Anda di halaman 1dari 9

TAJUK: FAKTOR KEPELBAGAIAN.

Takrif- Faktor kepelbagaian ialah satu kiraaan anggaran pengurangan kadaran arus bagi kabel dan alat-alat
dari kadaran arus yang sebenar kerana kita menganggapkan tidak semua beban digunakan dengan serentak.
Oleh kerana itu kadaran arus alat-alat atau kabel tidak semestinya mengikut kadaran arus keseluruhan beban
di sesuatu pemasangan itu.

Dibawah adalah JADUAL 4B di dalam bab Peraturan-Peraturan I.E.E Edisi ke –15 ( m/s 125 ).

CARTA PANDUAN PENGIRAAN FAKTOR KEPELBAGAIAN.

Litar akhir yang dibekalkan JENIS BANGUNAN


Bil dari pengalir / peralatan suis
. dimana faktor kepelbagaian Rumah Kediaman / Penginapan Kedai , Setor Pejabat dan Hotel dan Rumah
dipakai. Persendirian. Premis Perniagaan. Tumpangan.

1. Pencahayaan (Lampu) 66% dari jumlah permintaan 90% dari jumlah permintaan 75% dari jumlah permintaan
arus. arus. arus.

2. Pemanasan dan Kuasa 100% dari jumlah permintaan 100% beban penuh terbesar 100% beban penuh peralatan
(Selain 3 dan 8 di bawah) arus sehingga 10A + 50% + 75% beban yang lain. terbesar + 80% beban penuh
permintaan arus selebihnya. yang kedua besar + 60%
beban penuh yang lain.

3. Pemasak. 10A+30% beban penuh 100% beban penuh peralatan terbesar + 80% beban penuh
peralatan tersambung + 5A yang kedua besar + 60% beban penuh yang lain.
untuk soket alir keluar bantuan.

4. Motor (Melainkan Lif). Kedai 100% beban penuh motor 100% beban penuh
terbesar + 80% beban penuh motor motor terbesar + 50%
kedua besar + 60%beban penuh beban penuh
yang lain.

5. Pemanas Air (Segera). 100% pemanas terbesar dan kedua terbesar + 25% beban penuh yang lain.

6. Pemanas Air (Kawalan Laras Tiada Faktor Kepelbagaian Dibenarkan.


Suhu).

i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) 1


7. Pemanas Lantai. Tiada Faktor Kepelbagaian Dibenarkan.

8. Pemanas Ruang Terma. Tiada Faktor Kepelbagaian Dibenarkan.

9. Susunan Litar Akhir (Lihat 100% dari jumlah permintaan 100% dari jumlah permintaan arus litar terbesar + 50% dari
Rajah Carta Susunan Piawai arus litar terbesar + 40% litar- jumlah permintaan arus litar-litar yang lain.
Litar Akhir Alur Keluar). litar yang lain.

10. Soket Alur Keluar Selain dari 100% permintaan arus titik 100% permintaan arus titik 100% permintaan arus titik
9 dan Peralatan Kekal dari penggunaan terbesar + 40% penggunaan yang terbesar + penggunaan yang terbesar +
yang Disenararaikan Diatas. dari titik penggunaan yang 75% dari titik penggunaan 75% dari titik penggunaan
lain. yang lain. bilik utama + 40% yang lain.

Di bawah adalah JADUAL 5A di dalam Peraturan-Peraturan I.E.E Edisi ke – 15 (m/s 126 ).

PENYUSUNAN-PENYUSUNAN LITAR PIAWAI.

Litar-litar akhir yang menggunakan alurkeluar –alurkeluar soket BS 1363.

Saiz Minimum Pengalir.


Jenis Litar. Peranti Perlindung
Arus Yang
Pengalir Kuprum Pengalir Kuprum Pengalir Aluminium Keluasanerl
Lantai
Berlebihan.
Kabel-Kabel Yang Kabel-kabel Yang Yang Berlapiskan Yang Dibekalkan.
Bertebatkan Getah Bertebatkan Galian. Kuprum Kabel-Kabel
Atau P.V.C. Bertebatkan P.V.C.

1 Perkadaran Jenis
2 3 4 5 6 7
2 2 2
A mm mm mm mm2
A1 Gelang 30 atau 32 Semua. 2.5 1.5 4 100

A2 Jejari 30 atau 32 Fius


Katrij / 4 2.5 6 50
Pemutus
Litar.

A3 Jejari 20 Semua. 2.5 1.5 4 20

i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) 2


CARA MENGIRA FAKTOR KEPELBAGAIAN BERDASARKAN PERATURAN I.E.E.

Pihak I.E.E. telah menyediakan satu jadual panduan untuk mengira keperluan ( permintaan ) arus di
pemasangan yang kecil. Jadual ini dikenali sebagai Jadual Faktor Kepelbagaian.

Ada dua cara untuk mengira faktor kepelbagaian iaitu:-

Cara 1.

Mencari permintaan arus setiap beban dan mengira kepelbagaiannya. Jumlah kesemua permintaan arus bagi
setiap beban yang telah dikira kepelbagaiannya dijadikan dasar permintaan arus di pemasangan itu dan
seterusnya digunakan sebagai panduan untuk menetapkan kadaran arus kabel dan alat-alat kawalan.

Cara 2.

Cara kedua adalah lebih rumit kerana kita perlu mempunyai pengalaman dan pengetahuan yang mendalam
tentang pemasangan yang hendak dikira itu. Pada dasarnya cara ini masih mengambil kira keperluan arus
setiap litar dan mengurangkannya dengan menggunakan Jadual Faktor Kepelbagaian serta tambah faktor
kepelbagaian pada litar-litar yang difikirkan tidak digunakan secara serentak. Oleh kerana itu kita mestilah
betul-betul dapat memahami cara ini agar tidak tersalah anggap dan boleh membawa kemudaratan pada
pemasangan dan pengguna. Bagi setiap yang kurang pengetahuan dan kemahiran tentang sesebuah litar lebih
baiklah jangan menggunakan cara ini.

Cara mengira faktor kepelbagaian.

Bagi memudahkan pengiraan, formula amnya dapat dinyatakan sebagai

Faktor kepelbagaian = Jumlah beban serentak yang digunakan


Jumlah beban yang digunakan

Faktor ini boleh juga ditentukan oleh perancang-perancang dan pihak-pihak tertentu yang berkelayakan. Pihak
I.E.E telah mengadakan satu contoh jadual khas tentang anggaran kepelbagaian bagi setiap jenis beban dan
tempat pemasangan iaitu seperti di rumah kediaman, rumah pangsa dan sebagainya ( telah dinyatakan perkara
ini di atas ).

Di negara ini faktor kepelbagaian dikira mengikut keadaan tempat dan beban disamping kehendak pembekal
tenaga elektrik.

Contoh 1. Pemasangan di kedai kecil memerlukan bekalan 415 V, 3 fasa bagi membekalkan beban berikut
pada satu fasa yang seimbang. Kira kadaran fius dan kadaran kabel yang hendak digunakan bagi
membekalkan pemasangan ini. Beban yang hendak dipasang ialah:-

1. 1 x 4.5 Kw, 240 V dan 6 x 3 Kw, 240 V pemanas bertemostat.


2. 1 x 6 Kw, 240 V dan 1 x 4 Kw 240 V alat pemasak
3. 2 x 3 Kw, 240 V alat pemanas air segera.
4. 4 Kw jumlah kesemua lampu nyahcas 240 V.
5. 3 x 30 A soket keluaran litar gelang ( soket keluaran 13 A ).

( Rujuk Jadual Faktor Kepelbagaian di bawah ruangan kedai, stor, pejabat dan tempat jualan selain kilang ).

i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) 3


Beban Permintaan arus W / V Permintaan arus selepas faktor kepelbagaian
1. Pemanas bertemostat
4.5 Kw 1 x 4500 / 240 Tiada peruntukan kepelbagaian
= 18.75 A.
= 18.75 A.
6 x 3 Kw 6 x 3000 / 240
= 75 A. = 75 A.

2. Alat pemasak
6 Kw 1 x 6000 / 240 100 % yang terbesar
= 25 A. = 25 A.
4 Kw
1 x 4000 / 240 80 % bagi yang kedua terbesar
= 16.6 A. = 13.28 A.

3. Alat pemanas segera


2 x 3 Kw 2 x 3000 / 240 100 % bagi kedua-duanya
= 25 A. = 25 A.

4. Lampu
4 Kw 1.8 x 4000 / 240 90 % daripada jumlah 30 A
= 30 A. = 27 A.
5. Soket keluaran
3 x 30 A 3 x 30 A 100 % fius terbesar = 30 A
= 90 A.
50 % baki jumlah fius
= 2 x 30 x 50
100
= 30 A.

Jumlah = 30 + 30 = 60 A.

Jumlah permintaan arus Jumlah permintaan arus selepas faktor


= 280.35 A. kepelbagaian
= 244.03 A.

Arus sefasa = 280.35 / 3 Arus sefasa = 244.03 / 3


= 93.45 A. = 81.34 A.

Suis utama yang dipilih = 100 A tiga fasa dan neutral


Kadaran fius sefasa = 100 A.
Saiz kabel yang digunakan = 16 mm²
Kadaran pemutus litar 40 A / Jenis arus 30mA.

i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) 4


Contoh 2.
Berpandukan Jadual Faktor kepelbagaian, kira faktor kepelbagaian bagi sebuah rumah kediaman persendirian
yang menggunakan beban berikut:-

1. 4 litar kecil akhir lampu 5A tiap-tiap satu litar.


2. 4 litar kecil akhir pemanas 15A tiap-tiap satu.
3. 2 litar kecil akhir soket keluaran 13A litar gelang dengan 30A fius.
4. 2 litar kecil akhir soket keluaran 13A litar jejari dengan 20A.

Jumlah arus sebenar setiap Jumlah arus selepas faktor kepelbagaian


1. Lampu = 20A 66 % daripada jumlah permintaan arus
= 66 x 20
100
= 13.2 Ampere.

2. Alat Pemanas = 60A 100 % dari jumlah permintaan arus sehingga 10A.

50 % arus yang selebihnya


= ( 60 – 10 ) x 50
100
= 25A.

3. Litar soket keluaran = 100A 100 % dari jumlah permintaan yang terbesar = 30A.
2 x 30A = 60A
2 x 20A = 40A 40 % baki jumlah arus
100A = ( 100 – 30 ) x 40
100
= 28A.

Jumlah arus beban = 180A Jumlah permintaan arus selepas faktor kepelbagaian
= 106.2A

Daripada keputusan pengiraan factor kepelbagaian dapatlah dikurangkan saiz kabel dan suis peralatan dan
peralatan lain dari 180A kepada 106.2A, begitu juga saiz kabel dan peralatan pada setiap litar kecil akhir.

i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) 5


5A
KEPELBAGAIAN
LAMPU
5A
20 X 66 % = 13.2A

5A

Arus Sebenar = 20A


Arus Selepas Faktor 5A
kepelbagaian = 13.2A

15A
KEPELBAGAIAN
PEMANAS
15A
10 + ( 100 % beban lebih
daripada 10A )
= 10 + ( 60 – 10 ) x 50 %
15A = 10 + 25
= 35A
Arus Sebenar = 180A Arus Sebenar = 60A
Arus Selepas Faktor Arus Selepas Faktor
kepelbagaian = 106.2A kepelbagaian = 35A 15A

20A
KEPELBAGAIAN
SOKET KELUARAN
LITAR GELANG
20A

100 % Fius yang terbesar


+ 40 % baki jumlah fius
30A = 30 + ( 100 – 30 ) x 40 %
= 58A
Arus Sebenar = 100A
Arus Selepas Faktor
kepelbagaian = 58A 30A

Rajah 6.14 Gambarajah kaedah litar kecil akhir

i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) 6


Contoh 3
Sebuah rumah pangsa dipasang dengan beban seperti berikut. Berapakah litar kecil akhir yang diperlukan dan
berapakah arus yang perlu dibekalkan setelah faktor kepelbagaian?

1. 15 buah lampu pendarfluor 36 watt.


2. Lampu biasa 20 watt, 30 watt, 120 watt ( 12 buah setiap satu ).
3. Lampu nyahcas ada 5 buah, tiap-tiap sebuah 1000 watt.
4. Soket keluaran 13 A dengan 50 buah dalam litar gelang.
5. 6 litar soket keluaran 15 A.
6. Alat pemasak 1.5 Kw, 4.6 Kw, 5 Kw.
7. Motor 10 KK dan 20 KK.

Catatan. Bekalan di pemasangan ini ialah 240 V Arus Ulangalik.

Beban Permintaan arus W / V Permintaan arus selepas faktor kepelbagaian


1. Lampu 15 x 36 x 1.8
15 buah lampu 240 2 litar Lampu Pendarfluor 36 watt.
pendarfluor 36 watt. = 4.05 Ampere. 1 litar Lampu biasa 20 watt.
Menggunakan saiz fius 5A. 1 litar Lampu biasa 30 watt.
Dibuat 2 litar . 2 litar Lampu biasa 120 watt.
Lampu biasa 20 W, 30W Lampu Biasa 20 watt. 5 litar Lampu Nyahcas 1000 watt.
120 W ( 12 buah setiap = 100 W = 0.41 A
satu ) 240 V
1 litar kecil akhir 5 A boleh
menampung = 5 = 13 buah . Jumlah arus = 2 x 5A + 2 x 5A + 2 x 5A
0.41 5 x 10A
= 80 A.
Lampu Biasa 30 watt.
= 100 W = 0.41 A 66 % daripada jumlah arus 80 Ampere.
240 V
1 litar kecil akhir 5 A boleh = 66 x 80
menampung = 5 = 13 buah . 100
0.41
= 52.8 Ampere.
Lampu Biasa 120 watt.
= 120 W = 0.5 A
240 V
1 litar kecil akhir 5 A boleh
menampung = 5 = 10 buah .
0.5

Lampu nyahcas 5 buah 1 x 1000 x1.8


Tiap-tiap satu 1000 watt. 240
= 7.5 A.
Menggunakan saiz fius 10 A.
( 5 x 10 A digunakan = 50 A )

untuk 5 buah arus = 37.5 A.

i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) 7


2. Soket keluaran 13 A 50 buah 13 A dalam litar
dengan 50 buah dalam gelang.
litar gelang.
5 litar x 30 A = 150 A. Jumlah arus = 270 A.

40 % daripada jumlah arus 270 Ampere.

6 litar soket keluaran 6 litar 15 A = ( 270 – 30 ) x 40


15 A. 100
6 litar x 20 A = 96 + 30
= 120 Ampere. = 126 Ampere.

3. Alat Pemasak 1.5Kw, Arus yang diperlukan


Tidak ada faktor kepelbagaian kerana kurang
= 1.5 x 1000 daripada 10 A.
240
= 6.25 A.

Alat Pemasak 4.6 Kw Arus yang diperlukan


Arus selepas faktor kepelbagaian
= 4.6 x 1000
240 = 10 + ( 19.1 – 10 ) x 30 %
= 19.16 A. = 10 + 2.73
= 12.73 A

Alat Pemasak 5 Kw Arus yang diperlukan


Arus selepas faktor kepelbagaian
= 5 x 1000
240 = 10 + ( 20.83 – 10 ) x 30 %
= 20.83 A. = 10 + 3.249
= 13.25 A.

4. Motor 10 KK Arus yang diperlukan

= 10 x 746 Tiada faktor kepelbagaian


240
= 31.08 A.

Motor 20 KK Arus yang diperlukan

=20 x 746 Tiada faktor kepelbagaian


240
= 62.16 A.

Jumlah permintaan arus Jumlah permintaan arus selepas faktor


= 452.35 A kepelbagaian= 307.98 A.

i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) 8


5A
KEPELBAGAIAN LAMPU

5A 1 litar 10 x 36 watt Lampu Pendarfluor


1 litar 5 x 36 watt Lampu Pendarfluor
Arus Selepas Faktor 1 litar 12 x 20 watt Lampu Pijar
Kepelbagaian ( Lampu ) 5A 1 litar 12 x 30 watt Lampu Pijar
= 80 x 66 % 1 litar 6 x 120 watt Lampu pijar
= 52.8 Ampere 1 litar 6 x 120 watt Lampu pijar
5 litar 1 x 1 Kw Lampu Nyahcas
10A

30A
KEPELBAGAIAN ARUS
SOKET KELUARAN
Saiz kabel = 1.5 mm² 20A
Arus selepas Faktor Pvc / Pvc 5 litar x 30 A soket keluaran litar
kepelbagaian ( soket gelang
alur keluar ) 20A
= 30 + ( 240 x 40 % )
= 30 + 96
= 126 Ampere. 20A
6 litar x 20 A soket keluaran

20A

Arus selepas Faktor Saiz kabel = 16 mm² 20A


kepelbagaian Pvc / Pvc
keseluruhan Saiz kabel = 2.5 mm²
= 307.98 Ampere Pvc / Pvc
20A
Arus Selepas Faktor 15A
kepelbagaian ( alat 1 Pemasak 1.5 Kw
pemasak ) = 10 Ampere.
= 10 + 13 + 13
= 36 Ampere. 20A
1 Pemasak 1.5 Kw
60A = 13 Ampere.
1 motor 10 KK
= 31.08 Ampere. 20A

Arus Selepas Faktor 1 Pemasak 1.5 Kw


kepelbagaian ( motor ) 150A = 13 Ampere.
= 31.08 + 62.1 1 motor 20 KK Saiz kabel = 4 mm²
= 93.18 Ampere. = 62.1 Ampere. Pvc / Pvc
Saiz kabel = 6 mm²
i.k.b.n.d.t ( Faktor Kepelbagaian ) Pvc / Pvc 9