Anda di halaman 1dari 8

LEMBAR KERJA

PESERTA DIDIK PERTEMUAN 1

TOPIK Kelas :
KOMBINASI Nama Anggota Kelompok :
1. .............................................................
2. .............................................................
3. .............................................................
4. .............................................................
5. .............................................................

A. Tujuan Kegiatan
Setelah mengikuti proses pembelajaran melalui diskusi kelompok peserta didik dapat:
menjelaskan konsep kombinasi

B. Petunjuk Kegiatan
 Bacalah permasalahan yang diberikan dengan seksama
 Diskusikan permasalahan tersebut dengan teman sekelompokmu
 Tuliskan jawaban dari permasalahan tersebut pada lembar yang telah disediakan
 Jika ada yang belum dipahami, silahkan bertanya kepada guru
Aktivitas 1

Dengan menggunakan kartu remi, anda diminta untuk melakukan


kegiatan penyusunan atau pengambilan kartu (tanpa pengembalian)
dan kemudian menuliskan hasilnya seperti pada tabel berikut

No. Kegiatan Kemungkinan Banyak cara


1. Menyusun 2 kartu Ace dari 4 kartu A – C A – S , A – C A – H,
Ace A – C A – D , A – S A – C,
A – S A – H , A – S A – D,
12
A – H A – C , A – H A – S,
A – H A – D , A – D A – C,
A–D A–S,A–D A–H
2. Mengambil 2 kartu Ace dari 4 kartu A – C A – S , A – C A – H,
Ace A – C A – D , A – S A – C,
A – S A – H , A – S A – D,
6
A – H A – C , A – H A – S,
A – H A – D , A – D A – C,
A–D A–S,A–D A–H
3. Menyusun 3 kartu Ace dari 4 kartu
Ace

4. Mengambil 3 kartu Ace dari 4 kartu


Ace
No. Kegiatan Kemungkinan Banyak cara
5. Menyusun 4 kartu Ace dari 4 kartu
Ace

6. Mengambil 4 kartu Ace dari 4 kartu


Ace

Keterangan:

Ace Heart (A – H) Ace Spade (A – S)

Ace Diamond (A – D) Ace Club (A – C)

1. Berdasarkan tabel di atas, manakah yang memperhatikan urutan dan manakah yang tidak
memperhatikan urutan?
Jawaban:
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
2. Berdasarkan tabel di atas, apakah ada kartu yang diambil berulang pada penyusunan atau
pengambilan kartu?
Jawaban:
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
3. Apakah mungkin jika menyusun atau mengambil kartu lebih banyak dari kartu yang
tersedia?Jelaskan!
Jawaban:
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................

4. Apakah aturan penjumlahan dan perkalian dapat digunakan dalam menentukan banyak cara
penyusunan atau pengambilan?Jelaskan!
Jawaban:
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................

5. Berdasarkan aktivitas di atas, apakah perbedaan dan persamaan dari penyusunan dan
pengambilan?
Jawaban:
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................

Pengambilan 2 kartu Ace dari 4 kartu Ace tanpa pengembalian merupakan contoh dari
kombinasi 2 unsur dari 4 unsur dan dinotasikan dengan 4𝐶2 atau 𝐶(4,2) atau 𝐶24 .
Dengan demikian, dapat disimpulkan
Kombinasi 𝑟 unsur dari 𝑛 unsur merupakan
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………

Aktivitas 2

Mari kita menurunkan rumus untuk banyak


kombinasi r unsur dari n unsur.

 Untuk 𝑟 > 𝑛
Kombinasi 𝑟 unsur dari 𝑛 unsur merupakan pengambilan 𝑟 unsur dari 𝑛 unsur, maka tidak
akan terjadi pengambilan yang demikian, sehingga banyak kombinasi 𝑟 unsur dari 𝑛 unsur
adalah … … atau 𝑛𝐶𝑟 = 𝐶(𝑛, 𝑟) = 𝐶𝑟𝑛 = ⋯

 Untuk 0 < 𝑟 ≤ 𝑛, misalkan banyak kombinasi 𝑟 unsur dari 𝑛 unsur adalah 𝐶(𝑛, 𝑟), maka
banyak kombinasi ini sama dengan banyak himpunan bagian 𝑛 unsur yang mempunyai 𝑟
unsur. Sedangkan permutasi 𝑟 unsur dari 𝑛 unsur diperoleh dari penyusunan setiap himpunan
bagian dari 𝑛 unsur yang memuat 𝑟 unsur dari 𝑛 unsur yaitu sebanyak 𝑃(𝑟, 𝑟), dengan kata
lain permutasi dari masing-masing kombinasi 𝑟 unsur dari 𝑛 unsur diperoleh dari pengaturan
dari masing-masing unsur dari 𝐶(𝑛, 𝑟) sebanyak 𝑃(𝑟, 𝑟).
Dengan demikian:
𝑃(… , … ) = 𝐶(… , … ) × 𝑃(… , … )
……!
𝑃(…,… ) (…−⋯ )! ……!
𝐶(… , … ) = )
= ……! =
𝑃(…,… …!(…−⋯ )!
(…−⋯ )!

……!
𝑪(… , … ) =
…!(…−⋯ )!
LEMBAR KERJA
PESERTA DIDIK PERTEMUAN 2

TOPIK Kelas :
KOMBINASI Nama Anggota Kelompok :
1. .............................................................
2. .............................................................
3. .............................................................
4. .............................................................
5. .............................................................

A. Tujuan Kegiatan
Setelah mengikuti proses pembelajaran melalui diskusi kelompok peserta didik dapat:
1. menentukan nilai dari suatu kombinasi
2. menyelesaikan masalah kontekstual yang berkaitan dengan kombinasi

B. Petunjuk Kegiatan
 Bacalah permasalahan yang diberikan dengan seksama
 Diskusikan permasalahan tersebut dengan teman sekelompokmu
 Tuliskan jawaban dari permasalahan tersebut pada lembar yang telah disediakan
 Jika ada yang belum dipahami, silahkan bertanya kepada guru
Ayo Kerjakan!!!

Permasalahan
1. Tentukan hasil dari:
a. 𝐶24
b. 𝐶46
2. Dalam suatu kantong terdapat 7 kelereng. Berapa banyak cara mengambil 4 kelereng
dari kantong tersebut?
3. Dalam suatu pertemuan terdapat 10 orang yang belum saling kenal. Agar mereka
saling kenal maka mereka saling berjabat tangan. Berapa banyak jabat tangan yang
terjadi?
4. Suatu kelompok yang terdiri dari 3 orang pria dan 2 orang wanita akan memilih 3
orang pengurus. Berapa cara yang dapat dibentuk dari pemilihan jika pengurus
terdiri dari 2 orang pria dan 1 orang wanita?

Penyelesaian:
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................