domum proces-
sit. Ibi in gramine in ripa iacebat atque caelum et arbores et

flores spectabat atque sonitum flununis audiebat atque aves

quae in arboribus sedebant audiebat. Etiam ad flumen ivit


et pedes in aquam posuit et laeta aquam in pedibus sensit.
Deinde coronam ex floribus fecit. Postea in gramine iacebat.
Primo in gramine iacebat ubi lux erat splendida. Mox ubi
arbores umbram f ecerunt, ibi iacebat quod erat paene aestas.
Ut sic in umbra arborum iacebat somnus oculos eius paene

superavit, tanta erat pax et quies loci. Deinde subito cla-


morem audivit Per gramina et flores veniebant pueri et puel-
!

lae qui eiusdem scholae discipuli fuerunt et comites Corneliae


fuerunt.
"Veni, Cornelia," inquiunt. "Latrones saevl sumus. Hoc
non est flumen parvum; mare magnum. Prope mare
est
castra muniemus quae nemo oppugnabit quod ea bene de-
fendemus. Pauci ad castra nostra venire audebunt. Si hostes
venient, eos ex bis locis expellemus. Si non celeriter discedent,
eos graviter vulnerabimus. Ego sum centurio et hastam Ion-
gam fero. Specta hastam meam. Difficile erit nos vincere
sinos bellum geremus. Nos enlm acriter pugnabimus et nos
defendemus."
Cornelia hoc facere voluit. Cum discipulis igitur ad ripam
fltiminis processit et ibi castra posuerunt.

4:1
XXXV
Ubi Cornelia et pueri puellaeque prope flumen quod ill!
mare appellaverunt castra muniverunt, per gramina venerunt
duo alii pueri qui domi non fuerant cum alii processerunt. In
umbris manebant et pedes in gramine alto nullum sonitum
fecerunt. Ubi propius venerunt et alios audire potuerunt, in
gramen se iecerunt et ibi iacuerunt et omnia audiverunt.
Felices erant quod nunc omnia intellexerunt. Ipsi aliquid
f acere constituerunt. Subito ad castra iverunt. Turn puer al-

tior hoc dixit: "Salvete. Latrones estis. Nos sumus magis-


tratus rei publicae. Ego sum consul; hie est quaestor. Offi-
cium meum semper facio; neque omcium umquam neglego.
Imperium summum habeo. Vos ^vos qui pecuniam et res
bonas petitis et viros vuhierare et necare vultis civitas esse
latrones malos Semper civitas vos premere vult sed difH-
scit.

cile est vos reperire. Nisi nunc nobiscum venire constituetis,

hie quaestor sine mora exercitum meum vocabit atque vos


omnes prememus. Quis vos regit? Ubi est centurio vester?"
Latr5nes bene sciverunt exercitum esse nullum, et consu-
lem neminem regere et duos pueros esse solos. Tanta fabula
tamen erat grata et pueros fabulamque amaverunt. Itaque
responderunt "Si vos civitatem vestram reUnquetis et eritis
:

latrones nobiscum, consulem et quaestorem nostrum facie-


mus. Nisi hoc facietis, vos in mare sine mora coniciemus.
Altus erit somnus vester si vos petemus. Nos ipsi omcium
nostrum videmus."
Ut centurio latronum hoc dixit, duo pueri pacem facere
constituerunt et postea omnes erant latrones.

42
XXXVI
Olim ad casam Corneliae-venit femina quam Cornelia quae
erat in horto non cognovit. Mater erat intra casam. Ad
ianuam venit mater Cornelaae. Mater et femina, altera al-
teram spectavit. Deinde laeta erat mater. Cognovit femi-
nam amicam quam puella parva cogn5verat. Mater autem
Corneliam petlvit et Cornelia se felicem putavit quod audie-
bat matrem et amicam narrare de temporibus ubi puellae
parvae septem annorum fuerunt.
Postero die duae feminae et Cornelia per viam ambulabant.
"Olim," .inquit arnica matris, "hie sub ponte castellum
munivimus atque summa cum salute per totam aestatem per
diem in castello manebamus. Nocte domum ivimus. Nostras
copias divisimus. Altera pars erat mllites rei publicae, altera
pars erat hostes. Quidam ex militibus rei publicae erant ex-
ploratores, alii erant magistrates et milites qui in castello

manserunt. Per diem utraque pars erat in agris et in castello.


Nocte utraque pars domum ivit."
"Habuistisne.consules et quaestores et alios magistratus
rei publicae qui imperium habuerunt et alios rexerunt?"

rogavit Cornelia.
"Minime," inquit femina, "nam turn de Romanis non scivi-
mus. Sed exploratores nostri in gramine latuerunt et de nu-
meris nostrum didicerunt, deinde nuntios ad alios portave-
runt. Itaque semper hostes repellere poteramus. Neque enrm
magistratus nostri officium umquam neglegebant. Nisi mag-
istratus ofricium f acit non est bonus. Si hostes venire scivi-
mus, facile eos premere potuimus, quod fta,stellum erat in
loco idoneo."
Magna erat laetitia Corneliae per dies quos femina mansit.
43
XXXVII
Hodie caelum non erat clarum et Cornelia intra casam
manebat et legebat. Fabulam legebat de temporibus anti-
quls quando res ptiblica erat nova et null! magistrates im-
perium tenuerunt nisi el valid! et fortes et f elices. Exercitus

rei publicae cum hostibus pugnabat numerus hostium erat


et
magnus. Parvus exercitus castellum mane-
rei publicae intra
bat et hostes repellere non poterat. Hostes Americanos
premebant. Nuntios autem Americani mittere non poterant
quod exploratores hostium latebant qui nuntios petebant. Si
nuntius missus est, statim captus est.
"Nullo modo milites rei publicae victoriam sperabant," legit
44
CORNELIA 45

Cornelia. "Nullo mod5 salutem sperabant. Nullo modo explo-


rator trans pontem transire poterat et nuntiurn ad comites
ferre. Dei his mllitibus victoriam sinere non videbantur. Nisi
del victoriam sinunt, militibus est nulla victoria. Nihil hi
milites sperabant. At imperator erat sapiens et f ortis. Milites
suos fortes esse cognovit. Magna voce septem milites ad se vo-
cavit et consilium monstravit. Vigiles ex moenibus prospec-
taverant et locum ubi nuntius transire poterat viderant. At
Tiihil erat difficiliusquam ad hunc locum pervenire.
"Duo milites erant in exercitu qui loca bene cognoverant.
Uterque erat fortis, uterque erat sapiens, uterque erat felix,
uterque nunc rem felicem futuram esse sperabat. Difficile
erat unum legere. Tandem alter lectus est, alter in castello
mansit. Omnes milites hunc perventurum esse sperabant.
Multi ex moenibus prospectEbant. Nox tamen erat obscura
et nihil viderunt. Quanta erat cura omnium militum, ut
comes ex castello ivit, sine sonitti in flumen se iecit, sine
sonitu per aquam ivit. Magna erat vis fluminis, sed magna
erat vis militis. Magna vi processit et mox ad locum tutum
pervenit. Ibi ex flumine ivit et nuntium ad alios comites tulit.
Hi comites mihtes miserunt et mox magna vi in hostes a tergS
impetum fecerunt. Quanta erat laetitia militum qui in cas-
tello manserunt quando comites viderunt! Quanta autem
erat virtus militis fortis et sapientis qui suis comitibus hoc
modo salutem dederat!"
Haec fabula Corneliae grata erat. Diu secum putabat.
Tandem secum hoc dixit "Multi horum hostium necati sunt.
:

Multi tamen ex hoc loco cucurrerunt et exsules facti sunt.


Etiam nunc post multos annos minores eorum in patria nostra
habitare puto. Hodie nihil nisi boni cives sunt! Quanta est
vis temporis quod amicos et finitrmos ex hostibus facit!"
XXXVIII
Cornelia legerat de feminis nobilibus, sapientibus, potenti-
bus, quae temporibus antiquis usque ad locum ubi Cornelia
nunc habitabat pervenerant atque ibi paene in silvls primis
novas domos constituerant. Paene exsules hae feminae fue-
rant. Vocem nullam audlverunt nisi voces virorum suorum et
Hberorum suorum. Diebus illls numquam conventum est
quod aliud tectum longe ab alio aberat et magnus erat labor.
Equis soils itinera facta sunt. Nulli pontes erant. Flumina
equis transita sunt. Ubique erant barbari. Si vir tergum ver-
tit, telum coniciebatur et vir occidebatur. Deinde necesse
eratfeminam et Iiber5s solos domum antiquam redire aut
solafemina laborem totum facere coepit. Interdum barbari
impetum magna vi fecerunt ubi nemo in conspectu fuit atque
omnes occidebantur. Salutem omnes sperabant sed pauci re-
periebant. Si barbari non venerunt, saepe nullo modo co-

piam satis magnam femina reperire poterat.


cibi

Quanti erant labores illorum dierum! Multae feminae ani-


mos magnos ostenderunt, at, heu, multis victoria sero venit.
Defessae, nihil facere nisi morm potuerunt. Fortuna nihil
aliud els sinebat.
Duas fabulas Cornelia maxime amabat. Alter a erat de
femina, forti quae cum barbaris pugnavit atque tectum et
liberos servavit ubi vir longe afuit; altera erat de femina quae
barbaros vulneratos iuvit et eos amlcos fecit. Utraque femina
has Cornelia amavit.
fortis erat et

46
XXXIX
Cornelia cum puero finitimo ad casam viri qui tempora
antiqua cognoverat et qui in silva prope agios patris Cor-
neliae habitabat pervenit. Multos annos vir solus in casa
habitaverat et apud virum multa genera telorum erant.
"Nollte," inquit vir, "haec sumere, puer et puella." Interea
tela inmensa disponere coepit. Quando multa in mensa in
conspectu posita erant, vir de els narrare coepit.
"Hac sagitta barbarus saevus feminam nobilem occldit.
Altera sagitta in corpore viri qui feminam suam servare vo-
mit reperta est. Trans locum apertum ad feminam transibat
cum barbarus hanc sagittam misit. Els diebus barbari magna
vi impetus faciebant et multos occiderunt. Si barbarus cla-
mare coepit, reliqui barbari celeriter conveniebant."
Deinde ad magnam securim successit. "Hac securi pater
meus ipse primam arborem quae in hac silva a viro qui non
erat barbarus caesa est cecidit."
Deinde gladium antiquum et fractum sumpsit. "Hoc
gladio mater patris mei per totam noctem usque ad diem
vigiliam egit. Vir eius longe ad oppidum processerat neque
redierat. Femina barbaros timuit. Itaque ibi sedebat per to-
tam noctem parata barbaros pellere. Sero vir rediit. Fortem
feminam multum laudavit." In manu vir gladium vertit,
eum amare visus est.
Tela omnia sumpsit et ad loca restituit. Paene perterrita
Cornelia virum reliquit quod haec esse partem temporum
antiquorum sensit.

47
XL
Apud viros antiques equites magno honore habebantur.
(Notate bene, discipuli: eques non est equus; non est bestia;
est vir !) Equites domo exiverunt et per totum regnum, etiam

per omnes terras Iverunt ubi eos qui iniurias tulerant petive-
runt. Quando eques pervenit, ei qui iniuriam ferebant aut
fugerunt aut id quod iniuria ceperunt restituerunt. Si mall
has res restituere nolebant, eques securim sumpsit et im-
petum fecit. Eques numquam se recepit. Aut malum securi
cecldit aut malum pepulit aut eques ipse caesus est. Nisi a
multis et mails viris circumventus est, eques numquam occi-
sus est, sed victoriam reportabat.
Fabulas eius generis de equitibus Cornelia saepe legebat et
multum amabat. In quadam fabula hoc legit: "Per ignem,
per gladios, per aquam hi equites tuti Ibant." Hoc non intel-
lexit Cornelia quod equites sunt homines atque ignes et gla-
dios iniuriam ferre sciebat.
In alia fabula saepe de equite qui album insigne in galea
gerebat legebat Cornelia. Haec fabula ita incepit: "Utrum
est melius si homo pacem vult, bonus gladius an bona vita?"
Hie eques nullos vigiles disposuit, nocte erant nullae vigiliae,
milites aHis militibus ad vigilias numquam successerunt,
pontes non f regerunt, quod hie eques non erat eques Romanus^
Erat eques Gallicus qui erat rex et regnum magnum regebat.
Ubi regere coepit, multi et nobiles equites convenerunt. Ad
suas domos numquam redierunt sed semper cum hoc rege
manserunt. Eum summ5 honore habebant. Si insigne album
viderunt, ad eum locum ibant et numquam se recipiebant.
Interea mall viri fiigiebant et boni res meliores sperare coepe-
48
CORNELIA 49

runt. Si hie eques pugnabat, victoriam reportabat, sed non


saepe pugnabat. Paeem hostes volebant quod eques erat for-
tis et sapiens et nobilis. Multum eum timebant. "Utrumest
melius, si homo pacem vult, bonus gladius an bona vita?"
SUGGESTIVE QUESTIONS ON EACH CHAPTER

1. Quis est haec puella?


2. Qualis puella est Cornelia?
3. Quis est haec femina?

II
1. Quis est haec femina?
2. Qualis est mater Corneliae?
3. Quis est puella alta?
4. Quis est hie puer?

Ill
1. Quid est patria Corneliae?
2. Amatne haec femina Americana?
3. Qualis terra est America?
4. Quales sunt viae Americae?

IV
1. Quis est hie?
2. Ubi habitat agricola?
3., Quid facit agricola?
4. Quid facit frater Corneliae?
5. Quid facit Cornelia?
6. Quid facit mater?
V
1. Quid nunc facit agricola?
2. Quid faciunt Cornelia et frater?
3. Cur scrlbit agricola?
4. Quo tempore scrlbit nauta?
5. Qu! pecuniam non habent?

VI
1. Quis Corneliae donum dat?
2. Cur?
3. Qualem pecuniam nauta Corneliae dat?
50
CORNELIA 51

4. Quid facit agricola ubi Cornelia pecuniam nautae ostendit?


5. Quid Cornelia facere cupit?

VII
1. Qualis est casa agricolae?
2. Quid facit Cornelia?
3. Quid faciunt agricola et nauta?
4. Ubi Cornelia nautae cenam dat, quid facit nauta?
5. Quid ostendit nauta?
6. Cur multl poetae pecuniam dant?

VHI
1. Ubi nunc est Cornelia?
2. Quales sunt fenestrae?
3. Qualis est magistra?
4. Quid. facit Cornelia in schola?
5. Qualis est Cornelia?
6. Qualis est schola Cornelias?

IX
1. Qualis nunc est Cornelia?
2. Quern exspectat?
3. Quid est tempus?
4. Quid videt Cornelia?
5. Quid facit pater?
X
1. Qualis est medicus?
2. Quid facit medicus?
3. Cur Cornelia in casa laborat?
4. Quales herl erant pater et mater Corneliae?
5. Quid nunc facit Cornelia?
6. Quid facit frater Corneliae?
7. Cur?

XI
1. Cur hodie medicus Corneliae medicinam dare cupit?
2. Quid quoque medicus Corneliae dat?
3. Aestate ubi habitat medicus?
4. Quid medico gratum est?
52 CORNELIA
5. Quid aestate facit agricola?
6. Quo tempore "Vale" dicit medicus?

XII
1. Quo modo sentit Cornelia hodie?
2. Cur?
3. Quid facit mater?
4. Quid mox facit Cornelia?
5. Quid faciunt puerl et puellae?
6. Quid dicit mater Corneliae?

XIII
1. Quo tempore fllius agricolae ad oppidum it?
2. Quid ibi facit?
3. De quibus sunt colloquia puer! et amlcorum?
4. Quid hieme faciunt equi agricolae?
5. Quot equos habet agricola?
6. Quid vesperl facit filius agricolae?
7. Quid turn faciunt pater et mater et Cornelia et frater?

XIV
1. Quis est Publius?
2. Aestate quid facit Publius?
3. Hieme quid facit Publius?
4. Quo modo sentit?
5. Quid est consilium Publl?
6. Quid domi facit Publius?

XV
1. Picturam fac et ostende ea quae in fabula sunt.
2. Ubi habitat alius fllius agricolae?
3. Quae tela et arma habet?
4. Quale est nomen mnitis?
5. Quid interdum facit miles?

XVI
1. Quid faciunt Cornelia et pater hodie?
2. Quae sunt nomina equorum?
CORNELIA 53

3. Quid prope oppidum fit?


4. Quid dicit pater?
5. Quid in carro dicit Cornelia?
xvn
1. Quis ad ianuam Corneliae venit?
2. Cur hie est?
3. Ad quern locum it?
4. Cur pater virum non amat?
5. Quid posters die finitimus dicit?
XVIII
1. Quid mane facit Cornelia?
2. Quid her! vesperl factum est?
3. Quid numquam iterum miles faciet?
4. Quid faciunt duae puellae?
5. Quid dicit magistra?
xrx
1. Cur Cornelia prope flumen manebat?
2. Quis videtur?
3. Quid facit vir?
4. Quid facit Cornelia?
5. Cur erat vir Irsltus?
6. .
Quid dicit magistra?

XX
1. Cur Cornelia saltavit et clamavit?
2. Quis erat avunculus Corneliae?
3. Cur hostes semper superavit?
4. Quid vidit avunculus ubi ex casa Ivit?
5. Quid fecit?

XXI
1. Quid postero die faciebant Cornelia et aAiinculus?
2. De quibus avunculus fabulam narravit?
3. Quales erant?
4. Quid faciebant?
5. Quid faciebant el qui in els locis habitabant?
6. Quid fecerunt milites avunculi Corneliae?
54 CORNELIA
XXII
1. Quid interdum faciebat Cornelia?
2. Cur?
3. Quid olim puerl puellaeque cupiebant?
4. Quid faciebant? (Omnia narra.)
5. Quid dlxit Cornelia ubi femina domum venit?
6. Quid dlxerunt puer! et puellae?

XXIII
1. Quale est bellum barbarorum?
2. Cur?
3. Quid dux imperavit ubi avunculus novus miles fuit?
4. Quo modo sentiebat avunculus?
5. Quid factum est? (Omnia narra.)
6. Cur avunculus non timidus erat ubi postea dux ad barbaros misit?

XXIV
1. Quo temper e avunculus amicum vlsitavit?
2. Qualis erat amlcus?
3. Ubi habitavit?
4. Narra de vita servorum.
5. Quid olim audlvit avunculus?
6. Quid eras avunculum facere necesse erit?

XXV
1. Ubi habitavit novus puer?
2. Quid ibi fecit?
3. Ivitne ad scholam?
4. Quo modo navis facta est?
5. Quae erant nomina navicularum?
6. Cur puer dlxit se regem esse?

XXVI
1. Quid dlxit pater Corneliae ubi Cornelia naves videre cupiebat?
2. Quo tempore mater Corneliam excitavit?
3. Quae prope viam vlderunt?
4. Quid fiebat ut edebant?
5. Quid dlxit Cornelia ubi silvam reliquerunt?
CORNELIA 55

XXVII
1. De quo pater Corneliae narrabat?
2. Quo modo navis amicls et hostibus nota est?
3. Quod signum pater Corneliae viderat?
4. Quid flebat si nautae navem expugnaverunt?
5. Quid dlxit Cornelia?

XXVIII
1. Quae in portu Cornelia vldit?
2. Qualem virum Cornelia vldit?
3. Quid in tergo vir habuit?
4. Narra f abulam de vita viri.

XXIX
1. Ad quern locum pater Corneliae Ivit?
2. Narra de impetu barbarorum.
3. Cur auxilium a portu non missum est?
4. Quo modo e castrls iverunt?
5. Quid factum est?

XXX
1. Cur hodie Cornelia fabulas legit?
2. Cur multae urbes neque moenia neque valla neque portas habebant?
3. Quid longe viderl poterat?
4. Si mflites saepe superaverunt, quid putaverunt?
5. Si auxilium a finitimis datum est, quid post bellum Etrusc! fecerunt?

XXXI
1. Quae putas tela fuisse?

XXXII
1. Quid pater Corneliae dlxit?
2. Cur centurio sic appellatur?
3. Quo modo hie centurio corpnam accepit?
4. Quid flebat, si unus miles pugnavit et superavit?
5. Quid Cornelia tandem fecit?

xxxin
1. Quid Cornelia patri dlxit?
2. Quae latrones olim faciebant?
56 CORNELIA
3. Cur hie vir latrones vlcit?
4. Quid erat praemium virl?

XXXIV
1. Quae olim fecit Cornelia?
2. Ubi in gramine iacebat?
3. Quod consilium discipuli ceperunt?
4. Quid tandem fecit Cornelia?

XXXV
1. Cur duo puerl cum reliquls non venerant?
hi
2. Quo modo omnia intellexerunt?
3. Quid dixit altior puer?
4. Quid latrones sclverunt?
5. Quid responderunt?
6. Quid factum est?

XXXVI
1. Quis ad casam Corneliae venit?
2. Cur Cornelia se felicem putavit?
3. Quid olim sub ponte factum est?
4. Cur consules et quaestores et alios magistratus rei publicae non
habuerunt?
5. Cur erat facile hostes premere?

XXXVII
1. In quail loco erat exercitus rei publicae?
2. Quo modo sentiebant milites?
3. Quid erat consilium imperatoris?
4. Quid fecit miles?
5. Quid fecerunt comites horum militum?
6. Ubi nunc sunt filii horum hostium?

XXXVIII
1. Quales erant feminae temporum antiquorum?
2. Qualis erat vita harum feminarum? (Multa naxra.)
3. Narra fabulam de utraque femina quam Cornelia maxime amabat.
CORNELIA 57

XXXIX
1. Quae habuit vir in casa sua?
2. Quid de sagittis narravit?
3. Quis securim habuerat?
4. Cur vir gladium amavit?
5. Cur erat Cornelia paene perterrita?

XL
1. Quid temporibus antlquis equites faciebant?
2. Quam diu pugnabat eques?
3. Narra de vita equitis qui Insigne album in galea gerebat.
4. Quid Cornelia memoria maxime tenebat?
LESSON VOCABULARIES
(Roman numerals denote classes of words as explained
in Author's Foreword)

LESSON I
I et qualis
hie quoque
sum valeo

II magnus VI femina
non
III altus
VII discipula
discipulus
IV bonus
magister
parvus
magistra
V puer puella
pulcher salve

LESSON II

I (hie) V frater
mater
III meus
soror
nunc
sed VI amo
tuus Mia
filius
IV ita
-ne
LESSON III
III longus VII America
terra
(Australia)
Britannia
IV fortuna
novus (Cuba)
(Hibernia)
patria
Italia
via
(Sicilia)
V antiquus
fama
Insula
59
60 CORNELIA
LESSON IV
I in VI cupi5
cur
III causa
laboro
habeo
porto
quis
quod VII agricola
ubi casa
cena
IV ager
epistula
intellego
schola
laetus
paro

LESSON V
III multus laudo
video nauta
vir .
pecunia
(bene) perlculosus

IV poeta
vita
scrlbo
V amicus
VII Americanus
saepe
Britannus
semper
(Hibernus)
VI aqua (Hispanus)
habito incola
interdum (Italus)

LESSON VI
II ego V donum
gratia
III ago ostendo
de
do VI lego
e, ex monstro
pater narro
tu specto

VII fabula
pictura
CORNELIA 61

LESSON VII
III cum euro
gratus
IV silva
ianua
V aperio
VII ambulo
clarus
ibi benignus
fenestra
VI carus rosa
claudo

LESSON VIII
II ad VI disco
h'ngua
III noster
propero
V exspecto VII Latlnus

LESSON IX
III nox VI aeger
(noctti) luna
obscurus
IV solus
stella

V miser tardus

VII medicus

LESSON X
III cum VII her!

IV sto unpiger
medicina
VI hodie
vesper

LESSON XI
III dlco diu
maneo
IV oppidum
praemium
teg5
respondeo
(tectum)
62 CORNELIA
VI aestas VII salto
validus tabemaculum

LESSON XII
II sui V malus

III Onus VI hora


Iacrim5
IV domus
maestus
eo
mox
post
voco

LESSON XIII
I qui VI albus

III alius colloquium


edo
nullus
flos
turn
quies
IV audio
quot
capio
duo VII liortus
liliuna
equus
stabulum
perlculum
V frumentum
hiems
timeo

LESSON XIV
II a, ab V dux
inquam
III arma
latus
bellum
pugno
castra
consilium VI defessus
miles galea
gladius
IV (tego) pilum
telum scutum
VII Romanus
CORNELIA 63

LESSON XV
III facio VI iaculum
primus mensa
niger
IV medius
quattuor
nomen
sagitta
V caput secundus
dexter sinister

numquam VII animal


tertius
Sagittarius
tres

LESSON XVI
II omnis V tueor
res (tutus)

III ante VI aedificium


locus arcus
manus carrus
per curro
venio invlto
subit5
IV aliquis
trans
fortis

(fortiter) VII mane


(prope

LESSON XVII
III copia iterum
dies morior
si posterus
socius satis

IV auxilium VI moneo
(fortis) necesse
(paratus) rogo

V debeo VII eras


finitimus
64 CORNELIA
LESSON XVIII
III hostis V adsum
ille
VI caecus
neque
ecce
pro
neco
quam
paene
IV accipio postea
oculus timidus
puto vulnero
sine
VII vlsito

LESSON XIX
I -que VI clamo
desldero
III inter
fluo
iube5
iacio

IV circum Iratus
flumen murus
propter vasto

V absum VII Europa


acer Gallia

(acriter)
Gallus

occupo Khenus
postulo

LESSON XX
I is VI iuvo
olim
III populus
tamen oppugno
probo
IV supero quamquam
(videor) ruina
V armo
VII avunculus
(armatus)
circumspecto
audeo
inimicus
itaque saluto
undique
CORNELIA 65

LESSON XXI
III suus scio
servo
IV celer

(celeriter) VI deleo
nam expugno
rus
V barbarus
vinculum
moveo
VII dormio

LESSON XXII
III (nox) V erro
tempus
totus
VI incite
servus
IV ceten
facilis
VII bestia
ferus

LESSON XXIII
III animus paucl
mitto reperio
teneo
vester
VI dominus
igitur
IV fuga pareo
labor saevus
statim
V durus
impero VII lignum
m^moria

LESSON XXIV
III etiam heu
homo liber
urbs tergum
IV rex VI mora
V clamor convoc5
conicio VII anser
66 CORNELIA
LESSON XXV
III aut VI aedifico
navis angustus
possum ripa
relinquo sedeo
tarn
VII nato
IV corpus navicula

V saxum

LESSON XXVI
III iam VI appropinquo
superus arbor
(summus) avis
cibus
IV caelum
collis

V lux excito
natura nubes
sileo

LESSON XXVII
III sic VI celo
laetitia
IV proelium
rapio
signum
ublque
V nosco
VII figura
(notus)
splendidus
sentio

LESSON XXVIII
I (hue) VI insigne
orno
IV clvis
perterreo
constituo
gens VII Gallicus
portus ignavus
V deinde navigium
tandem
CORNELIA 67

LESSON XXIX
III exercitus V impetus
finis nuntius
pars porta
vallum
IV agmen
iter VII prospecto
moenia vigil

LESSON XXX
III deus VI idoneus
ipse I
praeda
virtus ulterior

IV mons VII Etruscus


Rorna
V appello

LESSON XXXI
III Idem V circiter

legio nemo
reliquus vinco

IV duco VI dlvido
imperator nix
mille
VII imquus
pono
sub

LESSON XXXII
III clvitas V centum
lego comes
(legatus) quidam
IV gravis
VI centurio

(graviter) corona
interficio excipio
liber

procedo
68 CORNELIA
LESSON XXXIII
III fero V defends
discedS
gero
volo
VI difficilis
(maxime)
expello
IV enim hasta
latro
(gravis)

LESSON XXXIV
II atque pes
ut somnus
umbra
III tantus
VI iaceo
IV mare sonitus

V munio VII gramen


pax

LESSON XXXV
III imperium VI fellx

peto magistratus
publicus neglego
officium
IV consul
quaestor
nisi
rego
V premo umquam

LESSON XXXVI
IV alter VI castellum
annus explorator
autem intra
lateo
cognosce
numerus pons
salus repello
septem
V uterque
CORNELIA 69

LESSON XXXVII
III modus V perveniS
spero
IV at
victoria
nihil

quantus VI exsul
transeo quando
vis sapiens
vox sino

LESSON XXXVIII
IV coepl occldo
convenio redeo
serus
V verto
usque
VI conspectus
nobilis

LESSON XXXIX
IV apud frango
genus nolo
restituo
V interea
securis
pello
succedo
VI caedo sumo
dispono vigilia

LESSON XL
IV eques V an
honor incipio
ignis iniuria
recipio
VI circumvenio
regnum
exeo
fugio
uter
LATIN-ENGLISH VOCABULARY
(For adjectives and some pronouns the forms of the three genders are indi-
cated; for nouns and personal pronouns, the forms of the nominative and geni-
tive cases; for verbs, the principal parts. For other words the part of speech is

named.)

angustus, -a, -um narrow


a prep,away from, by, variant of ab animal, animalis n. animal
ab prep, away from, by animus, m. mind
-I

absum, abesse, afui, afuturus be away annu's, -Im. year


accipio, accipere, accepi, acceptum anser, anseris m. goose
receive ante prep, before, in front of
acer, acris, acre keen, sharp antiquus, antiqua, antiquum ancient
acriter adv. keenly, sharply apertum open
aperio, aperire, aperui,
ad prep, to, toward -atum call
appello, -are, -avi,
adsum, adesse, adfui, adfuturus be appropinquo, -are, -avi, -arum ap-
present proach
aedificium, aedifici n. building apud prep, among; at the house of
aedinco, -are, -avi, -atom build aqua, -ae /. water
aeger, aegra, aegrum sick arbor, arboris/. tree
aestas, aestatis /. summer arcus, -us m. bow
ager, agri m. field anna, armorum. n. pi. arms
agmen, agminis n. line of march armarus, -a, -um armed
ago, agere, egi, actum drive; do; say;
at conj. but
spend (time) atque conj. and
agricola, -ae m. farmer audeo, audere, ausus sum dare
albus, -a, -um white audio, -ire, -ivi, -itum hear
aliquis, aliquid someone, something aut conj. or; aut .... aut either ....
or
alius, alia, aliud another, other
alterum the other (of autem conj. moreover
alter,altera,
two); alter .... alter the one .... auxilium, -i n. aid, help
the other avis, avis /. bird
altus, -a, -um high, deep avunculus, -i m. uncle (maternal)
arnbulo, -are, -avi, -atum walk
America, -ae /. America
B
Americanus, -a, -um American barbarus, -i m. a barbarian
Americanus, -I m. an American bellum, -I n. war
arnlcus, -i m. friend bene adv. well

amo, amare, amavi, amatum love benignus, -a, -um kind


an conj. or? bestia, -ae /. beast
72 CORNELIA
bonus, -a, -um good conicio, conicere, conieci, coniectum
Britannia, -ae /. Great Britain hurl

Britannicus, -a, -um English consilium, consili n. plan, advice


Britannus, -I m. an Englishman conspectus, -us m. view, sight
constituo, -ere, constitui, constitutum
C decide, establish
caecus, -a, -um blind consul, consulis m. consul
caedo, -ere, cecidi, caesum cut, kill convenio, -Ire, conveni, conventum
caelum, -I n. sky come together, meet
capio, capere, cepl, captum take convoco, -are, -avi, -atum call to-
gether
caput, capitis n. head
copia, -ae /. supply; pi. troops
carrus, -I m. wagon, cart
-um dear corona, -ae /. wreath
cams, -a,
corpus, corporis n. body
casa, -ae /. cottage
eras adv. tomorrow
castellum, -i n. fort
castrorum n.
cum conj . when
castra, -pi. camp
cum prep, with
causa, -ae /. cause, reason
cupio, cupere, cupivi, cupitum desire
celer, celeris, celere swift
cur adv. why?
celeriter adv. swiftly, quickly
-atum conceal euro, -are, -avi, -atum take care of,
celo, -are, -avi, care for
cena, -ae /. dinner cursum run
curro, currere, cucurri,
centum a hundred
centurio, centurionis m. centurion D
ceteri, -ae, -a the rest of
m. food
-I de prep, down from, concerning
cibus,
circiter adv. about debeo, debere, debui, debitum owe,
circum prep, around ought
defendo, -ere, defendi, defensum de-
circumspecto, -are, -aw, -atum look fend
around
defessus, -a, -um tired
circumvenio, -ire, -veni, -ventum
come around, surround deinde adv. then, next
m. deleo, -ere, -evi, -etum destroy
civis, civis citizen, fellow-citizen
civitas, civitatis /. state
desidero, -are, -avi, -atum long for,
desire greatly
clamo, -are, -avi, -atum shout
deus, -i m. god
clamor, clamoris m. shout
-um famous dexter, dextra, dextrum right
clarus, -a, clear,
clausum close dico, dicere, dixi, dictum say
claudo, -ere, clausi,
dies, diei m. day
coepi, coepisse, coeptum began
difficilis, -e difficult
cognosce, -ere, cognovi, cognitum be-
come acquainted with, learn discedo, -ere, discessi, discessum go
m. hill away, depart
collis, collis
discipula, -ae /. pupil (girl)
colloquium, colloqui n. conversation
m. pupil (boy)
comes, comitis m. comrade, compan- discipulus,,-i
ion disco, discere, didici learn
CORNELIA 73

dispono, -ere, disposui, dispositum


place at intervals
fabula, -ae /. story
diu adv. for a long time
facilis, facile easy
divide, -ere , divisi, divisum divide facio, facere, feci, factum make, do
do, dare, dedi, datum, give
fama, -ae /. fame
dominus, -I m. master
felix, felicis happy, lucky
domus, -us /. home, house f emina, -ae /. woman
donum, -I n. gift f enestra, -ae /. window
donnio, -ire, -M, -itum sleep fero, ferre, tuli, latum bear
duco, -ere, dim, ductum lead f erus, -a, -um wild
duo, duae, duo two figura, -ae /. form, shape
durus, -a, -urn hard -ae
filia, daughter
/.
dux, ducis m. leader fflius, fili m. son

finis, finis m. end; pi. territory


E finitimus, -a, -um neighboring
e prep, out from, variant of ex finitimus, -i m. a neighbor
ecce interj. behold! fio, fieri, factus sum be made, be done,
edo, esse, edi, esum eat happen, become
flos, floris m. flower
ego, mei I
enim conj. for
flumen, fluminis n. river
ii or itum go fluo, fluere, fluxi flow
eo, ire, ivi,
fortis, forte brave, strong
epistula, -ae /. letter
fortiter adv. bravely
eques, equitis m. horseman, knight
fortuna, -ae /. fortune
equus, equi m. horse
erro, -are, -avi, -atum wander
frango, frangere, fregi, fractum break
et conj. and frater, fratris m. brother
frumentum, -i n. grain
etiam adv. even, also
fuga, -ae /. flight
Etruscus, -i m. an Etruscan
fugio, -ere, fugi, fugiturus flee
Europa, -ae /. Europe
ex prep, out from
excipio, -ere, excepi, exceptum take
out, take up, relieve, receive galea, -ae /. helmet

excito, -are, -avi, -atum rouse Gallia, -ae /. Gaul


exeo, -Ire, -ii or -ivi, -itum go out Gallicus, -a, -um Gallic

us m. army Gallus, -i m. a Gaul


exercitus,
expello, -ere, expuli, expulsum drive gens, gentis /. tribe
out genus, generis n. birth, origin, kind
explorator, exploratoris m. scout gero, -ere, gessi, gestum carry, man-
expugno, -are, -avi, -atum take by age, wage (bellum)
storm, capture gladius, gladi m. sword
exspecto, -are, -avi, -atum wait for, gramen, graminis n. grass
expect gratia, -ae /. thanks, gratitude
exsul, exsulis m. exile gratus, -a, -um pleasing
CORNELIA
gravis, grave heavy, earnest incola, -ae m. an inhabitant
graviter adv. heavily, severely inimicus, -a, -um unfriendly, hostile
inimicus, -i m. enemy
H -um uneven, unfair
iniquus, -a,
habeo, habere, habui, habitum have
iniuria, -ae /. wrong
habito, -are, -avi, -atum live
inquam verb say
hasta, -ae /. spear
insigne, insignis n. badge, decoration
heri adv. yesterday
insula, -ae /. island
heu interj. alas!
intellego, intellegere, intellexi, intel-
bic adv. here lectum understand
hie,haec, hoc this inter prep, between, among
hiems, hiemis /. winter interdum adv. sometimes
hodie adv. today interea adv. meanwhile
homo, hominis m. man interficio, -ere, mterfeci, uiterfectum
honor, honoris m. honor kill

hora, -ae /. hour intra prep, withhi


hortus, -i m. garden hivito, -are, -avi, -atum invite
hostis, hostis m. enemy ipse, ipsa, ipsum himself, herself, it-

hue adv. to this place self

Iratus, -a, -um angry


is, ea, id this; that; he, she, it

iaceo, -ere, iacui lie ita adv. so

iacio, iacere, ieci, iactum throw itaque conj. therefore


iaculum, -I n. javelin iter, itineris n. journey, march
iam adv.
now, already iterum adv. again
ianua, -ae /. door iubeo, iubere, iussi, iussum order
ibi adv. there iuvo, iuvare, iuvi, iutum help, aid
idem, eadem, idem the same
idoneus, -a, --am suitable
igitur conj. therefore labor, laborism. labor, toil
ignavus, -a, -um cowardly laboro, laborare, laboravi, laboratum
work
ignis, ignis m. fire
lacrimo, -are, -avi, -atum cry
ille, ilia, illud that
m. laetitia, -ae /. happiness
imperator, imperatoris general,
commander laetus, -a, -um happy
imperium, imperi n. command, power, lateo, -ere, latui lie hid
control Latinus, -a, -um Latm
impero, -are, -avi, -atum command latro, latronis m. robber
impetus, -us m. attack, charge latus, -a, -um wide
impiger, impigra, hnpigrum active, laudo, -are, -avi, -atum praise
industrious legatus, -i m. lieutenant, ambassador
hi prep, in; into
legio, legionis /. legion
incipio, -ere, incepi, hiceptum begin lego, legere, legi, lectum gather; catch
incito, -are, -avi, -atum rouse, stir up (with eye or ear) ; read
CORNELIA 75

liber, llbera, liberum free mons, mentis m. mountain


liber, libri m. book monstro, -are, -avi, -atum point out
liberi, Iiberorum m. pi. children mora, -ae /. delay
lignum, -I n. wood morior, mori or moriri, mortuus sum
lili n. lily die
Iflium,
lingua, -ae /. tongue, language moveo, movere, movi, motum move
locus, -I m.; pi. loca, locorum n. place
mox adv. soon
longe adv. far (away) multus, -a, -um much; pi. many
-itum fortify
longus, -a, -um long munio, -ire, -ivi,

luna, -ae /. moon murus, -I m. wall


lux, lucis/. light
N
M nam conj. for
maestus, -a, -um sad narro, -are, -avi, -atum relate, tell
magister, m. teacher (man)
-tri nato, -are, -avi, -atum swim
magistra, -ae /. teacher (woman) natura, -ae /. nature
magistrates, -us m. public office; pub- nauta, -ae m. sailor
lic official .
navicula, -ae /. boat
magnus, -a, -um great, large navigium, -I n. boat
malus, -a, -um bad navis, navis /. ship
mane adv. early, hi the morning -ne, enclitic sign of question
maneo, manere, mansi, mansum stay, necesse necessary
remain
neco, -are, -avi, -atum kill
manus, -us/, hand; band neglego, -ere, neglexi, neglectum neg-
mare, maris n. sea lect
mater, matris/. mother nemo, neminl (dat.~), neminem (ace.)
maxime adv. especially m. no one
medicina, -ae /. remedy, medicine neque conj. and .... not, nor; neque
.... neque neither .... nor
medicus, -I m. physician
medius, -a, -um middle, middle of niger, nigra, nigrum black
nihil nothing
memoria, -ae /. memory
mensa, -ae /. table
nisi conj. if not, unless
-um my, mine nix, nivis /. snow
meus, -a,
mUes, m. soldier
militis nobilis, -e well known, distinguished,
noble
mflle indeclinable a thousand; pi. mi-
noctu at night
lia, milium
minime adv. by no means nolo, nolle, nolui be unwilling

miser, misera, miserum miserable nomen, nominis n. name


mirto-, mirtere, misi, missum send non adv. not
modus, -I m. manner, kind ndsco, -ere, novi, notum know
moenia, moenium n. pi. walls, fortifi- noster, nostra, nostrum our, ours
cations noto, -are, -avi, -atum mark, note,
moneo, monitum observe
monere, monul,
warn, advise notus, -a, -um known, famous
76 CORNELIA
novus, -a, -um new peto, -ere, pefivi or peril, petltum seek
nox, noctis /. night pictura, -ae /. picture
nubes, nubis /. cloud pflum, -I n. javelin
nullus, -a, -um no, none poeta, -ae m. poet
numerus, -i m. number pono, -ere, posul, positum place, put,
numquam adv. never pitch (castra)
mine adv. now pons, pontis m. bridge
populus, -I m. a people
nuntius, -i TO. messenger; message
porta, -ae /. gate
O porto, portare, portavi, portatum carry
obscurus, -a, -um dark, obscure portus, -us TO. harbor
occido, -ere, occidi, occisum cut possum, posse, potui be able
down, kill post prep, after, behind
occupo, -are, -avi, -atum seize postea adv. afterward
oculus, -I m. eye posterus, -a, -um next, later
officium, -I n. (work-doing), duty postulo, -are, -avi, -atum demand
olim adv. at that time; once upon a praeda, -ae /. booty
time
praemium, -i n. reward
omnis, omne all, every premo, -ere, pressi, pressum press,
oppidum, -I n. town press hard
oppugno, -are, -avi, -atum attack primus, -a, -um first
orno, -are, -avi, -atum adorn pro prep, in front of, in behalf of
ostendo, -ere, ostendi, ostentum show probo, -are, -avi, -atum prove; ap-
prove
procedo, -ere, process!, processum go
forward
paene adv. almost
-um proelium, -i n. battle
paratus, -a, prepared, ready
prope prep, near
pareo, -ere, parui obey
propero, -are, -avi, -atum hasten
paro, parare, paravi, paratum prepare
propter prep, on account of, because of
pars, partis /. part
prospects, -are, -avi, -atum look forth
parvus, -a, -um small' -um
publicus, -a, public
pater, patris in. father
puella, -ae /. girl
patria, -ae /. fatherland -i m. boy
puer,
pauci, -ae, -a few, a few
pugno, -are, -avi, -atum fight
pax, pads /. peace pulcher, pulchra, pulchrum beautiful
pecunia, -ae /. money puto, putare, putavi, putatum think
pello, -ere, pepuli, pulsum drive
per prep, through
periculosus, -a, -um dangerous quaestor, quaestoris TO. quaestor,
periculum, -I n. danger treasurer
perterreo, -ere, -ui, -itum terrify qualis, quale of what sort?
thoroughly quam conj. how! as; than
pervenio, -ire, perveni, perventum quamquam conj. although
come through, arrive quando adv. and conj. when? when;
pes, pedis m. foot -
since
CORNELIA 77

quantus, -a, -um how great sagitta, -ae /. arrow


quattuor four Sagittarius, -I m. archer
-que conj. and salto, -are, -avi, -arum dance
quod who, which, that
qui, quae, salus, saliitis /. safety
quidam, quaedam, quoddam a cer- saluto, -are, -avi, -atum greet, salute
tain
salve, salvete hail
quies, quietis /. rest, quiet, sleep sapiens, sapientis wise
quis, quid who? what? satis
enough
quod conj. because saxum, -i n. rock
quoque adv. also
schola, -ae /. school
quot indeclinable how many? scio, scire, scivi, scltum know
scribo, scribere, scrips!, scriptum
write
rapid, -ere, rapui, raptum seize scutum, -i n. shield
recipio, -ere, recepi, receptum take secundus, -a, -um second
back, receive ax
securis, -is /.
redeo, -ire, -ii or -Ivi, -itum go back,
sed conj. but
return
n. kingship; sedeo, sedere, sedi, sessum sit
regnum, -i kingdom
semper adv. always
rego, -ere, rexi, rectum rule
sentio, -ire, sensl, sensum feel
relinquo, -ere, reliqui, relictum leave,
abandon septem seven
-um sero adv. late; too late
reliquus, -a, remaining, rest of
repello, -ere, reppull, repulsum drive serus, -a, -um late
back servo, -are, -avi, -arum save
reperio, -ire, repperi, repertum find servus, -i m. slave, servant
reports, -are, -avi, -atum bring back, si conj. if
win (victoriam) sic adv. so
res, rei/. thing signum, -i n. sign, signal, standard
respondeo, respondere, respond!, re- sileo, silere, silui be silent
sponsum reply silva, -ae /. woods, forest
restituo, -ere, restitui, restitutum re- sine prep, without
store
sinister, sinistra, sinistrum left
rex, regis m. king
sino, -ere, sivi or sii, situm permit
Rhenus, -i m. the Rhine
socius, -i m. ally
ripa, -ae /. bank (of river)
solus, -a, -um alone, only
rogo, -are', -avi, -atum ask
somnus, m. sleep
-i
Roma, -ae /. Rome
sonitus, -us TO. sound
Romanus, -a, -um Roman
soror, sororis /. sister
rosa, -ae /. rose
specto, -are, -avi, -atum look at
ruina, -ae/. downfall, collapse, ruin
spero, -are, -avi, -arum hope
rus, ruris n. country
splendidus, -a, -um shining
stabulum, -i n.' (standing-place), stall,
saepe adv. often stable
saevus, -a,. -um fierce, savage statim adv. immediatelv
78 CORNELIA
stella, -ae /. star
sto, stare, steti, staturus stand ubi adv. where?
sub prep, under, from under, up to ubi conj. when, where
subito adv. suddenly ubique adv. everywhere
succedo, -ere, successl, successum ulterior, ulterius farther
go up to, come next, succeed umbra, -ae /. shade
sui gen. case of himself, of herself, of
umquam adv. ever
itself; of themselves on
undique adv. from all sides; all
stun, esse, fui, futurus be sides
summus, -a, -um highest; top of unus, -a, -um one ,

sumo, -ere, sumpsi, sumptuni take urbs, urbis /. city


up, take adv. all the
usque way, up to
supero, -are, -avi, -atum overcome ut conj when
.
as,
superus, -a, -um above, upper utrum which (of two)?
uter, utra,
suus, -a, -um his (own), her ^own), its
'
- uterque, utraque, utrumque each (of
(own), their (own) two)
V
valeo, valere, valui, valiturus be
tabernaculum, -I n. tent
strong; vale, valete farewell
tarn adv. so
validus, -a, -um strong
tamen conj. however, nevertheless -I n. earthworks
vallum,
tandem adv. at last -atum lay waste
vasto, -are, -avi,
tantus, -a, -um so great
ventum come
venio, venire, veni,
tardus, -a, -um slow, lingering
verto, -ere, verti, versum turn
tectum, house
-I n.
TO.
vesper, vesperi evening
tego, tegere, texi, tectum cover vester, vestra, vestrum your, yours
telum, -I n. weapon (ref erring to more than one person)
tempus, temporis n. time via, -ae /. road
teneo, tenere, tenui, tentum hold victoria, -ae /. victory
tergum, -i n. back video, videre, vidi, visum see; pass.
terra, -ae /. land
seem
tertius, -a, -um third vigil, vigilis m. watchman
Tiberis, -is m. Tiber vigilia, -ae /. watch
timeo, -ere, timul fear vinco, -ere, vici, victum conquer
timidus, -a, -um fearful, timid vinculum, -i n. bond, chain
totus, -a, -um whole vir, viri m. man
trans prep, across virtus, virtutis/. manliness, courage

transeo, -ire, -ii or -ivi, -itum go vis, vis /. force, strength, energy
across visito, -are, -avi, -atum visit

tres, tria three vita, -ae /. lif e

tu, tui you voco, -are, -avi, -arum call


turn adv. then volo, velle, volui wish
tutus, -a, -um safe vox, vocis /. voice
tuus, -a, -um your, yours vubiero, -are, -avi, -atum wound
ITpRINTED II
U IN U-S-A-J
I
SKL9,F CHICAGO i

42 311
455

;V,?JT!^ 7* '-JS&T '&#&,

; "fSgj!

'^^>. .j
s
v
^s

'.f.

'

v !
78 CORNELIA
stella, -ae/. star U
sto, stare, steti, staturus stand ubi adv. where?
sub prep, under, from under, up to ubi conj. when, where
subito adv. suddenly ubique adv. everywhere
succedo, -ere, success!, successum ulterior, ulterius farther
go up to, come
next, succeed umbra, -ae /. shade
sui yen. case of himself, of herself, of
umquam adv. ever
itself; of themselves
undique adv. from all sides; on all
sum, esse, fui, futurus be sides
summus, -a, -um highest; top of unus, -a, -um one ,

sumo, sumpsl, sumptum take


-ere, urbs, urbis /. city
up, take the way, up to
usque adv. all
supero, -are, -avi, -atum overcome ut conj. as, when
superus, -a, -um above, upper utrum which (of two)?
uter, utra,
suus, -a, -um his (own), her (own), its
uterque, utraque, utrumque each (of
(own), their (own) two)
V
valeo, valere, valui, valiturus be
tabernaculum, -I n. tent
strong; vale, valete farewell
tarn adv. so
validus, -a, -um strong
tamen conj however, nevertheless
.
-I n. earthworks
vallum,
tandem adv. at last -atum lay waste
vasto, -are, -avi,
tantus, -a, -um so great
ventum come
venio, venire, veni,
tardus, -a, -um slow, lingering versum turn
verto, -ere, verti,
tectum, -i n. house
vesper, vesper! m. evening
tego, tegere, texi, tectum cover vestrum your, yours
vester, vestra,
telum, -i n. weapon (referring to more than one person)
tempus, temporis n. time via, -ae /. road
teneo, tenere, tenui, tentum hold victoria, -ae /. victory
tergum, -I n. back video, videre, vldi, visum see; pass,
terra, -ae /. land
seem
tertius, -a, -um third vigil, vigilis m. watchman
Tiberis, -is m. Tiber vigilia, -ae/. watch
timeo, -ere, timul fear vinco, -ere, vici, victum conquer

timidus, -a, -um fearful, timid vinculum, -I n. bond, chain


totus, -a, -um whole vir, viri m. man
trans prep, across virtus, virtiitis/. manliness, courage
transeo, -ire, -il or -ivi, -itum go vis, vis /. force, strength, energy
across vlsito, -are, -avi, -atum visit

tres, tria three vita, -ae /. life

tu, tul .you voco, -are, -avi, -arum call


turn adv. then void, velle, volui wish
tutus, -a, -um safe vox, vocis /. voice
tuus, -a, -um your, yours vulnero, -are, -avi, -atum wound
.

j|
IN US A J
IM