Anda di halaman 1dari 8

http://www.geographia.

com/malaysia/cult
ures.html
Congkak
Dari Wikipedia Bahasa Melayu, ensiklopedia bebas.

Lompat ke: navigasi, gelintar

Congkak yang digunakan oleh kaum bangsawan di Malaysia.

Congkak merupakan sejenis permainan tradisional yang sering dimainkan sebagai


aktiviti dalaman atau sebagai pertandingan.

Senarai kandungan
[lipat]

• 1 Latar belakang
• 2 Asas permainan
• 3 Peraturan permainan
o 3.1 Perbezaan peraturan
• 4 Cara membuat congkak
• 5 Rujukan

• 6 Pautan luar

Latar belakang
Congkak yang dipercayai berasal daripada dunia Afrika atau Arab, bergantung kepada
teori mana yang anda percayai. Bagaimanapun, bukti tertua yang dijumpai oleh cari gali
purba yang dibiayai oleh Persatuan National Geographic menjumpai kepingan batu kapur
yang mempunyai dua liang selari bertarikh semenjak 5000 hingga 7000 SM di masa kini
Jordan.

Dari Timur Tengah, permainan ini tersebar ke Afrika. Congkak tersebar ke Asia melalui
pedagang-pedagang Arab.

Di Asia Tenggara, congkak mungkin berkembang dari Melaka memandangkan negeri ini
merupakan pusat perdagangan pada waktu dahulu.

Kanak-kanak di Kepulauan Caribbean juga bermain congkak. Congkak dipercayai


sampai ke sana melalui perdagangan hamba. Di sana, congkak dikenali sebagai warri
atau awari. Di Indonesia, congkak dikenali dengan nama congklak, di Filipina, sungka.

Pada zaman dahulu, golongan istana bermain congkak dengan menggunakan papan
congkak yang berukir mewah, sementara di kalangan rakyat jelata, ia sekadar dimainkan
dengan mengorek lubang di dalam tanah. Pada hari ini, congkak dimainkan di seluruh
dunia.

Congkak begitu popular dan diminati sehingga peminat-peminatnya mencipta pelbagai


laman web di internet. Dalam laman-laman web ini disenaraikan pelbagai maklumat
tentang congkak dalam budaya dan bangsa di seluruh dunia. Terdapat juga permainan
congkak dalam talian.

Asas permainan
Permainan congkak melibatkan pengiraan. Mereka yang cekap mencongak mempunyai
kelebihan mengumpul mata dan seterusnya memenangi permainan.

Papan congkak berbentuk bangau menyudu.


Dalam permainan congkak, terdapat dua bahan iaitu papan congkak dan buah congkak.
Papan congkak boleh diperbuat daripada pelbagai jenis kayu dan terdapat lima atau tujuh
lubang sebaris yang dikenali sebagai 'kampung' dan di kedua-dua hujungnya terdapat
lubang ibu yang dikenali sebagai 'rumah'. Panjang papan congkak tujuh lubang biasanya
sekitar 80 cm dan lebanya 18 cm. [1][2]

Dalam permainan ini, pemain akan memulakannya dengan serentak. Mereka akan
mengambil buah congkak dan dimasukkan secara satu persatu buah congkak ke dalam
setiap 'kampung' menuju ke rumah masing-masing menurut arah pusingan jam, sehingga
salah seorang berhenti di lubang yang kosong dan dianggap mati. 'Rumah' kepunyaan
sendiri terletak di lubang hujung sebelah kiri pemain. Pemain yang seorang lagi akan
terus berjalan sehingga dia berhenti di lubang yang kosong. Dan selepas itu setiap pemain
akan bergilir berjalan sehingga buahnya mati. Setiap pemain akan meneruskan permainan
sehingga kehabisan buah congkak, dan pemain akan mengisi lubang dengan buah yang
terdapat dalam lubang ibu. Pemain yang tidak cukup buah akan ditutup lubangnya, dan
pemain yang menang dalam giliran sebelumnya akan memulakan permainan. Ini akan
diulang sehingga salah seorang pemain tidak cukup buah bagi mengisi satu lubang
sekalipun dan dianggap kalah, atau apabila kedua-dua pemain sudah bosan.

Sekiranya pemain telah membuat satu pusingan, iaitu melepasi lubang ibu dan kembali
ke lubang sebelah pemain, ia boleh mengambil buah di sebelah lubang bertentangan
sekiranya ia mati di sebelah sendiri. Ini dikenali sebagai "tembak".

Peraturan permainan
Berikut merupakan peraturan permainan congkak yang paling biasa:[2][3]

1. Dua orang pemain duduk berhadapan menghadap papan congkak, dimulakan


dengan kedua-dua pemain serentak mencapai buah di kampung masing-masing
dan memasukkan buah satu demi satu di dalam lubang kampung dengan
pergerakan dari kanan ke kiri hingga ke rumah dan kampung lawan.
2. Gerakan diteruskan hingga buah yang terakhir pada tangan dimasukkan dalam
kampung kosong di kawasan sendiri atau lawan dan pemain hendaklah berhenti,
sekiranya buah itu jatuh atau mati di kampung sendiri. Pemain itu boleh
menembak kampung lawan yang setentang dengan kampungnya iaitu mengaut
kesemua buah (jika ada) di dalam kampung tersebut, hanya selepas membuat satu
pusingan.
3. Pihak lawan mengambil giliran meneruskan permainan hingga buahnya mati.
Sekiranya buah terakhir jatuh di dalam rumah sendiri, pemain boleh meneruskan
permainan dengan mengambil buah yang masih banyak di mana-mana kampung
sendiri. Sekiranya buah terakhir jatuh di kampung kosong pihak lawan, maka
permainan itu mati di situ sahaja dan pihak lawan boleh memulakan permainan
seterusnya hingga mati.
4. Sekiranya tidak terdapat sebarang buah di kampung pemain sungguhpun giliran
berada dipihaknya, maka giliran untuk menggerakkan buah akan berpindah
kepada pihak lawan.
5. Setelah tamat pusingan pertama, setiap pemain mengisi semula kampung dengan
buah congkak dan jika ada kampung yang tidak cukup buah, ia dianggap terbakar.
Kampung ini tidak boleh diisi apabila bermain pada pusingan yang kedua, ketiga
dan seterusnya hingga pihak lawan mengaku kalah.

Perbezaan peraturan

Walaupun permainan congkak kelihatan sama dengan permainan lain yang berasaskan
lubang dan buah seperti Manchala dan Sungka, terdapat beberapa perbezaan dari segi
peraturan.

Perbezaan utama ialah semasa permulaan permainan di mana permainan congkak


bermula serentak antara kedua-dua pemain. Pengagihan buah dalam permainan congkak
juga bergerak mengikut arah jam berbanding dengan permainan lain yang bergerak secara
melawan arah jam.

Cara membuat congkak


Lazimnya dibuat dari kayu hutan seperti merbau, keruing, balau dan sebagainya. Terdapat
juga papan congkak yang dibuat dari kayu rambutan, nangka dan sebagainya, mengikut
kemampuan si tukang pembuat congkak.

1. Kayu ditebang menggunakan kapak dan dipotong mengikut kepanjangan papan


congkak yang bergantung kepada lubang rumah yang dihasilkan kelak.
2. Kayu yang masih buah dibelah dua bahagian. Hanya satu bahagian sahaja yang
diperlukan dalam membuat congkak.
3. Setelah dibelah, gergaji digunakan untuk mengerat lebihan kayu yang tidak
terpakai. Parang atau pahat digunakan untuk melicinkan batang kayu tersebut.
4. Kayu tersebut akan dipahat untuk membuat lubang. Lubang-lubang ditebuk dalam
dua baris dan dinamakan ‘kampung’ yang mempunyai jumlah bilangan tertentu.
5. Ditebuk satu lubang besar di kedua-dua hujung yang dikenali sebagai ‘rumah’.
6. Pahat bermata halus digunakan untuk melicinkan lubang tersebut. Ini penting
supaya tidak menggelikan jari-jari pemain sewaktu bermain.
7. Setelah siap, papan tersebut akan diukir dengan pelbagai hiasan seperti bentuk
tumbuh-tumbuhan, kosmos, geometri dan sebagainya.
8. Papan congkak divarniskan dengan warna perang kekuningan, perang kemerahan,
perang atau hitam.

Congkak juga dihasilkan daripada logam ataupun tanah di kawasan pendalaman.


Tempurung kelapa digunakan supaya tangan tidak kotor terkena tanah.

Congkak zaman moden kebanyakkannya diperbuat dengan plastik keras atau kayu
mampat, dan dengan pelbagai jenis rekaan. Congkak juga diubahsuai menjadi mudah alih
(portable), dan boleh dibimbit untuk dibawa ke mana-mana sahaja.
Buah congkak lazimnya menggunakan biji guli, biji plastik, batu kecil, dan biji getah.
Namun demikian, buah congkak tidak mempunyai bentuk yang tetap; apa-apa sahaja
yang agak bulat dan sesuai boleh digunakan.[3]

Rujukan
1. ↑ Congkak (dalam B. Inggeris). ThinkQuest Library. Dicapai pada 18 April 2008.
2. ↑ 2.0 2.1 Congkak, a game of wits (dalam B. Inggeris). Brunei Darussalam
Newsletter. Brunei Darussalam Information Department (9 Februari 2008).
Dicapai pada 18 April 2008.
3. ↑ 3.0 3.1 Permainan Tradisional : Congkak. Malaysiana. Perpustakaan Negara
Malaysia (2000). Dicapai pada 18 April 2008.

Pautan luar
• Halaman Permainan Komputer Affendi - Congkak Digital

Diambil daripada "http://ms.wikipedia.org/wiki/Congkak"


Kategori: Permainan tradisional dari Malaysia

Pandangan

• Rencana
• Perbincangan
• Lihat sumber
• Sejarah

Alatan peribadi

• Log masuk / buka akaun

Pandu arah

• Laman Utama
• Tinjau
• Gotong-royong
• Hal semasa
• Laman rawak

perhubungan

• Tentang Wikipedia
• Masyarakat
• Perubahan terkini
• Muat naik pintar
• Hubungi kami
• Menderma
• Bantuan
• Kedai Kopi

Gelintar

Alatan

• Pautan ke laman ini


• Perubahan berkaitan
• Muat naik fail
• Laman khas
• Versi boleh cetak
• Pautan kekal
• Petik rencana ini

Bahasa lain

• Bahasa Indonesia
• Basa Jawa
• Deutsch
• English
• Italiano
• Tagalog

• Laman ini diubah buat kali terakhir pada 14:43, 9 Jun 2008.
• Kandungan disediakan dengan GNU Free Documentation License.
• Dasar privasi
• Perihal Wikipedia
• Penafian

Congkak sejenis permainan tradisional Melayu yang menggunakan papan kayu


berlubang atau lubang di atas tanah dan buahnya daripada biji congkak, biji getah,
biji guli dan lain-lain. Di utara semenanjung ianya dipanggil juga Jongkok.
Permainan ini telah wujud sejak zaman Kesultanan Melayu Melaka lagi, tetapi tidak
pasti asalnya, samada pengaruh luar telah datang bersama pedagang atau
sememangnya telah dicipta oleh orang Melayu ketika itu.

Papan Congkak

Peralatan yang digunakan untuk bermain congkak


biasanya diperbuat daripada batang pokok kayu besar
yang diukir seperti perahu. Disebelah hujungnya diukir
bentuk kepala pelbagai haiwan seperti burung manakala
dibahagian badan papan diukir dengan pelbagai ukiran
Melayu. Lubang sebesar 9sm. garis pusat dan 7sm.
dalam ditebuk atas permukaan papan tersebut.
Sekiranya permainan congkak di tanah, lubang digali dan
kemudian diletak tempurung kelapa supaya tangan tidak
kotor terkena tanah.

Lubang-lubang congkak dibuat dalam dua barisan selari


antara satu sama lain yang disebut kampung. Pada
penghujung kampung terdapat sebuah lubang besar dan
dalam dinamakan rumah. Jumlah kampung yang biasa
terdapat pada papan congkak ialah lima, tujuh atau
Papan sembilan sebaris. Kampung-kampung ini diisikan dengan
Congkak buah congkak sama banyak.

Cara Bermain

Dua orang pemain duduk berhadapan


menghadap papan congkak, dimulakan
dengan kedua-dua pemain serentak mencapai
buah di kampung masing-masing dan
memasukkan buah satu demi satu di dalam
lubang kampung dengan pergerakan dari
kanan ke kiri hingga ke rumah dan kampung
lawan.

Gerakan diteruskan hingga buah yang terakhir


pada tangan dimasukkan dalam kampung
kosong di kawasan sendiri atau lawan dan
Anak-anak gadis pemain hendaklah berhenti, sekiranya buah
sedang bermain congkak itu jatuh atau mati di kampung sendiri.
Pemain itu boleh menembak kampung lawan yang setentang dengan kampungnya
iaitu mengaut kesemua buah (jika ada) di dalam kampung tersebut.

Pihak lawan mengambil giliran meneruskan permainan hingga buahnya mati.


Sekiranya buah terakhir jatuh di dalam rumah sendiri, pemain boleh meneruskan
permainan dengan mengambil buah yang masih banyak di mana-mana kampung
sendiri. Sekiranya buah terakhir jatuh di kampung kosong pihak lawan, maka
permainan itu mati di situ sahaja dan pihak lawan boleh memulakan permainan
seterusnya hingga mati.
Setelah tamat pusingan pertama, setiap pemain mengisi semula kampung dengan
buah congkak dan jika ada kampung yang tidak cukup buah, ia dianggap terbakar.
Kampung ini tidak boleh diisi apabila bermain pada pusingan yang kedua, ketiga dan
seterusnya hingga pihak lawan mengaku kalah.

Galeri Congkak