Anda di halaman 1dari 6

Kapotangan Budi Marang Wong Liyo

Anggitane Yohanes Budi

Saka cerkak Bandaraku Kakungku

Cerkak yaiku tulisan utawa karangan sing ngandhut pitutur, dhuweni sifat fiktif sing
nyritakake sawijining kedadeyan neng sajroning uripe tokoe, critane relatif cekak nanging
padhet. Bandaraku Kakungku kalebu salah sijine cerkak utawa karya sastra kang nduweni
ciri-ciri critane cerkak,nduweni sifat fiktif, sifate naratif,nduweni kesan tunggal, lan narik
kawigaten. Cerkak dibangun saka rong unsur yaiku unsur intrinsik lan unsur ektrinsik, unsur
intrinsik yaiku unsur-unsur sing mbangun saka njero kayata tema, alur, penokohan,
latar,amanat . yen unsur ektrinsik yaiku unsur-unsur sing ana ing njaba karya sastra kayata
latar buri kuripan pengarang.

Tema termasuk salah sijine unsur intrinsik sing utama ing cerkak.Tema yaiku pokok
masalahe crita utawa lelandhesane/ dasar crita tekan pengarang sing ditampilke ing karangan
sastra. Tema ing cerkak Bandaraku Kakungku yaiku balas budi.Tema digolongno dadi loro
yaiku tema minor lan tema mayor.

Tema minor : yaiku tema sing ana ing njero bagian crita uga isok disebut tema sebagian. Ing
cerkak Bandaraku Kakungku nduweni tema minor yaiku, Rini lan ibue tekan keluarga ora
nduwe sing wes ditinggal bapake seda, nanging ana wong apik jenenge Pak Suranto lan Bu
Siti Sundari kang mbiayani urip lan sekolahe. Sak durunge seda Bu Siti Sundari pesen Pak
Suranto dikengken mundhut garwa Rini. Amarga kapotang budi menyang Pak Suranto lan Bu
Siti Sundari Rini kapeksan nikah karo Pak Suranto. Nanging akhire Rini nikah maneh karo
Fajar Nur Raharjo wong kang ditresnani.

Tema mayor : yaiku tema maknae pokok crita sing dadi dasar utawa gagasan umum karya
kasebut, utawa isok disebut tema sing paling utama. Ing cerkak Bandaraku Kakungku tema
mayor e yaiku sosial amarga ing njero cerkak iku kedadeyane biasanae uga ana ing urip
sabenere, yen manungsa ora iso urip dewe nanging butuhno wong liyo.

Alur yaiku urutan cerita/ kedadean tekan awal sampek rampung crita. Alur ing cerkak
Bandaraku Kakungku yaiku alur mundur. Ing njero cerkak Bandaraku Kakungku nyeritaake
kedadean biyene Rini sak durunge dadi garwane Fajar Nur Raharjo. Buktne kaya ing ngisor
iki.

“Mesti nyritakake aku ya Mas, sadurunge dadi garwamu ? Nalika lagi Mas
penelitian kanggo gawe thesisS2ya?”

- ngenalke masalah yaiku kawitane crita sing diwiwiti tekan pengenalan toko lan masalahe
sing ana ing njero crita. Rini lair ing desa kalisasak,kecamatan kebasen. Ibune asmane
Kaisah, bapak Tarsan. Rini ditinggal seda bapak nalika kelas 1 SD Kalisasak, bapak seda tiba
saka wit kambil nalika nderes.

- konflik yaiku mulai ana kedadeyan kang nyebabake masalah ing njerone crita. Koflik ing
Cerkak Bandaraku Kakungku yaiku sak wis e ditinggal seda bapake Rini urip ana ing omah e
Pak Suranto amarga ora duwe omah, biaya sekolah lan uripeRini lan ibune uga ditanggung
sisan karo Pak Suranto.

-klimaks utawa puncak konflik yaiku puncake tekan kabeh masalah sing ana ing njero crita.
Klimaks ing cerkak iki yaiku Rani kapeksa nikah karo Pak Suranto amarga kapotangan budi
marang Pak Suranto kang wis biayani urip la sekolahe ora ana dhasar tresna antarane wong
putri lan wong kakung.

-penyelesaian masalah yaiku anane kadadeyan kang dadi panyelesaiane masalah ing njero
crita kasebut. Penyelesain masalah ing cerkak Bandaraku Kakungku yaiku sak wis e nikah
lan dadi garwane Pak Suranto ora suwe Rini ditinggal seda Pak Suranto, akhire Rini nikah
karo wong kakung kang ditresnani yaiku Fajar Nur Raharjo.

Latar yaiku unsur kang ana gegayutane karo panggonan, wektu, lingkungan sosial, lan
swasana kang ndhasari kedadean ing crita iku.

latar panggonan yaiku panggonan kang digawe ana ing njerone crita.ana ing teras omah,
ruamh sakit, kamar mandhi lan pawon.

kedadeyan ing teras omah yaiku nalika mas Fajar dolen ning omahe Pak Camat lan bar ngerti
nek Pak Camat gerah, bisa dibuktiake saka penggalane cerkak :

“Pak Camat gerah mas Fajar, digawa menyang rumah sakit!” kandhane Rini
Bu Camat nalika Fajar tekan teras daleme Pak Camat.
latar panggon ing rumah sakit yaiku amarga Pak Camat gerah, Rini lan Fajar nggowo Pak
Camat menyang rumah sakit lan nganti nginep. Bisa dibuktiake saka penggalan cerkak :

“Kira-kira rong jam mbil dhines kecamatan sing nggawa pak Abdullah wis
tekan rumah sakit, opname ana ing zal 45.”

latar panggon ing kamar mandhi yaiku sak wis digugah Pak Suranto tekan turune Rini banjur
nang kamar mandhi adus. Bisa dibuktiake saka penggalan cerkak:

”Aku banjur menyang kamar mandhi, adus byar-byur.”

latar panggonan ing pawon yaiku kedadeyan nalika Rini ngewangi Ibune masak ing pawon
kanggo sesuk kanca-kancane Pak Suranto arep menyang omah. Bisa dibuktiake saka
penggalan cerkak:

“Aku ngancani ibu masak kanggo sesuk, jare kanca-kanca andhahane Pak

Suranto arep padha rawuh,tilik manten.”

latar wektu yaiku waktu kapanae kedadeyan ing njero crita kasebut. wayah bengi. Wayah
bengi nalika Rini Bu Camat lan Fajar nunggoni Pak Camat sing gerah ing rumah sakit.Bisa
dibuktiake saka penggalan kalimat :

“jam 8 bengi ana ing zal kang kebeneran ora ana pasiene.”

“wengi kapisan, Mas Fajar, tak critani,” terus Rini wiwit crita nalika malam

pertamane dadi maten.

“Bareng jam 10 aku nembe ngantuk.”

latar swasanae yaiku bingung, gopoh, susah, lan kapeksan. suasane bingung yaiku
kedadeyane fajar kang bingung arep sowan menyang omah Pak Camat ora sing jare gerah
nanging Fajar wedi yen kabar iku mau goroh. Bisa dibuktiake saka penggalan kalimat :

“Aku sowan Pak Camat apa ora?” nek ora sowan ya ora penak, yen sowan
wedi mbokmanawa Rini Bu Camat goroh, ngabari Pak Camat gerah jebul
ajak-ajak menyang warung sate!”

. “Tenan- tenan saiki uga Pak Camat gerah tenan!”

suasanane susah amarga Rini lan Ibune sing wes ditinggal bapake seda ora duwe omah lan
biaya kanggo urip. Bisa dibuktiake saka penggalan cerkak :
“Rini lan ibune ndherek urip ana ing omahe Pak Suranto, senajan omah

ngontrak.”

suasanane kapeksan amarga Rini nikah karo Pak suranto ora ana dhasar tresna nanging
kapotangan budi marang Pak Suranto. Bisa dibuktiake saka penggalan cerkak :

“Aku gelem nikah karo Pak Suranto iku ndhisik amarga kapotangan budi
menyang Bu Siti Sundari lan Pak Ranto, kang wis mbiayani urip lan
sekolahku.”

Paraga lan watak paraga (lakon) kang diceritakake. Paraga iku ana kang sipate becik
lan ana uga kang sipate ala. Dene watake paraga (lakon) iku bisa kanggo mbedakake lakon
siji lan sijine. Dene cara kanggo nggambarake watake lakon bisa kanthi lumantar ing ngisor
iki, yaiku:Katrangan langsung sing diandharake pangripta jroning critaLumantar caturan/
pirembugan (dialog) ing antarane para paraga Kalakuan, tumindhak, lan kedadean-kedadean
sing dialami paraga.

Rini yaiku tokoh utama ing cerkak Bandaraku Kakungku seng duwe kapotangan budi marang
Pak Suranto lan dadi garwane kang nduweni watak manut amarga Rini gelem nikah karo Pak
Suranto amarga pesen tekan Bu Siti Sundari ora ana dhasar tresna, ora isin lan kendel amarga
Rini kang wis dadi garwane Pak Camat wani ngajak Fajar menyang warung sate nganti gelek.
Biasa dibuktiake saka penggalan cerkak :

“Wis ana kaping 10 Rini Bu Camat ngajak Fajar menyang warung sate
gumelar, saben-saben dijak mangan sate Fajar mesthi ora gelem.”

“He’eh iya Rin....Bu!” Durung rampung olehe arep ngomong Rini Bu Camat
lambene Fajar wis ditutup karo jenthik penuduh tangane Rini Bu Camat
nganti Fajar bakah-bekuh.”

“Aku gelem nikah karo Pak Suranto iku ndhisik amarga kapotangan budi
menyang Bu Siti Sundari lan Pak Ranto, kang wis mbiayani urip lan
sekolahku.”

Kaisah yaiku ibune Rini kang nduweni watak apik seneng mbantu amarga ngewangi Rini
njogo lan nata klambine Pak Suranto ing rumah sakit. Bisa dibuktiake saka penggalan cerkak:

“Bar ngunu Bu Kaisah bali maneh nata agamane Pak Camat ana ing rak,
zal nomer 45.”
Fajar Nur Raharjo yaiku mahasiswa seng penelitian kanggo nggawe tesis S2 lan dadi kakunge
Rini sak wis e di tinggal Pak Suranto sing nduweni watak apik amarga bantu nggawa Pak
Suranto menyang ruamah sakit, lan ora gampang percaya amarga kedadeya Rini isok nikah
nganti limang taun karo Pak Suranto kang ora ana dhasar tresna. Bisa dibuktiake saka
penggalan cerkak :

“Ah mosok?” Fajar ora percaya. Mosok isok nganti limang taun.”

“Fajar ora mlebu kamar e Pak Camat langsung nyiapke mobil dhines
kecamatan sing warna abang enom.”

Pak Suranto yaiku wong seng sakno nganti nanggung uripe Rini lan ibune uga dadi kakunge
Rini kang nduweni watak seneng tetulungan, lan amanah amarga jalanake pesene Bu Siti
Sundari kanggo nikah karo Rini. Bisa dibuktiake saka penggalan cerkak :

“Rini lan ibune urip ditanggung Pak Suranto.”

“Rini ndhisek olehe dadi manten karo Pak Suranto kanthi acara climen.

Bu Siti Sundari yaiku garwane Pak Suranto seng seneng banget karo Rini kang nduweni
watak seneng jejodohan amarga sak durunge seda pesen yen Pak Suranto dikengken nikah
karo Rini , lan apik marang Rini lan Ibune. Bisa dibuktiake saka penggalan cerkak :

“garwane Pak Suranto yaiku Bu Siti Sundari apik banget tresnane karo
Rini.”

“Mas, kaya-kaya uripku ora dawa, mula sadurunge aku nduweni pesen
kersaan

panjenengan mundhut garwa Rini.”

Amanat yaiku pesan moral kang pingin diutarake utawa disampeake pengarang
marang pemaos ngenani dalane cerita lan paragane cerita. Anane amaat iki kanggo nambah
pengalamane pemaos tentang panguripan. Amanat ing njero cerkak Bandaraku Kakungku
yaiku yen urip ojo gumantung marang wong liyo kudu ikhtiar lan usaha dewe ben mengko
sesok esok ora duwe kapotangan budi marang wong liyo.