Anda di halaman 1dari 12

Paribasan; Bebasan, Saloka

Paribasan yaiku unen-unen kang wis gumathok racikane lan mawa teges tartemtu. Dhapukaning paribasan awujud ukara utawa kumpulaning tembung (frase), lan kalebu basa pinathok. Racikaning tembung ora owah, surasa utawa tegese uga gumathok, lumrahe ateges entar. Tegese tembung lumereg, gumantung surasa lan karep kang kinandhut ing unen-unen. Paribasan ngemu teges: tetandhingan, pepindhan, utawa pepiridan (saemper pasemon). Kang disemoni manungsa, ulah kridhaning manungsa, utawa sesambunganing manungsa lan alam uripe.

Paribasan ana kang sinebut bebasan lan saloka. Diarani bebasan Manawa lereging teges nggepok sesipatan utawa kaanan kang sambung rapet karo ulah kridhaning manungsa. Diarani saloka menawa lereging teges magepokan karo sing disemoni, disanepani, utawa dipindhakake.Anak-anakan timun = wong kang ngepek bojo anake pupon Andaka atawan wisaya = wong kang kena prakara banjur minggat amarga duwe pangira bakal kalah prakarane

1. Andaka ina tan wrin upaya = wong kang didakwa nyolong nanging ora ngaku, wasana kajibah nggoleki barang kang ilang

2. Awak pendhek budi ciblek = wong cilik tur asor bebudene

3. Abag-abang lambe = guneme mung lamis

4. Adol lenga kari busik = dum dum barang, nanging sing andum ora oleh bagean

5. Akadang saksi = wong prakaran akeh sadulure kang dadi seksine

6. Ana bapang sumimpang = nyingkiri sakehing bebaya

7. Anirna patra = ngungkiri tulisane dhewe

8. Angin silem ing warih = tumindak ala kanthi sesidheman

9. Angon kosok = ngreti ulah kridhaning wong liya lan bisa empan papan tumindake

10. Asor kilang munggwing gelas = gunem manis tur marak ati lan bisa mranani sing krungu

11. Adhang-adhang tetese embung = nJagakake barang mung sakoleh-olehe

12. Aji godhong garing = wis ora ana ajine (asor banget)

13. Ana adulate ora ana begjane = arep nemu kabegjan, ning ora sida

14. Ana gula ana semut = panggonan sing akeh rejekine, mesti akeh sing nekani.

15. Anggenthong umos = wong kang ora bisa nyimpen wewadi.

16. Angon mangsa = golek wektu kang prayoga kanggo tumindak.

17. Angon ulat ngumbar tangan = ngulatake kaanan, yen limpe banjur dicolong

18. Arep jamure emoh watange = gelem kepenake ora gelem rekasane

19. Asu belang kalung wang = wong asor nanging sugih

20. Asu gedhe menang kerahe = wong kang dhuwur pangkate mesthi wae luwih dhuwur panguwasane

21. Asu munggah ing papahan = wong ngrabeni tilas bojone sadulur tuwa

22. Ati bengkong oleh oncong = wong duwe niyat ala oleh dalan

23. Ana catur mungkur = ora seneng nyampuri urusaning liyan

24. Anak molah bapa kepradhah = wong tuwa melu repot amarga tumindake anake

25. Arep nengkane emoh pulute = gelem kepenak emoh nglakoni rekasane

26. Adigang, adigung, adiguna = seneng ngendelake kekuwatane, panguwasae, lan kepinterane

27. Ancik-ancik pucuking eri = tansah was sumelang

28. Asu marani gebug = njarag bebaya

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

29. Asu rebutan balung = rebutan utawa padudon sing ora mumpangati

30. Baladewa ilang gapite = wong gagah kang ilang kakuwatane, kaluhurane (ora duwe panguwasa)

31. Banyu pinerang ora bakal pedhot = pasulayane sedulur ora bakal medhotake pasedulurane

32. Bapa kesolah anak molah = yen wong tuwa oleh prakara, anak uga melu ngrasakae lan melu tanggung jawab

33. mBarung sinang = nyela-nyela wong guneman

34. mBalithuk kukum = mbudidaya ucul saka ing kukum utawa angger-angger

35. mBaguguk ngutha waton = mbangkang marang pamarentah

36. mBondhan tanpa ratu = mbangkang marang nagara

37. mBuru kidang lumayu = nguyak samubarang kang durung karuwan wekase

38. mBuwang rase nemu kuwuk = nyingkiri piala, nanging malah nemu piala kang luwih saka ala

39. mBuwang tilas = rewa-rewa ora mentas tumindak pagawe ala

40. Bathang lelaku = lunga ijen ngambah panggonan kang mbebayani

41. Beras wutah arang bali menyang takere = barang kang wis owah ora bakal bali kaya maune

42. mBidhung api rowang = ethok-ethok nulung nanging sejatine arep ngrusuhi

43. Blilu tau pinter durung nglakoni = wong bodho nanging sering nglakoni iku luwih pinter tinimbang wong pinter nanging durung tau nglakoni

44. Balung tinumpuk = anak loro dimantu tunggal dina

45. Bathang lelaku = wong lungan ijen liwat dalan kang gawat, ngemu baya pati

46. Bathang ucap-ucap = wong loro lungan liwat dalan kang gawat, ngemu baya pati

47. Bubuk oleh leng = wong duwe niyat ala oleh dalan

48. Bung pring petung = bocah kang longgor (gelis gedhe)

49. Buntel kadut, ora kinang ora udut = wong nyambut gawe borongan, ora oleh opah dhuwit, mangan, lan udut

50. Busuk ketekuk, pinter keblinger = sing bodho lan sing pinter padha nemu cilaka

51. Becik ketitik ala ketara = sing becik bakal tinemu, sing ala bakale ketara

52. Belo melu seton = bisane mung melu-melu, ora ngerti sing dikarepake

53. Mburu uceng kelangan deleg = nguyak barang sepele kelangan barang sing aji

54. Bathok bolu isi madu = dianggep wong lumrah nanging sugih kepinteran, utawa wong ala rupane nanging manis bebudene

55. Bebek diwuruki nglangi = wong pinter diwulang mesthi gelis bisa

56. Bebek mungsuh mliwis = wong loro padha dene pintere mungsuhan, nanging sing siji luwih trengginas

57. Bima akutha wesi = wong gedhe kang kukuh panguwasane

58. Bramara mangun lingga = wong lanang gumagusan ing ngarepe wong wadon kang disiri

59. Brekithi angkara madu = wong kacilakan marga barang kang banget dikaremi

60. Byung-byung tawon kambu = wong ela-elu, senengane padha kumpul tanpa ana prelune

61. Calak cangkol kendhali bol, cemethi tai = nyela-nyela gunem kang ora ana pedahe

62. Carang canthel = ora diajak guneman nanging melu-melu ngrembug

63. Car-cor kaya kurang janganan = ngomong ceplas-ceplos ora dipikir dhisik

64. Cathok gawel = seneng cawe-cawe mesthi ora diajak guneman

65. Cecak nguntal elo = gegayuhan sing ora jumbuh karo kahanane

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

66. Cebol nggayuh lintang = wong duwe panggayuh kang mokal kecandhake

67. Cebol nggayuh langit = wong duwe panjangka kang tanpa ana kawusanane

68. Cecak nguntal cagak = gegayuhan kang ora imbang kekuwatane

69. Cedhak celeng boloten = cedhak karo wong ala bakal katut ala

70. Cengkir ketindhihan kiring = wong lanang didhisiki anggone rabi dening adhine

71. Cikal apupus limar = wong oleh kabegjan kang luwih saka mesthine

72. Cobolo mangan teki = wong bodho banget tur tumindak asor

73. Cocak nguntal elo = wong tumandang gawe kang ora laras karo kaanane

74. Cumbu laler = wong kang teka lunga pamanggone

75. Ciri wanci lalai ginawa mati = pakulinan ala ora bisa diowahi yen durung nganti mati

76. Cincing-cincing meksa klebus = karepe ngirid nanging malah entek akeh, karepe mung climen wekasan entek wragat akeh

77. Criwis cawis = seneng maido nanging ya seneng menehi (muruki)

78. Cuplak andheng-andheng, yen tan pernah panggonane = wong kang tansah sulaya karo rembuge wong akeh

79. Crah gawe bubrah, rukun gawe santosa = pasulayan njalari ringkih, karukunan njalari kuwat.

80. Cedhak kebo gupak = sesrawungan karo wong ala bisa melu-melu

81. Dahwen ati open = nacad nanging mbenerake wong liya

82. Digarokake dilukokake = dikongkon nyambut gawe abot

83. Dudu sanak dudu kadang, yen mati melu kelangan = senajan wong liya yen nemoni rekasa bakal dibelani

84. Duka yayah sinipi, jaja bang mawinga-winga = wong kang nesu banget

85. Dhandhang diunekake kuntul, kuntul diunekake dhandhang = bab ala dikandhakke becik, bab becik dikandhakkke ala

86. Derman golek momongan = wong wis akeh kewajibane isih golek gawean kang ngimbuhi ribed

87. Desa mawa cara negara mawa tata = saben panggonan duwe tata car dhewe- dhewe

88. Dadia godhong moh nyuwek, dadia banyu moh nyawuk = wis emoh sapa aruh

89. Dhalang kerubuhan panggung = wong tanpa bisa kumecap marga nemu wiring

90. Dhandhang diunekake kuntul = wong ala dikira becik

91. Dhandhang ngelak = wong kang ngajab patining liyan

92. Dhadhap ketuwuhan cangkring = kumpulane wong becik kaworan wong ala atine

93. Dhayung oleh kedhung = wong tumandang gawe kanthi kepenak jalaran cocog lan saranane

94. Dhemit ora ndulit, setan ora doyan = ana ngendi papan tansah slamet

95. Dibeciki mbalang tai = mbeciki wong liya oleh pinwales piala

96. Dikempit kaya wade, dijuju kaya manuk = banget ditresnani

97. Dolanan ula mandi = njarag tumindak gawe kang ngemu bebaya

98. Dudu berase ditempurake = nyambungi guneman, nanging ora cundhuk karo sing dirembug

99. Durung cundhuk, acandhak = ora ngerti perkarane melu urun gunem

100. Dhadhakan anglayoni = mementahi rembug sing wis mateng

101. Dudutan lan anculan = wong loro padha kethikan: sing siji ethok-ethok ora ngerti

102. Durung ilang pupuk lempuyange = dianggep isih kaya bocah cilik

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

103. Durung pecus keselak betus = durung sembada wis duwe kekarepan neka-neka

104. Duk sandhing geni = wong lanang jejer turu karo wong wadon dudu bojone

105. Diwenehi ati ngrogoh rempela = diwenehi sithik isih kurang panarima

106. Dipalangana mlumpat, ditalenana medhot = arepa dikaya ngapa yen wis takdhire bisa kalakon

107. Dom sumuruping banyu = telik sandi (mata-mata), laku sesidheman kanggo meruhi wewadi

108. Eman-eman ora keduman = karepe eman malah awake dhewe ora keduman

109. Embuh nila embuh etom = wong kang nyaruwe alaning liyan, nanging dheweke ugamelu nglakoni

110. Embat-embat celarat = wong nyambut gawe kanthi ngati-ati banget

111. Emprit abuntut bedhug = wong kang nggedhekake perkara sing maune sepele

112. Enggon welut diedoli udhet = wong pinter dipameri kepinteran sing ora sepiraa

113. Endhas gundhul dikepeti = wong sing wis kepenak uripe oleh kamukten

114. Esuk dhele, sore tempe = ora antep, atine molah-malih

115. Emban cindhe, emban siladan = tumindak ora adil

116. Entek amek, kurang golek = diuneni akeh-akeh

117. Entek jarake = wis entek kasugihane

118. Gajah alingan teki = wong gedhe sendhen prekarane wong cilik

119. Gajah marani wantilan = wong kang njarag nemoni bebaya

120. ngGajah elar = wong kang sarwa kasembadan kekarepane

121. Gajah ngidak rapah = wong gedhe (agung) nrajang wewalere dhewe

122. Gajah perang karo gajah, kancil mati ing tengah = wong gedhe padha pasulayanwong cilik sing dadi korban

123. Galuga sinalusur sari = wong becik rupane, utama bebudene

124. Gambret singgang mrakatak ora ana sing ngeneni = wong wadon kenes ora ana wong lanang sing nakokake

125. Gagak nganggo laring merak = wong cilik tumindak kaya-kaya wong gedhe

126. Garang garing = wong semugih nanging sejatine kekurangan

127. Gayuk-gayuk tuna, nggayuh-nggayuh luput = samubarang kang dikarepake ora bis keturutan

128. Gliyak-gliyak tumindak, sareh pikoleh = senajan alon-alon anggone tumindak nanging bisa kelakon

129. Golek banyu bening = meguru golek kawruh sing becik

130. Nggutuk lor kena kidul = ngarani/ndakwa sing ora bener

131. Nggenthong umos = wong kang ora bisa nyimpen wewadi

132. Gawe luwangan, ngurugi luwangan = utang kana, nyaur kene

133. nGGayuh tawang = tumandang gawe kang tanpa pituwas

134. Gecul ngumpul bandhol ngrompol = wong ala padha saiyeg tumindak ala

135. Gedhang apupus cindhe = wong duwe kamelikan kang ora salumrahe

136. Geguyon dadi tangisan = gegojegan, wasana gawe susah

137. Gemblung jinurung, edan kawarisa = tumindak nekad, nanging malah nemu kabegjan

138. Gendhon rukon = tumindak bebarengan amrih padha kepenake

139. Geni guntur nila bena = dhawuhing nagara kudu linakonan

140. nGgenteni watang putung = nglungsur kalungguhane wong kang wis mati

141. nGgepuk kemiri kopong = tumindak gawe kang tanpa kasil

142. nGgered ori saka pucuk = tumandang tanpa petung, wasana gawe rekasa awake dhewe

143. Giri lusi janma tan kena ingina = wong katone bodho jebul sugih kawruh

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

144. Golek-golek ketanggor wong luru-luru = arep tumindak ala, wasana kepergok wong kang uga tumindak ala

145. Gondhelan poncoting tapih = nggantungake urpe marang bojo

146. Gotong mayit = lungan mung wong telu ngliwati papan sing mbebayani

147. Greget-greget suruh = nggregetake ati nanging ngemu rasa seneng

148. ngGugat kayu aking = mrakarakake wong kang wis mati

149. Gumembrang ora adang = kelangan barang tanpa ana sing weruh

150. Gumendheng ora nggoreng = kelangan barang tanpa ana sing weruh

151. ngGutuk api lamur = mitenah wong liya kanthi ethok-ethok ora ngerti wong sing dipitenah

152. Gupak pulute ora melu mangan nangkane = melu rekasa nanging ora melu ngrasakake kepenake

153. Glugu ketlusuban ruyung = kumpulane wong becik kecampuran wong ala bebudene

154. Glundhung semprong = wong wadon omah-omah ora nggawa bandha mapan ing omahe sing lanang

155. Gong lumaku tinabuh = wong geleme omong mung yen ditakoni

156. Idu geni = sakuni-unine kelakon

157. Idu didilat maneh = njabel rembug sing wis kawetu

158. Iwak kecemplung wuwu = kena diapusi kanthi gampang

159. Ing ngarsa sung tuladha, ing madya mangun karsa, tut wuri handayani = yen ana ngarep nyontoni, ana tengah menehi greget (karep), ana mburi menehi daya

160. Jer basuki mawa beya = sakabehing gegayuhan mbutuhake wragad (pengorbanan)

161. nJabung alus = ngapusi kanthi tembung manis

162. nJaring langit = tumindak gawe kang tanpa asil

163. nJaring angin = tumindak gawe kang tanpa asil

164. Jinjang api goyang = ora nggugu kandhaning liyan nanging malah gawe kapitunan

165. Jalma tan kena kinira = manungsa iku ora kena diremehake

166. Jati ketlusuban ruyung = kumpulane wong becik kelebon wong ala

167. Njagakake endhoge si blorok = ngarep-arep barang sing durung mesthi

168. Njajah desa milangkori = wis tekan ngendi-endi

169. Jalma angkara mati murka = nemoni cilaka jalaran angkara murkane

170. Jamur tuwuh ing sela = wong kang uripe memelas

171. nJalukan ora wewehan = seneng njaluk ora gelem menehi

172. Jaran kerubuhan empyak = wong kang wis kanji (kapok, wedi) banget marga lelakon sing wis tau gawe wedi

173. Jarit luwas ing sampiran = wong duwe kepinteran nanging ora ana sing nganggo utawa ngangsu kapinterane, lawas-lawas wong iku tanpa guna

174. nJujul muwul = prakara kang nambah-nambahi rekasa, utawa wis sarwa akeh lan torah (kecukupan) isih oleh wuwuh (tambahan) maneh

175. nJunjung ngantebake = ngalembana nanging duwe niyat ngasorake

176. Kaduk wani kurang deduga = watak wong enom sing grusa-grusu kurang petung

177. Kalah cacak menang cacak = samubarang pagawean luwih becik dicoba dhisik bisa lan orane

178. Karna binandhung = kabar kang lumembar sarana gethok tular

179. Kebak sundukane = wis akeh anggone gawe piala

180. Kebak sundukane = kakehan dosa, akeh sing disulayani

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

181. Kebanjiran segara madu = nemu kabegjan kang gedhe banget

182. Kebat kliwat, gancang pincang = tumindak kang kesusu mesthi ora kebeneran

183. Kebo bule mati setra = wong pinter ning ora ana sing merlokake

184. Kebo ilang tombok kandhang = wis kelangan ngetokake wragat maneh kanggo nggoleki malah ora ketemu

185. Kebo lumumpat ing palang = wong gedhe nggagahi prakarane sadulur utawa kaluwargane dhewe

186. Kebo kabotan sungu = wong ngrekasa uripe marga kabotan butuh, kakehan anak

187. Kebo lumaku dipasangi = wong kang gelem tumandang gawe yen dituntun (diwarahi)

188. Kebo nusu gudel = wong tuwa njaluk wuruk marang wong enom

189. Kebo mulih nyang kandhange = wong sing wis suwe lelana bali nyang asale

190. Kebo mutung ing pasangan = wong ninggal pagaweane sing durung sida ditandangi

191. Kecing-kecing diraupi = tumindak gawe kanthi wani njejaluk tanpa ngrasa isin

192. Keduwung nguntal wedhung = wis kebanjur tumindak, arep mundur wis lumaku, arep maju wis rekasa

193. Kepaten obor = kelangan aluran pasedulurane

194. Keri tan pinecut = gelem tumindak gawe tanpa diprentah

195. Kulak warta adol prungon = oleh kabar banjur ditularake marang liyan

196. Kumrisik tan kanginan = rumangsa tanpa disaruwe

197. Kuping budheg dikoroki = ora ngreti kathik dikandhani, wasana kepengin ngreti prekarane

198. Kakehan gludhug kurang udan = akeh sing diomongake ananging ora nyata

199. Kaya banyu karo lenga = paseduluran kang ora bisa rukun

200. Kadang konang = wong kang diaku sedulur yen wonge sugih (duwe pangkat)

201. Kacang atinggal lanjaran = anak kang ora memper bebudene wong tuwane

202. Kacang mangsaa ninggal lanjaran = anak iku lumrahe bebudene memper wong tuwane

203. Kandhang langit, bantal ombak, kemul mega = ora duwe papan (omah)

204. Katepang ngrangsang gunung = wong asor pengin nggayuh pangkat luhur

205. Katon cempaka sewakul = wong kang manjila dhewe, beda klawan pepadhane

206. Kajugrukan gunung menyan = oleh kabegjan gedhe banget

207. Kawuk ora weruh slira = wong cilik ambeke kaya wong gedhe

208. Kebanjiran segara madu = nemu kebegjan (rejeki) sing gedhe

209. Kegedhen empyak kurang cagak = wong kang duwe panjangka ning ora sembada

210. Kekudhung walulang macan = ngapusi nganggo jenenge wong kang diwedeni

211. Kelacak kepathak = ora bisa mungkir jalaran wis kebukti

212. Kemladhean ngajak sempal = wong mondhok gawe rusak sing dipondhoki

213. Kendhit miming kadang dewa = wong kang ora pasrah ing paeka

214. Keplok ora tombok = melu seneng ananging ora melu wragad, utawa wong kang senengane maido ning ora gelem melu cawe-cawe

215. Kerot ora duwe untu = duwe kekarepan ananging ora sembada

216. Kena iwake aja nganti butheg banyune = ngrampungi prakara kanthi ngati-ngati

217. Kejugrukan gunung madu = nemu kanugrahan

218. Kethek saranggon = grombolane wong ala

219. Kencana katon wingka = arepa becik disawang ora becik

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

220. Kendel ngringkel, dhadhag ora godhak = ngakune kendel tur pinter jebule jirih tur bodho

221. Kenes ora ethes = wong sing sugih nanging ora disenengi

222. Kriwikan dadi grojogan = prakara sepele dadi prakara gedhe

223. Kere munggah bale = wong asor diprecaya dadi panguwasa (wong pangkat)

224. Kere nemoni malem = wong miskin kinembong ing pangan

225. Kere menangi Mulud = wong miskin kinembong ing pangan

226. Kerot ora duwe untu = duwe kekarepan ning ora duwe wragad

227. Kerubuhan gunung = wong nemoni kesusahan sing gedhe banget

228. Kesandhung ing rata kebentus ing tawang = oleh cilaka sing ora dinyana-nyana

229. Ketula-tula ketali = wong kang tansah nandhang sengsara

230. Kethek saranggon = kumpulane wong kang tindake ala

231. Kinjeng tanpa soca = wong tandang gawe ora ngerti ancas tujuwane

232. Kaleyang kabur kanginan, ora sanak ora kadang = wong sing ora duwe panggonan utawa omah tetep

233. Klenthing wadhah masin = wong ala sanajan tumindak becik, tabet-tabete wong ala isih ketara (angel ninggalake pakulinane tumindak ala

234. Kodhok nguntal gajah = wong duwe trekah sing mokal kalakone

235. Kongsi jambul uwanen = nganti tumekan tuwa banget

236. Kriwikan dadi grojogan = prakara kang maune cilik dadi gedhe

237. Krokot ing galeng = wong kang mlarat banget

238. Kucing-kucing diraupi = wong duwe gawe kanthi nekad, sanajan direwangi wiring isin

239. Kudhi pacul singa landhepa =wong adu kapinteran, sing pinter sing bakal nemu kabegjan

240. Kudhung walulang macan = wong golek utangan nganggo sendhen asmane wong gedhe utawa wong kuwasa

241. Kumenthus ora becus = seneng umuk nanging ora mrantasi karya (sembada)

242. Kuntul diunekake dhandhang = wong becik dianggep wong ala

243. Kurung munggah lumbung = wong rena dipek bojo sing duwe omah

244. Kutuk nggendhong kemiri = wong kang nganggo kang sarwa aji (apik) liwat dalan kang mbebayani

245. Kutuk marani sunduk, ula marani gebuk = wong kang njarag (marani) bebaya

246. Kuncung nganti tumekan gelung = suwe banget anggone ngenteni

247. Ladak kecangklak = wong kang angkuh nemoni pakewuh marga tumindake dhewe

248. Lahang karoban manis = wong kang rupane bagus-ayu tur luhur bebudene

249. Lanang kemangi = wong lanang kang jirih

250. Lawas-lawas kawongan godhong = wis lawas pangabdine, nanging ora banjur dibuwang, tanpa oleh pangkat

251. Lebak ilining banyu = wong asor kanggo tiban-tiban yen ana prakara

252. Ledhang-ledhang nemu pedhang = nemu kabegjan tanpa kanyana-nyana

253. Legan golek momongan = wong kang wis kepenak malah njarag golek gawean (rekasa)

254. Lambe satumang kari semerang = menehi pitutur nganti kesel, ora digubris

255. Lumpuh ngideri jagad = duwe gegayuhan sing mokal kelakon

256. Lungguh klasa gumelar = ora melu rekasa nanging nemu kepenak

257. Macan guguh = wong gedhe (kuwasa) wis ora kajen keringan

258. Madu balung tanpa isi = rebutan samubarang kang tanpa guna

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

259. Malang-malang tanggung = ngewuhake, arep ditinggal nggrundel, yen dilokake ora mrantasi gawe

260. Mancak wadhah tulupan = wis suwe nyambut gawe nanging tanpa duwe celengan

261. Mecel manuk miber = sarwa kasembadan, sabarang tindake mawa kasil

262. Mendhak alingan, wekasan katon = tumindak nylamur, nanging wekasan ngaku, jalaran konangan wong akeh

263. Maju tatu mundur ajur = prakara kang sarwa ndadekake pakewuh, utawa mbudi daya kepiye wae nanging ora kasil

264. Matang tuna numbak luput = tansah luput kabeh panggayuhane

265. Mbuwang tilas = ethok-ethok ora ngerti marang tumindake kang ala kang dilakoni

266. Meneng widara uleren = katone anteng nanging sejatine ala atine

267. Menthung koja kena sembagine = rumangsane ngapusi, nanging sejatine malah kena apus

268. Merangi tatal = mentahi rembug kang wis mateng

269. Micakake wong melek = ora nganggep wong sing meruhi dhewe

270. Midak sikil, njawil mungkur = kethikan ora ngetarani

271. Midak tembelek ora penyek = ora duwe kekuwatan kanggo tandang gawe

272. Mirong kampuh jingga = mbalela marang nagara

273. Mrojol ing akerep = nyebal saka kalumrahaning wong akeh

274. Milih-milih tebu boleng = kakehan milih, wekasan oleh kang ora becik

275. Mikul dhuwur mendhem jero = bisa njunjung drajade wong tuwa

276. Mubra-mubru mblabar madu = wong kang sarwa kecukupan

277. Meneng kitiran = ora bisa anteng

278. Mbrojol saselaning garu = ora ana sing madhani kepinterane, utawa wong kang luput saka bebaya

279. Nabok nyilih tangan = tumindak ala kanthi kongkonan wong liya

280. Naga mangsa tanpa cala = wong kang mrana-mrana ngrasani alaning liyan

281. Ngagar metu kawul = ngojok-ojoki supaya dadi pasulayan, nanging sing diojok-ojoki ora mempan

282. Ngajari bebek nglangi = panggawean sing ora ana paedahe

283. Ngalasake Negara = wong sing ora manut pranatane Negara

284. Ngalem legining gula = ngalembana kapinterane wong kang pancen pinter (sugih)

285. Ngaturake kidang lumayu = ngaturake barang kang wis ora ana

286. Nagara mawa tata, desa mawa cara = saben papan duwe adapt lan aturan dhewe-dhewe

287. Nampel puluk = mitenah kabegjane wong liya

288. Nandur wiji keli = ngopeni turune wong kasrakat

289. Nasabi dhengkul = nutup-nutupi kekurangane sadulur supaya oleh kauntungan

290. Natas tali gumantung = putusan kang ora ana kawusanane

291. Nebak wong mangan = gawe rugine wong kang oleh kamukten

292. Nemu kuwuk = wong njaluk tulung marang liyan ora nganggo mara ing omahe

293. Ninggal bocah ing waton = nyumelangake samubarang sing wis kelakon

294. Nitipake daging serep = titip anak wadon marang besan

295. Nucuk ngiberake = wis disuguh mulihe isih mbrekat suguhan

296. Nulung menthung = karepe aweh welas, nanging malah gawe rekasane

297. Nuntumake balung pisah = bebesanan karo sedulur kang wis adoh alurane

298. Nututi baling wis tiba = njabel wicara kang wis kawetu

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

299. Nututi kidang lumayu = nguyak samubarang kang durung cetha lan durung mesthi olehe

300. Ngadu singating andaka = gawe dukaning panggedhe

301. Ngadhepi celeng boloten = cedhak-cedhak wong ala bebudene

302. Nglungguhi klasa gumelar = nindakake pegawean kang wis tumata

303. Ngotragake gunung = wong cilik-asor bisa ngalahake wong gedhe-luhur, nganti gawe kagete wong akeh

304. Nguthik-uthik macan dhedhe = njarag wong kang wis lilih nepsune

305. Nguyahi segara = weweh marang wong sugih kang ora ana pituwase

306. Nyangoni kawula minggat = ndandani barang kang tansah rusak

307. Nguthik-uthik macan turu = gawe nesu (golek gaweyan)

308. Nyolong pethek = luput saka pangira

309. Ngobak banyu bening = gawe rerusuh ing papan kang tentrem

310. Nguyahi segara = nulung wong sing kecukupan

311. Nandur pari jero = gawe ngamal kabecikan

312. Nututi layangan pedhot = nggoleki barang sing angel ketemune

313. Ngaji mumpung = ngatogake kekarepan mumpung ana wektu becik

314. Ngalem legining gula = ngalem kepinterane wong winasis

315. Ngandel tali gedebog = mrecaya barang kang ora mitayani

316. Ngantuk nemu kethuk = enak-enak ora nyambut gawe nanging oleh kabegjan

317. Ngangsu banyu ing kranjang = golek ngelmu nanging ora pinter marga ngelmune

318. Ngaub ngawar-awar = golek pangayoman marang wongmiskin

319. Nguwod gedebog = wong nemu kacilakan merga panggawene wong liya

320. Nguyang lara nempur pati = njarag marang kacilakan

321. Nguyuh aling-alingan sada = ngumpetake kekurangane, nanging ora murwat lan sranane

322. Ngabuk wong meteng = milara wong kang tanpa daya

323. Ngemping lara nggenjah pati = njarag marang kasangsaran

324. Ngempukake watu item = nganggep remeh prakara abot

325. Ngemut legining gula = ngrumat baranging liyan, bareng ngreti yen ana gunane banjur dipek dhewe, ora diwenehake sing duwe

326. Ngenteni timbale watu item = ngarep-arep samubarang kang ora bakal teka

327. Ngetutake poncoting tapih = melu sapari lungane bojo

328. Nggepuk kemiri kopong = tumandang gawe kang tanpa pituwas

329. Nglancipi singating andaka = natang wong kang kawasa

330. Nglangi ing tengah mati ing pinggir = apa kang digarap tanpa karampungan

331. Nglumahake, ngurepake = bebesanan anak loro lanang wadon padha nggawa lan padha olehe

332. Ngarebake sikut = nenonton mung kanggo golek sukan-sukan

333. Ngrampek-ngrampek kethek = nyanak marang wong ala

334. Ngrangsang-ngrangsang tuna = samubrang kang ginayuh ora kena

335. Ngrusak pager ayu = ndhemeni bojoning liyan

336. Nrenggiling api mati = wong ethok-ethok ora ngrungu guneme liyan, nanging sabenere niling-nilingake

337. Numpal keli = wong lelungan mung nunut kancane

338. Nusup ngayam alas = wong lelungan kanthi mlebu metu padesan lan ngliwati omah-omahe wong akeh

339. Nyambung watang putung = ngruunake sedulur kang cecongkrahan

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

340. Nyawat mbalang wohe = duwe panpgangkah sarana pitulungane sedulur sing diangkah

341. Nyeret pring saka pucuk = pagawean gampang malah dingel-ngel

342. Nyundhang bathang bantheng = ngangkat priyayi turunane bangsa luhur kang wis ora duwe pangawasa

343. Nyunggi lumpang kentheng = rabi ayu turune wong luhur

344. Obor blarak = mung sawetara wae

345. Obah owah = barang dadi becik mbutuhake wragad

346. Obah mamah = yen gelem makarya, bakale akeh rejeki

347. Obah ngarep kobet mburi = wani rekasa dhisik, mbesuke bakal kepenak

348. Opor bebek, mentas dhewek = rampungae saka reka dayane dhewe

349. Ora ana banyu mili mandhuwur = watak iku tumurun marang anak

350. Ora ana kukus tanpa geni = ora ana akibta tanpa sebab

351. Ora gonja ora unus = wis rupane ala, bebudene uga ala

352. Ora jaman ora makam = ora genah asal kamulane

353. Ora mambu enthong irus = ora ana sambung rapete bab aluran paseduluran

354. Ora ngerti kenthang kimpule = ora weruh prakara sing dirembug

355. Ora polo ora uteg = bodho banget

356. Ora tembung ora lawung = njupuk barange liyan tanpa jawab

357. Ora weruh alip bengkonge = ora ngreti aksara

358. Othak-athik didudut angel = katone sarwa ganpang bareng ditemenani ora ana nyatane

359. Ora kingan ora udut = ora mangan apa-apa

360. Ora uwur ora sembur = ora gelem cawe-cawe (aweh pitulung)

361. Palang mangan tandur = wong kang diwenehi kapercayan njaga nanging malah ngrusak

362. Pandengan karo srengenge = memungsuhan karo panguwasane

363. Pandhitane antake = laire katon suci batine ala

364. Pecruk tunggu bara = wong kang dipasrahi tunggu barang kang dimelik (dadi kesenengane)

365. Pupur sadurunge benjut = becik jaga-jaga utawa tumindak ngati-ati

366. Pupur sawise benjut = ngati-ati sawise nemu bebaya

367. Pinter keblinger busuk ketekuk = sarwa cilaka, tansah kena paeka

368. Pitik trondhol diumbar ing padaringan = wong miskin dipracaya manggon ing papan kang mubra-mubru pangan

369. Pupur sawise benjut = tumindak ngati-ati bareng wis ketaman

370. Raga tanpa mule = rana-rene mung disawiyah, ora kajen

371. Rupak jagade = ora duwe papan pasrawungan

372. Rame ing gawe, sepi ing pamrih = gelem tandang gawe ora amarga golek opah

373. Ramban-ramban tanggung = wong ngira alaning liyan, nanging isih ragu-ragu

374. Rawe-rawe rantas, malang-malang putung = sakehing pepalang bisa disingkirake

375. Rampek-rampek kethek = wong kang nyedhak-nyedhak wong ala, ora wurung oleh piala saka wong iku

376. Rebut balung tanpa isi = pasulayan marga barang kang sepele

377. Regem-regem kemarung = wong kang ngrangkani wong liya kang sok nglarani (gawe cilaka)

378. Renggang gula kumepyur pulut = wong kang raket banget anggone kekancan

379. Rindhik asu digitik = dikongkon nindakake pegawean kang ora cocog karo kekarepane

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

380. Rupa nggendhong rega = merga barange apik mula regane ya larang

381. Rukun agawa santosa, crah agawe bubrah = yen padha rukun mesthi padha santosa, yen padha congkrah mesthi bakal rusak

382. Rubuh-rubuh gedhang = wong kang ela-elu tumindake liyan (melu-melu)

383. Sing salah seleh = sing salah bakal nampa akibate

384. Sembur-sembur adas, siram-siram bayem = bisa kaleksanan marga pandongane wong akeh

385. Sadumuk bathuk sanyari bumi = pasulayan dilabuhi toh pati

386. Satru munggwing cangklakan = wong kang dadi mungsuh ing lingkungan sanak sedulur

387. Satu munggwing rimbagan = wong loro kang anggone kekancan padha cocoge

388. Suduk gunting tatu loro = nampa kesusahan (kasangsaran) bareng-bareng (ngiwa nengen)

389. Sabar sareh mesthi bakal pikoleh = tumindak samubrang aja kesusu

390. Sabaya pati sabaya mukti = kerukunan nganti tekaning pati

391. Sadumuk bathuk senyari bumi = pasulayan nganti dilabuhi tekan pati

392. Sandhing kirik gudhigen = wong kang srawung karo wong ala, ora wurung ketularan alane

393. Sandhing kebo gupak = wong kang cedhak wong tumindak ala, bisa-bisa katut ala

394. Sanggar waringin = wong kang dadi pangayomane wong akeh

395. Sepi ing pamrih rame ing gawe = nindakake pagawean kanthi ora duwe kamelikan apa-apa

396. Sluman-slumun slamet = sanajan kurang ngati-ati nanging isih diparingi slamet

397. Sumur lumaku tinimba, gong lumaku tinabuh = wong kang geleme tumandang gawe yen diajak utawa dikancani wong sing wis pinter

398. Sadawa-dawane lurung isih dawa gurung = kabar iku mesthi sumebar adoh, lan adoh karo kanyatane

399. Sapikul sagendhongan = andum barang kanthi kukum kang murwat lan kaanane

400. Sendhen kayu aking = prakaran gondhelan wong kang wis mati

401. Singidan nemu macan = dhelikan marga tumindak ala nanging malah kawruhan panggedhene

402. Si gedheg lan si anthuk = wong loro kang wis padha kangsen tumindak ala bebarengan

403. Simbar tumrap sela = wong kang uripe ngrekasa, awit ora duwe sumber pangan sing gumathok

404. Tebu tuwuh socane = wong sing alus lan mans tembunge nanging ala aten- atenane

405. Tekek mati ulone = wong kang nemoni cilaka marga saka gunemane dhewe

406. Tembang rawat-rawat, bakul sinambewara = kabar kang durung mesthi salah lan benere

407. Tulung menthung = katone aweh pitulungan, nanging gawe susah

408. Tega larane ora tega patine = arepa kaya ngapa sedulur iku perlu dibelani

409. Tigan kaapit sela = wong kang ana ing sajroning bebaya, tansah was-sumelang atine

410. Timun jinara = prakara gampang banget

411. Timun wungkuk jaga imbuh = wong kang kanggo genep-genep (jaga-jaga yen kekurangan)

412. Timun mungsuh duren = wong ringkih mungsuh wong kuwat

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html

413.

Tuna satak bathi sanak = rugi petung (bandha) nanging tambah sedulur

414.

Tunggal banyu – tunggal guru

415.

Tinggal glanggang colong playu = ora wani tanggung jawab (keplayu ing peperangan)

416.

Tumbak cucukan = wong kang seneng pradul (adu-adu) marang liyan

417.

Tumbu oleh tutup = wong loro sing cocog aten-atenane

418.

Tumper cinawedan, wedang lelaku = wong kang angger duwe bojo, bojone mati (wong kang diseriki kanca-kancane)

419.

Tunggak jarak mrajak, tunggak jati mati = turune wong cilik bisa dadi wong gedhe, turune wong gedhe ora bisa oleh kalungguhan dhuwur, utawa prakara ala ngambra-ambra dene prakara becik kari sethithik

420.

Tunggak kalingan rone = tilas wong gedhe wis ora katon gedhene utawa luhur pangkate

421.

Tunggak kemadhuh = wong kang maune dadi mungsuh

422.

Tunjung tuwuh ing sela = wong kang maune dadi mungsuh

423.

Thenguk-thenguk nemu kethuk = nyambutgawe sakpenake nanging meksa nemu kabegjan

424.

Ucul saka kudangan = luput karo gegayuhane

425.

Ula marani gitik (gebug) = wong kang njarag marang bebaya

426.

Ulat madhep ati kareb = wis manteb banget kekarepane

427.

Ungak-ungak pager arang = duwe melik marang bojoning liyan

428.

Ulangan cumbon = angger lunga, ora suwe bali maneh

429.

Uyah kecemplung segara = menehi barang sethithik marang wong sugih banget

430.

Undhaking pawarta sudaning kiriman = kabar sing sumebar beda nyatane

431.

Udan tangis = akeh wong sing kesusahan amarga ketaman bencana

432.

Uwod gedebog = wong kang ora kena diprecaya kanggo lantaran rembug

433.

Wastra bedhah kayu pokah = wong nandhang tatu, babak kulite, putung balunge (wong ketula-tula uripe)

434.

Watra lungset ing sampiran = wong pinter ora diguroni wong liya nganti tuwa

435.

Wedi rai wani silit = wanine mung saka mburi, wedi yen adhep-adhepan

436.

Wedhus diumbar ing pakacangan = wong mlarat dipercaya njaga barang pakaremane

437.

Weruh ing grubyug, ora weruh ing rembug = melu-melu tumindak nanging ora ngerti kang dikarepake

438.

Wiwit kuncung nganti gelung = nuduhake wektu sing suwe banget (saka bocah nganti tuwa)

439.

Welsa tanpa alis = arep tetulung (melasi) wong liya nanging malah dadi bilaine

440.

Waras-wiris = sehat

441.

Wong wadon cowek gopel = drajating wong wadon kang ora pangaji

442.

Wis kebak sundukane = wis akeh banget kaluputane

443.

Yuwana mati lena = wong becik nemu cilaka jalaran ora ngati-ati

444.

Yitna yuwana, lena kena = sing ngati-ati bakal slamet, sing sembrana cilaka

445.

Yuyu rumpung mbarong ronge = wong kang nyantosani omahe, amarga wedi diganggu gawe wong liya kang ala pakartine

446.

Yiyidan munggwing rampadan = biyene wong durjana saiki dadi wong alim

447.

Yoga anyangga yogi = murid nirokake piwulange guru

Sumber

http://sastra-jawa007.blogspot.com/2010/01/paribasan-bebasan-saloka.html