Anda di halaman 1dari 4

20 IK, negende jaargang, nummer 6/7, 2010

Met de technologie achter de populaire Wii kan je meer dan alleen een spelletje doen in de
woonkamer. Vanuit het Universitair Medisch Centrum Groningen ontstond een nieuwe toepassing:
het verbeteren van operatieve vaardigheden van chirurgen. Serious gaming – van idee tot
innovatie.

Serious gaming
Leren opereren met Nintendo Wii

Jeroen de Boer

M
ediatheoreticus Marshall McLuhan stel- Leuker en goedkoper
de het al in 1960: er hoeft geen onder- “Chirurg Henk ten Cate Hoedenmaker en ik verbaasden ons
scheid te bestaan tussen lering en ver- over het feit dat we een duur en goed geoutilleerd simula-
maak. Sterker nog, een combinatie van torlab hebben, waar je prachtige ingrepen kunt oefenen,
beide leidt tot meer en betere resultaten. maar dat dit te weinig werd gebruikt”, trapt Goris af. “In
Het toepassen van games en gameprincipes binnen het on- 2007 verscheen een rapport van de Inspectie voor de Ge-
derwijs maakt van deze stelling dankbaar gebruik. Uit on- zondheidszorg, Risico’s Minimaal Invasie Chirurgie Over-
der andere een Amerikaans onderzoek onder geneeskun- schat, waarin geconcludeerd werd dat vooral chirurgen in
destudenten kwam naar voren dat de inzet van games een opleiding onaanvaardbaar veel fouten maakten bij de lapa-
welkome aanvulling op het curriculum was. Deze millenni- roscopie. Aan de oproep meer te gaan trainen werd echter
als hebben van huis uit al zulke ver ontwikkelde technische
vaardigheden dat ook de onderwijspraktijk hiermee reke-
ning dient te houden. De net generation maakt met plezier
kennis met nieuwe technologie door die eenvoudigweg in
de praktijk te gebruiken en ermee te experimenteren. En
zij heeft een voorkeur voor gepersonificeerd leren en een
bepaalde mate van interactiviteit. Nieuwe mediatechnolo-
gieën, zoals games, passen hier uitstekend bij.

Onverwachte ideeën
Dichtbij huis wordt deze kennis in de praktijk gebracht door
het UMCG en Grendel Games uit Leeuwarden. De Ninten-
do Wii bracht onderwijskundige Jetse Goris en zijn colle-
ga’s op onverwachte ideeën. Zij gebruiken de Wii om (aan-
komende) artsen vaardigheden bij te brengen voor het uit-
voeren van laparoscopische ingrepen (een kijkoperatie in
de buikholte). Deze medische ingreep is weliswaar weinig
De Wii motion Plus
ingrijpend, maar het blijkt dat een klein foutje relatief gro-
te gevolgen kan hebben. Oefening baart kunst, kun je dan
stellen, maar de praktijk wijst uit dat het artsen vaak aan de weinig gehoor gegeven. We zijn nagegaan wat daarvan de
tijd ontbreekt de vaardigheden te onderhouden. Dit tijdsge- oorzaken zouden kunnen zijn. Het bleek onder andere dat
brek is debet aan de meeste fouten. De standaard trainings- de kostbare simulatoren ver van de werkvloer staan. Iemand
methoden zijn echter weinig onderhoudend en de hiervoor die wil gaan trainen, moet hiervoor vrij nemen en dat wringt
benodigde apparatuur is kostbaar in de aanschaf. Het UM- met de verwachting dat medisch specialisten productie moe-
CG kwam hierom tot de conclusie gaming in te zetten om ten draaien. We dachten toen na over hóe iets te maken wat
de vaardigheden van de arts op peil te houden en te verbe- goedkoper is, wat léuker is én wat je dichterbij de werk-
teren. vloer brengt of wat je zelfs mee naar huis kunt nemen. Te-

IK, negende jaargang, nummer 6/7, 2010 21


gelijkertijd verscheen er wetenschappelijke literatuur waar- van bovenaf in het aquarium. Wanneer er een meisje langs-
uit bleek dat mensen die 3D games spelen, sneller zijn in loopt dat iets omstoot, ontstaat er verontreiniging in de tank
het leren van die laparoscopische vaardigheden en tijdens en vernietigen monsters het ecosysteem. Het is aan de spe-
het leerproces minder fouten maken. Tijdens een voeten- ler om met behulp van twee trocards (het instrumentarium
op-tafel-sessie viel ineens het kwartje: de bewegingsbestu- dat bij een laparoscopie gebruikt wordt − red.) de zaak te
ring van de Wii, met name de Wii Motion Plus, waarbij een redden. Het was best een magisch moment om dat concept
opzetstuk zit dat hem nog nauwkeuriger maakt. Artsen la- te zien. Wij gaven het idee aan Grendel over en ze kwamen
ten oefenen op een simulator is niet leuk genoeg. Je wordt met iets waar we zelf nooit opgekomen waren. Vervolgens
niet ondergedompeld in een verhaal en je mist de intrinsie- zijn we daarmee verder gegaan.”
Om het project handen en voeten te geven werd de hulp in-
geschakeld van de Triade Groep. Deze aan het UMCG geli-
eerde stichting houdt zich bezig met het vermarkten van
“It’s misleading to suppose there’s any basic difference
goede ideeën uit het ziekenhuis. Tevens dragen zij zorg voor
between education and entertainment. This distinction me-
de financiering. Daarnaast is het Medisch Centrum Leeu-
rely relieves people of the responsibility of looking into the
warden erbij betrokken, evenals het Leeuwarden Institute
matter. It’s like setting up a distinction between didactic
of Minimal Invasive Surgery (LIMIS), een opleidingscen-
and lyric poetry, on the grounds that one teaches, the other
trum dat is gespecialiseerd in geavanceerde laparoscopie.
pleases. However, it’s always been true that whatever plea- “We hebben vervolgens in samenwerking met Innovative
ses teaches more effectively.” Medical Device Solutions (IMDS) een controller gemaakt.
Marshall McLuhan in Classrooms without walls. Dat prototype hebben we gepresenteerd op de Games De-
In: Explorations in Communication, Boston, MA: veloper Conference in San Francisco”, zegt Goris. “De men-
Beacon Press; 1960. sen daar waren heel enthousiast. De meeste serious games
zijn namelijk echt ‘heel serious’. In de vorm is het dan wel
een spel, maar je wordt ondertussen wel steeds getoetst en
ke motivatie om verder te gaan. Weliswaar bestaat binnen het gaat overduidelijk over je iets leren. Wat ze zo leuk von-
de serious games business het idee dat simulatoren ook den aan ons concept was dat we de technische vaardighe-
games zijn, maar zij missen bijvoorbeeld het specifiek ver- den van de laparoscopie hebben gepakt, maar daar een to-
slavende karakter.” taal andere schil overheen hebben gelegd. Niet opereren,
maar robotjes helpen en puzzels oplossen. Op de Serious
Magisch moment Games Summit zijn we uitgroepen tot beste presentatie. For-
Met de geformuleerde wens een game te ontwikkelen, aan- bes heeft ons uitgeroepen tot één van de tien Games that
gevuld met een set van specifieke, aan laparoscopie ver- can change the world.”
wante criteria (onder andere slechte zichtbaarheid en het “Maar”, zegt Goris, “we hadden nog slechts een prototype.
ontbreken van schaduwen) is men naar Grendel Games ge- Een kritische succesfactor vanaf dat moment was dat we
stapt. En zij zagen heil in het concept. Goris: “Er lag al na een projectcoördinator hebben aangewezen: Diete de Boer.
drie weken een gameconcept dat we zelf nooit hadden kun- Zij zorgde voor een roadmap en het beleggen van een op-
nen bedenken. Een soort aquarium met daarin bollen waar- richtingsvergadering. Daarin werd uitgesproken wat we er-
in een soort artificial intelligence leeft. Er schijnt een lamp mee wilden en welke kant het op zou moeten gaan. Dat heeft

22 IK, negende jaargang, nummer 6/7, 2010


in het onderwijs. Van informele leersituaties leer je ontzet-
tend snel.”
Alhoewel serious games het momenteel helemaal zijn, voor-
ziet Goris wel een fase van bezinning – niet alleen op de me-
dische sector van toepassing. “Iedereen staat op de banken
en vraagt zich af wat men ermee kan”, zegt hij. “De ver-
wachtingen zijn hooggespannen, maar er zal een shake out
komen. Ik hoop dat wij een goede voorloper maken waar-
van anderen kunnen leren. Je ziet nu nog dat de vraag “Waar-
om moeten we iets met serious games?” beantwoord wordt
met “Omdát we iets met serious games moeten!”. Datzelf-
de zie je nu bijvoorbeeld met Microsoft Surface’s en Apple
iPad’s. Je moet je echter eerst afvragen “Wat willen we?”,
YouTube video Grendel Games en pas daarna besluiten welk medium daarvoor te gebrui-
ken. In ons geval heeft de Wii ontegenzeggelijk iets sexys,
heel veel richting gegeven. Daarnaast hebben we de B.V. maar er zit wel een kloppend verhaal achter.”
Cutting Edge Games opgericht, met daarin Grendel Games,
Triade/UMCG en het MCL/LIMIS. Er is namelijk veel geld Spannende tijden
mee gemoeid waardoor de belangen groot zijn. Binnen de Om een project als dat van het UMCG succesvol te laten
B.V. kunnen daarvoor goede zakelijke afspraken gemaakt zijn, zijn er volgens Goris drie kritische succesfactoren: al-
worden. We hebben momenteel een aantal task forces sa- lereerst is een goed netwerk nodig. Daarnaast een spin in
mengesteld, onder andere voor de controller, de game en het web die alle rondspringende kikkers binnenhoudt en
de marketing. Een raad van commissarissen behoudt het deadlines vaststelt. En ten slotte een passende context. In
overzicht. We hebben nu de spannende taak het prototype het laatste geval doelt hij op de aanwezigheid van de Wii.
te vermarkten en een entertainmentgame te ontwikkelen “We hanteren daarbij, net als Nintendo, de Blue Ocean-stra-
die voor iedereen te spelen is, ook zonder specialistische tegie”, zegt Goris. “In tegenstelling tot een Red Ocean-stra-
opzetstukken. Daarnaast is de validatie belangrijk.” tegie kleurt daarin het water niet rood omdat concurrenten
elkaar op leven en dood bestrijden, maar blijft het blauw
De tijd was rijp omdat er werkelijk nieuwe mogelijkheden worden onder-
Goris wijt het grotendeels aan de toegenomen technologi- zocht en nieuwe doelgroepen aangesproken. Het zijn span-
sche laagdrempeligheid dat het project van de grond is ge- nende tijden.”
komen: “De tijd was rijp voor een aanpak als de onze om-
dat de Wii er was. In de fysiotherapie zie je bijvoorbeeld het Jeroen de Boer (1973) is coördinator van de muziekbiblio-
veelvuldige gebruik van de Wii Balanceboard. Je kunt dus theek bij Bibliotheken Midden-Fryslan in Leeuwarden. Hij
óf voor 10.000 euro een specialistisch apparaat kopen óf een heeft bijzondere aandacht voor digitale ontwikkelingen die
Wii modden (technologie naar eigen wensen aanpassen – verwant zijn met muziek, auteursrecht, bibliotheekvernieuwing,
red.). Technologie die ver weg was en een vermogen kost- netneutraliteit, open source en open standaarden.
te om te ontwikkelen en aan te schaffen wordt ineens be-
naderbaar. Het soort spin-off zoals die van ons, is daarvan Links
weer een resultaat. Het ideaal is dat je voor de prijs van het - Universitair Medisch Centrum Groningen: www.umcg.nl
Guitar Hero-opzetstuk ook een operatieopzetstuk kunt ko- - Grendel Games: www.grendel-games.com
pen.” - Triade Groep: www.triadegroep.nl
Hij waarschuwt echter voor de gedachte dat de game oor- - LIMIS: www.limisleeuwarden.nl
spronkelijke scholing en training vervangt. “Met onze ga- - Medisch Centrum Leeuwarden: www.mcl.nl
me leer je geen laparoscopische ingreep te doen. Het is een - IMDS: www.imds.net
stap in het geheel. We proberen het saaie, op herhaling ge- - Blue Ocean Strategy: http://ow.ly/2H7AW
baseerde deel leuk te maken waardoor je er meer tijd in - Rapport Risico’s Minimaal Invasie Chirurgie Overschat:
steekt en de vaardigheden gemakkelijker automatiseert. http://ow.ly/2H7yZ
Daarna volgt dan de varkenslever, vervolgens kort de simu- - Onderzoek Medical student attitudes toward video games
lator en ten slotte, onder begeleiding, een patiënt. Het ver- and related new media technologies in medical education:
laagt in algemene zin de drempels computers te gebruiken http://ow.ly/2H9iW

IK, negende jaargang, nummer 6/7, 2010 23