Anda di halaman 1dari 29

1.

0 ETIKA DALAM PENTADBIRAN AWAM

Etika berasal dari perkataan Yunani iaitu ethos yang bermaksud adat istiadat atau berkaitan
perkara yang baik. Menurut Louis O. Kattsoff dalam bukunya Elements of Philosophy,
etika adalah perkara yang berkait rapat dengan prinsip-prinsip kebenaran dalam hubungan
tingkah laku manusia. Selain itu, menurut (Mackinnon 2014), etika atau falsafah moral
yang mempersoalkan tentang kehidupan yang baik dan sejahtera, tentang apa yang lebih
baik dan tentang apa yang lebih buruk, tentang sama ada terdapat sebarang perkara yang
betul atau salah dan bagaimana untuk kita mengetahuinya. Selain itu, etika merupakan
prinsip moral atau nilai akhlak atau tingkah laku yang menjadi pegangan seseorang
individu atau sesuatu kumpulan. Prinsip moral dan kesedaran akhlak ini tidak boleh dicapai
oleh seseorang tanpa menjalin perhubungan sosial dengan orang lain (Shukri Ahmad 2001).
Melalui beberapa definisi ini, objektif utama etika ialah untuk membantu manusia
menentukan apa perkara yang baik atau buruk dalam kehidupan seharian. Dalam konteks
kehidupan sosial pula, etika ialah prinsip moral atau nilai-nilai murni yang menjadi
pegangan individu atau kelompok manusia.

Etika bertanggungjawab dalam menentukan tindakan baik atau buruk seseorang


individu atau organisasi berdasarkan pegangan prinsip nilai moralnya. Dengan wujudnya
etika dalam kehidupan seharian, keamanan,keadilan dan kesejahteraan dapat dikekalkan.
Masyarakat yang beretika juga dapat membentuk persekitaran yang sihat dan menghindari
masalah-masalah sosial seperti pecah amanah, rasuah, pembunuhan, rompakan dan lain-
lain.

Dalam konteks pentadbiran awam, etika memainkan peranan yang amat penting
dalam setiap tindakan atau perlakuan anggota perkhidmatan awam kerana perkhidmatan
awam ialah institusi yang bertanggungjawab dalam pembangunan masyarakat dan negara.
Selain itu, perkhidmatan awam juga berperanan dalam memberikan perkhidmatan yang
terbaik kepada rakyat dengan penuh kualiti dan tanggungjawab. Oleh itu, etika memainkan
peranan yang besar dalam memastikan perkhidmatan awam mencapai objektifnya.
Menurut (INTAN 1991), etika dalam perkhidmatan awam bermaksud tanggugjawab dan
tingkah laku seseorang atau profesion terhadap masyarakat. Disamping itu, setiap anggota
perkhidmatan awam mempunyai kewajipan untuk memahami tanggungjawabnya terhadap
peranan dan pekerjaannya dalam kerajaan. Etika dalam pentadbiran awam mampu
memberi dan menyalurkan perkhidmatan yang sistematik, cekap dan berkesan serta dapat
mengelakkan berlakunya tuduhan penyelewengan dalam perlaksaan dasar-dasar kerajaan.
Pada masa yang sama, peranan etika dalam perkhidmatan awam ialah untuk menimbulkan
dan menyemaikan kesedaran dalam kalangan kakitangan kerajaan mengenai
tanggungjawab mereka terhadap rakyat dan negara (Hajimin Haji Maslin 2009). Selain itu,
etika juga mampu melahirkan penjawat awam yang cemerlang dan progresif yang akan
menyumbang khidmat kepada negara dalam mencapai status negara maju.

Dengan adanya etika dalam setiap anggota perkhidmatan awam, teras perkhidmatan
awam yang berfungsi sebagai panduan dalam perkhidmatan yang cemerlang dapat
dilaksanakan dengan jayanya. Antara teras perkhidmatan awam yang menjadi garis
panduan dalam sistem pentadbiran awam kerajaan Malaysia ialah berazam meningkatkan
mutu perkhidmatan, bekerja dengan penuh tanggungjawab, mengikis sikap pentingkan diri,
memberi perkhidmatan penuh mesra, memajukan pemikiran rakyat, membanteras musuh
dan kelemahan negara dan berpegang teguh kepada ajaran agama (Jabatan Perkhidmatan
Awam 2016). Kesemua teras perkhidmatan awam ini diperkenalkan untuk menanamkan
etika dan nilai moral dalam diri setiap anggota kerajaan. Hal ini selaras dengan misi
kerajaan untuk melahirkan penjawat awam yang cemerlang dalam perkhidmatan awam.
Dalam usaha untuk mengekalkan dan memantapkan etika dalam sistem pentadbiran
awam, pihak kerajaan telah mengeluarkan Panduan Perkhidmatan Cemerlang pada tahun
1979 dalam usaha meningkatkan mutu perkhidmatan awam dari masa ke semasa. Salah
satu elemen dalam Panduan Perkhidmatan Cemerlang 1979 ialah perlaksanaan piagam
pelanggan iaitu suatu komitmen berbentuk janji dan bertulis perkhidmatan awam yang
berikrar untuk menyediakan perkhidmatan yang penuh beretika serta berkualiti kepada
rakyat Malaysia. Piagam Pelanggan ini diperkenalkan semasa Rancangan Malaysia ke-7
dan pada tahun 1993 hingga 1995 terdapat sebanyak 390 agensi yang melaksanakan
Piagam Pelanggan ini. Selain itu, semasa era 90an juga, pihak kerajaan telah
memperkenalkan program pengurusan kualiti yang bertujuan untuk meningkatkan kualiti
sistem pentadbiran kepada rakyat dan memantapkan hubungan kerja dengan sektor swasta
khususnya dalam bidang pelaburan, hartanah dan pertanian. Pengurusan kualiti ini
mempunyai 7 prinsip utama iaitu sokongan pengurusan atasan, keutamaan pelanggan,
latihan dan pengiktirafan kepada anggota, semangat berpasukan, pengukuran prestasi,
penglibatan pengurusan dan penambahbaikan secara berterusan. Semasa berurusan dengan
rakyat, kerajaan telah mengeluarkan beberapa etika dalam pentadbiran yang perlu dipatuhi
dan diamalkan oleh penjawat awam. Antaranya ialah kejujuran, keadilan, kebenaran,
keberanian, kesopanan, pemaaf, kesabaran, mudah didampingi dan simpati (Hajimin Haji
Maslin 2009). Etika-etika ini mampu menjadikan sistem tadbir urus negara menjadi lebih
baik apabila etika ini diamalkan dan dihayati oleh setiap penjawat awam dalam berurusan
dengan rakyat.

Seterusnya, pada pertengahan April 1982, Y.A.B Dato Seri Dr. Mahathir Mohamad
telah melancarkan kempen Bersih, Cekap Dan Amanah sebagai satu dasar yang menjadi
amalan kepada semua di negara ini. Konsep ini adalah selaras dan sebagai asas kepada
kempen Kepimpinan Melalui Teladan yang di asaskan oleh beliau (Sivamurugan 2005).
Kempen ini mempunyai objektif iaitu untuk mewujudkan satu etika kerja dan sikap
berkhidmat yang baru bagi rakyat Malaysia dengan memberi keutamaan kepada
peningkatan hasil serta mutu kerja dan untuk meningkatkan semangat atau motivasi pekerja
seiring dengan Penerapan Nilai-Nilai Islam dan Kepimpinan Melalui Tauladan. Tiga cogan
kata utama dalam kempen ini membawa maksud yang tersendiri dan penghayatan yang
berbeza. Sebagai contoh, bersih ialah mempunyai moral yang tinggi, bertatatertib dan
berdisiplin, tidak menyeleweng dan tidak rasuah, berkecuali iaitu tidak memihak kemana-
mana atau berat sebelah dan tidak mementingkan diri sendiri. Cekap pula membawa
maksud setiap anggota kerajaan haruslah berani dan cepat membuat keputusan,
menghadapi krisis dengan tenang, mempunyai produktiviti yang tinggi dan
berpengetahuan, berpengalaman serta mahir dalam bidang-bidang tertentu. Manakala,
amanah pula ialah setiap anggota kerajaan haruslah menjalankan tugas dan tanggungjawab
yang diamanahkan dalam batas kuasa yang ditentukan dengan penuh gigih dan iklas bagi
mencapai objektif yang ditetapkan (Sabah.gov). Kempen ini memainkan peranan yang
amat penting bukan sahaja dalam sektor kerajaan dan swasta malah kepada seluruh rakyat
Malaysia dalam menjalankan apa jua kerja kerana dengan nilai bersih, cekap dan amanah
mampu menjadikan seluruh rakyat Malaysia menjadi warganegara yang penuh etika dan
mampu dijadikan contoh kepada dunia luar.

Penerapan nilai-nilai moral dan peningkatan etika dalam perkhidmatan awam semakin
giat dilakukan semasa era pemerintahan Y.A.B Dato Seri Dr. Mahathir Mohamad. Pada 8
Februari 1982, Perdana Menteri Malaysia ke-4 itu telah mengumumkan Dasar Pandang ke
Timur yang bermaksud pihak kerajaan Malaysia dan sektor swasta menjadikan negara
Jepun dan Korea Selatan sebagai contoh etika bekerja kerana kedua-dua negara tersebut
terkenal dengan etika yang tinggi dalam bekerja, pengurusan kualiti yang cekap dan telah
membangun dengan pesat. Dasar ini menekankan tentang kepentingan unsur-unsur
ketekunan dan disiplin dalam kerja, perasaan taat setia pada negara, semangat kumpulan,
keinginan menambah daya pengeluaran negara, meningkatkan kecekapan, mengurangkan
pembaziran dan merapatkan hubungan di antara golongan majikan dan pekerja. Strategi
dasar ini adalah ditujukan kepada pembentukan sumber tenaga manusia menerusi
penerapan nilai-nilai dan etika kerja yang terdapat di Jepun dan Korea Selatan dengan cara-
cara bagaimana untuk meninggikan daya pengeluaran dan mutu kerja, mempertingkatkan
pengetahuan dan kemahiran teknologi, membangunkan masyarakat Malaysia yang tekun,
rajin, berdisiplin dan bekerja mengikut nilai-nilai dan etika kerja yang baik. Tun Dr
Mahathir memperkenalkan dasar ini kerana kemajuan sesebuah negara itu bergantung
kepada mutu sumber manusia dan budaya kerjanya yang berteraskan ciri-ciri keagamaan
serta nilai masyarakat Asia yang murni dan membina (Ruhanie Haji Ahmad 2005). Dasar
ini telah dilaksanakan melalui program-program penghantaran pegawai-pegawai awam dan
swasta serta pelajar-pelajar ke negara Jepun dan Korea Selatan untuk mengikuti latihan
sama ada dalam bentuk akademik di institusi-institusi pengajian tinggi (IPT) atau latihan
kemahiran di syarikat-syarikat dan institusi awam di dua negara berkenaan.

Selain itu, antara perlaksanaan dasar ini ialah melalui penawaran program ijazah
pertama, ijazah lanjutan dan diploma kepada para pelajar dan pegawai kerajaan yang layak
untuk menyambung pelajaran ke universiti di Jepun (Jabatan Perkhidmatan Awam). Pada
masa yang sama dasar ini juga melibatkan perubahan struktur kerja bagi meningkatkan
etika dan produktiviti. Antaranya ialah memperkenalkan kad perakam waktu kerja (punch
card) yang bertujuan untuk memastikan pekerja menepati masa dan penubuhan Pasukan
Meningkatkan Mutu Kerja (QCC) di dalam setiap organisasi. Dengan perlaksanaan dasar
ini kakitangan kerajaan sedar akan tanggungjawab mereka untuk memberi perkhidmatan
yang terbaik dan berkualiti kepada rakyat.

Seterusnya, usaha menerapkan etika dan nilai-nilai murni dalam pentadbiran awam
semakin giat dilakukan apabila Dasar Penerapan Nilai-nilai Islam dalam Pentadbiran' telah
diperkenalkan pada tahun 1985 oleh Mantan Perdana Menteri Malaysia, Tun Dr. Mahathir
selaras dengan status Malaysia sebagai negara yang mengamalkan agama Islam sebagai
agama rasmi. Dasar Penerapan Nilai-nilai Islam dalam Pentadbiran adalah sebahagian
daripada pelbagai usaha pihak Kerajaan Malaysia untuk menerapkan nilai-nilai murni
Islam dalam pentadbiran dan kehidupan rakyat Malaysia kerana tanpa nilai yang universal
ini rakyat akan terdorong untuk menerima dan menyanjung nilai-nilai lain yang sangat
asing bagi masyarakat Malaysia. Selain itu, penerapan nilai-nilai Islam ini bukanlah
melalui undang-undang ataupun paksaan tetapi untuk membina masyarakat Malaysia yang
mempunyai ketahanan diri untuk menghadapi cabaran globalisasi (Zainuddin Maidin
2008). Dengan itu rakyat Malaysia haruslah mempunyai identitinya sendiri dengan setiap
individu, organisasi dan semua sektor yang melaksanakan pelbagai aktiviti menjalankan
kerja yang boleh memberikan sumbangan kepada kesejahteraan negara.

Antara objektif Dasar Penerapan Nilai-nilai Islam dalam Pentadbiran ialah membentuk
sebuah masyarakat Malaysia yang mempunyai identiti, menghapuskan sikap yang negatif
dalam menjalankan tugas dan menghasilkan perkhidmatan yang bermutu. Objektif dasar
ini jelas menunjukkan bahawa dasar ini bukan bertujuan untuk mengislamkan rakyat
Malaysia yang bukan beragama Islam tetapi hanya untuk memupuk etika dan nilai-nilai
murni yang boleh diterima semua lapisan masyarakat kerana setiap agama juga
menggalakkan umatnya melakukan kebaikkan. Sebagai contoh, antara nilai-nilai Islam
yang diperkenalkan dalam pentadbiran ialah amanah, tanggungjawab, ikhlas dan
berdisiplin (Jabatan Penerangan Malaysia). Kesemua nilai ini haruslah menjadi pegangan
setiap rakyat Malaysia termasuklah kakitangan kerajaan dan swasta kerana melalui
penerapan nilai-nilai Islam ini dapat menambahbaik mutu perkhidmatan awam dan
meningkatkan kesejahteraan rakyat Malaysia.
Dalam usaha untuk mengekalkan etika dan memastikan penghayatan nilai-nilai murni
dalam perkhidmatan awam diteruskan, pada tahun 2013 melalui Surat Perkeliling
Perkhidmatan Bilangan 6, pihak kerajaan telah menubuhkan Unit Integriti di seluruh agensi
awam yang bertujuan untuk memastikan penjawat awam mengamalkan budaya kerja yang
unggul dengan ciri-ciri moral dan etika yang kukuh di samping itu meningkatkan semangat
patriotisme. Penubuhan Unit Integriti ini merupakan usaha kawalan dalaman oleh agensi
untuk mengawal dan mengambil tindakan terhadap penjawat awam yang melanggar
integriti. Antara tanggungjawab dan funsi Unit Integriti ini ialah memastikan tadbir urus
dijalankan dengan cekap, pengukuhan integriti, mengesan salah laku, menguruskan aduan
yang diterima dan melaksanakan fungsi Lembaga Tatatertib. Setiap agensi kerajaan seperti
Kementerian Pendidikan Malaysia, Kementerian Pengangkutan Malaysia, Jabatan Perdana
Menteri, MAMPU dan lain-lain mempunyai Unit Integriti masing-masing. Pada masa yang
sama, Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) bertanggungjawab untuk
merangka model atau panduan untuk Unit Integriti yang ditubuhkan bagi memastikan unit
ini dapat berfungsi dengan bebas dan tanpa ada unsur berat sebelah.

Menurut Ketua Pengarah Perkhidmatan Awam Malaysia, Tan Sri Mohamad Zabidi
Zainal berkata, sebanyak 382 Unit Integriti telah ditubuhkan bertanggungjawab
melaksanakan enam fungsi teras iaitu tadbir urus, pengukuhan, integriti, pengesanan dan
pengesahan, pengurus aduan, pematuhan dan tatatertib dalam setiap agensi. Tambahnya,
langakah ini adalah komitmen pihak kerajaan untuk mengekang penjawat awam daripada
melakukan jenayah, melanggar etika organisasi dalam pentadbiran serta pengurusan
perkhidmatan awam. Menurut statistik yang di keluarkan Jabatan Perkhidmatan Awam
pada tahun 2013, sebanyak 831 penjawat awam dikenakan kesalahan tata tertib dalam
perkhidmatan awam dan daripada jumlah itu, seramai 656 orang telah dibuang kerja
sementara 30 orang diturunkan pangkat, lima dikenakan surcaj dan 40 yang lain terlibat
dengan kes Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (Sinar Harian 2014).

Menurut Ketua Setiausaha Negara, Tan Sri Dr Ali Hamsa, dalam masa beberapa tahun,
Perkhidmatan Awam Malaysia telah mengambil pelbagai inisiatif bertujuan
mereformasikan perkhidmatan awam ke tahap etika, tadbir urus, ketelusan dan
kebertanggungjawaban yang lebih tinggi. Sebelum penubuhan Unit Integriti pada tahun
2013, langkah awal untuk memastikan ketelusan dalam perkhidmatan awam telah diambil
iaitu dengan menubuhkan Institut Integriti Malaysia (IIM) pada 2003 untuk melaksanakan
Pelan Integriti Nasional yang objetifnya ialah untuk meningkatkan tadbir urus dan etika
dalam sektor awam dan swasta. Selain itu, Program Pegawai Integriti Bertauliah (CeIO)
pada dilancarkan pada tahun 2010 yang bertujuan untuk melahirkan pegawai integriti
bertauliah dan meningkatkan lagi integriti dan etika di tempat kerja telah membuahkan
hasil apabila Indeks Persepsi Rasuah 2014 yang dikeluarkan Transparency International
meletakkan Malaysia di kedudukan ke-50 di dunia dalam kalangan 175 negara sementara
dalam kalangan negara Asean, Malaysia berada di kedudukan kedua selepas Singapura dan
bagi Asia Pasifik, Malaysia berada di kedudukan kesembilan selepas negara seperti New
Zealand, Jepun dan Korea Selatan. Kedudukan yang dikeluarkan Transparency
International adalah pengiktirafan terhadap beberapa pembaharuan yang dijalankan oleh
Malaysia untuk menangani rasuah dan meningkatkan lagi tadbir urus dan integriti (Sinar
Harian 2015).

Usaha pihak kerajaan yang tidak putus dalam menambahbaik sistem tadbir urus dan
memastikan penjawat awam terus beretika jelas menunjukkan keprihatinan dan
tanggungjawab pihak kerajaan untuk memastikan rakyat Malaysia sentiasa mendapatkan
perkhidmatan yang terbaik.

3.0 OMBUDSMAN

3.1 EPISTIMOLOGI OMBUDSMAN

Ombudsman dirujuk sebagai penyiasatan pensendirian bagi segala rungutan masyarakat


terhadap agensi-agensi awam ( Caiden & Gerald E. 1983 ). Ombudsman berasal dari
perkataan Scandinavia yang bermaksud pesuruhjaya. Menurut ( Abdul Rashid Moten & El-
Fatih A.Abdel Salem 2005), ombudsman bertujuan untuk menyiasat dan seterusnya
mengumunkan mana-mana institusi pentadbiran awam yang menyalahgunakan kuasa dan
gagal menjalankan tugas mereka berdasarkan polisi yang ditetapkan. Sesiapa sahaja di
kalangan masyarakat boleh membuat aduan yang berkaitan kepada Ombudsman.

Konsep Ombudsman telah digunakan pakai di pelbagai negara dengan


menggunakan pelbagai bahasa seperti Mediateur (Perancis ), Defensor Del Pueblo
(Sepanyol dan Puerto Rico), Voisantwalt (Austria), Parliamentary Commissiorner For
Administration (United Kindom), Wafi Mohtasib (Pakistan), Te Kaitiaki Tangata (New
Zealand-Mauri) dan Ayukta di India. Sebenar terdapat banyak lagi negara yang
megamalkan institusi Ombudsman dengan mengunakan pelbagai nama yang berbeza.
Walaupun pengunaan bahasa adalah berbeza, namun kesemua ini adalah membawa kepada
satu konsep idea yang serupa iaitu Ombudsman ( Owen 1990).

Ombudsman adalah perkataan Scandinavia yeng bererti pegawai atau pesuruhjaya


(Waage 1988). Dengan lebih jelas, ia bererti seorang atau satu badan pesuruhjaya yang
menpunyai tugas-tugas menyiasat dan melaporkan kepada parlimen tinggi segala aduan
terhdap kerajaan oleh rakyat. Dengan maksud yang lain, ombudsman ialah seorang
pegawai atau badan untuk menyiasat aduan yang dibuat oleh orang ramai terhadap kerajaan
atau orang awam. Selain itu, ombudsman juga berperanan sebagai “go-between” di antara
rakyat dengan pemerintah. Malah, ombudsman juga boleh berperanan sebagai penyelesai
masalah, penasihat dan perayu bagi masalah integriti semasa menjalankan tugas.

Ombudsman adalah bebas dan mempunyai ciri-ciri tersendiri. Ia banyak bergantung


kepada kerjasama kedua-dua pihak yang bertelingkah. Selain orang awam boleh membuat
aduan secara percuma dan melalui prosedur yang mudah, ia juga memberi tindakbalas
seperti mana yang dikehendaki sama ada dengan memperbaiki, mengantikan atau
mengembalikan wang. Selain itu juga dalam menyelesaikan peterlingkahan, pendapat
daripada golongan pakar dan juga arif juga diambil kira. Ia juga terdiri daripada mereka
yang berpengalaman dan berwibawa. Menjadi orang tengah di antara kerajaan dan rakyat.
Namun institusi ombudsman tidak berunsurkan kepartian dan menyelesaikan masalah
secara positif dan objektif.

3.2 SEJARAH OMBUDSMAN

Akibat daripada perkembangan perdagangan yang berasakan kepada konsep Laisse Faire
sebelum abad ke-20 yang menitik beratkan soal individualisme. Maka, konsep ini gagal
dipegang oleh sebahagian kecil daripada rakyat. Maka, rakyat yang lain lebih menderita,
dan ini telah diadukan kepada kerajaan agar fungsi-fungsi ekonomi diambil alih oleh
kerajaan. Akibat perkembangan teknologi, maka ekonomi semakin berkembang dan
kerajaan tidak dapat menyelesaikan kerja yang terlalu banyak itu, maka ia menyerahkan
kepada pihak pentadbiran yang diberikan diseretionary power yang luas. Ini telah
mewujudkan penyalahgunaan kuasa dan satu institusi yang lain diperlukan untuk
mengawalnya. Dengan itu wujudlah institusi ombudsman (Ramanathan 1993).

Negara Sweden merupakan negara Scandinavia yang paling awal memperkenalkan


dan mengamalkan institusi ombudsman. Konsep ombudsman merupakan salah satu
perkara yang digubal dan diluluskan dalam perlembagaan Sweden (Swedish constitution
of 1809). Negara Sweden telah menpunyai ombudsman di dalam bentuk tersendiri selama
lebih 100 tahun setengah. Institusi ini berjaya menarik perhatian seluruh dunia apabila
negara Finland (1932), Denmark (1955) dan (Norway 1962) turut mengasaskannya
(Sabitha Marican, et. el. 1994).

Manakala di negara Common Law, iaitu New Zealand dan England diwujudkan
institusi ombudsman pada tahun 1962 dan 1976. Namun tidak semua pelaksanaan
ombudsman ini berjaya. Negara yang mula-mula mengunakan institusi ombudsman dengan
jaya ialah Sweden yang telah mengamalkannya sejak 1809. Ia merupakan satu sistem
pengawalan dan amat penting untuk memastikan tidak ada ketidakadilan dalam pengadilan
kehakiman dan juga pentadbiran dari segi kewibawaan.

Di Britain, institusi ombudsman berbentuk (Parliament Commissiorner For


Administration) dan telah banyak mendapat kritikan. Pada mulanya ada desakan untuk
mewujudkan ombudsman seperti di negara Scandinavia, tetapi tidak berhasil. Dalam tahun
1970-an, suruhanjaya ini (PCA) dan kakitangan penyiasatnya diambil daripada kakitangan
perkhidmatan awam. Cara pengambilan ini adalah satu sebab perwujudan pengunaan “the
office fo controller and the auditer general” sebagai satu aspek daripada institusi
ombudsman. Menurut (Abdullah Sanusi Ahmad 1970), di tiap-tiap negara yang
mengamalkan institusi ombudsman, bidang kuasa yang diperuntukan ini berlainan
mengikut sejauh mana kerajaan yang memegang tampuk kuasa pada masa itu mahu
memberi kuasa kepada institusi ombudsman. Misalnya di Britain penubuhan institusi ini
dari semasa ke semasa tidak mendapat sokongan daripada pihak kerajaan kerana ahli
politik yang memegang kuasa enggan memberi kuasa kepada satu badan yang bebas untuk
memantau dan mengawal serta mengambil tindakan terhadap penyalahgunaan kuasanya.

Berdasarkan keterangan tersebut, kuasa ombudsman di negara yang mempunyai


institusi ini adalah berlainan antara satu sama lain. Namun setelah selepas lebih dua dekat,
lebih 55 bidang kuasa berkaitan dengan institusi ini diwujudkan dengan bersama-sama 18
buah negara, bandar, dan pertubuhan. Antara contohnya, Filipina, USA, Perancis, Israel
dan kebanyakan negara-negara Scandinavia yang lain.

3.3 PERANAN INSTITUSI OMBUDSMAN

Institusi ombudsman mempunyai matlamat dalam meningkatkan lagi keberkesanan


pentadbiran awam. Institusi ombudsman turut membawa garis panduan yang melindungi
hak-hak individu terhadap kerenah dan penyelewengan birokrasi awam mahupun swasta.
Antara objektif terpenting bagi kewujudan institusi ombudsman adalah untuk menerangkan
kenapa dan bagaimana sesuatu aduan itu dapat dilihat sebagai peluang untuk meningkatkan
mutu kerja dan perkhidmatan sesebuah kerajaan.

Institusi ombudsman berperanan untuk mengendalikan ketidakpuasan individu


terhadap pentadbiran awam. (Ramanathan 1993) menyatakan tidak semestinya
ombusdsman dapat memenuhi ketidakpuashatian setiap individu. Namun dalam kes-kes
individu yang gagal membuat aduan, ombudsman kadangkala memberi penjelasan dan
membantu seseorang itu menerangkan aduan secara bijak. Adakalanya dalam membuat
siasatan terhadap aduan yang diterima, ombudsman tidak perlu mengunakan kuasanya
untuk mendapatkan bukti jika ada kerjasama daripada pihak pentadbiran awam.
Ombudsman boleh membuat keputusan yang sepatutnya diambil dan berhak untuk
mencadangkan penyelesaian. Selain itu juga, institusi ombudsman yang berdiri dengan
sendiri tanpa terikat dengan mana-mana kuasa badan lain turut boleh menjatuhkan
hukuman terhadap pentadbir awam yang telah dikesan kesalahannya tanpa perlu membawa
ia ke mahkamah yang lain. Ini menujukkan keabsahan yang ada pada institusi ombudsman
juga memainkan peranan dan matlamatnya yang tersendiri tanpa dipengarui mana-mana
institusi yang lain.

Institusi ombudsman juga bertindak untuk menperbaiki pentadbiran. Perwujudan


institusi ombudsaman antara lain adalah untuk memperbaiki dan mengubah pandangan
orang awam terhadap kerajaan. Ombudsman menggalakan pihak pentadbir untuk
menerangkan kepada pihak umum tentang tindakkan kerajaan dan memberi maklumat
yang jelas tentang hak-hak merayu yang patut ada pada orang awam. Selain memperbaiki
kualiti umum perkhidmatan kerajaan, institusi ombudsman turut membuat pegawai-
pegawai awam lebih berhati-hati dalam menjalankan tugas.

Di sini, peranam ombudsman bukan sahaja dapat meningkatkan lagi pentadbiran


pelaksanaa dasar awam, tetapi juga boleh memperbaiki kelemahan-kelemahan yang wujud
dalam pentadbiran awam. Institusi ombudsman boleh mengidentifikan kelemahan-
kelemahan seperti ketidakcekapan, kelalaian, tatacaraa yang tidak jelas atau sikap
seseorang pegawai itu. Menurut (Ramanthan 1993), umumnya ombudsman memperbaiki
moral perkhidmatn awam.
Institusi ombudsman turut membantu dalam tugas penyeliaan badan perundangan.
Dalam masyarakat industri barat, masalah perundangan yang tidak efektif dalam bidang
pentadbiran disebabkan oleh bidang birokrasi yang luas dan kompleks. Aduan-aduan yang
diterima oleh ahli-ahli perundangan daripada kawasan perwakilan mereka selalunya
dilayan secara berasingan. Oleh itu, laporan khas dan laporan ombudsman membantu
dalam menjalakan fungsi-fungsi badan perundangan.

Secara perbandingan di New Zealand, seseorang boleh membuat aduan kepada


ombudsman tentang sesuatu tindakan pentadbir yang menjejaskan haknya. Ombudsman
boleh menyiasat dan apa-apa tindakan, keputusan, serta cadangan yang dibuat oleh jabatan
yang di bawah bidang kuasanya. Selain itu, institusi ombudsman turut memberi bantuan
sekiranya terdapat tindakan pentadbir yang bertentangan dengan undang-undang.
Ombudsman juga boleh mengambil tindakan terhadap penyalahgunaan fakta yang salah
oleh pihak pentadbiran awam demi kepentingan mereka. Sekiranya ombudsman menerima
aduan tentang tindakkan pentadbir yang tidak munasabah, tidak adil dan ada diskriminasi,
maka tindakan dan hukuman terhadap pentadbir tersebut setelah penyiasatan dijalankan
adalah wajar.
(Ramanathan, 1993) menjelaskan bahawa ombudsman juga menentukan bahawa
tatacara, kritikan, pekeliling dan maklumat diwartakan. Selain itu, ombudsman turut
mencadangkan agar seseorang dibayar “En gratia” jika pentadbir menyentuh moral
seseorang. Ia juga mengkritik tindakkan pentadbir yang dianggap terlalu ketat. Hal ini
kerana tindakan tersebut boleh mengundang rasa ketidakpuashati di kalangan orang awam.
Namun kuasa ombudsman di sini hanyalah meliputi perkara yang berkaitan salahlaku
pentadbir, dan bukan berkaitan dengan sesebuah polisi.

Namun institusi boleh mengkaji tindakan wakil menteri apabila menerima aduan
daripada rakyat tentang ketidakadilan yang dilakukannya. Sekiranya setelah disiasat dan
didapati bersalah,institusi ombudsman dengan sendiri boleh menjatuhkan hukuman selagi
mana kesalahan yang dilakukan itu tidak menyentuh kesalah jenayah berat dan sebagainya.
Hal tersebut jika berlaku sudah di luar bidang kuasa institusi ombudsman kerana hukuman
yang dijatuhkan oleh ombudsman tidak melibatkan hukuman fizikal ataupun penjara.
Institusi ombudsman hanya menyiasat dan menjatuhkan terhadap kes-kes aduan yang
berkaitan dengan salahlaku tatacara pegawai pentadbir.
Setiap tindakkan institusi ombudsman berkaitan dengan penyiasatan dilakukan
secara sulit (Ramanathan 1993). Ini bererti, tidak ada mana-mana pihak yang boleh
menpengaruhi penyiasatan yang dilakukan oleh ombudsman. Jika terdapat keadaan
perbicaraan perlu diadakan, maka seseorang itu berhak untuk dibicarakan. Keputusan yang
telah dibuat oleh ombudsman tidak boleh dicabar melainkan jika terdapat kekurangan
pengadilan atau siasatan.

Institusi ombudsman juga boleh bertindak sebagai pendisplin terhadap pegawai


pentadbir. Melalui aduan yang dibuat oleh orang awam yang tidak berpuas hati terhadap
pentadbir awam, ombudsman boleh mengidentifikasikan pegawai yang bersalah untuk di
hukumi atau sekiranya kesalahan yang dilakukannya berat, seseorang pentadbir awam itu
boleh dipecat. Dalam era globalisasi dengan peningkatan teknologi dan maklumat,
keintelektualan orang awam semakin meningkat, terutamanya di negara-negara maju.

Oleh itu di sini, ombudsman bertindak sebagai “injab keselamatan”. Orang ramai
dibenarkan untuk membuat aduan sebanyak mungkin yang mereka mahu mengenai
pegawai subordinat. Hal sedemikian adalah untuk mengurangkan tekanan dan
menyediakan pemerhatian untuk menstabilkan keadaan. Sekiranya orang awam tidak
mempunyai saluran atau institusi yang bersedia menerima aduan mereka berkaitan
ketidakadilan yang dilakukan oleh pentadbir awam terhadap mereka, maka orang awam
akan mengambil jalan yang lain seperti berdemontrasi, menyertai kumpulan pendesak atau
mensabotaj kepentingan kerajaan demi untuk melepaskan tekanan. Oleh itu, institusi yang
menerima aduan atau yang bertindak sebagai injab keselamatan amat penting bagi orang
awam.

3.4 PERBANDINGAN OMBUDSMAN DENGAN BIRO PENGADUAN AWAM


MALAYSIA

Di Malaysia pada tahun 1967, institusi ombudsman pernah cuba di wujudkan. Sir Guy
Powles yang telah megutarakan idea ini tetapi gagal kerana ombudsman hanya berkesan
kerajaan yang mengamalkan corak pemerintahan berbentuk kesatuan. Namun di Malaysia
yang mengamalkan corak pemerintahan persekutuan, institusi ombudsman ini tidak dapat
dilaksanakan. Hal ini kerana, di Malaysia walaupun terdapat konsep pengansingan kuasa,
namun pikak eksekutif iaitu yang menjalankan pentadbiran kerajaan turut mengamalkan
pertindihan kuasa. Hal ini dapat di lihat apabila seseorang eksekutif itu mempunyai bidang
kuasa di luar kawalannya. Oleh itu, sekiranya institusi ombudsman diwujukkan,
semestinya akan berlaku pertentangan dengan badan kerajaan yang lain apabila
ombudsman hendak menjalankan apa yang terkandung dalam objektif penubuhan institusi
tersebut.

Selain itu juga, Malaysia telah mempunyai sistem berpalimen tradisional lebih
berkesan (Ramanathan 1993). Ini kerana Malaysia mempunyai pelbagai masyarakat
majmuk yang mempunyai pelbagai budaya, ras dan agama yang berbeza. Namun sistem
pemerintah di malaysia yang unik dan pengamalkan politik permuafakatan telah menjadi
injab keselamatan terhadap masyarakat awam.
Oleh sebab itu, di Malaysia telah di wujudkan (Public Complaints Bureau) Biro
Pengaduan Awam (BPA). Biro pengaduan awam mempunyai konsep yang sama dengan
institusi ombudsman iaitu menerima aduan orang ramai terhadap ketidakpuashatian atau
kesalahan tatacara yang dilakukan oleh pentadbir awam. Biro pengaduan awam ditubuhkan
di bawah Jabatan Perdana Menteri. Biro pengaduan awam ini dengan erti yang lain tidak
berdiri sendiri tetapi ialah salah satu bahagian unit perancangan kepada Jabatan Perdana
Menteri. Menurut (Ramanathan 1993), sekarang wujudnya cawangan dalam pentadbiran
penguasa tempatan. Hal ini kerana, Biro Pengaduan Awam terpaksa bergantung kepada
kerjasama badan lain kerana memerlukan laporan pentadbiran daripada kerajaan.

Biro Pengaduan Awam di Malaysia telah di tubuhkan pada tahun 1971 dengan dua
objektif utama iaitu merapatkan jurang antra kerajaan dengan rakyat dan menyediakan satu
saluran kepada rakyat di mana rakyat boleh membuat aduan tentang tindakan pentadbir.
Walau bagaimanapun terdapat pebezaan yang ketara di antara Biro Pengaduan Awam di
Malaysia dengan institusi ombudsman yang dilaksanakan di negara-negara Scandinavia.
Antara perbezaannya Biro Pengaduan Awam dengan institusi ombudsman ialah dari
segi penubuhannya. Biro Pengaduan Awam merupakan satu cawangan dalam unit
perancangan Am di bawah Jabatan Perdana Menteri. Sebaliknya institusi ombudsman tidak
ditubuhkan di bawah mana-mana badan. Sebaliknya berfungsi secara tersendiri dan tidak
bergantung kepada mana-mana badan yang lain untuk menjalankan tugasnya.

Manakala dari segi kuasa, Biro Pengaduan Awam tidak mempunyai kuasa yang sah
untuk menyiasat kes-kes maladministration atau untuk menguatkuasakan cadangannya.
Keberkesanan fungsinya bergantung kepada kerjasama antara jabatan dan agensi. Selain
itu juga, keberkesanannya tidak dapat di nilai kerana laporan tidak disebarkan kepada orang
ramai. Oleh sebab itu, berdasarkan kajian yang dilakukan pada tahun 1974 hingga 1978
terdapat sebanyak 10 887 aduan yang telah direkodkan, tetapi sebanyak 8442 aduan yang
berjaya diselesaikan (Ramanathan 1993).
Sebab itu Biro Pengaduan Awam berbeza dengan institusi ombudsman. Walaupun
matlamat adalah sama iaitu menerima aduan rakyat, tetapi Biro Pengaduan Awam tidak
mempunyai kuasa untuk mengambil tindakan atau membuat keputusan. Di Malaysia jika
tidak berpuasa hati terhadap pentadbir awam perlu membawa kes tersebut ke mahkamah.
Namun sebaliknya yang berlaku kepada negara yang mempunyai institusi ombudsman
terutamanya di negara-negara Scandinavia.

Institusi tersebut yang akan menerima aduan, membuat siasatan dan mengambil
tindakan atau memutuskan hukuman. Sesuatu kes yang melibatkan salahlaku pentadbir
awam tidak perlu di bawa ke mahkamah. Selain itu juga, institusi ombudsman di wujudkan
berteras kepada parlimen sebagai contoh di New Zealand., berbeza dengan Biro Pengaduan
Awam yang terletak di bawah Jabatan Perdana Menteri atau di bawah bidang kuasa badan
yang lain. Ini akan menyebabkan Biro Pengaduan Awam tidak dapat diselaraskan dengan
objektif penubuhannya dengan kehendak orang awam.

4.0 AKAUNTABILITI

Akauntabiliti adalah antara prinsip yang perlu ada dalam setiap penjawat awam.
Pelaksanaan tanggungjawab yang diamanahkan yang disertakan dengan amalan prinsip-
prinsip akan dapat memastikan peruntukan yang telah diberikan kepada agensi Kerajaan,
program, aktiviti atau projeknya mengikut perancangan dan anggaran, sistem, prosedur dan
peraturan semasa, serta mendapat pulangan terbaik bagi setiap ringgit yang dibelanjakan.
Prinsip akauntabiliti dapat diserapkan dalam diri penjawat awam melalui dua kaedah iaitu
usaha berterusan penjawat awam itu sendiri seperti penghayatan nilai-nilai murni dan juga
penguatkuasaan daripada Kerajaan seperti penubuhan Jawatankuasa Keutuhan Pengurusan
(JKP), penubuhan Jawatankuasa Pengurusan Kewangan dan Akaun di Agensi Kerajaan
Persekutuan, penubuhan Pemudah Cara Perniagaan (PEMUDAH), Pelan Integriti Nasional
(PIN), bengkel, program kesedaran dan kursus-kursus berkaitan akauntabiliti dan integriti,
penubuhan Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), penubuhan Biro
Pengaduan Awam (BPA) serta pembentukan Unit Audit Dalam. Perluasan penggunaan
teknologi maklumat dan komunikasi (ICT) melalui Sistem e-Perolehan Sistem
Perancangan dan Kawalan Belanjawan Elektronik (eSPKB) dan Sistem Pemantauan Projek
(SPP II) dan penyediaan Manual Prosedur Kerja, Piagam Pelanggan dan Kod Etika Kerja
juga dapat membantu ke arah meningkatkan akauntabiliti dan integriti dalam diri penjawat
awam dan organisasi.

Beberapa kaedah pengukuran seperti Indeks Persepsi Rasuah (CPI), star rating,
laporan Jawatankuasa Pengurusan Kewangan dan Akaun (JPKA), laporan Ketua Audit
Negara, aduan/maklum balas daripada orang awam dan Sistem Pengurusan Akauntabiliti
Sektor Awam (SPAI) telah diwujudkan sebagai salah satu usaha memastikan keberkesanan
gerakan akauntabiliti dalam memantapkan perkhidmatan Kerajaan kepada orang awam.
Secara kesimpulannya, prinsip akauntabiliti dalam pengurusan kewangan akan dapat
memastikan wang awam dibelanjakan dengan cekap dan teratur, serta mematuhi undang-
undang, prosedur dan arahan yang berkuat kuasa.

“We are accountable to each other and to the people dan bertanggungjawab kepada Allah
SWT di Hari Penghitungan. Kita telah diberi amanah, kita mestilah beramanah, we hold
the people trust we must therefore be trusted.”
(YAB Tun Abdullah Haji Ahmad Badawi – Majlis Perdana Persidangan Awam ke-5).
“Integrity without knowledge is weak and useless and knowledge without integrity is
dangerous and dreadful” (Samuel Johnson).

Begitulah antara petikan kata-kata yang menggambarkan betapa pentingnya prinsip


akauntabiliti dalam kehidupan dan kerja-kerja seharian. Tanggungjawab sebagai penjawat
awam adalah menyediakan perkhidmatan yang terbaik kepada rakyat. Sehubungan dengan
itu, penjawat-penjawat awam hendaklah mempunyai ilmu pengetahuan, kemahiran dan
nilai-nilai murni termasuk akauntabiliti bagi memastikan matlamat penyampaian
perkhidmatan Kerajaan kepada orang awam tercapai. Akauntabiliti merujuk kepada
kewajipan penjawat awam dalam menjalankan tugas yang dipertanggungjawabkan
mengikut undang-undang, prosedur dan arahan yang berkuat kuasa yang ditetapkan (Ab
Aziz Mohd Zin 2010). Akauntabiliti penting bagi memastikan tugas-tugas yang
dilaksanakan mencapai objektif yang telah ditetapkan dan tiada pembaziran yang
menjejaskan sumber-sumber awam. Prinsip akauntabiliti penting dan perlu dihayati dan
dijadikan amalan oleh setiap penjawat awam. Sekiranya prinsip-prinsip ini tidak
dititikberatkan dalam pengurusan kewangan, maka penyelewengan, salah laku, penipuan,
rasuah dan penyalahgunaan kuasa akan mudah berlaku. Prinsip akauntabiliti dan integriti
memainkan peranan utama dan menyumbang ke arah kualiti dan imej sesuatu agensi
kerajaan. Ia juga merupakan pra syarat bagi mendapatkan keyakinan orang awam ke atas
perkhidmatan yang dilaksanakan oleh kerajaan.

4.1 AKAUNTABILITI DALAM PENGURUSAN KEWANGAN

Pengurusan kewangan merujuk kepada proses perancangan, pengagihan dan penggunaan


tenaga manusia, modal (wang tunai), barangan (aset) dan perkhidmatan bagi memenuhi
matlamat sesuatu organisasi. Pelaksanaan proses ini hendaklah mematuhi undang-undang,
prosedur dan arahan yang berkuat kuasa yang ditetapkan. Pengurusan kewangan yang
cekap dan teratur amat penting dalam menguruskan sumber-sumber yang terhad seperti
tenaga manusia, wang, bahan-bahan mentah dan metodologi, menguruskan permintaan
yang banyak ke atas sumber-sumber ini, menentukan alternatif terbaik dalam menguruskan
sumber-sumber tersebut dan seterusnya meningkatkan tahap ekonomi negara. Bidang-
bidang utama dalam pengurusan kewangan adalah pengurusan belanjawan, pengurusan
hasil, pengurusan perolehan, pengurusan perakaunan dan pengurusan aset. Manakala
komponen pengurusan kewangan pula terdiri daripada perancangan, pelaksanaan,
penyelarasan, kawalan dan penilaian. Kawalan ke atas pengurusan kewangan penting bagi
memastikan aktiviti-aktiviti yang dilaksanakan dalam suatu bidang pengurusan kewangan
adalah mengikut perancangan yang telah ditentukan melalui sistem perakaunan, laporan
dan pengauditan serta mematuhi undang-undang, prosedur dan arahan yang berkuat kuasa.

Secara keseluruhannya, akauntabiliti dalam pengurusan kewangan menjamin bahawa


wang awam dapat diuruskan dengan cekap. Tanpa prinsip ini dalam diri penjawat awam,
maka akan terjadilah pembaziran penggunaan sumber manusia, kewangan dan masa,
kelewatan dalam menyiapkan sesuatu projek, mengurangkan keyakinan orang awam
terhadap pengurusan kewangan kerajaan khususnya dan perkhidmatan awam amnya dan
seterusnya membuka peluang untuk berlakunya penyelewengan, rasuah, salah laku dan
salah guna kuasa.

4.2 AKAUNTABILITI DALAM PEROLEHAN KERAJAAN

Perolehan kerajaan merujuk kepada proses mendapatkan input-input yang diperlukan oleh
sesebuah organisasi dengan cekap pada kos yang paling menguntungkan (value for money)
dan memenuhi keperluan pelanggan. Ia hendaklah dilaksanakan secara terbuka, adil dan
saksama kepada semua pembekal dan kontraktor yang berkelayakan dan diuruskan dengan
cekap dan teratur tertakluk kepada undang-undang, prosedur dan arahan yang berkuat
kuasa seperti Akta Prosedur Kewangan 1957, Arahan Perbendaharaan, Pekeliling dan Surat
Pekeliling Perbendaharaan. Ia bertujuan untuk memastikan perolehan yang dibuat adalah
paling menguntungkan dan memenuhi matlamat value for money bagi setiap ringgit yang
dibelanjakan. Walaupun pengurusan perolehan Kerajaan dilengkapkan dengan undang-
undang, prosedur dan arahan sebagai panduan pelaksanaan, namun ia sering dikatakan
sebagai bidang pengurusan kewangan yang paling berisiko untuk berlakunya pembaziran,
ketirisan, penyelewengan, salah guna kuasa, salah laku, dan rasuah.

Pembaziran boleh berlaku disebabkan pembelian secara berlebihan, barang-barang


yang tidak berkualiti dan tidak mematuhi spesifikasi yang telah ditetapkan, membuat
perolehan tanpa perancangan yang teratur dan dengan sengaja mewujudkan keperluan
sesuatu bekalan, perkhidmatan atau kerja. Manakala ketirisan pula boleh berlaku
disebabkan oleh percanggahan kepentingan, pilih kasih terhadap pembekal atau telah
berpakat, tidak melaporkan kecacatan dan kekurangan, membocorkan maklumat jabatan,
mengutamakan kepentingan sendiri berbanding kepentingan orang awam dan telah
menerima komisen atau suapan (Chandler, Ralph C. & Plano Jack C. 1988) . Faktor utama
mengapa terjadinya pembaziran dan ketirisan dalam menguruskan perolehan Kerajaan
adalah kemanusiaan iaitu sikap penjawat awam yang tidak mempunyai dan tidak
mengamalkan nilai-nilai murni seperti akauntabiliti, integriti, berkecuali, amanah, bersih,
jujur, telus, tulus, adil dan saksama dalam melaksanakan tugas-tugas yang
dipertanggungjawabkan. Kes-kes pembaziran dan ketirisan sudah pastinya akan
menggagalkan matlamat value for money dalam menguruskan perolehan kerajaan.

Penerapan prinsip kauntabiliti juga untuk memastikan value for money dalam
perolehan kerajaan. Penerapan prinsip akauntabiliti dan integriti dalam memastikan value
for money dalam perolehan kerajaan boleh dilaksanakan melalui beberapa kaedah seperti
berikut Penghayatan nilai-nilai murni dalam perkhidmatan awam oleh penjawat-penjawat
awam. Ia dapat membimbing dan menjadi pegangan kepada penjawat awam dalam
membentuk akhlak yang mulia dalam melaksanakan tugas yang diamanahkan dengan telus,
adil dan bersungguh-sungguh. Antara nilai-nilai murni yang perlu dihayati bagi
membolehkan penerapan prinsip akauntabiliti dan integriti dalam setiap pegawai awam
adalah seperti amanah dalam menjalankan tugas, bertanggungjawab, ikhlas, jujur, bersih,
adil dan saksama, sikap berjimat-cermat dan lain-lain lagi. Pengurusan kewangan yang
cekap hanya dapat dilaksanakan oleh penjawat awam yang mempunyai dan mengamalkan
ciri-ciri yang baik dan berkualiti. Kerajaan juga telah melaksanakan Gerakan Pemantapan
Keutuhan Sistem Pengurusan Pentadbiran Kerajaan Malaysia khususnya melalui
penubuhan Jawatankuasa Keutuhan Pengurusan (JKP) di semua kementerian, jabatan dan
agensi Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri. Objektif penubuhan JKP ini adalah
untuk mewujudkan pentadbiran Kerajaan yang cekap, berdisiplin serta mempunyai integriti
yang paling tinggi, meningkatkan lagi amalan-amalan murni di samping berusaha
mengatasi masalah-masalah dan kelemahan terutamanya dalam pengurusan kewangan
Kerajaan dan pentadbiran awam.

Selain JKP, Jawatankuasa Pengurusan Kewangan dan Akaun di Agensi Kerajaan


Persekutuan (JPKA) turut ditubuhkan bertujuan untuk mengawasi, memantau dan
menyelia semua urusan kewangan agar berjalan lancar dan mematuhi semua pekeliling,
prosedur dan peraturan yang telah ditetapkan. JPKA memberi penekanan dan pemantauan
dalam isu-isu dan kelemahan pengurusan kewangan yang sering dibangkitkan dalam
Laporan Ketua Audit Negara seperti perbelanjaan yang melebihi peruntukan yang
diluluskan, pengurusan pungutan dan tunggakan hasil yang dikutip tidak check and balance
dan tidak dimasukkan ke dalam bank dalam tempoh yang ditetapkan, perolehan dibuat di
luar peraturan kewangan serta berlakunya pembaziran dan ketirisan, kelewatan
pembentangan penyata kewangan dan laporan tahunan Badan-badan Berkanun dan
pengurusan aset dan stor. Penubuhan PEMUDAH (Pemudah Cara Perniagaan) bertujuan
untuk menguruskan isu birokrasi di antara perniagaan dengan Kerajaan. Ia dilihat sebagai
salah satu usaha Kerajaan bagi memastikan perkhidmatan awam mencapai penanda aras
antarabangsa yang berteraskan pelanggan, berinovasi dan proaktif dalam menyokong
ekonomi yang berdaya saing. PEMUDAH diperkukuhkan dengan nilai-nilai seperti
kesedaran untuk menjadi lebih pantas, kerjasama yang proaktif di antara sektor awam dan
swasta, syarat dan peraturan yang berpatutan dan tiada rasuah. Penjawat awam dapat
mengekalkan prinsip akauntabiliti serta melaksanakan tugas dengan telus apabila karenah
birokrasi dan peluang melakukan penyelewengan dapat dikurangkan.
Bagi menerapkan prinsip integriti kepada penjawat awam dan memastikan gerakan
pemantapan integriti secara bersepadu pula, Kerajaan telah melancarkan Pelan Integriti
Nasional (PIN) yang berperanan dalam memberikan bimbingan kepada keseluruhan sektor
awam, sektor swasta, parti politik, pertubuhan bukan Kerajaan (NGO), agama, media,
wanita, belia dan pelajar. PIN seharusnya dijadikan panduan dalam merealisasikan hasrat
menjadikan Malaysia sebagai sebuah negara maju menurut acuan sendiri dengan
membentuk sebuah masyarakat yang kukuh ciri-ciri moral dan etikanya, dengan para
warganya mempunyai nilai keagamaan dan kerohanian yang utuh, dan ditunjangi budi
pekerti yang luhur (Cabaran ke-4 Wawasan 2020). Peningkatan dan pemantapan integriti
di kalangan penjawat awam ini perlu dilaksanakan secara berterusan bagi memastikan
prinsip ini dapat dihayati sepenuhnya dan dijadikan amalan semasa melaksanakan tugas-
tugas yang dipertanggungjawabkan. Latihan, bengkel dan kursus-kursus berkaitan
akauntabiliti dan integriti hendaklah diberikan sebagai salah satu usaha mengukuhkan lagi
prinsip-prinsip tersebut dalam diri penjawat-penjawat awam.

Usaha melahirkan penjawat awam yang berkualiti dan berintegriti ini sebenarnya
memang giat dijalankan oleh Kerajaan. Antara langkah-langkah yang telah diambil oleh
Kerajaan adalah melalui pelancaran program-program kesedaran yang memberi tumpuan
kepada penghayatan konsep Bersih, Cekap dan Amanah, Dasar Pandang ke Timur,
Penerapan Nilai-nilai Islam dalam Pentadbiran, Budaya Kerja Berkualiti, Kod Etika Kerja,
Piagam Pelanggan dan ISO 9000, Penubuhan Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia
(SPRM) bagi mencegah rasuah, salah guna kuasa dan penyelewengan termasuklah dari
aspek pengurusan kewangan, penubuhan Biro Pengaduan Awam sebagai salah satu
mekanisme atau saluran penyampaian aduan dan maklumat oleh orang awam mengenai
tindakan, salah laku, salah guna kuasa dan penyelewengan penjawat awam dalam
melaksanakan tugas-tugas yang dipertanggungjawabkan dan pembentukan Unit Audit
Dalam bagi memastikan pengurusan perbelanjaan, hasil dan aset kerajaan dilaksanakan
secara berhemah dan teratur.

Memperluaskan penggunaan teknologi maklumat dan komunikasi (ICT) melalui


pelaksanaan sistem-sistem pengurusan kewangan dan sistem pemantauan projek-projek
kerajaan. Ia bagi meningkatkan lagi ketelusan, kecekapan dan keberkesanan dalam
melaksanakan perolehan kerajaan. Antara sistem-sistem yang membantu ke arah
peningkatan akauntabiliti dan integriti penjawat awam adalah seperti Sistem e-Perolehan,
Sistem Perancangan dan Kawalan Belanjawan Elektronik (e-SPKB) dan Sistem
Pemantauan Projek. Mekanisme pelaporan yang menyeluruh melalui sistem-sistem ini
memudahkan pemantauan oleh setiap jabatan. Penyediaan Manual Prosedur Kerja, Piagam
Pelanggan dan mempamerkan carta aliran kerja supaya diketahui umum. Ia bagi
membolehkan orang awam mengetahui prosedur, proses dan aliran kerja bagi mengelakkan
kekeliruan serta ruang dan peluang untuk terjadinya penyelewengan. Dengan cara ini,
prinsip akauntabiliti dan integriti dapat dikekalkan dalam diri penjawat awam. Pihak
pengurusan juga hendaklah memastikan bahawa kod etika kerja bukan sahaja perlu ditulis
dan diedarkan kepada penjawat awam tetapi juga hendaklah dibincangkan bersama dan
difahami dan diamalkan dalam menjalankan tugas-tugas seharian.

Keberkesanan prinsip akauntabiliti dalam pengurusan perolehan kerajaan.


keberkesanan penerapan prinsip-prinsip akauntabiliti dan integriti kepada penjawat awam
dan keupayaan ketirisan dalam urusan perolehan. Kerajaan boleh diukur melalui beberapa
kaedah pengukuran/petunjuk prestasi seperti Indeks Persepsi Rasuah (Corruption
Perception Index–CPI). CPI merupakan indeks tahunan yang telah dikeluarkan bermula
tahun 1995. Indeks ini mengukur tahap rasuah di kalangan penjawat awam dan ahli politik.
Apabila prinsip akauntabiliti semakin dihayati dan diamalkan dalam pelaksanaan
perolehan kerajaan, maka kes-kes rasuah, salah guna kuasa dan penyelewengan akan
semakin berkurangan dan seterusnya akan dapat memperbaiki kedudukan sesuatu negara
dalam indeks ini.

Star Rating Penarafan ke atas agensi Kerajaan melalui Star Rating melibatkan
penilaian ke atas tiga komponen utama iaitu Komponen Pengurusan, Perkhidmatan Teras
dan Pengurusan Kewangan. Pengurusan kewangan merupakan salah satu kriteria yang
dinilai di bawah Komponen Pengurusan. Sub kriteria yang dinilai di bawah pengurusan
kewangan ialah bayaran dalam tempoh 14 hari, Mesyuarat Jawatankuasa Pengurusan
Kewangan dan Akaun, Pengurusan Aset, Tindakan ke atas Laporan Audit, Pemeriksaan
Mengejut, Perolehan, Prestasi Perbelanjaan dan Inisiatif mengurangkan pembaziran.
Laporan penarafan yang diterima hendaklah dibuat penambahbaikan dan kajian semula
secara berterusan oleh agensi Kerajaan. Agensi Kerajaan yang mendapat penarafan yang
baik berjaya menghayati dan mengamalkan prinsip akauntabiliti dalam melaksanakan.
Laporan Jawatankuasa Pengurusan Kewangan dan Akaun (JPKA).

Selaras dengan penubuhan jawatankuasa ini dan laporan-laporan yang dihasilkan,


agensi kerajaan dapat menilai sejauh mana keberkesanan amalan akauntabiliti penjawat-
penjawat awam dalam melaksanakan semua urusan kewangan sama ada ia mematuhi
undang-undang, prosedur dan arahan yang berkuat kuasa atau pun tidak. Laporan ini juga
dapat membantu ketua-ketua jabatan dalam mengenal pasti kelemahan-kelemahan dalam
pengurusan kewangan dan akaun dan seterusnya mengambil langkah-langkah
penambahbaikan yang sewajarnya.

Antara teguran Ketua Audit Negara dalam pembentangan laporan dalam pengurusan
kewangan ialah dalam bidang perolehan iaitu perolehan sering dibuat di luar peraturan
kewangan serta berlakunya pembaziran dan ketirisan. Ketua Jabatan perlulah mengambil
serius teguran-teguran oleh Ketua Audit Negara dan menerimanya sebagai sesuatu yang
positif untuk meningkatkan lagi sistem pengurusan kewangan jabatan melalui peningkatan
amalan akauntabiliti dan integriti. Aduan/ Maklum balas Orang Awam Salah satu
mekanisme yang boleh digunakan oleh orang awam untuk membuat laporan atau aduan
adalah melalui Integrated Sistem Pemantauan Aduan Agensi Awam. Penghayatan prinsip
akauntabiliti dan integriti boleh diukur jenis aduan yang diterima melalui sistem ini. Antara
jenis aduan yang pernah diterima adalah seperti kelewatan penjawat awam dalam
melaksanakan tindakan, salah guna kuasa, tidak mengikut prosedur dan kegagalan
penguatkuasaan. Bilangan aduan daripada orang awam yang tinggi, menggambarkan
keadaan di mana penjawat awam gagal menghayati dan mengamalkan prinsip akauntabiliti
dalam melaksanakan tugas yang dipertanggungjawabkan. Kerajaan yang berisiko dari segi
rasuah, penyelewengan dan penyalahgunaan kuasa. SPAI membuat penilaian dan
penarafan ke atas aktiviti-aktiviti yang berisiko, merangka pelan pengurusan risiko dan
mengemukakan kaedah pemantauan pelaksanaan pengurusan risiko.

5.0 KESIMPULAN

Kesimpulannya, etika perlu dijaga oleh setiap penjawat awam bawahan hingga ke
peringkat atasan. Segala aspek dan garis panduan tersebut adalah etika yang perlu diperlu
diikuti oleh semua ahli perkhidmatan awam kerajaan mahupun swasta. Etika dan moral
adalah saling berkait yang mana hasil kedua-duanya dalam penerapan terhadap pekerja
akan menghasilkan masyarakat yang kualiti sekaligus meningkatkan kualiti perkhidmatan
awam dan akhirnya menjadikan negara berdaya saing.

Akauntabiliti adalah kebertanggungjawaban dalam melakukan pekerjaan atau urusan.


Menjaga akauntabiliti bererti menjaga integriti seseorang pekerja perkhidmatan awam.
Standard penilaian kerja (KPI) dan standard 5S dan sebagainya adalah perkara normal
dalam dunia pengurusan perkhidmatan awam. Ia sekaligus memberi kepuasan kepada
pelanggan yang berurusan dengan agensi sekaligus menaik imej kerajaan di mata rakyat
dan dunia.

Akhir sekali, ombudsman adalah tanggungjawab setiap pekerja atau rakyat untuk
melaporkan sebarang kesalahan atau kecuaian integriti dalam menjalankan perkhidmatan
awam. Biro Pengaduan Awam menyediakan platform kepada rakyat agar melaporkan
kesalahan yang dibuat oleh pekerja perkhidmatan awam. Dengan ini, pekerja akan sentiasa
beringat dalam menjalankan tanggungjawab dengan amanah dan tidak cuai serta teliti.
6.0 RUJUKAN

1Klik. Dasar Penerapan Nilai-nilai Islam dalam Pentadbiran.


http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/maklumat-kenegaraan/243-dasar-penerapan-
nilai-nilai-islam-dalam-pentadbiran.html [11 Mei 2016].

Ab Aziz Mohd Zin 2010. Pembangunan Insan Melalui Pemerkasaan Dakwah. Kuala
Lumpur: Jabatan Sejarah Dan Tamadun Islam, Akademi Pengajian Islam, Universiti
Malaya.

Abdullah Sanusi Ahmad 1970. Kerajaan Pentadbiran dan Rakyat. Ampang: Dewan Bahasa
dan Pustaka.

Abdul Rashid Moten & El-Fatih A. Abdel Salem 2005. Glossary Of Political Science
Terms: Islamic & Weatern. Singapore: Thomson Learning.

Ahmad Atory Hussain 2001. Pengantar Pentadbiran Awam: Paradigma Baru. Kuala
Lumpur: Utusan Publication And Distributors.

Anon 2014. Inisiatif lahir penjawat awam cemerlang. Sinar Harian. 2 Mei.

Anon 2015. Perkhidmatan awam ambil langkah perangi rasuah. Sinar Harian. 4
September.

Austin, D.B 1970. The Sweden: How They Live And Work. London: Newton Abbot.
Cainden, Gerald E. 1983. International Handbook Of the Ombudsman. Weatport, CT:
Greenwood Press.

Chandler, Ralph C. & Plano Jack C. 1988. The Public Administration Dictionary 2nded
California: ABC-CLIO

Fadzila Azni Ahmad 2013. Konsep Pengurusan Institusi Pembangunan Berteraskan Islam.
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Ghazali Mayudin 2002. Politik Malaysia: Perspektif Teori dan Praktikal. Bangi: Universiti
Kebangsaan Malaysia.

Hajimin Haji Maslin 2009. Etika, Panduan, Teras dan Pembaharuan Dalam Perkhidmatan
Awam. Sabah: Jabatan Pembangunan Sumber Manusia Sabah.

Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN) 1994. Citra karya: Falsafah, Nilai & Etika dalam
Perkhidmatan Awam. Kuala Lumpur: INTAN.

Institut Tadbiran Awam Negara 1991. Nilai dan Etika dalam Perkhidmatan Awam.

Jabatan Perkhidmatan Awam. Dasar Pandang ke Timur.


http://www.jpa.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=1437:dasar-
pandang-ke-timur&lang=ms. [11 Mei 2016].

Jabatan Perkhidmatan Awam Malaysia 2013. Penubuhan Unit Integriti di Semua Agensi
Awam (Pekeliling Perkhidmatan Bil. 6 Tahun 2013). Jld.13 (8).

Jabatan Perkhidmatan Awam. Teras Perkhidmatan Awam.


http://www.jpa.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=57&lang=ms.
[11 Mei 2016].

Kattsoff, O.L. 1953. Elements of Philosophy. New York: The Ronald Press Company.

Mackinnon, B 2014. Ethics: Theory and Contemporary Issues. Boston: Cengage Learning.
Muhamad Ali Embi 2003. Konsep asas Pengurusan Sumber Manusia: Penggunaan
Konsep. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors Sdn Bhd.

Muhammad Syukri Salleh 2002. Pembangunan Berteraskan Islam. Kuala Lumpur: Utusan
Publications & Distributors Sdn Bhd.

Owen, S. 1990. Current Ombudsman Internasional Perspective, Occasional paper No 44.

Ramanathan, K 1987. Asas Sains Politik. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.

Ramanathan, K. 1993. Konsep Asas Pentadbiran Awam. Ampang: Dewan Bahasa dan
Pustaka.

Ruhanie Haji Ahmad 2005. Patriotisme Malaysia: Penangkis Neoimperialisme. Kuala


Lumpur: Utusan Publications.

Sabah Government. Bersih, Cekap dan Amanah.


http://ww2.sabah.gov.my/pd.nbw/dcm/bca.html [11 Mei 2016].

Sabitha Marican, Rusniah Ahmad, Siti Alida J. Abdullah 1994. Pengurusan Awam. Kuala
Lumpur: Utusan Publication & Distributors.

Shukri Ahmad & Razali Mat Zin 2001. Adab & Etika Kerja dalam Organisasi. Sintok:
Universiti Utara Malaysia.

Sivamurugan Pandian 2005. Legasi Mahathir. Kuala Lumpur: Utusan Publications.

Syed Omar Syed Agil 1994. Sistem Akauntabiliti Dalam Pengurusan Islam. Kuala Lumpur.
Institut Perkembangan Minda.

Waage, T. 1998. Commisiorner for Children in Norway. Norway: Ministry of Foreign


Affairs.

Zainuddin Maidin 2008. Surat daripada Dr. Mahathir. Kuala Lumpur: Utusan Publications.