Anda di halaman 1dari 7

LEMBAR KEGIATAN PESERTA DIDIK

Termokimia
Reaksi Eksoterm dan Reaksi Endoterm

NAMA : .........................................................

No Absen:

.......................................................

Kelas XI semester 1
Petunjuk Belajar
Peserta didik:

1. Mengamati fenomena yang disajikan


2. Mengidentifikasi masalah pada fenomena yang disajikan
3. Mengakses link laboratorium maya yang telah disediakan pada e-learning
SMA Hang Tuah 5 Sidoarjo
4. Mencatat data hasil pengamatan pada LKPD secara individu
5. Menganalisis data hasil Pengamatan dan membuat simpulan
6. Mengupload hasil LKPD yang telah dikerjakan pada e-learning SMA Hang
Tuah 5 Sidoarjo

Reaksi Eksoterm dan Reaksi Endoterm

Kompetensi Dasar

3.4 Menjelaskan konsep perubahan entalpi reaksi pada tekanan tetap dalam persamaan
termokimia

Indikator
3.4.2. Mengidentifikasi reaksi eksoterm dan reaksi endoterm

Tujuan Pembelajaran

3.4.2.1 Disajikan fenomena dalam kehidupan sehari-hari, peserta didik mampu


mendeskripsikan ciri-ciri reaksi eksoterm dan endoterm dengan benar
3.4.2.2 Berdasarkan data hasil percobaan, peserta didik dapat mengidentifikasi reaksi
eksotrm dan endoterm yang terjadi dengan tepat
3.4.2.3 Berdasarkan fenomena reaksi eksoterm dan reaksi endoterm, peserta didik
mampu menentukan grafik perubahan entalpi reaksi eksoterm dan reaksi
endoterm dengan tepat

1
BAGIAN
1
FENOMENA

Tentunya kalian pernah melakukan kegiatan


pramuka bukan? Pada saat malam hari, biasanya
dilakukan kegiatan api unggun. Saat berada disekitar
api unggun tersebut badan kita akan merasa hangat..

Berbeda saat kita mengoleskan alkohol pada kulit.


Apa yang akan kita rasakan? Ya, kita akan merasakan
dingin saat mengoleskan alkohol pada kulit kita.

Pernahkah kalian berfikir mengapa badan kita merasa hangat pada saat
berada di sekitar api unggun dan merasakan dingin pada saat kita
mengoleskan alkohol pada kulit? Hal ini terjadi karena akibat adanya
suatu proses perpindahan energi. Bagaimana jika proses ini terjadi pada
suatu reaksi kimia? mari kita pelajari lebih dalam hari ini...

Berdasarkan fenomena / stimulus diatas, apa permasalahan yang


bisa kalian identifikasi?

Temukan masalah dari fenomena tersebut!


..................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................

Coba kalian buka buku literatur kalian, apa yang sebenarnya terjadi pada peristiwa
tersebut?
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

2
Untuk memperdalam pemahaman kita mengenai masalah pada
fenomena tersebut, mari kita lakukan eksperiment berikut!
Rancangan Percobaan
Untuk percobaan reaksi eksoterm dan reaksi endoterm ini, akses laboratorium maya pada
link yang telah disediakan pada e-learning, lalu lengkapi kolom bahan percobaan dibawah
ini sesuai dengan zat yang digunakan dalam percobaan!
Alat dan bahan

Alat Bahan

1. Gelas Kimia 1.
2. Pipet tetes 2.
3. Termometer
3.
4. Wadah bahan padat
4.

5.
6.

7.
8.

Langkah kerja

Tuliskanlah langkah kerja pada setiap percobaan percobaan sesuai dengan langkah pada
laboratorium maya yang kalian akses!
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

3
Data Hasil Pengamatan
Buatlah tabel untuk menuliskan hasil percobaan yang telah kamu lakukan!

Percobaan Suhu Perubahan


Reaktan Jenis Reaksi
Ke- Awal Suhu
Akhir
1. NaOH(aq) + HCl(aq)
2. NaHCO3(aq) +
HCl(aq)
3. COCl2(s) + H2O(l)
4. NaOH(s) + H2O(l)

Analisis Data
Dari hasil pengamatanmua diatas, jawablah pertanyaan berikut ini!
1. Tentukan reaksi manakah yang bersifat eksoterm dan reaksi manakah yang bersifat
endoterm! Gambarkan diagram tingkat energinya dan Tulis persamaan termokimianya!
Reaksi yang bersifat eksoterm:
1) Reaksi antara ........................................................................................
Hasil pengamatan perubahan suhu:...............................................
Diagram tingkat energi:........................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
Persamaan termokimianya:...................................................................
2) Reaksi antara ........................................................................................
Hasil pengamatan perubahan suhu:...............................................
Diagram tingkat energi:........................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
Persamaan termokimianya:...................................................................

4
Reaksi yang bersifat endoterm:
1) Reaksi antara .........................................................................................
Hasil pengamatan perubahan suhu:................................................
Diagram tingkat energi:..........................................................................
................................................................................................................
................................................................................................................
................................................................................................................
................................................................................................................
Persamaan termokimianya:....................................................................
2) Reaksi antara ..........................................................................................
Hasil pengamatan perubahan suhu:..............................................
Diagram tingkat energi:..........................................................................
................................................................................................................
................................................................................................................
................................................................................................................
................................................................................................................
Persamaan termokimianya:...................................................................

2. Bagaimana ciri-ciri reaksi eksoterm dan endoterm?


..............................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................

Kesimpulan
Apa kesimpulan dari percobaan yang telah kamu lakukan?
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................

5
Kesimpulan
Berdasarkan kajian literatur dan jawaban pertanyaan analisis pada LKPD ini, simpulkan
peerbedaan reaksi eksoterm dan reaksi endoterm pada tabel berikut!

Aspek Pembeda Reaksi Eksoterm Reaksi Endoterm

Pengertian

Arah perpindahan kalor

Perubahan suhu
lingkungan

Nilai perubahan entalpi

Grafik perubahan entalpi