Anda di halaman 1dari 6

HUKUM

Hukum terbahagi kepada:

(1) Hukum Akal ialah hukum yg didpti melalui tanggapan akal semata2 smd melalui
pemikiran, ketetapan dan pengalaman ke atas sst seperti api sifatnya membakar, 2
separuh drp 4, racun membunuh, lampu trafic light dsb

(2) Hukum Adat ialah hukum yg ditetapkan berdasarkan amalan dan budaya/tradisi masy
sst tempat spt buah tangan, jabat tangan, pusaka adat Perpatih dll

(3) Hukum Syarak ialah khitab (‫ )خطاب‬Allah yg berkaitan dgn tindakan atau perbuatan
mukallaf dgn perintah (utk buat/tinggal), pilihan atau tetapkan.
Hukum Taklifi
- Hukum syarak yang merujuk kpd tuntutan sama ada supaya melakukan,
meninggalkan atau memilih di antaranya
- Tuntutan/bebanan yang berada dalam kemampuan mukallaf
- Wajib, sunat, haram, makruh, harus

Tuntutan Kes/hukum
Melakukan - zakat cukup nisab
(wajib) - haji berkemampuan
- tunaikan janji

(sunat) - sedekah/senyum
Meninggal - zina
(haram) - bangkai

(makruh) - makan petai/budu


Memilih - berburu slps ihram
(harus) - qasar bg musafir
Pembahagian hukum taklifi:

1. Wajib
 Tuntutan yg membebankan.
 Janji balasan pahala kpd yang buat dan balasan azab kpd yg engkar
 Difahami drp ayat perintah atau ayat azab jika tidak melakukan
 Solat, puasa, mahar, nafkah,
 Jumhur ulama juga menamakannya sbg “farḍu” ttp Imam Hanafi membezakan
iaitu;
 jika dalil zanni/hadis aḥād/qiyas (wajib)-cth baca fatihah berdasar H
(‫)ل صلة إل بفاتحة الكتاب‬
 jika dalil qat’ie al-Q/hadis mutawātir (farḍu)-cth solat (‫أقيموا الصلة‬...)
 Hanafi m’hukum kufur bg org yg meninggalkan perkara farḍu

1
Pembahagian wajib
1. Wajib b’dasarkan waktu
1.1 Wajib muṭlaq – kewajipan yg dituntut syarak melakukannya ttp tidak
dikaitkan dgn masa tertentu spt qada’ Ramadhan, kaffarah sumpah,
mengerjakan haji
1.2 Wajib Muqayyad – kewajipan yg dituntut syarak melakukannya dan
dikaitkan dgn masa tertentu spt solat 5 waktu, puasa Ramadhan.

Wajib ini juga terbahagi kpd dua;


1.1 Wajib Muwassa’ – masa menunaikan wajib adalah panjang smd pd awal,
tengah atau akhir spt waktu utk solat zohor. Dalam waktu ini, niat penting
utk bezakan dgn ibadat lain atau fardu/sunat
1.2 Wajib Muḍayyaq – masa menunaikan wajib adalah terhad spt puasa
Ramadhan, haji. Niat tidak utama, sbb waktu terhad cth niat puasa sunat
jd wajib

Adā’ – apabila melakukan wajib tersebut dlm waktunya dgn rukun yg tepat/sempurna
I‘ādah – apabila mengulangi ibadat yg dilakukan sbelumnya yg tidak sempurna pada
waktunya
Qaḍā’ – apabila pengulangan tersebut bukan pada waktunya

2. Wajib berdasarkan kadar


2.1 Wajib muḥaddad – syarak telah tentukan kadar tertentu spt bil.
Solat/rakaat, zakat, diyat, harga jual beli, nazar
2.2 Wajib ghayr muḥaddad – syarak tidak tentukan kadar tertentu spt jumlah
sedekah, tolong menolong, beri makan org miskin. Ia tidak jadi hutang
atas dhimmah krn x ditentukan

3. Wajib berdasarkan tuntutan


3.1 Wajib mu‘ayyan – tuntutan syarak berdasarkan‘ayn tertentu spt solat,
puasa, pulangkan brg yg dirampas/disewa
3.2 Wajib ghayr mu‘ayyan – tuntutan syarak bukan ke atas ‘ayn ttp
terkandung dlm beberapa perkara yg mubham dan blh dipilih
(mukhayyar) spt smd ambil bayaran/tukar tebusan atau kafarah sumpah
pilih satu drp 3 smd beri makan/pakai 10 miskin atau merdeka seorang
hamba/puasa 3 hari

4. Wajib berdasarkan pelaku


4.1 Wajib ‘ayni – kewajipan ke atas setiap mukallaf spt solat, puasa
4.2 Wajib kifā’i – kewajipan ke atas sekumpulan mukallaf spt solat jenazah,
kehakiman, perubatan. Wajib ini boleh berubah menjadi wajib ‘ayni jika
maksud tidak tercapai spt jihad ketika negara diserang/darurat

* Terdapat juga perkara bukan wajib tetapi menjadi wajib apabila


1). Ia menjadi pelengkap kpd sesuatu kewajipan spt membaca fatihah dalam solat,
mengambil wuduk utk solat, bawah kaedah:

2
‫ما ليتم الواجب إلبه فهو الواجب‬
2). Ia dinazarkan spt puasa sunat
3). Diberikan salam/jemputan

2. Sunat – Tuntutan yg ringan.


 Janji balasan pahala dan diberi pujian kpd pelaku.
 Tetapi tiada azab/siksa kpd yg engkar/tinggal cuma kekadang
dicela kpd yang tinggal sebhgn sunat
 Mengandungi ayat suruh ttp dgn qarinah tidak wajib, cth ttg
hutang:
‫يأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين‬
‫إلى أجل مسمى فاكتبوه‬
qarinah (‫)فإن أمن بعضكم بعضا فاليؤد الذي أؤتمن أمانته()فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا‬
 Sunat disebut juga sbg mandūb, nāfilah, mustaḥab, taṭawwu’,
iḥsān, faḍīlah
 Beberapa peringkat sunat:
i. Sunat muakkad/al-hudā – biasa dilakukan Rasulullah tanpa tinggal spt
solat 2 rakaat qabliyyah subuh, nikah ketika mampu, azan (tinggal akan
dicela tp tidak berdosa)
ii. Sunat ghayr muakkad – tidak selalu dilakukan Rasulullah spt solat 4
rakaat sblum zohor, sedekah kpd yg mampu bekerja
iii. Fadilat/adab/sunat zā’idah – ikuti amalan/kebiasaan Rasulullah spt adab
makan, minum, tidur, jalan
 Terdapat juga sunat yg walau tidak wajib kpd individu ttp
hendaklah dilazimi oleh jamaah spt solat berjemaah di sesuatu penempatan.
 Begitu juga perkahwinan, sunat utk individu dan wajib utk
jamaah. Hukumnya spt fardu kifayah krn tanpanya menghilangkan umat Islam.

3. Haram – Larangan yang membeban supaya meninggalkan sst melalui:


 Perbuatan: maksiat/dosa, curi, zina
 Perkataan: umpat, maki, batu api
 Hati: hasad dengki, dendam
 Benda: arak, babi, najis
- Setiap najis itu haram ttp bukan semua yg haram itu najis.
- Najis terbahagi kepada:
i. Najis ḥukmi - kafir
ii. Najis ‘Ayni – tahi, babi

- Haram terbahagi kepada:


i. Haram Lidhātih – sejak mula spt curi, zina, kwin mahram
ii. Haram Lighayrih – dgn sbb lain yg baru spt solat dgn kain curi, puasa
wiṣāl (b’terusan 24 jam)

4. Makruh – Larangan yang ringan dalam maksud membersih (tanzih)

3
- tiada implikasi azab/dosa
- memp unsur tegahan dalam 2 bentuk:
i. Makruh tanzih – larangan dgn dalil ẓanni spt makan sst yg busuk spt
petai, budu
ii. Makruh taḥrīm – larangan dgn dalil qaṭ‘i spt meminang tunangan org,
pakai sutera/emas
- makruh bukan lawan kpd sunat. Oleh itu, tidak melakukan sunat ba‘diyyah slps
maghrib bukan bermakna melakukan sst. yang makruh

5. Harus – Syarak memberi pilihan smd utk melakukan atau tinggal


• Lafaz (‫)ل جناح‬
Meminang dgn sindiran (‫)ل جناح عليكم فيما عرضتم به من خطبة النساء‬
• tiada ayat utk perintah/tegah

Hukum Wad‘ie
- Hukum syarak yang berkait dengan sebab, syarat dan halangan (‫)مانع‬.
- Tidak disyaratkan dalam kemampuan mukallaf, ada/tiada - hukum tetap ada

Kemampuan Kaitan Hukum


Mencuri Sebab Potong tangan
Berzina Sebab Sebat/Rejam
J/beli Sebab Pindah milik
Nikah Sebab Halal sentuh
2 saksi Syarat Sah akad nikah
Wuduk Syarat Sah solat
Bunuh waris Halangan Tiada pusaka
Bunuh pewasiat halangan Tiada wasiat
X Kemampuan Kaitan Hukum
Terbit anak bulan Sebab Wajib puasa
Terbenam mentari Sebab wajib maghrib
Sabit nasab Syarat Mewarisi
Mimpi basah Syarat Baligh, taklif
Cerdik, baligh Syarat Sah akad
Gila, hilang akal halangan daripada taklif
Waris halangan daripada wasiat
Status Bapa halangan daripada qisas
Sebab
• Sst yg syarak jadikan petanda atas sst yg lain yg menjadi akibat (hukum)
• ada sebab ada akibat, x sebab x akibat
(‫)أقم الصلة لدلوك الشمس‬
(‫)فمن شهد منكم الشهر فليصمه‬
• tidak m’ikat – gali lubang/ternakan

Syarat

4
• Sst yg ada atau x hukum bergantung pdnya iaitu ada syarat maka ada masyrut,
x syarat x ada masyrut, ada masyrut x mesti ada syarat
• Cth, ikatan kawin adalah syarat utk talak, tanpa ikatan kawin x ada talak, ttp
ada ikatan kawin x mesti perlu jatuhkan talak
• Cth lain, wuduk-solat
• Syarat nafāz – syarat yg dpt menyempurnakan sebab cth qisas sebab kpd
membunuh dgn syarat sengaja
• Syarat tak nafāz – syarat yg x menyempurnakan sebab cth. cerai luar akad
perkahwinan; atau syarat yg berlawanan dgn hukum syarak
• Beza syarat [hal diluar hakikat sst] dan rukun [sendi-sbhgn drp sst] cth syarat
solat-bersuci dan rukunnya-ruku’
• Syarat terbahagi:
[1] syarat syar’i (‫ –)شرعي‬ditetapkan oleh nas syarak
eg. 2 saksi dlm akad nikah
[2] syarat ja‘li (‫ –)جعلي‬ditetapkan oleh manusia mukallaf
eg. takliq dalam talaq
syarat ini apabila diakui oleh syarak akan menjadi syarat syar’i

Halangan
• Sst yg dgn wujudnya akan meniadakan hukum/membatalkan sebab
• Walaupun ada sebab, halangan boleh meniadakan hukum spt anak sbb kpd pusaka
ttp pembunuh menghalang pusaka
• Halangan ada beberapa bentuk:
[1] Selamanya: kwin mahram/susuan
[2] Sementara: adk bradik/mak sdr
[3] Memulakan: haid
[4] Meneruskan: mafqud kembali
[5] Memula/menerus: ihram

Azimah
• Hukum syarak yg tidak mengalami sebarang perubahan yg membawa
rukhsah

Rukhsah
• Hukum yg dituntut dgn tuntutan asal ttp diringankan dgn hukum baru
• Rukhsah terbahagi pada;
[1] tarfih iaitu hukum azimah masih ada ttp diringankan spt kata kafir,
merosak harta orang krn paksaan
(‫)فمن اضطرغيرباغ ولعاد فل إثم عليه‬
[2] isqat yg menghilangkan hukum azimah spt minum arak, mkn bangkai
akibat darurat dan qasar solat

5
• Bentuk keringanan:
[1] sepenuhnya – solat bagi haid, jumaat/haji/umrah/jihad bg yg uzur
[2] sebahagian – qasar kpd solat ruba’iyyah
[3] gantian – ganti wuduk/mandi dgn tayamum; ganti beras dgn duit (zakat); ganti
qiyam dgn duduk/baring/dsb bg solat org sakit; ganti puasa dgn makan bg yg
uzur
[4] kemudahan - haram jadi halal spt khinzir, arak (darurat); mkn bangkai utk ubat;
jual salam (ma’dum]
[5] mendahulukan – jamak taqdim, zakat sblum haul, fitrah dlm Ramadhan
[6] melewatkan – jamak ta’khir, tangguhkan puasa bg sakit/musafir, lewatkan solat
bg kecemasan spt selamat org lemas

• Hukum rukhsah ada 5 iaitu;


[1] Wajib – makan bgkai krn darurat
[2] Sunat – qasar solat, melihat tuning
[3] Harus – jual beli salam
[4] Khilaf awla – sapu khuf, jamak dan berbuka dlm musafir
[5] Makruh – qasar jarak < 3 marhalah