Anda di halaman 1dari 28

Bölüm 5

Arapçada İsim Cümlesi


Günlük Hayatımızda Arapça 5 Harf-i Cerler ve Yer Zarfları

1 2
1 Günlük hayatta “…nerede?, …nerede 2 Arapça harf-i cerler, anlamları, kullanım
öğrenme çıktıları

biliyor musun?” gibi soru ifadelerini cümle şekilleri ve yer zarflarına ilişkin bilgileri,
içinde kullanabilme görsellerle ve örnek cümlelerle pekiştirme

İsim Cümlesi Haber Çeşitleri

3 4
3 İsim cümlesinin yapısını ve ögelerini 4 Arapçada isim cümlesinin yüklemi
tanıyabilme; isim cümlesi kurabilme niteliğindeki haberin çeşitlerini
becerisi kazanma tanıyabilme

Haberin Mubtedadan Önce Kullanılması

5 6
5 İsim cümlesinin yüklemi olan haberin,
öznesi olan mubtedadan önce Nerede Yaşıyorsun?
geldiği durumları ayırt edebilme ve 6 Kendisini tanıtırken, okuduğu okulu ve
örnekleyebilme yaşadığı şehri ifade edebilme

Anahtar Sözcükler ‫املِ ْفتاحية‬


‫ال َكلِ َمات‬: • Harf-i Cerler ‫ • حروف اجلر‬Yer Zarfları ‫ظروف املكان‬
• İsim Cümlesi ‫ • اجلملة االمسية‬Mubteda ‫ • مبتدأ‬Haber‫خرب‬

108
Arapça-I

GİRİŞ ‫ُم َق ّد َمة‬


Arapçada cümleler ya bir isimle, ya da bir fiille başlar. İsimle başlayan cümleler “isim cümlesi” olarak,
fiille başlayan cümleler “fiil cümlesi” olarak adlandırılır.
Arapçada isim cümlesinin iki ögesi vardır. İsim cümlelerinin öznesine mubteda, yüklemine ise haber
adı verilir.
İsim cümlesinin yüklemi olan haberin birkaç çeşidi bulunmaktadır. Haber mufred, isim cümlesi, fiil
cümlesi ve şibih cümle olarak gelebilmektedir.
Bu bölümde mubteda, mubtedanın kullanılış biçimi ile haber ve çeşitleri üzerinde durulacaktır. İsim
cümlesinin ikinci ögesi konumundaki haber, bazen cümlenin başında kullanılır. Bölüm içinde bu konu da
ele alınacaktır.
Öte yandan isim cümlelerinin çokça yer aldığı diyaloglar yoluyla öğrencinin hem konuya ilişkin bilgi-
leri, hem de Arapça konuşma becerisi geliştirilecektir.

GÜNLÜK HAYATIMIZDA ARAPÇA 5

٥ ‫العربية يف حياتنا اليومية‬

Kütüphane Nerede? ‫أين امل ْكتَبة؟‬


َ
Nermin: Nasılsın? ‫ كيف احلال؟‬:‫نرمني‬
Melek: İyiyim teşekkürler, ya sen?
‫أنت؟‬ ِ ‫ و‬.‫ أنا خبري شكرا‬:‫ملك‬
Nermin: İyiyim teşekkürler. ً
Melek: Bir ödevim var, kütüphane nerede .‫شكرا‬
ً ‫ أنا خبري‬:‫نرمني‬
biliyor musun?
‫ هل تَ ْـع ِرفني أَيْ َن الْ َمكْتَبَة؟‬،‫ عندي و ِاجب‬:‫ملك‬
Nermin: Evet, ancak kütüphane uzak. Ara-
ban var mı? ‫ هل ِعْن َدك سيَّ َارة؟‬.‫عيدة‬ َ َ‫لكن املَكْتَبَة ب‬ ْ ‫ و‬،‫ نَ َـعم‬:‫نرمني‬
Melek: Evet arabam var. .‫ ِعْن ِدي َسيَّ َارة‬، ‫ نَ َـع ْم‬:‫ملك‬
Nermin: Vatan Caddesini biliyor musun?
Melek: Evet, Vatan Caddesini biliyorum.
‫ع الْ َوطَن؟‬ َ ‫ َه ْل تَ ْـع ِرفني شا ِر‬:‫نرمني‬
Nermin: Kütüphane Vatan Caddesinin so- . ‫ع الْ َوطَن‬ َ ‫ف شا ِر‬ ُ ‫ أنا أ َْع ِر‬، ‫ نعم‬:‫ملك‬
nunda, müzeye yakın.
‫ ِه َي قَ ِريبَة ِمن‬.‫ الْ َمكْتَـبَة ِف ِنايَِة شا ِرِع الْ َوطَن‬:‫نَرمني‬
Melek: Teşekkürler Nermin. Haydi birlik-
te gidelim. .‫الْ ُمْت َحف‬
Nermin: Hayır, teşekkürler Melek, benim .‫ب َم ًعا‬ ْ ‫ َهيَّا نَ ْذ َه‬.‫شكرا يا نرمني‬ ً :‫ملك‬
evde çok işim var.
Melek: Öyleyse görüşmek üzere. .‫ ِعْن ِدي َع َمل َكثِري يف الْبَ ْـيت‬.‫ شك ارً يا ملك‬،‫ ال‬:‫نَرمني‬
Nermin: Güle güle. .‫ إىل اللِّقاء‬،‫ إِ َذ ْن‬:‫ملك‬
.‫المة‬ َ ‫الس‬
َّ ‫ َم َع‬:‫نرمني‬
109
Arapçada İsim Cümlesi

Öğrenme Çıktısı
1 Günlük hayatta “…nerede?, … nerede biliyor musun?” gibi soru ifadelerini cümle içinde
kullanabilme

Araştır/ İlişkilendir/ Anlat/


Tekrarla 1 Karşılaştır Paylaş

“Vatan Caddesi nerede?”, Kur’ân-ı Kerîm’in “Kıyamet “…nerede ?” ve “ …nere-


“Eviniz nerede?”, “Müze Sûresi” 10. ayet-i kerimesini de biliyor musun?” kalıbını
nerede?”, “Okul nerede?” okuyunuz. Bu ayette “‫”أَيْن‬ kullanarak oluşturduğunuz
“Hastane nerede?” cümlele-
َ soruları arkadaşlarınıza yö-
kelimesinin nasıl kullanıldı-
rini Arapçaya çeviriniz. ğına dikkat ediniz. neltiniz.

DİLBİLGİSİ: HARF-İ CERLER VE YER ZARFLARI


ِ
‫ ُحروف اجلر و ظُروف املَكان‬:‫القواعد‬
Harf-i cerler sadece isimlerden önce kullanılan ve başına geldiği ismi mecrûr yapan harf ya da harf
öbekleridir. Harf-i cerlerin bazıları Türkçedeki bulunma, ayrılma ve yönelme durum ekleri yerinde kul-
lanılırken, bazıları da “ile”, “gibi”, “üzerinde”, “için” vb. anlamlarda kullanılırlar. Aşağıda sık kullanılan
harf-i cerler ve anlamları bir tablo olarak verilmektedir.

Açıklama Anlamı Harf-i cerler

ayrılma durumu -den, -dan ‫ِم ْن‬


bulunma durumu -de,-da ‫يف‬
yönelme durumu -e,-a ‫إىل‬
bazen bulunma, bazen “ile” anlamında -de,-da; ile ِ
‫ب‬
üzerinde, üzerine ‫على‬
aidiyet ve sebep bildirme için ‫ِل‬
-den, -dan, hakkında ‫َع ْن‬
gibi ‫َك‬

dikkat
‫( ِل‬li) harf-i ceri isme bitiştiği zaman kesralı (li biçiminde), birinci tekil şahıs dışındaki şahıs zamirlerine bitişti-
ğinde fethalı (le biçiminde) okunur. Örnek (‫ َلُم‬: le-hum; ‫كم‬ ِ ِِ
ْ ْ ُ َ‫ ل‬: le-kum; ‫ لديـنه‬: li-dînihî)

110
Arapça-I

Şimdi bu harf-i cerlerin işlevlerini görelim.


‫ِم ْن‬

(Öğrenci evden çıktı.) .‫ت‬ ِ ‫َخرج الطّالِب ِمن الب ْـي‬
َ ْ ُ ََ
(Kız öğrenci okuldan çıktı.) .‫ت الطّالِبَةُ ِم ْن املَ ْد َر َس ِة‬
ْ ‫َخ َر َج‬
(Okuldan eve kadar koştum.) .‫ت إىل املَ ْد َر َس ِة‬ ِ ‫ت من الب ْـي‬
َ ُ‫ض‬ ْ ‫َرَك‬
ِ ‫أنا ِمن‬


(Ben Kuveyt’tenim.) .‫الكويت‬


‫إىل‬
(Eve gittim.) .‫ت‬ ِ ‫ت إىل الب ْـي‬ُ ‫َذ َه ْب‬
َ
(Denize baktım.) . ‫ت إىل الْبَ ْح ِر‬
ُ ‫ظر‬
ْ َ‫ن‬
‫يف‬
(Kalem çantada.) ِ ‫ال َقلَم يف احل‬
.‫قيبة‬َ ُ
(Ben evdeyim.) .‫ت‬ِ ‫البي‬
ْ ‫أنا يف‬
ِ
‫ب‬
ِ ‫ـالسـي‬
.‫ارة‬ ّ َّ ِ‫ت ب‬ُ ‫َذ َه ْب‬
(Arabayla gittim.)

(Üniversitede okuyorum.) ِ ِ‫أ ْدرس ب‬


.‫ـاجلام َع ِة‬ ُُ
‫على‬
(Kitap masanın üzerindedir.) .‫تاب على الطّا ِولَ ِة‬
ُ ‫الك‬
ِ
ِ ‫الر‬
.‫صيف‬ َّ ‫اجةُ على‬ َّ
َ ‫الد َّر‬
(Bisiklet kaldırımdadır.)

‫ِل‬

(Çanta öğrencinindir.) .‫احلَقيبَةُ لِلطّالِبَة‬
(Camiye -mescide- namaz için gittim.) ِ ‫للص‬
.‫الة‬ َّ ‫ت إىل املَ ْس ِج ِد‬
ُ ‫َذ َه ْب‬

111
Arapçada İsim Cümlesi

‫َع ْن‬
(Öğretmen hakkında bir şiir yazdım.) .‫ت ِش ْع ًرا َعن املَُعلِّ ِم‬
ُ ‫َكتَْب‬
ِ ‫ف بعي ٌد َعن الْب‬
.‫يت‬ َ ُ ‫ص ِر‬
ْ َ‫امل‬
(Banka eve uzaktır.)
َ

dikkat
Arapçada ‫( بعيد‬uzak) kelimesi, daima ‫عن‬
َ harf-i ceri ile kullanılır (-den uzak), ne var ki Türkçede –den uzak kulla-
nımından ziyade –e uzak kullanımı yaygındır. Dolayısıyla bu cümleyi “Banka evden uzaktır.” biçiminde Türkçeye
aktarmak da yanlış değildir.

‫َك‬
(Sen gül gibi güzelsin.) .‫الوْر َد ِة‬ ِ
َ ‫أنت َجيلةٌ َك‬
.‫ْم َكالْبَ ْح ِر‬ ِ
ُ ‫الْعل‬
(İlim deniz gibidir.)

Arapçada yer bildiren zarflar genellikle isim tamlamasının tamlanan kısmını oluştururlar ve tamlayanları
olan isimler, hep kendilerinden sonra gelir ve daima "mecrûr" olurlar. Yer zarflarının son harfleri, bazı özel
durumlar hariç, daima fetha ile harekelidir. Bunlar, genellikle “nerede” sorusuna cevap olan sözcüklerdir.

(önünde) ‫أمام‬
َ
(solunda) ‫سار‬
َ َ‫ي‬
(altında) ‫ت‬
َ ْ‫َت‬ (sağında) ‫ني‬
َ ‫َي‬
‫ْف‬
َ ‫ َخل‬/ ‫اء‬ ِ ِ
َ ‫َور‬ ‫ب‬
َ ‫جان‬/‫ع ْن َد‬
(arkasında) (yanında)

(üstünde) ‫فَ ْـو َق‬ (dışında) ‫ِج‬


َ ‫خار‬
(arasında) ‫ـي‬
َ ْ َ‫ب‬ (içinde) ِ
‫داخ َل‬
(ortasında) ‫ط‬
َ ‫َو َس‬

112
Arapça-I

ِ ‫التَّالمي ُذ أَمام املَ ْد‬


.‫رسة‬ ِ ‫ْف السي‬
.‫ارة‬
َ ّ ّ َ ‫جل َخل‬
ُ ‫الر‬
َّ
(Öğrenciler okulun önündedir.) (Adam arabanın arkasındadır.)

.‫ت الطَّا ِو ِلة‬ ِ


َ ْ‫القطّة َت‬ .‫ُّفاح فَ ْـو َق الطَّا ِولَ ِة‬
ُ ‫الت‬
(Kedi masanın altındadır.) (Elma masanın üstündedir.)

113
‫‪Arapçada İsim Cümlesi‬‬

‫أَين ِ‬
‫القطَّة؟‬ ‫َْ‬

‫أَمام‬ ‫َوراء‬

‫أَين ِ‬
‫القطَّة؟‬ ‫َْ‬

‫ِ‬
‫داخ َل‬ ‫ِج‬
‫خار َ‬
‫أَين ِ‬
‫القطَّة؟‬ ‫َْ‬

‫ـي‬
‫بَ ْ َ‬

‫‪114‬‬
‫‪Arapça-I‬‬

‫أَين ِ‬
‫القطَّة؟‬ ‫َْ‬

‫َيني‬ ‫يَسار‬

‫أَين ِ‬
‫القطَّة؟‬ ‫َْ‬

‫َمام‬
‫أ َ‬ ‫جانِب ِ‬
‫‪/‬ع ْن َد‬ ‫َخلْف‬
‫َ َ‬

‫أَين ِ‬
‫القطَّة؟‬ ‫َْ‬

‫ت‬
‫َتْ َ‬ ‫فَ ْـوق‬

‫‪115‬‬
Arapçada İsim Cümlesi

Öğrenme Çıktısı
2 Arapça harf-i cerler, anlamları, kullanım şekilleri ve yer zarflarına ilişkin bilgileri,
görsellerle ve örnek cümlelerle pekiştirme

Araştır/ İlişkilendir/ Anlat/


Tekrarla 2 Karşılaştır Paylaş

Arapça öğrenen arkadaşları-


“Evden çıktım.”, “Okula Kur’ân-ı Kerîm’in “Fetih nızla birlikte bir nesne seçe-
gittim.”, “Kalem masanın Sûresi” 18. ayet-i kerimesini rek onun nerede olduğu ko-
üstünde.”, “Anahtar ma- okuyunuz. Bu ayette “‫ت‬ َ ‫” َْت‬ nusunda soru cevap oyunu
sanın altında.”, “Okul eve kelimesinin nasıl kullanıldı- oynayınız. “Kalem nerede?”
uzak.” cümlelerini Arapçaya ğına dikkat ediniz. “Kalem çantanın içinde.”
çeviriniz. veya “Kalem masanın altın-
da.” gibi…

ARAPÇADA İSİM CÜMLESİ

ِ ‫اجلملة‬
‫االمسيَّة‬ ُ
Arapçada isimle başlayan cümleye isim cümlesi denir. İsim cümlesi iki ögeden oluşur.
1) Mubteda 2) Haber
Mubteda: İsim cümlesinin öznesinin adıdır. Daima merfûdur. Çoğunlukla belirlidir. Cümleye genel-
likle bu öge ile başlanır.
Haber: Cümlenin yüklemi olan ögedir. Daima merfûdur. Genellikle mubtedadan sonra gelir. Tek bir
kelime olduğunda çoğunlukla belirsizdir.

ٌ.............. ُ...........‫الـ ـ‬
Haber Mubteda
Belirsiz Belirli

(İlim bir hazinedir.)

.‫ْم َك ْن ٌـز‬ ِ
ُ ‫العل‬

Haber merfû Mubteda merfû


Ref alâmeti Ref alâmeti
sondaki damme sondaki damme

116
Arapça-I

(Hava soğuktur.) .‫اجلَُّو با ِرٌد‬


(Kitap yararlıdır.) .‫الكتاب ُمفي ٌد‬
ُ
.‫يل‬ ِ
ٌ ‫الص ْـب ُـر َج‬
َّ
(Sabır güzeldir.)

Mubteda ile haber birbirinden kopuk iki öge değildir, tersine aralarında sağlam bir bağ vardır. Haber
olan sözcük, mubtedaya aşağıdaki yönlerden uymak zorundadır:
1. Erillik-dişillik yönünden: Mubteda erilse haber de eril, mubteda dişilse haber de dişil olmak zo-
rundadır.

(Erkek öğrenci başarılıdır.) .‫ناج ٌح‬ِ ‫الطّالب‬


ُ
(Kız öğrenci başarılıdır.) .ٌ‫ناج َحة‬ِ ُ‫الطّالِبة‬
َ
.‫ب ُْمتَ ِه ٌد‬ ِ
ُ ‫الطّال‬
(Erkek öğrenci çalışkandır.)

(Kız öğrenci çalışkandır.) .ٌ‫الطّالِبَةُ ُْمتَ ِه َدة‬


(Ev güzeldir.) .‫يل‬
ٌ ‫البيت َج‬ ُ
(Bahçe güzelidir.) .ٌ‫احلَديقةُ َجيلَة‬
(Adam fakirdir.) .ٌ‫جل فَقري‬
ُ ‫الر‬
ّ
(Kadın fakirdir.)
َ َ‫املَْراَةُ ف‬
.ٌ‫قرية‬
2. Sayı yönünden: Haber mubtedaya tekillik, ikillik ve çoğulluk yönünden uymak zorundadır.

.‫ناجح‬ ِ
ٌ ‫ب‬ ُ ‫الطّال‬
Tekil (Erkek öğrenci başarılıdır.)

İkil (İki erkek öğrenci başarılıdır.) ِ ‫ناج‬


.‫حان‬ ِ ِ‫الطّال‬
ِ ‫بان‬
Çoğul (Erkek öğrenciler başarılıdır.) ِ ‫الطُّلب‬
.‫ناجحون‬ ُ

Tekil (Kız öğrenci başarılıdır.) .ٌ‫الطّالِبَةُ ناجحة‬


İkil (İki kız öğrenci başarılıdır.) ِ ‫ناج‬
.‫حتان‬ ِ ِ‫الطّال‬
ِ ‫بتان‬
Çoğul (Erkek öğrenciler başarılıdır.) .‫حات‬
ٌ ‫ناج‬ ُ ِ‫الطَّال‬
ِ ‫بات‬

dikkat
Haber olan sözcük mubtedaya tekillik, ikillik, çoğulluk bakımından (sayıca) uyduğu gibi, erillik dişillik yani
cinsiyet yönüyle de uyar.

117
Arapçada İsim Cümlesi

Mubteda her zaman merfû olduğu için, mubteda olan bir ismin yerini tutacak zamir de doğal olarak
ayrık özne zamiri, yani merfû munfasıl bir zamir olacaktır. Aşağıdaki cümlelerde mubtedanın ayrık özne
zamirinden (merfû munfasıl zamir) oluştuğunu, zamirlerin ikil ve çoğula dönüşmesiyle birlikte hem erilde
hem de dişilde haberin nasıl değiştiğini fark ediniz.

‫ُه ْم ُم َعلِّمو َن‬ ِ ِّ‫مها معل‬


‫مان‬ ‫ُه َو ُم َعلِّ ٌم‬
َُ
ٌ ِّ‫ُه َّن ُم َعل‬
‫مات‬ ِ ‫مها معلِّم‬
‫تان‬ ٌ‫هي ُم َعلِّ َمة‬
َ َُ َ
‫أنتم ُم َعلِّمو َن‬ ِ ِّ‫أنتما معل‬
‫مان‬ ِّ
‫أنت ُم َعل ٌم‬ َ
َُ
ٌ ِّ‫أننت ُم َعل‬
‫مات‬ ِ ِّ‫أنتما معل‬
‫متان‬ ٌ‫أنت ُم َعلِّ َمة‬ ِ
َُ
‫حنن ُم َعلِّمو َن‬ ‫أنا ُم َعلِّ ٌم‬
ٌ ِّ‫حنن ُم َعل‬
‫مات‬ ٌ‫أنا ُم َعلِّ َمة‬

Zamirler mebnîdirler, yani harekeleri hiçbir zaman değişmez. Bu yüzden ref veya nasb ya da cer alâmeti
zamirlerde aranmaz. İ‘râbı yapılırken, cümle içinde hangi ögenin yerindeyse, o ögenin alması gereken
hareke kastedilerek mahallen (yani, bulunduğu yer bakımından) merfû, mahallen mansûb veya mahallen
mecrûr denir.
Şimdi özne konumundaki bazı isimlerin ayrık özne zamirine dönüşümünü inceleyelim.

(O fakirdir.) .ٌ‫ُه َو فَقري‬ (Adam fakirdir.) .ٌ‫الر ُج ُل فَِقري‬


ّ
(O güzeldir.)
.ٌ‫ِه َي َجيلَة‬ (Kız güzeldir.)
.ٌ‫البنت َجيلة‬ُ
ِ ‫ِهي‬
.ٌ‫واسعة‬ (Bahçe geniştir.) ِ ‫احلدي َقة‬
.ٌ‫واس َعة‬
َ
(O geniştir.)
َ َ

(O ikisi uzundur.) ِ
.‫ُها طَويالن‬ (İki öğrenci uzundur.) ِ َ‫بان ط‬
.‫ويالن‬ ِ ِ‫الطّال‬

(O ikisi güzeldir.) ِ َ‫ُها َجيل‬
.‫تان‬ (İki hemşire güzeldir.) ِ َ‫ضتان َجيل‬
.‫تان‬ ِ ‫املُمر‬
َّ

(Onlar ihlaslıdır.) .‫ُه ْم ُمْلِصو َن‬ (Adamlar ihlaslıdır. ) .‫جال ُمْلِصو َن‬ ُ ‫الر‬ ِّ

ٌ ‫ُه َّن ُْمتَ ِه‬ ٌ ‫بيبات ُْمتَ ِه‬
(Onlar (kadın)
.‫دات‬ (Kadın doktorlar çalışkandır.) .‫دات‬ ُ ّ‫الط‬
çalışkandır.)


118
Arapça-I

(Sen öğrencisin.)

.‫ب‬ ِ َ
ٌ ‫أنت طال‬

Haber, merfû, ref Mubteda, mahallen


alâmeti sondaki damme merfû, çünkü zamir

(Ben emekliyim.)

.‫أنا ُمتَقاع ٌد‬

Haber, merfû, ref Mubteda, mahallen


alâmeti sondaki damme merfû, çünkü zamir

(O -kadın- mühendistir.)

.ٌ‫ِه َي ُم َه ْن ِد َسة‬

Haber, merfû, ref Mubteda, mahallen


alâmeti sondaki damme merfû, çünkü zamir

Öğrenme Çıktısı
3İsim cümlesinin yapısını ve ögelerini tanıyabilme; isim cümlesi kurabilme becerisi kazanma

Araştır/ İlişkilendir/ Anlat/


Tekrarla 3 Karşılaştır Paylaş

Kur’ân-ı Kerîm’in “Hûd


“Ben Müslümanım.”, “Biz Sûresi” 14. ayet-i kerime-
ikimiz Müslümanız.” “Biz- Arkadaşlarınızla karşılıklı
sini okuyunuz. Bu ayetin “Ben öğrenciyim.”, “Sen
ler Müslümanız.” cümle-
sonunda yer alan öğrencisin.”, “Biz öğrenci-
“‫ ”فَ َـهل أَنْـتُم ُمسلِمون‬ifade-
lerini özneleri eril ve dişil
yiz.”, “Siz öğrencisiniz.” tar-
olacak şekilde Arapçaya çe- ُ ْ ْ ْ zında Arapça isim cümleleri
viriniz. sini dilbilgisi bakımından
isim cümlesi konusuyla iliş- kurmaya çalışınız.
kilendiriniz.

119
Arapçada İsim Cümlesi

HABER ÇEŞİTLERİ

‫أَنْواعُ اخلَرب‬
Haber üç çeşittir. 1- Mufred 2- Cümle 3- Şibih cümle

Haberin Mufred Olması


“Mufred” sözcüğünün kelime anlamı “tekil” olsa da, “haberin mufred olması”, haberin tekil olması de-
mek değildir. “Haberin mufred olması” demek, haberin cümle veya şibih cümle olmaması demektir. Başka
bir deyişle, haberin tekil veya ikil ya da çoğul olan tek bir kelimeden ibaret olması demektir. Dolayısıyla
mufred olan haber tekil bir kelime olabileceği gibi, ikil veya çoğul bir kelime de olabilir.

(Öğrenci Müslümandır.) .‫ب ُم ْسلِ ٌم‬ ِ


ُ ‫الطّال‬
ِ ِ‫بان مسل‬
.‫مان‬ ِ ِ
ْ ُ ‫الطّال‬
(İki öğrenci Müslümandır.) eril
(Öğrenciler Müslümandır.) .‫الب ُم ْسلِمو َن‬ُ ُّ‫الط‬

(Hemşire iyi. ) .ٌ‫ضةُ طَيّبَة‬


َ ‫املَُم ِّر‬
(İki hemşire iyi.) ِ ‫تان طَيب‬
.‫تان‬ ِ ‫ض‬ َ ‫املَُم ّر‬ dişil
َّ
(Hemşireler iyi.) .‫بات‬
ٌ ّ‫ضات طَي‬
ُ ‫املَُم ّر‬
Yukarıdaki cümlelerde haber olan sözcükler sayıca tekil, ikil veya çoğul olsalar da haber çeşidi bakımın-
dan “mufred”dirler.
Arapça bir kelime, düzensiz çoğulların gayri âkil grubuna ilişkin bir çoğul ise, tekil-dişil bir kelime gibi
işlem görür. Aşağıdaki örneklerde düzensiz çoğul olan mubtedaların haberlerinin tekil-dişil yapıda kulla-
nılmış olduğunu fark ediniz.

(Kitaplar faydalıdır.) .ٌ‫ب نافِ َعة‬ُ ُ‫ال ُكت‬


(Kalemler çoktur.) .ٌ‫األقالم كثرية‬
ُ
(Kapılar açıktır.) .ٌ‫توحة‬
َ ‫واب َم ْف‬ ُ ْ‫األب‬
(Pencereler kapalıdır.) .ٌ‫النّواف ُذ ُمغْلَ َقة‬
Haberin Cümle Olması
Haber bir isim cümlesi veya bir fiil cümlesi olabilir. Haberin isim cümlesi olması hususu daha ileri
düzey bir Arapça gerektirdiğinden burada ele alınmayacaktır.
Haberin fiil cümlesi olması demek, mubtedadan sonraki kısmın bir fiille başlaması demektir.
Tek bir fiil bile, gizli öznesiyle birlikte bir cümledir. Cümlelerin i‘râbı mahallen’dir. Yani bulundukları
yer bakımındandır. İ‘râbı mahallen olan ögeler için ref veya nasb ya da cer alâmeti aranmaz. Burada fiille
başlayan cümlenin yeri, mubtedanın haberine ait bir yerdir, yani “haber”in yeridir. Haber, daima merfû
olmak zorunda olduğu için, fiille başlayan cümle mahallen merfû olur. Örneğin;

120
Arapça-I

(Doktor (kadın) gitti.) (Öğrenci yazıyor.)

.‫ت‬
ْ َ‫الطَبيبَة َذ َهب‬ .‫ب‬ ِ
ُ ُ‫ب يَ ْكت‬
ُ ‫الطال‬

Haber mahallen merfû Mubteda merfû, ref Haber mahallen merfû Mubteda merfû, ref
çünkü fiil cümlesi alâmeti sondaki damme çünkü fiil cümlesi alâmeti sondaki damme

(Öğrenciler mektup yazdı.) (Öğretmen sınıfta oturuyor.)


.ً‫ب َكتَبوا ِرسالَة‬
ُ ‫الطُّل‬ ِّ ‫الص‬
.‫ف‬ ّ ‫س يف‬
ِ
ُ ‫املَُعلّ َمةُ َتْل‬

Haber mahallen merfû Mubteda merfû, ref Haber mahallen merfû Mubteda merfû, ref
çünkü fiil cümlesi alâmeti sondaki damme çünkü fiil cümlesi alâmeti sondaki damme

Haberin Şibih Cümle Olması

Haber bir şibih cümle olabilir. “Şibih cümle”nin kelime anlamı, “cümlemsi”dir. Kavram olarak anlamı
ise, mubtedanın haberinin:
a. Harf-i cer ve mecrûrundan oluşması (harf-i cer ve kendisinden sonra gelen mecrûr isme kısaca “câr-
mecrûr” denir);
ya da
b. Bir zarftan ibaret olması durumudur.
Bir başka ifadeyle, haberin câr-mecrûr veya zarftan oluşması durumuna “şibih cümle” diyoruz.
Şibih cümle, her ne kadar gerçek bir cümle olmasa da, onun i‘râbı da mahallen’dir ve şibih cümle
olan haberde ref alâmeti aranmaz, “mahallen merfû” denir.
(Çocuk evdedir.) (Araba evin önündedir.)
ِ ‫الطّْفل يف الب‬
.‫يت‬ ِ ‫السيّارةُ أمام‬
.‫البيت‬
َ ُ َ َ ّ

Haber, mahallen merfû Mubteda merfû, ref


Haber, mahallen merfû, Mubteda merfû, ref çünkü şibih cümle alâmeti sondaki
çünkü şibih cümle (câr-mecrûr formu) alâmeti sondaki damme (zarf formu) damme

121
Arapçada İsim Cümlesi

Öğrenme Çıktısı
4 Arapçada isim cümlesinin yüklemi niteliğindeki haberin çeşitlerini tanıyabilme

Araştır/ İlişkilendir/ Anlat/


Tekrarla 4 Karşılaştır Paylaş

“Öğretmen gitti.”, “İki öğ- Kur’ân-ı Kerîm’in “Ra‘d


retmen gitti.”, “Öğretmen- Sûresi” 26. ayet-i kerime- Arapça öğrenen arkadaşları-
ler gittiler.” cümlelerini sini okuyunuz. Bu ayetin nızla birlikte haberi fiil cüm-
öznelerini hem eril hem de dilbilgisi açısından cümle lesi ya da şibih cümle olan
dişil yaparak isim cümlesi yapısına ve haberine dikkat isim cümleleri kurunuz.
şeklinde Arapçaya çeviriniz. ediniz.

HABERİN MUBTEDADAN ÖNCE KULLANILMASI

‫تقدم اخلرب على املبتدأ‬


Mubteda belirsiz bir isim olarak değil de belirli bir isim olarak kullanıldığında her zaman cümlenin
başında gelir. Ancak mubteda belirsiz bir isim, haber de şibih cümle olursa, bu durumda haber mubteda-
dan önce gelmek zorundadır. Yani haberin mubtedadan önce kullanılma zorunluluğu ancak iki koşulun
gerçekleşmesi ile söz konusudur:
1. Mubteda belirsiz olacak,
2. Haber de şibih cümle olacak.

.‫فور‬
ٌ ‫ص‬ ْ ُ‫ع‬ ‫ش َج َرِة‬ّ ‫على ال‬ 1 .‫ش َج َرِة‬ّ ‫على ال‬ ‫فور‬
ُ ‫ص‬ ْ ُ‫الع‬ 1

.‫َر ُج ٌل‬ ‫يف احلَدي َقة‬ 2 .‫يف احلَدي َق ِة‬ ‫جل‬


ُ ‫الر‬
ّ 2

ِ ‫أمام‬ ِ ‫أمام‬
.‫البيت‬ ‫ْب‬
.‫ْب‬
ٌ ‫َكل‬ ‫البيت‬ َ 3
َ ُ ‫ال َكل‬ 3

.‫ِط ْف ٌل‬ ‫ش َج َرِة‬ َ ‫ت ال‬ َ ْ‫َت‬ 4 .‫ش َج َرِة‬َ ‫ت ال‬ َ ْ‫َت‬ ‫الطّْف ُل‬ 4

.‫قِطّة‬ ِ ‫ْف‬
‫الباب‬ َ ‫َخل‬ 5 ِ ‫ْف‬
.‫الباب‬ َ ‫َخل‬ ِ
ُ‫القطّة‬ 5

ِ .‫س‬ ِ ‫ْم َد ّر‬ ِ


.‫قَـلَ ٌم‬ ‫س‬ِ ‫ْم َد ّر‬
ُ ‫لل‬ 6 ُ ‫لل‬ ‫ال َقلَ ُم‬ 6

.ٌ‫فَتاة‬ ِ ‫ِع ْن َد‬


‫الباب‬ 7 ِ ‫ِع ْن َد‬
.‫الباب‬ ُ‫ال َفتاة‬ 7
Sona kalmış mubteda Öne geçmiş haber Haber Mubteda

1. Ağacın üstünde bir serçe var. 1. Serçe ağacın üstündedir.


2. Bahçede bir adam var. 2. Adam bahçededir.
3. Evin önünde bir köpek var. 3. Köpek evin önündedir.
4. Ağacın altında bir çocuk var. 4. Çocuk ağacın altındadır.
5. Kapının arkasında bir kedi var. 5. Kedi kapının arkasındadır.
6. Öğretmenin bir kalemi var. 6. Kalem öğretmenindir.
7. Kapıda bir genç kız var. 7. Genç kız kapıdadır.
Yukarıdaki cümlelerde haberin mubtedadan önce kullanıldığını fark ediniz. Çünkü her birinde mubte-
da belirsiz, haber ise şibih cümledir.

122
Arapça-I

(Evde bir adam var.)


ِ ‫يف‬
.‫البيت َر ُج ٌل‬

Sona kalmış mubteda, merfû, Öne geçmiş haber, mahallen


ref alâmeti sondaki damme merfû, çünkü şibih cümle

Öğrenme Çıktısı
5 İsim cümlesinin yüklemi olan haberin, öznesi olan mubtedadan önce geldiği durumları
ayırt edebilme ve örnekleyebilme

Araştır/ İlişkilendir/ Anlat/


Tekrarla 5 Karşılaştır Paylaş

“Köpek bahçede.” / “Bah- Arapça öğrenen arkadaşla-


çede bir köpek var.”, “Kız rınızla birlikte karşılıklı ola-
öğrenci sınıfta.” / “Sınıfta rak, önce mubteda-haber,
bir kız öğrenci var.”, “Araba Kur’ân-ı Kerîm’in “Rahmân sonra da haberi öne alarak,
kapının önünde.” / “Kapı- Sûresi” 20. ayet-i kerimesini haber-mubteda dizilimiyle
nın önünde bir araba var.”, okuyunuz. Bu ayetin dilbil- isim cümleleri oluşturunuz.
“Top masanın altında.” / gisi açısından cümle yapısına, Sözgelimi, bir kişi “Çocuk
“Masanın altında bir top mubteda ve haberine dikkat evdedir.” derken diğeri “Evde
var.”, “Kitap çantanın ya- ediniz. bir çocuk var.”, cümlesini
nında". / “Çantanın yanın- kursun. Bu şekilde özneyi ve
da bir kitap var.” cümleleri- yüklemi değiştirerek en az on
ni Arapçaya çeviriniz. cümle kurmaya çalışınız.

123
Arapçada İsim Cümlesi

NEREDE YAŞIYORSUN? ‫ن؟‬


ُ ‫تَ ْس ُك‬ ‫أَيْ َن‬

‫َس ُكن َم َع‬ ‫ أَس ُكن فی‬.‫ب‬ ِ ‫ أ َْدرس‬.‫ أَنا إمساعيل‬.‫مرحبا‬


‫الط‬
ْ ‫ أ‬.‫س ال َـهْن َد َسة‬
ُ ‫ أ َْد ُر‬.‫شيماء‬
ْ ‫ أَنا‬.‫رحبًا‬
َ ‫َم‬ ّ
ِ ‫ سُ َكُين قَريب ِمن‬.‫اجلامعة بِأَنْـ َقرة‬
ًَ َ
ِ ‫س َک ِن‬
.‫ بـَْيتُنا بعِيد َع ِن اجلَ ِام َعة‬.‫أ َْهلِي يف إِ ْزِمري‬ .‫اجلام َعة‬ َ َ َ
Merhaba. Ben Şeyma. Mühendislik oku- Merhaba. Ben İsmail. Tıp okuyorum.
yorum. İzmir’de ailemle oturuyorum. Evi- Ankara’da üniversite yurdunda kalıyorum. Yur-
miz üniversiteye uzak. dum üniversiteye yakın.

.‫س الطِّب‬ ِ ‫إس‬


ُ ‫ُهو يَ ْد ُر‬ ‫اعيل؟‬ ْ ‫س‬
ُ ‫ماذا يَ ْد ُر‬
İsmail tıp okuyor. İsmail ne okuyor?

.‫ُه َو يَ ْس ُك ُن ِف سك ِن اجلامعة بِأنْـ َقرة‬ ِ ‫إس‬


‫اعيل؟‬
O, Ankara’da üniversite yurdunda
ْ ‫أَيْ َن يَ ْس ُك ُن‬
İsmail nerede kalıyor?
kalıyor.

.‫يب ِمن اجلَ ِامعة‬


ٌ ‫ َس َكنُه قَر‬،‫نَ َـعم‬ ‫َه ْل َس َكنُه قَريب ِم َن اجلَ ِامعة؟‬
Evet, yurdu üniversiteye yakın. Yurdu üniversiteye yakın mı?

.‫س اهلَْن َد َسة‬ ِ


ُ ‫ه َي تَ ْد ُر‬ ‫س َشْيماء؟‬
ُ ‫ماذا تَ ْد ُر‬
Şeyma mühendislik okuyor. Şeyma ne okuyor?

.‫ِهي تَ ْس ُك ُن مع ْأهلِها ِف إِ ْزمـِري‬ ‫أَيْ َن تَ ْس ُك ُن َشْيماء؟‬


Ailesiyle birlikte İzmir’de oturuyor. Şeyma nerede oturuyor?

ِ ‫اجلام‬
.‫عة‬ ِ ‫ بـيتُـهم بعِي ٌد ع ِن‬،‫ال‬ ‫يب ِم َن اجلَ ِام َعة؟‬
َ َ ْ ُ َْ ٌ ‫َه ْل بَْـيتُ ُـه ْم قَر‬
Hayır, evleri üniversiteye uzak. Evleri üniversiteye yakın mı?

124
Arapça-I

okuma ‫قراءة‬
‫ُس َرِت َو بَ ْـييت‬
ْ‫أ‬
‫س َمعِي ِف‬ ِ ِ ِ ِ ‫ ِل أُخ‬.‫ أَدرس ِف الـمدرس ِة‬.‫ أنا تِْل ِمي ٌذ‬.‫اِ ِْسي علِي‬
ُ ‫ضا وه َي تَ ْد ُر‬ ً ْ‫ هي ت ْل ِمي َذةٌ أَي‬.‫ ا ْسُها لَيـْلَى‬.‫ت‬ ٌ ْ َ َْ َ ُُ َ
ِ ِ ِ ِ ِ
‫َمام‬
َ ‫ أ‬.‫ت يف أنقرة‬ ٌ ‫ لَنا بَْـي‬.‫يش ِف أنْـ َقَرة‬ ُ ‫ َْن ُن نَع‬.‫صنَ ٍع‬ْ ‫س ِف َم‬ ٌ ‫ َوأَِب ُم َهْند‬.‫ أ ُِّمي َم َوظََّفةٌ ِف اجلام َعة‬.‫املـَ ْد َر َسة‬
ِ ِ ِ ِ ‫ نَـ ْلعب مع األ‬.‫ ِف احلدي َق ِة أ ْشجار‬.‫جيلَةٌ ِجدًّا‬ َِ ُ‫ احلدي َقة‬.ٌ‫بـيـتِنَا ح ِدي َقة‬
‫ت‬َ ‫ أ ُِّمي و أَِب َْيل َسان َْت‬.‫َصدقاء فيها‬ ْ ََ ُ َ ٌ َ َ َ َ َْ
ِ ِ ِ ‫ َْنن نَـ ْل َع‬.‫بان الشَّاي و يَـْنظُر ِان إِلِْينا‬
ِ ‫األع‬
‫شاب‬ ْ ‫ب مع القطَ ِط فَ ْـو َق‬ ُ ‫ب بال ُكَرة و نَـ ْل َع‬ُ ُ َ َ
ِ ‫ ُها ي ْشر‬.‫األ ْشجا ِر أَحيانًا‬
َ َ ْ َ
ِ ِ ِ ِ ِ
ٌ‫ اجلَام َعةُ بعيدة‬،‫ ولكن‬.‫ف البيت‬ َ ‫ هي َخ ْل‬.‫ املـَ ْد َر َسةُ قَ ِريبَةٌ من البَ ْـيت‬.‫َّراجات بَ ْـي األَ ْشجا ِر‬ َّ ‫ب الد‬ ُ ‫ونَ ْـرَك‬
.‫الع َم ِل باحلافِلَ ِة‬
َ ‫ب إِىل‬ ِ ِ‫العم ِل ب‬
ُ ‫السيَّ َارة وأَِب يَ ْذ َه‬َ َ َ ‫ب إ َل‬
ِ ‫ أ ُِّمي تَ ْذ َه‬.‫أيضا‬
ُ ً ‫البيت‬ِ ‫البيت واملــصنَع بعي ٌد عن‬
َ َ ُ َْ
ِ ‫عن‬
َ

Ailem ve Evim
Adım Ali. Ben bir öğrenciyim. Okulda okuyorum. Benim bir kız kardeşim var. Onun adı Leyla. O da
öğrenci ve benimle beraber okulda okuyor. Annem üniversitede memurdur. Babam bir fabrikada mühen-
distir. Biz Ankara’da yaşıyoruz. Bizim Ankara’da bir evimiz var. Evimizin önünde bir bahçe var. Bahçe çok
güzel. Bahçede ağaçlar var. Arkadaşlarımızla orada oynuyoruz. Annem ve babam bazen ağaçların altında
oturuyorlar, çay içiyorlar ve bize bakıyorlar. Biz, top oynuyoruz ve çimenlerin üzerinde kedilerle oynu-
yoruz. Ağaçların arasında bisikletlere biniyoruz. Okul eve yakın. O, evin arkasında. Ancak üniversite eve
uzak, fabrika da eve uzak. Annem işe arabayla gidiyor, babam işe otobüsle gidiyor.

125
Arapçada İsim Cümlesi

Öğrenme Çıktısı
6 Kendisini tanıtırken, okuduğu okulu ve yaşadığı şehri ifade edebilme

Araştır/ İlişkilendir/ Anlat/


Tekrarla 6 Karşılaştır Paylaş

Defterinize adınızı, okudu-


ğunuz okulu, yaşadığınız
şehri ve okulunuzun evinize
uzak mı yoksa yakın mı ol-
duğunu ifade eden cümleler
yazınız. Örneğin:
‫ أَنا طالِبَةٌ ِف‬.‫فاطمة‬ِ ‫اِمسي‬ Türk Dil Kurumunun
.‫س اإلالهيّات‬ ِ Arapça öğrenen arkadaş-
ُِ ‫ أ َْدُر‬.‫اجلامعة‬
Türkçe Sözlüğünden “mes-
ken”, “iskân”, “sâkin” söz- larınızla birbirinize nerede
‫مع ْأهلي يف‬ َ ‫َس ُك ُن‬
ْ‫أ‬ cüklerini bularak bu söz- okuduğunuzu, nerede yaşa-
ِ
‫يب من‬
ٌ ‫ بَْـيتُنا قَر‬.‫أسكيشهري‬ cüklerin kökenine bakınız. dığınızı sorunuz.
ِ
.‫اجلامعة‬
İsmim Fatma, üniversitede
öğrenciyim, ilahiyat oku-
yorum. Ailemle birlikte
Eskişehir’de yaşıyorum. Evi-
miz üniversiteye yakın.

alıştırmalar ‫التَ ْدريبات‬


1- Aşağıdaki cümlelerde bırakılan boşlukları, parantez içinde verilen harf-i cerlerden uygun olanıyla
tamamlayınız.
)‫ب – يف‬ ِ
ِ – ‫ ( إىل‬.‫الفرشاة‬..... ‫الس ّج َاد َة‬
َّ ‫ت‬ ُ ‫ َغ َس ْل‬.1
) ‫ب – يف‬ِ – ‫ ( إىل‬.‫القل ِم‬....... ‫ت الرسالة‬ ُ ‫ َكتَ ْـب‬.2
) ‫ ( إىل – ك – عن‬.‫ف‬ ِّ ‫الص‬.......
ّ ‫ َد َخ َل املعلّم‬.3
) ‫ب – من‬ ِ
ِ – ‫ ( يف‬.‫املدرسة‬....... ‫ َخر َج الطُالب‬.4
) ‫ ( على – ك – من‬.‫الشمس يف العِلم‬......
ِ ‫ هو‬.5
) ‫ ( من – ك – مع‬.‫صديقي‬......... ‫املكتبة‬ِ ‫ب إىل‬ ُ ‫ أ ْذ َه‬.6
) ‫ ( من – مع – ل‬.‫مدينة القاهرِة‬......... ‫ أنا‬.7
) ‫ ( ِل – على – عن‬.‫الطّاو ِلة‬.................‫الكتاب‬ ُ .8
) ‫ ( ِل – عن – يف‬.‫احلوض‬............
ِ ُ‫الس َم َكة‬
َّ .9
ِ ......... ٌ‫عيدة‬
) ‫ ( عن – إىل – من‬.‫البيت‬ َ َ‫ اجلامعةُ ب‬.10
126
‫‪Arapça-I‬‬

‫‪2- Aşağıda verilen mubtedalar için parantez içindeki sözcüğü haber olarak kullanıp harekeleyiniz‬‬
‫‪(mubtedaya cinsiyet bakımından uygun hale getirmeyi unutmayınız).‬‬

‫ت ‪ ( ...............‬نَظيف )‬ ‫‪ .1‬البَ ْـي ُ‬


‫السيّارةُ ‪َ ( ...............‬سريع )‬
‫‪ّ .2‬‬
‫تاب ‪ ( ...............‬مفيد )‬ ‫ِ‬
‫‪ .3‬الك ُ‬
‫‪ .4‬احلَقيبةُ ‪ ( ...............‬جديد )‬
‫‪ .5‬الساعةُ ‪ ( ...............‬قدمي )‬
‫‪ .6‬احلديقةُ ‪ ( ...............‬و ِاسع )‬
‫‪ .7‬اجلَُّو ‪ ( ...............‬مُْ ِطر )‬
‫‪ .8‬احلَياةُ ‪ ( ...............‬مجيل )‬
‫ص ْعب )‬ ‫‪ِ .9‬‬
‫االمتحا ُن ‪َ ( ...............‬‬ ‫ْ‬
‫ِ‬
‫العَربيّةُ ‪َ ( ...............‬س ْهل )‬
‫‪َ .10‬‬
‫‪3- Aşağıda verilen isim cümlelerinin mubtedalarını belirsize çevirerek cümleleri yeniden kurunuz ve‬‬
‫‪harekeleyiniz.‬‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫ت يف املَدينَ ِة‬‫‪ .1‬البَ ْـي ُ‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫الكتاب على الطّاو ِلة‪.‬‬ ‫ُ‬ ‫‪.2‬‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫القلم يف حقيبيت‪.‬‬ ‫‪ُ .3‬‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫الكرسي‪.‬‬
‫ِّ‬ ‫حتت‬
‫‪ .4‬ال ّدفْرتُ َ‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫السري ِر‪.‬‬ ‫حتت ّ‬ ‫‪.5‬القطّةُ َ‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫ِ‬
‫املسجد‪.‬‬ ‫أمام‬
‫الرجل َ‬
‫‪ُ .6‬‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫خلف السوِر‪.‬‬ ‫‪ .7‬الدجاجةُ َ‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫أمام الشجرِة‪.‬‬ ‫‪ .8‬السيارةُ َ‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫البنت عند ِ‬
‫الباب‪.‬‬ ‫‪ُ .9‬‬
‫ ‪..................................... :‬‬ ‫فوق الدر ِ‬
‫اجة‪.‬‬ ‫‪ .10‬الو ُلد َ‬

‫‪127‬‬
Arapçada İsim Cümlesi

Günlük hayatta "…nerede?, …nerede


1 biliyor musun?" gibi soru ifadelerini
cümle içinde kullanabilme
ِ ‫التـَّل‬
öğrenme çıktıları ve bölüm özeti ‫ْخيص‬

Bu ifadeler günlük dilde sık kullanılan ifadelerdir. Diyaloglarla


Günlük Hayatımızda Arapça 5 bunların pekiştirilmesi sağlanmıştır.

Arapça harf-i cerler, anlamları, kullanım


2 şekilleri ve yer zarflarına ilişkin bilgileri,
görseller ve örnek cümlelerle pekiştirme

Harf-i cerler sadece isimlerden önce kullanılan ve başına geldiği


Harf-i Cerler ve Yer Zarfları ismi mecrûr yapan harf ya da harf öbekleridir. Harf-i cerlerin
bazıları Türkçedeki bulunma, ayrılma ve yönelme durum ekleri
yerinde kullanılırken bazıları ise “ile”, “gibi”, “üzerinde”, “için”
vb anlamlarda kullanılırlar.

İsim cümlesinin yapısını ve ögelerini


3 tanıyabilme, isim cümlesi kurabilme
becerisi kazanma

Arapçada isimle başlayan cümleye isim cümlesi denir. İsim


İsim Cümlesi cümlesi mubteda ve haber adlı iki ögeden oluşur. Mubteda isim
cümlesinin öznesinin adıdır. Daima merfûdur. Çoğunlukla be-
lirlidir. Cümleye genellikle bu öge ile başlanır. Haber cümlenin
yüklemi olan ögedir. Daima merfûdur. Genellikle mubtedadan
sonra gelir. Tek bir kelime olduğunda çoğunlukla belirsizdir.

128
Arapça-I

Arapçada isim cümlesinin yüklemi


4 niteliğindeki haberin çeşitlerini
tanıyabilme

öğrenme çıktıları ve bölüm özeti ‫ْخيص‬


İsim cümlesinin haberi, ya mufred olur, ya cümle olur, ya da şi-
Haber Çeşitleri bih cümle. Haberin mufred olması demek, haberin cümle veya
şibih cümle olmaması demektir. Haberin cümle olması, bir isim
cümlesi veya bir fiil cümlesinden oluşması demektir. Haberin
şibih cümle olması ise, bir zarftan veya câr-mecrûrdan oluşma-
sı demektir. Haberin isim cümlesi olması durumu hariç olmak
üzere tüm bu türlere dair örnekler Bölüm içinde verilmektedir.

İsim cümlesinin yüklemi olan


haberin, öznesi olan mubtedadan
5 önce geldiği durumları ayırt
edebilme ve örnekleyebilme

Haberin Mubtedadan Önce Mubteda belirsiz bir isim, haber de şibih cümle olursa, bu du-

ِ ‫التـَّل‬
Kullanılması rumda haber mubtedadan önce gelmek zorundadır.

Kendisini tanıtırken, okuduğu


6 okulu ve yaşadığı şehri ifade
edebilme

Kendini tanıtan bir kişi ismini ve nereli olduğunu belirttikten


Nerede Yaşıyorsun? sonra yaşadığı şehirden ve eğer öğrenci ise okulundan bahseder.
Bu başlık altında kişinin yaşadığı yeri ve bir öğrencinin nerede
okuduğunu ifade edebilmesi için gerekli olan yapılar tanıtıl-
maktadır.

129
Arapçada İsim Cümlesi

1 Aşağıdakilerden hangisi bir harf-i cer değildir?


5 Aşağıdakilerden hangisi haber çesitlerinden
biri değildir?
A. ‫ إىل‬ B. ‫ ب‬ A. Mufred B. Musennâ
neler öğrendik? ‫ماذا تـََعلّ ْمنا؟‬

C. ‫ يف‬ D. ‫أمام‬ C. Şibih cümle D. İsim cümlesi


E. Fiil cümlesi
E. ‫على‬

2 “Kedi masanın altındadır.” ifadesinin Arapça


6 Aşağıdaki Arapça cümlenin Türkçe anlamı
hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A. .‫عْن َد الطّا ِولَ ِة‬ ِ


ِ ُ‫القطَّة‬ .‫َّجَرِة طَْي ٌـر‬
َ ‫َعلى الش‬
A. Kuş ağacın üstündedir.
B. .‫على الطَّا ِولَ ِة‬ ِ
َ ُ‫القطَّة‬ B. Ağaç kuşun altındadır.
C. .‫ت الطَّا ِولَ ِة‬ ِ
َ ‫القطَّةُ َْت‬
C. Kuş bir ağacın altındadır.

D. .‫َمام الطَّاولَ ِة‬ ِ D. Ağacın üstünde kuşlar vardır.


َ َ ‫القطَّةُ أ‬ E. Ağacın üstünde bir kuş vardır.
E. .‫ق الطَّا ِولَ ِة‬ ِ
َ ‫القطَّةُ فَـو‬
ْ 7 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde haber zo-
3 İsim cümlesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden runlu olarak mubtedadan önce gelmiştir?
hangisi yanlıştır? ِ ‫الطَُّّلب أَمام املَ ْدر‬
A. .‫سة‬
A. İsim cümlesinin öznesine mubteda denir. َ َ ُ
ِ
B. .‫جالن‬ ِ
B. İsim cümlesinin yüklemi olan haber daima ُ ‫َمام املَ ْدَر َسة َر‬
َ ‫أ‬
merfûdur. ِ ‫املُعلِّمو َن أَمام املَ ْدر‬
C. .‫سة‬
َ َ َ
D. .‫س ِة‬
C. Mubteda ve haber cinsiyet ve sayı bakımından
uyumludur. ‫ر‬ ‫د‬ ‫مل‬‫ا‬ ‫أمام‬
َ َ ْ َ َ ُ ُ َّ ‫ل‬ ‫ج‬ ‫الر‬
ِ
E. .‫سة‬ ِ
َ ‫بات يف املَ ْدَر‬
ُ ‫الطّال‬
D. Mubteda ve haberin belirli olması gerekir.
E. İsim cümlesinin haberi şibih cümle olabilir.
8 Aşağıdakilerden hangisi “‫املَكْتَـبَة؟‬ ‫ ”أَيْ َن‬soru-
4
Aşağıdaki isim cümlelerinden hangisinde
mubteda ile haber arasında gereken uyum sağlana- suna verilmiş bir cevap olabilir?
mamıştır?
A. .‫على الطَّريق‬
َ ‫هو‬
A. .‫ي‬ِ ْ َ‫سان نَشيط‬ِ ‫املَُدِّر‬
ِ ‫تان َج‬ ِ ‫الطَّبيب‬
B. .‫الوطَن‬
َ ‫هي يف شا ِرِع‬
B. .‫يلتان‬ َ َ ِ‫هو يف شا ِر‬
C. .‫ع الوطَن‬
C. .‫يالت‬
ٌ ‫مات َج‬ ُ ِّ‫املَُعل‬ D. .‫ب‬ِ ُ‫ت بال ُكت‬ ْ َ‫هي َذ َهب‬
D. .‫ن‬َ ‫املُديرو َن ذاهبو‬ ِ
E. .‫على الطَّا ِولَة‬
َ ‫هي‬
E. .ٌ‫جيلَة‬ َ ُ‫الطَّبيبَة‬

130
Arapça-I

neler öğrendik? ‫ماذا تـََعلّ ْمنا؟‬


9 ‫ الصف‬،‫ يف‬،‫ الطالب‬،‫كتب‬، ‫الدرس‬ 10 Şibih cümle ile ilgili aşağıdaki bilgilerden
Yukarıdaki sözcüklerin “Öğrenci dersi sınıfta yaz- hangisi yanlıştır?
dı.” anlamını verecek sıralanış şekli aşağıdakilerden
A. Şibih cümlenin kelime anlamı, “cümlemsi”dir.
hangisidir?
B. İ‘râbı mahallendir.
A. .‫كتَب‬
َ ‫الطالب يف الدَّرس‬ C. Şibih cümle olan haberde ref alâmeti aranır.
َ ُ D. Haberin bir harf-i cer ve mecrûrundan oluşmasıdır.
ِ
B. .‫طالب يف الصف‬
ٌ ‫الدرس‬ َ ‫ب‬ َ َ‫َكت‬ E. Haberin bir zarftan oluşmasıdır.
ِ ‫َكتَب الطالب الدرس يف‬
C. .‫الصف‬
َ ُ
D. .‫الصف الدرس‬ ‫الطالب‬ ‫ب‬
َ َ ُ َ َ‫َكت‬
E. .‫الصف‬
َ ِ ‫ب يف الد‬
‫َّرس‬ َ َ‫الطالب َكت‬
ُ

131
Arapçada İsim Cümlesi

Yanıtınız yanlış ise “Harf-i Cerler ve Yer Yanıtınız yanlış ise “Haberin Mubtedadan
1. D 6. E
Zarfları” konusunu yeniden gözden geçiri- Önce Kullanılması” konusunu yeniden göz-
niz. den geçiriniz.
ْ ‫مفاتيح‬

Yanıtınız yanlış ise “Harf-i Cerler ve Yer Yanıtınız yanlış ise “Haberin Mubtedadan
2. C 7. B
neler öğrendik yanıt anahtarı “‫األج ِوبة لِـ “ماذا تـََعلّ ْمنا‬

Zarfları” konusunu yeniden gözden geçiri- Önce Kullanılması” konusunu yeniden göz-
niz. den geçiriniz.

Yanıtınız yanlış ise “Günlük Hayatımızda


3. D Yanıtınız yanlış ise “İsim Cümlesi” konusu- 8. B
Arapça 5” konusunu yeniden gözden geçi-
nu yeniden gözden geçiriniz.
riniz.

Yanıtınız yanlış ise “Harf-i Cerler ve Yer


4. A Yanıtınız yanlış ise “İsim Cümlesi” konusu- 9. C
Zarfları” konusunu yeniden gözden geçiri-
nu yeniden gözden geçiriniz.
niz.

Yanıtınız yanlış ise “Haberin Şibih Cümle


5. B Yanıtınız yanlış ise “Haber Çeşitleri” konu- 10. C
Olması” konusunu yeniden gözden geçiri-
sunu yeniden gözden geçiriniz.
niz.

Araştır/Tekrarla
5 Yanıt Anahtarı

Araştır 1
‫ أَيْ َن ال ُـمْت َحف؟‬.3 ‫ أَيْ َن بَْـيتُ ُك َّن؟‬/ ‫ أَيْ َن بَْـيتُ ُك ْم؟‬.2 ‫ أَيْ َن َشارعُ الوطَن؟‬.1
‫ أَيْ َن ال ُـم ْستَ ْشفى ؟‬.5 ‫ أَيْن ال َـم ْدَرسة؟‬.4

.‫ ال َقلَ ُم َعلى الطَّا ِولَة‬.3 .‫ت إِىل ال َـم ْدَر َس ِة‬ ِ ِ ِ ‫ خرج‬.1
Araştır 2 ُ ‫ َذهْب‬.2 .‫ت من البَ ْـيت‬ ُ ْ ََ
.‫ت‬ ِ ‫عيدةٌ عن البـي‬ ‫ب‬ ‫ة‬ ‫س‬‫ر‬‫د‬ ‫ـم‬ ‫ل‬‫ا‬ .‫ة‬ ‫ل‬ِ
‫و‬ ‫ا‬ ‫ط‬‫ال‬ ‫ت‬
َ َ َ ْ ‫تاح‬‫ت‬ ِ
َْ َ َ َ ُ َ َ ْ َ .5 َ ُ ‫ امل ْف‬.4
ِ ‫ َْنن مسلِم‬/ .‫مان‬
.‫تان‬ ِ ِ‫ َْنن مسل‬.2 .ٌ‫ أَنا مسلِمة‬/ .‫ أَنا مسلِم‬.1
Araştır 3 َ ُُْ ُُْ َ ُْ ٌ ُْ
.‫ات‬ ِ ِ
ٌ ‫ َْن ُن ُم ْسل َم‬/ .‫ َْن ُن ُم ْسل ُمو َن‬.3

ِ ‫ الـمعلِّم‬/ .‫مان َذهبا‬


ِ ِّ‫ الـمعل‬.2 ‫ت‬ ْ َ‫ ال ُـم َعلِّ َمةُ َذ َهب‬/.‫ب‬
Araştır 4
.‫تان َذ َهبَتا‬ َ َُ َ َُ َ ‫ال ُـم َعلِّ ُم َذ َه‬.1
.‫ب‬ ُ ‫ ال ُـم َعلِّ َم‬/ .‫ ال ُـم َعلِّ ُمو َن َذ َهبُوا‬.3
َ ْ ‫ات َذ َه‬

.ٌ‫ف طالِبَة‬ ِّ ‫الص‬


َّ ‫يف‬/ .‫ف‬ِّ ‫الص‬ ِ
ّ ‫ الطّالبَةُ يف‬.2 .‫ب‬
ِ
ٌ ‫ يف احلَدي َقة َك ْل‬/.‫ب ِف احلَدي َقة‬ُ ‫ ال َك ْل‬.1
Araştır 5 .ٌ‫ت الطَّا ِولَِة ُكَرة‬ ْ َ‫ت الطَّا ِول‬
َ ‫حت‬/.‫ة‬ ِ ‫ أَمام‬/.‫السيارةُ أَمام الباب‬
َ ‫ ال ُكَرةُ َْت‬.4 .ٌ‫الباب َسيَّ َارة‬ َ َ َ ّ َّ .3
.‫تاب‬ ِ ِ ِ ِ ِ َ ‫تاب ِع‬ ِ
ٌ ‫ عْن َد احلَقيبَة ك‬/.‫ند احلَقيبَة‬ ُ ‫ الك‬.5

132
‫‪Arapça-I‬‬

‫‪Alıştırmalar Yanıt‬‬
‫‪5‬‬ ‫‪Anahtarı‬‬

‫‪1. Aşağıdaki cümlelerde bırakılan boşlukları, parantez içinde verilen harf-i‬‬


‫‪cerlerden uygun olanıyla tamamlayınız.‬‬

‫ب – يف )‬ ‫السجادةَ بِال ُفر ِ‬


‫شاة‪ ( .‬إىل – ِ‬
‫ت َّ ّ َ ْ‬ ‫‪َ .1‬غ َس ْل ُ‬
‫ب – يف )‬‫الرسالةَ بِال َقلَ ِم‪ ( .‬إىل – ِ‬
‫ت ِّ‬ ‫‪َ .2‬كتَْب ُ‬
‫ف‪ ( .‬إىل – ك – عن )‬ ‫الص ِّ‬
‫‪َ .3‬د َخ َل ال ُـم َعلّ ُم إىل ّ‬
‫ب – من )‬ ‫‪َ .4‬خرج الطَُّلب ِمن امل ْدرس ِة‪ ( .‬يف – ِ‬
‫َ‬ ‫ُ‬ ‫َ‬
‫ِ‬
‫س يف الع ْل ِم‪ ( .‬على – ك – من )‬ ‫َّم ِ‬
‫‪Alıştırmalar 1‬‬ ‫‪ .5‬هو َ ْ‬
‫الش‬ ‫ك‬
‫صديقي‪ ( .‬من – ك – مع )‬ ‫ِ‬
‫ب إىل املكْتَبة مع َ‬ ‫‪ .6‬أ ْذ َه ُ‬
‫‪ .7‬أنا من َمدينَ ِة القاهرِة‪ ( .‬من – مع – ل )‬
‫الكتاب على الطّا ِو ِلة‪ِ ( .‬ل – على – عن )‬‫ُ‬ ‫‪.8‬‬

‫ض‪ِ ( .‬ل – عن – يف )‬ ‫احلو ِ‬


‫السمكة يف ْ‬ ‫‪ّ .9‬‬
‫عيدةٌ عن ِ‬
‫البيت‪ ( .‬عن – إىل – من )‬ ‫‪ .10‬اجلامعةُ بَ َ‬

‫‪2. Aşağıda verilen mubtedalar için parantez içindeki sözcüğü haber olarak‬‬
‫‪kullanıp harekeleyiniz (mubtedaya cinsiyet bakımından uygun hale getir-‬‬
‫‪meyi unutmayınız).‬‬

‫ظيف‪.‬‬
‫ت نَ ٌ‬ ‫‪ .1‬البَ ْـي ُ‬
‫السيّارةُ َسر َيعةٌ‪.‬‬ ‫‪َّ .2‬‬
‫تاب ُمفي ٌد‪.‬‬ ‫ِ‬
‫‪ .3‬الك ُ‬
‫ديدةٌ‪.‬‬
‫‪ .4‬احلَقيبَة َج َ‬
‫‪Alıştırmalar 2‬‬ ‫اعةُ قَدميَةٌ‪.‬‬
‫الس َ‬ ‫‪َّ .5‬‬
‫‪ .6‬احلَدي َقةُ و ِاس َعةٌ‪.‬‬
‫‪ .7‬اجلَُّو مُْ ِطٌر‪.‬‬
‫‪ .8‬احلَياةُ َجيلَةٌ‪.‬‬
‫ب‪.‬‬ ‫‪ِ .9‬‬
‫ص ْع ٌ‬‫االمتحا ُن َ‬ ‫ْ‬
‫ِ‬
‫العَرب ـيَّةُ َس ْهلَةٌ‪.‬‬
‫‪َ .10‬‬

‫‪133‬‬
‫‪Arapçada İsim Cümlesi‬‬

‫‪Alıştırmalar Yanıt‬‬
‫‪5‬‬ ‫‪Anahtarı‬‬

‫‪3. Aşağıda verilen isim cümlelerinin mubtedalarını belirsize çevirerek cümle-‬‬


‫‪leri yeniden kurunuz ve harekeleyiniz.‬‬

‫ت‪.‬‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬


‫ت يف ال َـمدينَة‪ - .‬يف ال َـمدينة بَْـي ٌ‬ ‫‪ .1‬البَ ْـي ُ‬
‫كتاب‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬
‫الكتاب على الطّاولة‪ - .‬على الطّاولة ٌ‬ ‫ُ‬ ‫‪.2‬‬

‫قلم‪.‬‬
‫‪ -‬يف حقيبيت ٌ‬ ‫القلم يف حقيبيت‪.‬‬
‫‪ُ .3‬‬
‫ ‬ ‫سي َدفرتٌ‪.‬‬ ‫ت ال ُك ْر ِّ‬ ‫الكرسي‪َْ - .‬ت َ‬
‫ِّ‬ ‫حتت‬
‫‪ .4‬ال ّدفْرتُ َ‬
‫ ‬ ‫ ‬ ‫ت السري ِر قِطّةٌ‪.‬‬ ‫السري ِر‪َْ - .‬ت َ‬ ‫حتت ّ‬
‫‪ .5‬القطّةُ َ‬
‫‪Alıştırmalar 3‬‬
‫ ‬ ‫املس ِج ِد َر ُج ٌل‪.‬‬‫أمام ْ‬
‫املسجد‪َ - .‬‬
‫‪ .6‬الرجل أمام ِ ِ‬
‫ُ َ ْ‬
‫ ‬ ‫ف السوِر َدجاجةٌ‪.‬‬ ‫خلف السوِر‪َ - .‬خ ْل َ‬ ‫‪ .7‬الدجاجةُ َ‬
‫ ‬ ‫أمام الشجرِة سيّارةٌ‪.‬‬ ‫أمام الشجرِة‪َ - .‬‬ ‫‪ .8‬السيارةُ َ‬
‫ ‬ ‫ت‪.‬‬ ‫عند ِ‬
‫الباب بِْن ٌ‬ ‫‪َ -‬‬ ‫البنت عند ِ‬
‫الباب‪.‬‬ ‫‪ُ .9‬‬
‫ ‬ ‫َّر ِ‬
‫اجة َولَ ٌد‪.‬‬ ‫فوق الد َّ‬
‫اجة‪َ - .‬‬ ‫فوق الدر ِ‬ ‫‪ .10‬الو ُلد َ‬

‫‪134‬‬
Arapça-I

bölümün kelimeleri ‫القسم‬ ُ ِ‫َكل‬


ِ ‫مات‬

‫( أَدب‬edeb) edebiyat ‫ب‬ ِ


ّ ‫( ط‬tıb) tıp
‫( إالهيّات‬ilâhiyyât) ilahiyat ‫( طَـيّب‬tayyib) iyi, hoş, güzel
‫( أ َْعشاب‬a‘şâb) çayır, (t.) ‫‘( عُ ْشب‬uşb) ot ‫صفور‬ ْ ُ‫‘( ع‬usfûr) serçe
‫( أَ ْشجار‬eşcâr) ağaçlar, (t.) ‫( َش َجرة‬şecera) ‫( فَتاة‬fetât) genç kız
‫( أَمام‬emâme) önünde ‫( فُ ْـرشاة‬furşâ) fırça
‫( اِْمتِحان‬imtihân) sınav, imtihan ‫( فَقري‬fakîr) fakir
‫( با ِرد‬bârid) soğuk ‫( فَ ْـو َق‬fevka) üzerinde
‫( َْبث‬bahs) araştırma ‫( قريب‬karîb) yakın
‫( بَعيد‬ba‘îd) uzak ‫( قِطّة‬kıtta) kedi, (ç.) ‫( قِطَط‬kıtat)
‫ـي‬
َ ْ َ‫( ب‬beyne) arasında ‫( َکْنز‬kenz) hazine
‫ت‬َ ‫( َْت‬tahte) altında ‫( ُمْت َحف‬muthaf) müze
ِ (câmi‘a) üniversite
‫جام َعة‬ ‫( ُمتقاعد‬mutekâ’id) emekli
‫( َج ّو‬cevv) hava ‫( َمدينَة‬medîne) şehir
‫ف‬َ ‫( َخ ْل‬halfe) arkasında ‫( َم ْس ِجد‬mescid) mescit, cami
‫( َد ّراجة‬derrâce) bisiklet ‫ص ِرف‬ ْ ‫( َم‬masrif) banka
‫( َرصيف‬rasîf) kaldırım ‫( مُْ ِطر‬mumtir) yağmurlu
‫ب‬ ِ ‫( ِمْنطََقة‬mıntaka) bölge
َ ‫ َرک‬- ‫ب‬ ُ ‫( يَ ْـرَك‬rakibe - yerkebu) binmek
‫( َس ّجادة‬seccâde) halı, kilim ‫( ُم ْغلَق‬muglak) kapalı
‫( َسرير‬serîr) yatak ‫( َم ْفتوح‬meftûh) açık
‫ س َك َن‬- ‫( يَ ْس ُك ُن‬sekene - yeskunu) oturmak, ikamet et- ‫ناجح‬ ِ (nâcih) başarılı
mek, yaşamak (‫ يف‬/ ‫ب‬ ِ : bir yerde) ‫( نافِع‬nâfi‘) faydalı
‫اجلامعة‬
َ ‫( س َك ُن‬sekenu’l-câmi‘a) üniversite yurdu ‫( ِنايَة‬nihâye) son
‫( سهل‬sehl) kolay ‫( َهْن َد َسة‬hendese) mühendislik
‫( سور‬sûr) duvar, çit ‫( و ِاجب‬vâcib) ödev
‫( شارع‬şâri‘) cadde ‫( و ِاسع‬vâsi‘) geniş
‫ص ْب‬
َ (sabr) sabır َ‫( َوراء‬verâ’) arkasında
‫ص ْعب‬َ (sa‘b) zor ‫( َوْرَدة‬verde) gül
‫صالة‬َ (salât) namaz ‫( َیِني‬yemîn) sağ

135