Anda di halaman 1dari 562

KRALN DN mis, ekilsizlemi, kimi zalimce kesilip biilmiti ama yine de ou kendini belli eden zelliklerini tayordu ve sanki

ac ekerek lmlerdi; her biri Kapaksz Gz iaretiyle dvme lenmiti. Fakat istedikleri kadar ekilleri bozulmu ve aalanm olsunlar, bylelikle, insanlar bu yolla bir kez daha bir zamanlar batan aa silahlarla marurca yryen, tarlalar sren veya tepelerdeki yeil vadilerinden bayram gnleri iin aalara inen tandklar birini grm oluyorlard. Bou bouna sallyorlard yumruklarn Cmlekaps'nn nnde kaynaan acmasz dmanlarna. Lanetlere kulak astklar, Batl insanlarn dillerinden anladklar yoktu; kaba sesleriyle hayvanlar veya le kargalar gibi lklar atyorlard. Fakat ksa bir sre sonra ayaa kalkp Mordor ordularna kar koyabilecek yree sahip ok az kii kalmt. nk alktan daha tez bir silah vard Karanlk Kule'nin Efendisi'nin: Korku ve mitsizlik. Nazgl bir kez daha geldi; artk Karanlklar Efendisi byd ve btn gcn ortaya dkt iin, sadece onun iradesini ve garazn syleyen sesleri ktlk ve dehet doluydu. l insanlarla karnlarn doyurmay uman akbabalar gibi durmadan dndler durdular ehir'in zerinde. Hem gr, hem de at menzili dnda uuyorlard ama varlktan hep oradayd, lmcl sesleri havay yrtyordu. Gitgide daha da dayanlmaz bir hal aldlar her yeni lkla. Sonunda, en yiit adamlar bile gizli tehlike zerlerinden geerken kendilerini yere atmaya baladlar; veya zihinlerine bir karanlk basar, artk sava hakknda dnemez olup da sadece gizlenmeyi, emekleyip bir yere sinmeyi ve lm dnr hale gelirken silahlar sinirleri boalm ellerinden dyor, ylece dikilip kalyorlard. Btn o kara gn boyunca Faramir, aresiz bir ate iinde rpnarak Ak Kule'deki odada yata zerinde yatt; lyor, dedi biri, ksa sre sonra surlardakj ve sokaklardaki adamlarn hepsi "lyor" diyorlard. Babas yannda oturuyor, hibir ey sylemiyor ama seyrediyor ve artk savunma konusuna hi aldr etmiyordu. Bylesine karanlk saatlerin varln hi bilmemiti Pippin, Uruk-hai'nin penelenndeyken bile. Hkmdar'n hizmetinde beklemekti onun grevi ve bekliyordu da, ama grne gre onu, kendi korkularn elinden geldiince bastnrken, aydnlatlmam odann kapsnn yannda ayakta unutmulard. Ve bakarken ona yle geldi ki Denethor sanki gzleri nnde gitgide yalanyordu; sanki o marur iradesini GONDOR KUATMASI bir ey kapatvermi, kat akl yenilmiti Elem yapmt bunu, belki bir de vicdan azab. O acmasz yzde gzyalar gryordu; bu hiddetten daha dayanlmazd. "Alamayn beyim," diye kekeledi. "Belki de iyileir. Gandalfa sordunuz mu?" "Beni byclerle avutma!" dedi Denethor. "Ahman umudu suya dt. Dman onu buldu, artk gc artyor; dncelerimizi teker teker biliyor, ne yaparsak yapalm bouna. "Olumu nankrce, kutsamadan gereksiz bir tehlikeye yolladm; ve ite burada damarlarnda zehirle yatyor artk. Yo, yo, artk savata ne olursa olsun benim soyum tkeniyor; Vekilharlar Slalesi dahi baaramad. Tepelerde hrsz gibi saklanan insanlann krallarndan ka-lanlan da kt insanlar ynetecek ta ki birer birer avlanncaya kadar." Kapya, ehir'in Hkmdan'n aran adamlar dayand. "Hayr, aaya inmeyeceim," dedi. "Olumun yannda kalmalym. Her ey bitmeden nce hl konuma ihtimali var. Fakat buna da bir vakit kalmad. Kimi isterseniz onu izleyin, hatta umutlan suya dm olsa da Gri Aptal' bile izleyebilirsiniz. Ben burada kalacam." Bylece Gondor ehri'nin son savunmasnn kumandasn Gan-dalf almt. Nereye gitse adamlarn yrekleri hafifliyor, kanatl glgelerin hatras siliniyordu. Yorulmak nedir bilmeden gitti geldi Hisar' dan Cmlekaps'na, surlar boyunca kuzeyden gneye; onunla birlikte Dol Amroth Prens'i de gidiyordu, prl prl zrhlar iinde. nk Nmenor soyunu bozulmadan devam ettiren prens ve silanrleri, beyliklerini muhafaza ediyorlard. Onlar gren adamlar yle fslda-yordu: "Ayn eski hikyelerin anlatm olduu gibi; o halkn damarlarnda elf kan var, nk Nimrodel halk bir zamanlar oralarda uzun sre yaamlar." Sonra karanlk iinde biri Nimrodel'in arksndan veya Anduin Vadisi'ne ait, yitip gitmi yllardan gelen dier arklardan birka beyit okuyordu. Yine de onlar uzaklatklarnda glgeler yeniden adamlarn zerine abanyor, yrekleri

souyor ve Gondor'un bahadrl kl oluyordu. Ve byle byle, korkularla dolu lo gnden, aresiz gecenin karanlna getiler. Yangn artk ehir'in ilk dairesinde denetimsiz bir ekilde ykseliyordu; d surlardaki garnizonun daha imdiden geri ekilme yollar kesilmiti. Fakat orada, grev yerlerinde kalm olan sadk kiilerin says ok azd; ou ikinci kapnn gerisine kamt. 105 OONDOR KUATMASI 104 KRALIN DN arpmann ok gerisinde Nehir zerine aceleyle bir kpr kurulmu, btn gn boyunca byk bir sava gc ve malzemesi akmt bu kpr zerinden Sonunda, gecenin yarsnda saldn balad. nc kollar, ate dolu siperler arasnda braklm birok dolambal yoldan geti. Yaklatka uradklar kayb hie sayarak durmadan ilerlediler, hl bir arada, sr gibi okularn menziline girdiler. Fakat artk gerekten de onlara byk bir zarar verebilecek ok az kii kalmt surlarda; geri yangnlarn Gondor'un bir zamanlar vnd cinsten okular iin birok hedefi gzler nne seriyordu. Sonra e-hir'in yiitliinin oktan krlm olduunu fark eden gizli Komutan gcn ortaya koydu. Yava yava, Osgiliath'ta ina edilmi olan kocaman kuatma kuleleri karanln iinden ilerledi. Ak Kule'dek odaya haberciler geldi yine; Pippin onlan ieri ald, nk ok aceleleri vard. Denethor yzn yava yava Faramir'in yznden evirdi ve onlara sessizce bakt. "ehir'in ilk dairesi yanyor beyim," dediler. "Emirleriniz nedir? Hl Hkmdar ve Vekilharsnz. Herkes Mithrandir'i izlemiyor. Adamlar surlardan kap, surlar korumasz brakyor." "Neden? Neden kayor ahmaklar?" dedi Denethor. "Madem eninde sonunda yanacaz bir an nce yanmakta yarar var. enlik ateinize geri dnn! Ben mi? Ben imdi cenazemi yakmak iin hazrlanan odun ynnn zerine gideceim. Kendi ynmn zerine! Denethor ile Faramir'in mezar olmayacak! Mezar yok! Mumyalanm lmn uzun ve yava uykusu yok artk. Bat'dan buraya gemiler gelmeden nceki barbar krallar gibi yanacaz. Bat kaybetti. Gidin geri, yann!" Haberciler selam ve cevap vermeden dnp katlar. Artk Denethor ayaa kalkm ve biraz nce elinde tuttuu Faramir'in ateli elini brakmt. "Yanyor, daha imdiden yanyor," dedi hznle. "Ruhunun evi ufalanyor." Sonra yavaa Pippin'e doru giderek, ona bakt. "Elveda!" dedi. "Elveda Paladin olu Peregrin! Hizmet sren ksa oldu ve artk sonuna yaklayor. Kalan o az sreden de azat ediyorum seni. Git artk verence en uygun ekil naslsa yle l. Ve kiminle istersen onunla 61, hatta ahmakl seni bu lme getirmi olanla bile. Hizmetkrlarm yolla bana ve git. Elveda!" "Ben elveda, demeyeceim beyim," dedi Pippin diz kerek. Sonra aniden yine hobbitvari bir ekilde ayaa kalkt ve yal adamn gzlerinin iine bakt, "izninle ayrlacam beyim," dedi; "nk gerekten de Galdalf grmeyi ok arzu ediyorum. Ama o bir ahmak deildir; onun yaamdan umudu kesilmedike benim lmeye hi niyetim yok. Fakat ne kendi szmden, ne de senin hizmetinden azat edilmek istemiyorum, sen yaadka. Ve en sonunda Hisar'a gelirlerse burada senin yannda bulunmay ve belki de bana verilen silahlan da hak etmeyi dnyorum." "Nasl istersen yle yap Efendi Buukluk," dedi Denethor. "Ama benim hayatm paraland artk. Hizmetkrlarm yolla bana!" Tekrar Faramir'e dnd. Pippin onu brakarak hizmetkrlar ard; hizmetkrlar geldi: Ev halkndan alt adam, gl ve zarif; yine de ar karsnda titriyorlard. Fakat Denethor sakin bir sesle Faramir'in yatann zerine scak rtler rtmelerini ve yata yukar tamalarn buyurdu. Onlar da yle yaptlar, yata kaldrarak odadan karttlar. Yava yava attlar admlarn, ateli adam mmkn olduu kadar az rahatsz etmek iin. Artk iki bklm halde bir bastona dayanan

Denethor onlan izledi; en son Pippin gidiyordu. Ak Kule'den kp yrdler; sanki bir cenaze tarm gibi, zerlerinde asl duran bulutun aadan gelen donuk krmz ate taprO-lanyla aydnlatlm olduu karanla doru. Yava yava getiler byk avluyu ve Denethor'un tek bir szyle Kuru Aa'n yannda durdular. Herkes sessizdi, aadaki ehir'deki sava grltleri hari; suyun l dallardan karanlk havuza hznl hznl damlayn duyabiliyorlard. Sonra, nbetinin hayret ve keder dolu baklar altnda Hisar kapsndan geip gittiler. Batya dnUnce sonunda altnc dairenin geri surlanndaki bir kapya vardlar. Fen Hollen deniyordu buraya, nk cenaze dnda hep kapal tutulurdu ve sadece ehir'in Hkmdar veya llerin evlerine bakanlar ve mezarlara yadigrlar getirenler bu yolu kullanabilirdi. Kapnn gerisinde birok kavisle dolanarak aada, Mindolluin'in sarp kayalarnn glgesi altnda Krallarn ve Vekilharlarnn kaanelerinin bulunduu dar bir araziye inen bir yol uzanyordu. Yolun kenarnda, kk bir evde bir kapc oturuyordu; gzlerinde 106 KRALIN DN 107 GONDOR KUATMASI korku, elinde bir lambayla ilerledi. Hkmdarn buyruuyla kapy at ve sessizce geriye dayad; onlarda kapcnn elinden lambay alarak kapdan getiler. Lamba yla bir saa bir sola sallanan kadim surlar ve yol kenarndan ykselen ok stunlu korkuluklarn arasndan yukar doru trmanan yol karanlkt. Rath Dinen'e yan Sessiz Cadde'ye gelinceye kadar aa, aa doru indike ar ayak sesleri solgun kubbeler, bo salonlar, oktan lm adamlarn suretleri arasnda yanklanp durdu; sonra Vekilharlarn Evi'ne girerek yklerini braktlar. Burada Pippin etrafna huzursuz huzursuz baktka, minik lambann kefenli duvarlarna drd koca glgelerle rtlm gibi duran tonozlu geni bir odada olduunu grd. Mermerden oyulmu bir sr masa dizisi zorlukla seilebiliyordu; her masa zerinde, elleri kavuturulmu, ba taa yaslanm uyuyan ekiller vard. Fakat yaknda duran bir masa bombotu. Denethor'un bir iaretiyle Faramir ile babasn yan yana yatrdlar ve ikisini de tek bir rtyle rttler; sonra da l yatann yannda yas tutan insanlar gibi boyunlar bkk durdular. Sonra Denethor alak sesle konutu. "Biz burada bekleyeceiz," dedi. "Fakat mumyaclara haber yolla-maym. Bize abuk tutuan odun yollayn, etrafmza ve altmza yn. Ve emir verdiimde bir meale atn. Byle yapn ve bir daha benimle konumayn. Elveda!" "izninizle beyim!" dedi Pippin ve dnerek bu lm dolu evden dehet iinde kat. "Zavall Faramir!" diye dnd. "Gandalf bulmalym. Zavall Faramir! Gzyandan ok ilaca ihtiyac olduu kesin. Ah, Gandalf nerede bulacam? lerin sarpa sard yerde herhalde, onun da len ya da ldran birine ayracak zaman olmayacaktr." Kapda, orada nbet beklemek iin kalan hizmetkrlardan birine dnd. "Efendiniz kendinde deil," dedi. "Yava olun! Faramir hayattayken buraya odun getirmeyin! Gandalf gelirceye kadar bir ey yapmayn!" "Minas Tirith'in efendisi kim?" diye cevap verdi adam. "Hkmdar Denethor mu, Gri Gezgin mi?" "Ya Gri Gezgin, ya da hi kimse, grne gre," dedi Pippin; ayaklarnn onu tayabildii hzla geriye, yukar doru dne dne trmanan yola kotu, akn kapcy geerek kapdan kt ve Hisar'n kapsna yaklancaya kadar yoluna devam etti. Kapdan geip giderken nbeti onu selamlad; o zaman Beregond'un sesini tand. "Ne yana kouyorsun Efendi Peregrin?" diye seslendi. "Mithrandir'i bulmaya," diye cevap verdi Pippin. "Hkmdar'n ii acildir ve benim seni oyalamamam gerekir," dedi Beregond; "ama eer mmknse abuk abuk anlat: Neler oluyor? Hkmdarmz nereye gitti? Nbeti imdi

devraldm ama onun Kapal Kap'ya doru gittiini duydum; adamlar nnde Faramir'i tayor-larm." "Evet," dedi Pippin, "Sessiz Cadde'ye." Beregond gz yalarn gizlemek iin ban edi. "lyor olduunu sylemilerdi," diye i geirdi, "ld demek." "Hayr," dedi Pippin," daha deil. Ve hl lmnn engellenebileceini zannediyorum. Fakat ehir'in Hkmdar, Beregond, ehri ele gemeden dt. Akln kard, artk tehikeli biri." abuk abuk Denethor'un garip szlerini ve ilerini anlatt. "Hemen Gandalf bulmam gerek." "O halde atmaya inmen lazm." "Biliyorum. Hkmdar bana izin verdi. Fakat Beregond eer elinden gelirse, olacak olan korkun eyleri engelle." "Hkmdar, siyah ve gm giyenlerin kendi emri olmadan grev yerlerinden ayrlmalarna izin vermez." "Eh o halde Faramir'in yaam ile emirler arasnda bir seim yapman gerekecek," dedi Pippin. "Emirlere gelince, bence muhatabnz bir deli, bir bey deil. Gitmem gerek. Eer gelebilirsem geri dneceim." Komaya devam etti aaya, aaya d ehire doru. Yangndan kaan adamlar onu getiler; onun niformasn gren bir ksm adam dnp ona seslendi ama o hi kulak asmad. Sonunda gerisinde surlar arasnda koca alevlerin ykseldii tkinci Kap'dan gemiti. Yine de ona garip bir biimde sessiz geldi her ey. Ne atmann grlts ve haykrlar, ne de silahlarn akrts duyuluyordu. Sonra aniden korkun bir lk ve byk bir sarsnt ve derin, yankl bir gmbrt duyuldu. Neredeyse onu dizlerine kadar sarsan bir korku ve dehet rzgrna kar koymak iin kendini zorlayarak, Cmlekaps'nn arkasndaki geni bir yere alan keyi dnd Pippin. Orada olduu yere akld kald. Gandalf bulmutu; ama geri ekilip bir glgeye sindi. 108 KRALIN DN 109 GONDOR KUATMASI Gece yarsndan beri byk taarruz devam ediyordu. Davullar gmbrdyordu. Kuzeyden ve gneyden, dman bl zerine dman bl surlara yklenip duruyordu. Dzensiz al kta tpk hareket eden evler gibi grnen kocaman hayvanlar gelmiti; yani Ha-rad'n ateler arasndaki yollardan koskoca kuleler ve makinalar eken mmak'\an. Yine de komutanlar bu hayvanlarn yaptklarna da telef olabileceklerine de pek aldr etmiyordu: Onlarn btn amac savunmann gcn snamak ve Gondor'un adamlarn birok yerde megul etmekti. En ok Cmlekaps'na yklenilecekti. Kap elik ve demirden yaplm, inat ta kuleler ve burlarla korunuyor olabilirdi ama btn o yksek ve almaz surun en zayf noktas, kilidiydi. Davullar daha da yksek sesle vurdu. Alevler ykseldi. Kocaman makinalar alanlardan ilerledi; tam ortada kocaman bir ahmerdan vard; muazzam zincirlerin ucunda sallanan, uzunluu yzlerce ayaa varan, ormandan kesilmi bir aa. Uzun zamandr Mordor'un demirhanelerinde dklp duruyordu bu ahmerdan ve kara elikten dklm olan iren kafasna kudurmu bir kurt biimi verilmiti; zerinde de ykm byleri vard. Grond koymulard ismini, eskinin Yeralt Tokma'nn bir hatras olarak. Kocaman hayvanlar ekiyorlard ahmerdan, etrafn orklar sarmt; geriden de ahmerdan kullanacak olan da devleri yryordu. Fakat Cmlekaps civarnda mukavemet hl kuvvetli idi; burada Dol Amroth silahrleri ile garnizonun en etin adamlar saldrmak iin hazr bekliyorlard. Her yandan ok yayordu; kuatma kuleleri birer meale misali aniden atrdyarak alev alveriyordu. Cmlekap-s'nn her iki yannda surlarn nnde yer dkntler ve cesetlerle dolup tamt; yine de sanki

zvanadan km gibi daha da ok sayda dman geliyordu. Grond yoluna devam eti. Grond'un iskeleti ate almyordu; arada bir ahmerdan ekmekte olan kocaman hayvanlardan biri delirip, ahmerdan koruyan saysz ork arasnda tepinip onlan yere serse bile, bunlarn cesetleri yoldan ekiliyor ve dierleri onlarn yerine geiveriyordu. Grond yoluna devam etti. Davullar deliler gibi gmbrdyordu. Cesetlerin oluturduu tepeciklerin zerinden korkun bir suret belirdi: Bir atl, uzun boylu, kukuletal, kara bir pelerine brnm. Yava yava, lenlerin zerine basarak, oklar umursamadan ileri doru srd atn. Durdu ve uzun, soluk klcn kaldrd. Ve o tam bunu yaparken herkesin iine, hem ehri savunanlarn, hem de dmann iine byk bir korku dt; adamlarn kollan iki yanlarna dt, artk yaylarn telleri akmyordu. Bir an iin her ey durdu. Davullar gmbrdeyerek takrdad. Grond byk bir hamleyle, kocaman eller tarafndan ileriye savruldu. Kapya ulat. Salland. Bulutlar iinde gezen gkgrlts gibi derinden bir bum sesi btn e-hir'de gmbrdedi. Fakat demirden kaplar ve elikten destekler bu darbeye dayand. Kara Kumandan zengisi zerinde dorularak, unutulup gitmi bir dilde, hem yrei hem de ta paralayacak, g ve dehet kelimeleri sylerek korkun bir sesle bard. kere bard. kere bumlad koca ahmerdan. Ve aniden son darbede Gondor'un Cmlekaps krld. Sanki ok tesirli bir byye kaplm gibi infilak ederek paraland: Gzleri kr eden bir imek akt ve kaplar yarlm paracklar halinde yere ykld. Nazgl Efendisi atn ieri srd. Gerideki alevlerin nnde, muazzam bir mitsizlik tehdidi halinde byyen, kocaman kara bir suret olarak ykseldi. Srd atn ieri Nazgl Efendisi, daha nce hibir dmann geememi olduu kemer altndan; yzn gren herkes kat. Biri hari herkes. Orada, Cmlekaps'nn nndeki alanda sessiz ve hareketsiz bekleyen Gandalf, Glgeyele'nin zerinde oturuyordu: Dnyann btn hr atlan iinde bu dehete kprdamadan, Rath Di-nen'deki oyulmu bir heykel gibi sabit bir ekilde katlanabilecek tek at olan Glgeyele'nin zerinde. "Buraya giremezsin," dedi Gandalf; koca glge durdu. "Sen kendin iin hazrlanm olan cehenneme geri dn! Geri dn! Seni ve Efendini bekleyen hilie d. Git!" Kara Svari kukuletasn geriye itti; o da ne! Banda krallara ait bir ta vard; yine de ta grnen hibir ba zerine oturtulmamt. Tacn ve rtl geni, kara omuzlannn arasndan al al alevler parlyordu. Grnmeyen azndan lmcl bir kahkaha duyuldu. "Yal ahmak!" dedi. "Yal ahmak! Bu benim saatim. Grdnde lm' tanmaz msn sen? Geber; lanetlerin bouna artk!" Bunu der demez klcn yukanlara kaldrd; kltan aaya alevlerindi. 110 KRALIN DN BLM V ROHRRM'N GEL Gandalf kprdamad. Ve tam o anda, ehir'in avlularndan birinde bir horoz tt. Tiz sesiyle net bir biimde tt; ne bycle ne de savaa kulak asyor, sadece lmn glgelerinin ok yukarsnda, gkyznde, afakla gelen sabah karlyordu. Ve ona karlk verircesine uzaktan baka bir ses duyuldu. Borular, borular, borular. Karanlkta Mindolluin'in yanlarnda donuk donuk yanklandlar. Kuzey'in koca borular deliler gibi fleniyordu. Rohan gelmiti sonunda. Hava karanlkt ve Merry battaniyeye sarlm bir halde yerde yatarken hibir ey grmyordu; yine de gece havasz ve rzgrsz olsa bile, etrafndaki btn aalar yava yava ah etmekteydi. Ban kaldrd. Sonra yine o sesi duydu: Ormanlarla kapl tepelerdeki ve da basamaklanndaki davullarn belli belirsiz gelen sesiydi sanki. Titreim aniden kesiliyor

ve sonra belki de baka bir noktada yeniden balyordu; bazen daha yakn, bazen daha uzak. Nbetilerin bunu duyup duymadklarn merak etti. Merry onlar gremiyordu ama etrafnda Rohirrim blklerinin olduunu biliyordu. Karanlkta atlarn kokusunu alabiliyor, nbet deiimlerini ve am ineleriyle kapl yerdeki yumuak ayak seslerini duyabiliyordu. Ordu, byk Dou Anrien yolunun yannda uzanan Druadan Orman'nn uzun srtlarndan ayn ve yksek bir tepe olarak ykselen Eilenach Iaretkulesi etrafnda kmelenmi am omanlan iine geici bir ordugh kurmutu. ok yorgun olmasna ramen Merry uyuyamyordu. Drt gndr kesintisiz at binmiti; durmadan koyulaan karanlk da yava yava iini karartyordu. Geride kalmak iin kendisine gayet iyi bir gereke verildii ve hatta beyinin emri olduu halde, gelmek iin neden bu kadar can atm olduunu merak etmeye balamt Ayn zamanda yal Kral'n emrine kar gelindiini bilip bilmediini ve kzgn olup olmadn merak etti. Belki de yle olmamt. Saklmifer ile birlikte at srdkleri atanlara kumanda eden Elfmiferi'nin arasnda bir anlama var gibiydi. Hem o, hem de btn adamlar Merry'yi grmezlikten, konutuunda da duymazlktan geliyorlard. Sanki Saklmifer'in tad torbalardan biriydi o. Saklmifer de iini rahatlatmyordu: Kimseyle konumuyordu hi. Merry kendini kck, istenmeyen, yalnz biri gibi hissediyordu. Endie zamanyd ve ordu tehlike iin112 KRALIN DN deydi. Minas Tirith'in kasaba topraklarn kuatan d surlarna bir gnlk yolculuktan biraz az kalmt. ncler yollanmt. Kimi geri dnmedi. Dierleri, yolun onlara kar tutulmu olduu haberiyle geri geldi. Bir dman ordusu, Amon Dn'in mil batsnda yolun zerinde konaklamt ve insanlardan oluan bir kuvvet yol boyunca ilerliyordu; uzaklklar da fersahtan fazla deildi. Orklar yol kenarndaki tepelerde ve ormanlarda dolanp duruyorlard. Kral ile Gmer gece nbeti srasnda bir toplant yaptlar. Merry konuacak birini aryordu; Pippin'i dnd. Ama bu huzursuzluunu arttrmaktan baka bir ie yaramad. Zavall Pippin, tatan koca ehir iine hapsolmutu, yalnz ve korku iinde. Merry Gmer gibi uzun boylu bir Svari olmu olmay diledi; boru falan f-leyebilmeyi ve Pippin'i kurtarmak iin drt nala at srebilmi olmay geirdi iinden. Artk daha yakndan gelen, tekrar almaya balayan davullar dinleyerek dorulup oturdu. Derken fslduan sesler duydu ve aalar arasndan yan rtlm, yan aydnlk lambalarn getiini grd. Yakndaki adamlar, karanlk iinde ne yapacaklarn bilemeden kprdanmaya baladlar. O srada tepesinde beliren uzun boylu bir ekil, aa kklerine kfretti. Merry, Komutan Elfmiferi'nin sesini tand. "Ben aa kk deilim Beyim," dedi Merry, "torba da deilim; incinmi bir hobbitim sadece. Bir ey yapmak istiyorsanz en azndan bana nelerin dnmekte olduunu anlatabilirsiniz." "Bu eytani karanlkta ne olabilirse o," diye cevap verdi Elfmife-ri. "Fakat beyim herkesin tetikte olmasn buyurdu: Ani bir hareket iin bir buyruk gelebilir." "O halde dman geliyor mu?" diye sordu Merry endieyle. "Bunlar onlarn davullar m? Bunlar kendi kendime hayal ediyorum diye dnmeye balantm, kimse kulak asmad iin." "Yo, yo," dedi Elfmiferi, "dman yolda, tepelerde deil. Sen V/oslar duyuyorsun, Ormanlann Vahi Insanlar'nr Onlar byle konuurlar uzaktan uzaa kendi a/alarmda. Hl Druadan Orman'nda dolatklar sylenir. Az saydadrlar ve gizlenerek yaarlar; hayvanlar gibi yabani ve rkek, gemi bir zamann kalntlardrlar. Ne Gon-dor'la, ne de Yurt'la savaa gitmezler; fakat imdi karanln ve orkla-nn geliiyle tedirgin olmular: Karanlk Yllar'n geri gelmesinden korkuyorlar, grne gre de bu hi uzak bir olaslk deil Bizi avla-madklanna kredelim: nk zehirli oklar kullandklar sylenir ve 113 ROHlRRlM'lN GELii ei benzeri bulunmayan birer tahta ustasdrlar. Thdoden'e hizmet etmeyi nermiler. imdi, u anda balarndan biri krala gtrld, teden gidiyor klan. Bu kadarn duydum, daha

fazlasn deil. imdi beyimin buyruklann yerine getirmem gerek. Kendini toparla Efendi Torba!" Glgeler iinde kayboldu Elfmiferi. Merry vahi insanlar ve zehirli oklar muhabbetini sevmedi ama -bundan ayn olarak zerinde korkunun byk bir yk vard. Beklemek dayanlmaz bir eydi. Nelerin olacan bilmeyi ok istiyordu. Ayaa kalkt, ksa bir sre sonra aalar arasnda kaybolmadan nce son lambann peinden gitmeye balad. Derken, byk bir aacn altna kral iin kurulmu kk bir adrn bulunduu ak bir alana geldi. zeri rtl, kocaman bir lamba bir dala aslmt ve altna soluk bir halka halinde k sayordu. Orada oturuyordu Thdoden ile Eomer, nlerinde garip, tknaz grnl bir adam yere oturmutu; tpk yal bir ta gibi yamru yumruydu ve seyrek sakal topak enesinden kurumu yosunlar gibi sarkyordu. Ksa bacakl, kaln kollu, tknaz biriydi ve zerinde sadece beline dolanm otlar vard. Merry'ye sanki onu daha nce bir yerlerde grm gibi geldi ve aniden Dunharov/daki Koncoloslar geldi aklna, ite o kadim suretlerden biri canlanmt; belki de ok ncelerin unutulmu us-talan tarafndan kullanlm modellerin sonsuz yllar arasndan gelen gerek soydalanndan bir yaratkt. Merry yaklarken sessizlik vard; sonra Vahi insan konumaya balad, bir soruya cevap veriyordu herhalde. Sesi derin ve grtlaktan bir sesti; yine de Merry'yi hayretler iinde brakarak Ortak Lisan'da konutu; geri duraksaya duraksaya konuuyordu ve konumasna baz kaba szckler karmt. "Hayr At Adamlar'n babas," dedi, "biz dvmezik. Avlank srf. Ormanda grgn ldrrk, ork halkndan nefret ederik. Siz de gor-gn'dan nefret edersiz. Elden geldike yardm yapark. Vahi Insan-lar'n uzun kulaklan, uzun gzleri var; btn patikalan bilir. Vahi insanlar Ta Evler'den nce burda yaard, Uzun Boylu insanlar Su'dan kmadan nce." "Ama bize, cenkte yardm gerek," dedi Eomer. "Siz ve halknz bize nasl yardm edeceksiniz?" "Haber getiririk," dedi Vahi insan. "Tepelerden bakank. Byk daa trmanr, aa bakank. Ta ehir kapal. Orda darda ateler 115 1.14 KRALIN DN yanyor; ierde de. Oraya gitmek istiyor musunuz? O zaman abuk olun. Ama grgn ve adamlar ta uzakta," ksa boum boum kolunu douya doru sallad, "at yolu zerinde oturur. ok adam, At Adam-lar'danok." "Bunu nereden biliyorsun?" dedi Gmer. Yal adamn ablak yz ve kara gzleri bir ey belli etmedi ama sesi memnuniyetsizlikle huysuzlamt. "Vahi insanlar vahi, hr ama ocuk deil," diye cevap verdi. "Ben byk bakan Ghn-buri-Ghn. ok ey sayarm: Gkteki yldzlar, aalardaki yapraklar, karanlkta insanlar. Yirmi kere yirmiyi on be kere sayacak adamnz var. Onlarn daha ok var. Byk dv; kim kazanacak? Sonra ok daha fazlas da Ta Evler'in surlar etrafnda yryor." "Heyhat1 ok akllca konuuyor," dedi Theoden. "Sonra bizim izcilerimiz de yol zerine hendekler kazp kazklar koyduklarn syledi. Onlar ani bir saldn ile sprp atamayz." "Ama yine de ok acele etmemiz gerekiyor," dedi Eomer. "Mund-burg yanyor!" "Brak Ghn-buri-Ghn szn bitirsin!" dedi Vahi insan. "Birden fazla yol biliyor. Sizi hi ukur olmayan yollardan gtrecek; hi grgn yrmez orda, srf Vahi insanlar ve hayvanlar. Yollarn ou Ta Ev Halk daha glyken yaplm. Avclarn hayvan eti kestikleri gibi keserlerdi dalan. Vahi insanlar onlann ta yediklerini dnr. Koca yk arabalanyla Druadan'dan Rimmon'a giderlerdi. Artk gitmiyorlar. Unutuldu Yol, ama Vahi insanlar unutmad. Tepenin zerinden ve gerisinden gider hl, otlarn ve aalann altndan; orada Rimmon gerisinde ve aaya Dn'e sonra yeniden At Adamlar'n yoluna dner. Vahi insanlar size o yolu gsterecek. Sonra siz gor-gn'u ldrp parlak demirle kt karanl sreceksiniz ve Vahi insanlar y ine vahi ormatlarda uyuyacak." Gmer ile kral kendi dillerinde konutular. Sonunda Theoden Vahi Insan'a dnd. "nerinizi kabul edeceiz," dedi. "nk bir ordu dman geride braksak da ne fark eder? Eer Ta ehir decek olursa, bizim de dnmz olmaz. Eer ehir kurtulursa o zaman ork

ordularnn kendiliinden yolu kesilmi olacak. Eer sadk biriysen Ghan-buri-Ghn, o zaman sana zengin armaanlar veririz ve sonsuza kadar Yurt'un dostluunu kazanrsn." "l adamlar yaayanlarn dostu olamaz ve onlara armaan veremez," dedi Vahi insan. "Ama eer Rara-nlk'tan sonra yaarsan Vahi ROHtRRtM'lN GELii Insanlar' ormanlarda rahat brak ve bir daha onlar hayvan gibi avlama. Ghn-buri-Ghn seni tuzaa ekmeyecek. O kendi de At Adamlar'n babasyla birlikte gidecek; eer sizi yanl yere gtrrse, onu ldrn." "yle olsun!" dedi Thoden. "Dman ap yola dnmemiz ne kadar zaman alr?" diye sordu Eomer. "Yayan gitmemiz gerekecek eer bize siz nclk edecekseniz; sonra yolun dar olduundan da kukum yok." "Vahi insanlar hzl gider yayan," dedi Ghn. "Yol, oradaki Taa-raba Vadisi'nde drt atn gidecei kadar geni. Vahi insanlar buradan Dn'e afaktan akama kadar yrr." "O halde nclere en az yedi saat vermeliyiz," dedi Eomer; "fakat herkes iin bir on saati hesaba katmak gerekir. Gzden kaan eyler bizi oyalayabilir; ordumuzun hepsi yoladizilirse, tepelerden ktmzda onlan yeniden dzene sokmak ok vakit alabilir. imdi saat ka?" "Kim bilir?" dediTh6oden. "Her yer gece imdi." "Her yan karanlk ama her yer gece deil daha," dedi Ghn. "Gne ktnda onu hissederiz, gizli olduunda bile. Daha imdiden Dou dalanndan trmanyor. Gk tarlalarnda gnn al vakti." "O zaman en ksa zamanda yola kmalyz," dedi Gmer, "yle olsa bile Gondor'un yardmna bugn yetimeyi mit edemeyiz." Merry daha fazla dinlemeyi gereksiz bulup, harekt iin hazrlanmaya gitti. Bu atmadan nceki son safhayd. Ona, atmadan pek fazla insan kurtulabilecek gibi gelmiyordu. Fakat Pippin'i ve Minas Tirith'teki alevleri dnnce kendi korkusunu bastrd. O gn her ey yolunda gitti; onlan pusuya drecek dmann ne sesini, ne soluunu duydular. Vahi Insanlar'n dikkatli avclarndan bir blk dmana kar siper vazifesi grmt, bylece ne orklar ne de dolaan dmanlar tepelerdeki hareketten haberdar olacaklard. Onlar-kuatlm ehre yaklatka k gitgide daha da lolat; Svariler uzun sralar halinde, insanlarn ve atlann kara glgeleri misali geip gittiler. Her blk bir vahi orman adam tarafndan ynlendiriliyordu; fakat yal Ghn kraln yannda yryordu. Harekete geileri umduklarndan daha yava olmutu nk bir yandan yryp bir yandan atlann eken Svariler'in, konakladklar yerin gerisinde ve gizli Taaraba Vadis^jre inerken sk aal srtlarda yollarn bulmas zaman ald. ncler, Amon Dn'in dou yakasnn ardnda uzanan ve 117 116 ROHlRRtM'lN GELii KRALIN DN dizi dizi tepeler arasnda Nardol'dan Dn'e, doudan batya uzanan byk bir boluu rten geni gri allklara vardklarnda gn akama kavuuyordu. ok nceleri bu boluktan oktan unutulmu olan araba yolu geiyordu ve tekrar, ehir'den kp Anrien'den geen ana at yoluna balanyordu; fakat artk, birok insan nesli boyunca aalar burada diledikleri gibi bymler ve yol saysz yllarn yapraklan altnda ufalanm, gmlp yok olmutu. Yine de allklar Svariler'e, ak atmaya girmeden nce son bir gizlenme midi veriyorlard; nk bunlarn dousunda ve gneyinde kvrm kvrm tepelerin bir araya gelip, kale burlar gibi st ste trmanarak Mindol-luin srtlarnn koca ktlelerini oluturduklar plak ve kayalk tepeler vard; telerinde ise Anduin yolu ve ovalan uzanyordu. n blk durmutu; dierleri de Taaraba Vadisi uurumundan dizi dizi karak etrafa yayldlar ve gri aalar altndaki kamp yerlerine getiler. Kral komutanlar toplantya ard. Eomer, yolu kolaan etsinler diye izciler yollad; ama yal Ghn ban sallad.

"At Adam yollamann faydas yok," dedi. "Vahi insanlar, kt havada grlebilecek her eyi grd zaten. Biraz sonra gelip, bana burada anlatacaklar." Komutanlar geldi; sonra aalar arasndan yal Ghn'a, Merry'nin onlan birbirinden ayramayaca kadar ok benzeyen, koncolos biimli adamlar dikkatle kt. Garip, grtlaktan gelen bir lisanla Ghn'a bir eyler sylediler. Ghn hemen krala dnd. "Vahi insanlar ok ey sylyor," dedi. "nce, dikkatli olun! Hl Dn'in gerisinde kampta ok adam var, buradan bir saatlik yolda," kolunu batya, kara iaret kulesine doru sallad. "Fakat Ta Halk'n yeni surlar ile buras arasnda grnrde bir ey yok. Surlarda ok faaliyet var. Surlar ayakta deil artk: Surlar grgn yergrltsyle ve kara demirden sopalarla ykm. Dikkatli deillermi, etraflarnn K'ktmyorlarm. Arkadalar btn yollar koruyor samyokmn; .^onra Ghn garip, gargara yapar gibi bir ses kard; sanki glyor gibiydi. "Gzel haberler!" diye haykrd Eomer. "Bu Karanlkta bile mit yeniden prldyor. Dmanmzn tertipleri onun elinde olmadan bizim iimize yaryor. Bu lanet olas karanlk bile bizim iin bir rt oldu. Ve imdi de, Gondor'u harap etme ve ta ta stnde brakmama arzusu iindeki orklar, benim en byk korkumu da ortadan kaldrm oldular. D surlar uzun sre bize kar dayanabilirdi. imdi esip geebileceiz - eer o kadar ileriye gidebilirsek." "Bir kez daha sana teekkr ederim ormann Ghn-buri-Ghn'," dedi Theoden. "Hem getirdiin haberler, hem de ettiin klavuzluk iin bahtn hep ak olsun!" "ldrn gorgn'ul ldrn ork halkn! Baka hibir sz Vahi tnsanlar' mutlu edemez," diye cevap verdi Ghn "Kt havay ve karanl parlak demirle kovun gitsin!" "Bunlar yapabilmek iin srdk atlarmz bunca rak yola," dedi kral, "kalktmz ey bu. Fakat neler baarabileceimizi sadece yarn gsterecek bize." Ghn-buri-Ghn yere melip, diken diken kalarn topraa de-dirdi, veda ettiinin bir gstergesi olarak. Sonra, ayrlmak istercesine ayaa kalkt. Fakat aniden, deiik bir havay koklayan bir orman hayvanym gibi aalad. Gzlerine bir k geldi. "Rzgr deiiyor!" diye bard; ve bununla birlikte sanki gz ap kapayncaya kadar hem o, hem de arkadalar, bir daha Rohan Svarileri tarafndan grlmemek zere karanlklar iinde kayboldular. ok gemeden uzakta dou tarafnda davullar yeniden uzaktan uzaa gmbrdedi. Yine de ordunun iinde kimsenin gnlne, garip ve sevimsiz grnl olsalar da Vahi insanlarn onlara ihanet edecekleri korkusu dmedi. "Artk klavuza ihtiyacmz yok," dedi Elfmiferi; "nk ordunun iinde ban gnlerinde Mundburg'a at srm olanlar var. Ben bunlardan biriyim. Yola vardmzda, yol gneye doru yn deitirip kasaba topraklarnn surlarna varmadan yedi fersah daha nmzde uzanacak. O yolun byk bir blmnde, yolun her iki yannda da bol bol imenlik vardr. Gondor'un ulaklan, en byk hzlarn bu uzantda yapmay hesaplarlar. Bu mesafeyi byk bir grlt koparmadan abucak aabiliriz." "O halde, madem kt olaylar bekliyoruz ve btn gcmze ihtiyacmz var," dedi Eomer, "imdi dinlenip buradan gece ayrlmamz, bylece gidiimizi yann hava aydnlanaca kadar aydnlandnda ya da beyimiz bize iaret ettiinde varacak ekilde ayarlamamz neririm." Kral buna rza gsterdi ve komutanlar ayrld. Fakat ksa bir sre sonra Elfmiferi geri dnd, "izciler gri ormann gerisinde rapor edecek bir ey bulamamlar beyim," dedi, "iki adamdan gayri: ki l adam ve iki l at." , 118 KRALIN DN "Ee?" dedi Eomer. "Ne olmu?" "u beyim. Bunlar Gondor'un ulaklarym, biri Hrgon olabilir. En azndan elinde hl Kzl Ok varm ama kafas kesilmi. Ve bir ey daha var. iaretlere gre ldrldklerinde bat ynne doru ka-yorlarm Okuyabildiim kadaryla dman daha o zaman d surda bulmular, ya da geri dndklerinde surlara saldrrken - bu da iki gece nce anlamna gelir, eer detleri olduu zere asken menziller-deki atlar kullanmlarsa. ehir'e varp geri dnm olamazlar."

"Eyvah!" dedi Th6oden. "O halde Denethor bizim geliimizi haber almam, gelmemizden midi kesmi olabilir." "Skann gecikmeye tahamml olmaz ama hi yoktansa ge olmas yedir," dedi Eomer. "Sonra belki de bu dar zamanda, insanlar azlaryla konumaya balayal beri kullandklar bu eski atasznn doruluu ilk defa tam anlamyla ortaya kacaktr." Geceydi. Rohan ordusu yolun iki yannda da yava yava ilerliyordu. Mindolluin'in eteklerinden geen yol artk gneye doru dnyordu. Uzakta, neredeyse tam nlerinde kara gkyznn altnda al al bir lt vard ve koca dan yamalar bunun nnde kapkara ykseliyordu. Pelennor'un Rammas'larna yaklayorlard; ama gn henz gelmemiti. Kral nden giden bln ortasnda sryordu atn, etrafnda hanedanndan adamlarla. Elfmiferi'nin atanlar onlar izliyordu; Merry Saklmifer'in artk yerini terk ettiini ve sonunda tam kraln muhafzlarnn arkasna varncaya kadar karanlkta durmadan ileri gittiini fark etti. Aniden durdular. Merry nnde, insanlarn fsltyla konutuklarn duydu. Neredeyse surlara kadar gitmi olan ncler geri dnmt. Krala gittiler. "ok byk yangnlar var beyim," dedi bir tanes. "ehir olduu gibi alevler iinde ve tarlalar dmanlarla dolu. Fakat hepsi saldrya gitmi. Tahmin edebildiimiz kadaryla d surlarda ok az dman braklm; onlar da hibir eyi umursamyor, etraf yakp ykmakla megul." "Vahi Insan'n szlerini hatrlyor musun beyim?" dedi bir bakas. "Bar gnlerinde ben ak bozkrlarda yaardm; adm Widfara' dr, hava bana da haberler tar. Daha imdiden dnmeye balad rzgr. Gney'den taze bir nefes geliyor; iinde denizin yosun kokusu var, belli belirsiz de olsa. Sabah yeni eyler getirecek. Siz surlar ge119 ROHlRRtM'lN GELii liginizde bu fena kokunun zerinde afak skecek."' "Eer doruyu sylyorsan Widfara, bugnlerin gerisindeki yllarda huzur iinde yaayasn!" dedi Th6oden. Yaknnda olan hanedan mensuplarna dnerek, ilk atanlar arasndan da birok kiinin duyabilecei ekilde net bir sesle konutu: "Artk zaman geldi Yurt'un Svarileri, Eorloullan! nnzde dman ve ate var; yurtlarnz ise rak, geride. Yine de, ellerin cephesinde cenk etseniz de, orada semeresini greceiniz zafer sonsuza kadar sizin olacaktr. And itiniz: imdi yerine getirin bunlar beyiniz, topranz ve dostluun birlii adna!" Adamlar mzraklarn kalkanlarna vurdular. "Eomer, olum! Sen ilk atanlan ynet," dedi Theoden; "onlar kraln sanca arkasndan, tam ortadan gidecek. Elfmiferi sen, surlar getikten sonra bln saa ynelt. Grimbold kendi bln sola gtrsn. Geriden gelen blkler de bu bl izlesinler ellerinden geldiince. Dman nerede toplarsa oray vurun. Baka planlar yapamayz, nk henz cephede neler olduunu bilmiyoruz. imdi ileri; karanlktan korkaym demeyin!" n eken blktekiler ellerinden geldiince hzla srdler atlarn nk Widfara nceden ne hissederse hissetsin ortalk hl zifiri karanlkt. Merry atta, Saklmifer'in arkasndayd, sol eliyle tutunmaya alrken sa eliyle de kn iindeki klcn kurtarmaya alyordu. imdi yal kraln szlerinin doruluunu ac ac hissediyordu: yle bir savata sen ne yapacaksn Meriadoc ? "Sadece bunu," diye dnd: "Bir atlya yk olacam ve en iyi artlarda, drtnala giden atlarn ayaklar altnda ezilmeden oturduum yerde oturmay mit edeceim!" D surlarn olduu yere bir fersah kadar kalmt. Ksa bir sre sonra surlara vardlar; Merry iin ok ksa bir sre olmutu bu. Vahi lklar koptu, silahlarn angrts duyuldu ama ok ksa srd. Surlarda eyleen orklar hem azd, hem de armlard; abucak ldrldler veya savuturuldular. Rammas'n kuzey kapsnn ykntlarnn nnde kral bir kez daha durdu, ilk atan grubu kraln arkasna ve her iki yanna yaklat. Elfmiferi'nin bl sa tarafta olduu halde Sak-lmifer krala yakn bir yerde durdu. Grimbold'un adamlar yana dnerek, surlarn dou tarafnda biraz uzaktaki bir yarktan dolanp girdi. 120 KRALIN DN

Merry Saklmi-fer'in arkasndan bakyordu. ok uzakta, belki on mil, belki daha uzak bir mesafede byk bir yangn vard fakat bu yangn ile Svariler arasnda, en yakn noktas bir fersahtan daha uzak olan bir mesafede geni bir yarm ay eklinde alevler ykseliyordu. Karanlk cephede bir eyler daha seebiliyordu ama yine de ne sabahn umudunu grebilmi, ne de, ister deimi olsun ister deimemi, bir rzgr hissedebilmiti. Artk Rohan ordusu sessizce Gondor cephesinde ilerliyor, ayn insanlarn gvenli zannettikleri bir bentin gediklerinden geip kabaran bir sel gibi yava yava ama muntazaman akyordu. Fakat Kara Ko-mutan'n btn akl ve iradesi tamamen dmekte olan ehre eilmiti ve henz ona planlarnda bir atlak olduuna dair ikazda bulunan bir haber ulamamt. Bir sre sonra kral adamlarm biraz douya doru ynlendirdi, kuatmann ateleri arasna ve d cephesine gidebilmek iin. Hl onlara meydan okuyan olmamt ve hl Theoden bir iaret vermemiti. Sonunda bir kez daha durdu. ehir artk daha da yakndayd. Havada bir yank kokusu ve lmn ar glgesi vard. Atlar huzursuzland. Fakat kral Karyele zerine oturmu, hareketsiz, Minas Tirith'in can ekimesini seyrediyordu; aniden byk bir kedere veya korkuya kaplm gibi. Sanki.bzlm, yalanp klmt. Merry de zerine dehet ve kukunun byk arlnn ktn hissetti. Kalp atlar yavalamt. Zaman sanki tereddtle asl kalmt. ok ge kalmlard! ok ge kalm olmak, hi olmamasndan da ktyd! Belki de Theoden ylacak, yal ban eecek ve tepelerde saklanmak iin svacakt. Sonra aniden *Merry de, nihayet, kuku duymayacak biimde hissetti: Bir deiim. Rzgr yzn okuyordu! Ik prldyordu. ok, ok uzakta, Gney'de yuvarlanan, srklenen bulutlar, rak gri suretler eklinde belli belirsiz grlyorlard: Sabah bunlarn gerisinde uzanyordu. Fakat ayn anda bir imek akt, sanki ehir'in altndaki topraktan bir yldrm ykselmi gibi. Kr edici bir an iin, uzakta siyah ve beyaz, gz kamatrarak durdu, en u noktas prldayan bir ine gibi ykseldi; sonra karanlk yeniden kapanrken, tarlalarn zerinden koca bir bum sesi koptu. Bu sesle kraln bklm sureti aniden doruldu. Yeniden uzun ROHlRRlM'tN GELii 121 boylu ve marur grnyordu; zengileri zerinde dorularak yksek bir sesle bard, orada bulunanlarn lml bir adamdan daha nce duymadklar bir berraklkla: Uyann, uyann, Theoden 'in Svarileri! Ktlkler kapmzda: Ate ve katliam! Mzrak savrulacak, kalkan paralanacak, kl gn geldi, kzl gn geldi daha gne domadan! Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Bu szlerle birlikte sancaktan Guthlftan byk bir boru ald ve ona yle byk bir gle fledi ki boru paralara ayrld. Ve derhal, ordudaki btn borular birlikte kaldrlp akdlar; o anda Rohan'n borularnn flenmesi ovada bir frtna, dalarda bir gk grlts gibiydi. Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Kral aniden Karyele'ye seslendi ve at ok gibi ileri frlad. Arkasndan sanca, yani yeil ovadaki beyaz atl bayrak havada dalgaland fakat kral onu geride brakt. Arkasndan hanedannn svarileri imek gibi akt ama kral hep onlardan ok ilerdeydi. Gmer nden gidiyordu, miferindeki beyaz atkuyruu hzndan uuyordu; atanlann ndeki ilk blm sahilde patlayan kpk kpk dalga gibi kkredi ama The"oden'e yetiemiyordu. Delirmi gibiydi adeta; ya da babalarnn cenk lgnl damarlarnda akmaya balamt; Karyele'nin zerinde eskilerin tanrlar gibi duruyordu, tpk dnya daha genken olan Valar savandaki Muhteem Orome gibi. Altn kalkan ortaya kmt ve o da nesi! Gne'in sureti gibi parlyor, imenler kheyla-nnn ak ayaklarnda yeil alevler oluturuyorlard. nk sabah ermiti, denizden gelen yel ve sabah erimiti; karanlk geri ekilmiti; Mordor'un ordular alayordu, dehet sarmt her yanlarn; katlar ve ldler, hiddetin nallan zerlerinden geti. Sonra btn Rohan ordusu bir arkya balad, bir yandan bitiler, bir yandan ark sylediler nk engin keyfini kartyorlard; zarif ve korkun olan arklarnn sesi ehir'e bile varmt.

123 PELENNOR AYIRLARI SAVAI BLM VI PELENNOR AYIRLARI SAVAI Fakat Gondor'a yaplan saldry yneten ne bir ork komutanyd ne de birekiya. Karanlk ok erken blnmeye balamt, Efendisi'nin tayin ettii tarihten daha nce: O an iin talih ihanet etmi, dnya kar gelmiti; tam elini uzatm tutacakt ki zafer elleri arasndan kayp gidivermiti. Ama onun kolu uzundu. Hl komuta ondayd, byk gleri kullanyordu. Kral, Yzktayf, Nazgl Efendisi olarak bir sr silah vard. Cmlekaps'n brakarak gzden yok oldu. Yurt'tn Kral Theoden, Cmlekaps'ndan Nehir'e uzanan yola varm, ehir'e doru dnmt ve artk ehirden bir mil kadar uzaktayd. Hzn biraz azaltm yeni dmanlar aryordu; silahrleri etrafna topland; Saklmifer bunlarn arasndayd, ilerde, surlara daha yakn yerlerde Elfmiferi'nin adamlar muhasara aletlerinin arasnda dmanlarn ate ukurlarnn iine doru biiyor, kesiyor, sryordu. Hemen hemen Pelennor'un btn kuzey yars istila edilmi, kamplar atee verilmiti, orklar avclarn nndeki srler gibi Nehir'e doru kayorlard; Rohirrim ise, gnllerinin dilediince bir o yana, bir bu yana gidiyordu. Fakat henz kuatmay alaa edememi, Cmleka-ps'na ulaamamlard. Kapnn nnde ok dman vard; stelik ovann dier yarsnda henz dvlmemi ordular bulunuyordu. Gneyde, yolun gerisinde Haradrim'in ana gc bulunuyordu ve burada onlarn atllar kendi bakanlarnn sanca altnda toplanmt. Bakanlar bakt ve artmakta olan kta kraln sancan grd; sancak az ilerideydi ve etrafnda az sayda adam vard. Bunun zerine kzl bir fkeyle yksek sesle haykrd, al zerine kara ylan olan sancan gstererek bir yn adamyla yeil zerindeki ak atn zerine geldi; Gneyliler'in palalarn ekii yldzlarn pnltlarn andrmt. Sonra Theoden onun farkna vard; saldrsn beklemeden Karyele'ye seslenerek dosdoru onu karlamak iin hcum etti. Karlamalarnn grlts muazzam oldu. Fakat Kuzeyliler'in ak iddeti daha bir yanyordu; stelik uzun mzraklanyla gsterdikleri hner daha fazla ve daha acmaszd. Daha azdlar ama Gneyliler arasndan ormandaki ate topu gibi yarp getiler. Kuatmann ortasndan dalp geti Thengel olu Theoden; bakanlarn yere sererken mzra titremiti. Savruluverdi klc ve sancaa doru mahmuzlad atn, gnderi ve sancaktan biti; kara ylan dt. O zaman ldrlmeden braklm olan svarilerin hepsi dnerek uzaklara kat. Fakat o da ne! Aniden hametinin tam ortasnda kraln altn kalkan karard. Yeni doan sabaha gkyznden bir leke dt. Etrafna karanlk kt. Atlar gerileyerek kinedi. Eyerlerinden yere den adamlar yerde srndler. "Buraya! Buraya!" diye bard Theoden. "Kalkn Eorloullan! Korkmayn karanlktan!" Fakat dehetle ldran Karyele aha kalkt, bolua tekmeler savurup byk bir lkla yana dt: Kara bir ok delip gemiti onu. Kral atn altnda kald. Koca glge, den bir bulut gibi alald. Ve bakn hele! bu kanatl bir yaratkt: Eer bir ku idiyse, o zaman btn dier kulardan daha byk ve plakt, ne ty ne dikeni vard ve geni kanatlan da boynuzlu parmaklar arasna gerilmi deriden alara benziyordu; ok pis kokuyordu. Belki de daha eski bir dnyann yaratyd; cinsi Ay'n altnda unutulmu souk dalarda eylemi, bu gnlere kadar gelebilmi ve iren yuvasnda, erre meyilli bu zamansz son yavrusunu yetitirmiti. Karanlklar Efendisi onu alm, sonunda uan btn dier eylerin ok tesinde byynceye kadar kt etlerle beslemiti; sonra da onu hizmetkrlarna binek olarak vermiti. Alald, alald, sonra parmakl an katlayarak atlak bir lk att, Karyele'nin bedeni zerine kondu, penelerini batnp uzun ve plak boynunu uzatt. zerinde bir ekil oturuyordu, siyah pelerinli, kocaman ve tehdit-kr. elikten bir ta tayordu fakat cbbesiyle, tacn kenan arasnda, gzlerinin lmcl prltsndan baka hibir

ey grnmyordu: Nazgl Efendisi. Havaya dnm, karanlk bozulmadan nce bineini arm ve sonra tekrar geri dnmt, etrafa felaket saarak, midi mitsizlie, zaferi lme evirerek. Kocaman kara bir topuz kullanyordu. Fakat Thdoden tamamen yzst braklmamt. Hanedanndan T 125 PELENNOR AYIRLARI SAVAI 124 KRALIN DN olan silahrler ya etrafnda katledilmi olarak yatyordu ya da ldran kheylanlar gemi azya alp onlar uzaklara tamlard. Yine de hl orada duran biri vard: Gen Saklmifer, sadakati korkusuna baskn km, alyordu nk beyini babas gibi severdi. Btn saldn boyunca Merry onun arkasnda hi yaralanmadan tanmt, ta ki Glge gelinceye kadar; o zaman Yeltay iine dt dehetle onlar atm imdi de ovada deliler gibi koturuyordu. Merry afallam bir hayvan gibi emeklemeye balad; zerinde yle byk bir dehet vard ki etraf gremiyor, midesi bulanyordu. "Kraln adam! Kraln adam!" diye haykryordu ierden kalbi. "Onun yannda kalmalsn. Sizi babam sayyorum, demitin ona." Fakat iradesi hi cevap vermedi, bedeni titredi. Gzlerini ap, yukar bakmaya cesaret edemedi. Sonra aklna dm karanln arasndan Saklmifer'in sesini duyduunu sand; ama o anda ses bir tuhaf gelmiti, tand baka bir sesi artryordu. "Ykl karmdan le kargalarnn ba, iren yaratk! lleri rahat brak!" Souk bir ses cevap verdi: "Nazgl ile avnn arasna girme! Yoksa seni sran geldiinde ldrmem. Alr, btn karanlklarn gerisinde etlerinin yenip bitirilecei, kuruyarak bzen aklnn Kapaksz Gz nnde plak braklaca feryat evlerine tarm." Bir kl sakrdad knndan ekilirken. "Ne istersen onu yap; ama buna engel olacam eer elimden gelirse." "Engel olmak m? Seni ahmak seni. Hibir lml adam bana engel olamaz!" Sonra Merry, o saatte duyduu seslerin en garibini duydu. Sanki Saklmifer glyordu; berrak sesi eliin akrts gibiydi. "Ama adam deilim ki ben! Karnda bir kadn var! Eomund'un kz owyn' im ben. Sen benim ile beyim, hmm arasnda duruyorsun. Ykl, eer lmsz deilsen! Yoksa canl da olsan, kara bir lmemi de olsan bierim seni, eer ona dokunursan." Kanatl yaratk kza doru bir lk att ama Yzktayf hi cevap vermedi; sessizdi, sanki ani bir kuku duyarm gibi. Bir an iin hayretin ta kendisi baskn kt Merry'nin korkusuna. Gzlerini at ve birden karanlk k'alkverdi gzleri zerinden. Orada, ondan birka adm ileride koca hayvan oturuyordu ve etrafndaki her ey karanlk gibiydi; zerinde Nazgl Efendisi mitsizliin glgesi gibi ykseliyordu. Biraz sol tarafta, yz onlara dnk Merry'nin Saklmifer dedii kii duruyordu. Fakat kendini gizledii mifer dmt bandan; bandan kurtulmu parlak salar soluk altn ltsyla omuzlarnda prldyordu. Deniz gibi gri olan gzleri sert ve insafszd; yine de yanaklarnda gzyalar vard. Elinde bir kl vard; kalkann dmannn gzlerinin dehetine kar kaldrmt. Eowyn idi bu; hem de Saklmifer. nk Merry'nin aklnda, Dun-harrovv'dan ayrlrken grd yzn ans imek gibi akt: Hi umudu olmadan, lm aramaya giden birinin yz. Gnln acma duygusu ve byk bir merak ald ve aniden soyunun o yava tutuan cesareti uyand. Ellerini skt. Bu kadar zarif, bu kadar umutsuz olan bu kz lmemeliydi! En azndan tek bana, yardm grmeden lmeyecekti. Dmann yz ona dnk deildi ama o hl, ya o lmcl gzler zerine derse korkusuyla hareket etmeye pek cesaret edemiyordu. Yava yava yan tarafa doru emeklemeye balad; fakat kuku ve garazla tm dikkatini nnde duran kadna vermi olan

Kara Komutan, ona amur iinde debelenen bir solucandan fazla bir nem vermedi. Aniden koca hayvan iren kanatlarn rpt; yarattklan rzgr pis kokuluydu. Tekrar havaya srad ve sonra hzla, lk atarak gagas ve peneleriyle saldrarak Eowyn'in zerine inmeye balad. Yine de rkmedi Rohirrim'in kz, krallarn ocuu, ince ama elik bir bak gibi, zarif ama korkun Eowyn. Hzla bir darbe indirdi, ustaca ve lmcl. Uzanm boynu ikiye ayrd ve kesilen kelle bir ta gibi dt. Koskoca ekil arpp yklrken geriye doru srad, geni kanatlar gerildi; topraa kt; onun dyle glge geip gitti. Kzn etrafna klar dkld ve sa gne nda parlad. Yknt iinden Kara Svari uzun boyuyla doruldu, tehdit edercesine, kzn zerinde ykseldi. Kulaklar zehirin kendisiymiesine sran bir nefret hayknyla topuzunu indirdi. Kzn kalkan bin paraya blnd, kolu da krlmt; tkezlenip dizleri zerine dtU. Kara Svari zerine bir bulut gibi eildi, gzleri prldyordu; topuzunu ldrmek iin kaldrd. Fakat aniden o da can acsndan bararak ileriye doru tkezledi; darbesi boa gitti ve yere savruldu. Merry'nin klc onu arkadan vurmutu, kara pelerinini yrtp zrhl yeleinin altna girerek o koca dizinin arkasndaki kirii paralamt. "Eovvyn! Eovvyn!" diye bard Merry. Kz sendeleyerek, btn 126 KRALIN DN 127 PELENNOR AYIRLARI SAVAI abasyla ve son gcyle klcn ta ile pelerin arasna indirdi, o koca omuzlar nnde eilmiken. Kl kvlcmlar saarak parampara oldu. Ta, bir takrtyla yuvarland gitti. owyn ne, dmannn zerine devrildi. Ama o da ne! Pelerin ve zrhl yelek botu. Artk biim-sizce yrtlm ve atlm bir halde uzanyordu yerde; derken tyler rpertici bir lk ykseldi, tiz bir uluma sesi halinde azalarak rzgrla birlikte geip gitti; lp giden bedensiz, ince ses yutulup yok oldu ve bu dnyann o anda bir daha da hi duyulmad.. Orackta, lenlerin ortasnda duruyordu hobbit Meriadoc, gn -ndaki bir bayku gibi gzlerini krptra krptra, nk gzyalar kr etmiti onu; buular arasndan, orada uzanm hi kprdamadan yatmakta olan Eowyn'in zarif salarna bakt; sonra zaferinin tam ortasnda dm olan kraln yzne de bakt. nk Karyele can ekiirken yuvarlanarak kraln zerinden kalkmt; ama yine de sahibinin felaketine neden olmutu. Bunun zerine Merry eilerek pmek iin kraln elini kaldrd ve o da ne! Theoden gzlerini at; gzleri berrakt ve zorlanarak da olsa sakin bir sesle konutu. "Elveda Efendi Holbitla!" dedi. "Bedenim krld. Atalarma gidiyorum. Ve artk, onlarn o kudretli topluluklarnda bile utanmayacam. Kara ylan drdm. mitsiz bir sabah, mutlu bir gn ve altn bir gn batm!" Merry konuamad, yine gzyalarna boulmutu. "Affet beni beyim," dedi sonunda, "emirlerine uymadysam ve seninle ayrlrken alamaktan baka bir hizmet sunamadysam sana..." Yal kral glmsedi. "zlme! Affedildin. Yrekli kiilere dizgin vurulamaz. Artk kutlu bir yaamn olsun; aznda piponla huzur iinde otururken beni hatrla! Artk seninle Tekev'de oturamayacam sz vermi olduum gibi, veya senin ot bilimini dinleyemeyeceim." Gzlerini kapatt, Merry onun yannda boynunu eerek selama durdu. Sonra kral yeniden konutu. "Gmer nerede? nk gzlerim kararyor, gitmeden nce onu grmek isterim. Benden sonra kral o olmal. Sonra Eowyn'e de haber yollamak istiyorum. O, benim ondan ayrlmam istememiti, artk onu gremeyeceim, benim iin kzmdan da stnd." "Beyim, beyim," diye balad Merry kekeleyerek, "o..." fakat tam o anda byk bir grlt koptu; etraflarnda borular, borazanlar tp duruyordu. Merry etrafna baknd: Sava ve yanndaki btn dnyay unutmutu; aslnda ksack bir sre nce olduu halde kraln dt yere atn sreli saatler gemi gibi

geliyordu ona. Fakat imdi, ok yaknda balayacak byk bir arpmann tam ortasnda yakalanma tehlikesi iinde olduklarn grd. Dmann yeni gleri Nehir'deki yoldan byk bir hzla ilerliyor, surlarn altndan da Morgul alaylar geliyordu; gney ynnden nde atllar, arkada piyadeler Harad'llar geliyor, bunlarn arkasnda da zerlerinde sava kuleleriyle mumcularn koca srtlan ykseliyordu. Fakat kuzeyden Eomer'n ak sorgucu, tekrar bir araya getirip kumanda ettii koca Rohirrim cephesinin ban ekiyordu; ehir'deki btn insan gc dar kmt, Dol Amroth'un gm kuusu ncler tarafndan tanyor ve dman Cmlekaps'ndan sryordu. Bir an iin u dnce Merry'nin aklndan szlp geti: "Gandalf nerede? Burada deil mi? Kral ve Eowyn'i kurtaramaz myd?" fakat tam o srada Gmer aceleyle srd atn; yannda hanedandan hayatta kalan silahrler de vard ve artk atlarna hkim olabiliyorlard. Kt hayvann orada yatan leine hayretle bakakaldlar; kheylanlan yaknna gitmiyordu. Fakat Eomer eyerinden atlad; kraln yanma gelip sessizce durduunda zerine bir keder ve yeis kmt. Sonra silahrlerden biri kraln sancan orada lm yatan bayraktar Guthlf in elinden alarak havaya kaldrd. Thoden gzlerini yava yava at. Sanca grerek onun Eomer'e verilmesi gerektiini anlatt iaretle. "Selam sana Yurt'un Kral!" dedi. "imdi zafere sr atn! owyn'e benim iin veda et!" Ve bylece ld, Eovvyn'in yannda yatmakta olduunu bilmeden. Yaknda olanlar alamaya baladlar yle haytara-rak: "Thfoden Kral! Theoden Kral!" Fakat Eomer onlara yle dedi: Yas tutmayn ok! Kudretliydi len, anna yakr oldu sonu. Hy ykseldiinde alayacak kadnlar ardndan. imdi cenk aryor bizi! Yine de kendisi de alyordu konuurken. "Silahrleri burada kalsn," dedi, "ve atma zerinden gemesin diye bedenini an ile alandan tasnlar! Evet, burada yatan kraln dier adamlarn da." Katledilmi olanlara bakt isimlerini bir bir sayarak. Sonra aniden kzkarde128 KRALIN DN i ovvyn'i grd yatt yerde, onu tand. Bir an iin, tam haykracakken bir ok ile kalbi paralanan bir adam gibi durdu; sonra yz l gibi bembeyaz kesildi; iinde souk bir hiddet ykseldi, yle ki bir sre istese de konuamad. zerine cin arpm gibi bir hal geldi. "owyn, Eowyn!" diye bard en sonunda. "owyn nasl vardn buraya? Bu ne biim bir delilik, ne biim bir eytanlk? lm, lm, lm! lm alsn hepimizi!" Sonra kimseye danmadan, ehir'den gelen adamlarn yaklamasn beklemeden dmanlarnn koca ordusunun n cephesine dosdoru mahmuzlad atn ve saldrnn balamas iin yksek sesle haykrd. Sava alannn zerinde berrak sesi gmbrdetti arsn: "lm! Srn, srn atlarnz ykma ve dnyann sonuna!" Bununla birlikte ordu harekete geti. Fakat Rohirrim artk ark sylemiyordu. Tek bir sesle, olanca gleriyle, korkun bir biimde lm.'.diye hay kryorlard; sava byk bir aknt gibi hz kazanarak gm krallarnn etrafndan toparlanp geti ve gneye doru grledi. Ve hobbit Meriadoc hl orada durmu, gzyalar arasnda gzlerini krptryordu; kimse onunla konumamt; aslnda ona kulak asan yok gibiydi. Gzyalarn aceleyle silerek Eovvyn'in ona vermi olduu yeil kalkan almak iin eildi; kalkan arkasna ast. Sonra elinden den klcna baknd; nk darbesini indirirken kolu uyumutu ve artk sadece sol elini kullanabiliyordu. Ama o da ne! Silah orada duruyordu da keskin ksm atee srlm kuru bir dal gibi ttyordu; o bakarken kl bzt, bzt ve yok oldu. Byle yok olup gitti Hyk Yaylalan'nn klc, Batelli'lerin eseri. Ama klcn kaderini, Dnedain henz genken ve dmanlarnn en belli bal korkular Angmardiyan ile bu diyarn byc kral olduu zamanlarda, Kuzey Krallfnda uzun sre nce yava yava yapm olan kii bileydi, mutlu olurdu. Baka hibir kl, isterse ok daha kudretli eller tarafndan kullanlm olsun, o dmanda yle ac bir yara aamaz, lmsz etini yaramaz, onun iradesinin grnmeyen gcn dokuyan byy bozamazd. Adamlar kral kaldrmlard artk; mzrak sopalarnn arasna pelerinlerini sererek onu ehir'e doru tayacak bir sedye yaptlar ida-reten: dierleri de Eowyn'i kibarca kaldrd ve onu da

kraln ardndan 129 PELENNOR AYIRLARI SAVAI tad. Fakat kraln hanedanna mensup adamlar henz sava alanndan getiremiyorlard; nk kraln silahrlerinin yedisi dmt orada, balar D6orwine de aralarndayd. Bylece onlar dmanlarndan ve o kt hayvandan ayr bir yere uzatp etraflarna mzraklar yerletirdiler. Daha sonra, her ey olup bittikten sonra geri dnerek orada bir ate yakp hayvann leini yaktlar; fakat Karyele iin bir mezar kazarak, mezara zerinde Gondor ve Yurt dillerinde u yazlarn kaznm olduu bir ta diktiler: Sadk bir hizmetkrd ama efendisinin felaketi oldu yine de, Tezayan tay, hzl Karyele. Uzun ve yeil bitti Karyele'nin mezar zerindeki otlar, ama o hayvann yakld yerdeki toprak hep kara ve plak kald. Artk yava yava ve hznle yryordu Merry tayclarn yannda; atmaya kulak asmyordu. Yorgundu, ac iindeydi ve elleri, kollan, bacaklar sanki yormu gibi tir tir titriyordu. Denizden byk bir yamur geldi; sanki her ey Thoden ve Eowyn iin alyor, ehir' deki yangn gri gzyalaryla sndryordu. Derken puslar arasndan Gondor'lulann nclerinin gelmekte olduunu grd. Dol Amroth Prensi Imrahil srd atn ve onlarn nnde dizginlerini ekti. "Yknz nedir Rohan'n insanlar?" diye bard. "Theoden Kral," diye cevap verdiler. "ld. Fakat EomerKral ynetiyor artk cengi: Ak sorgucu rzgrda dalgalanan o." Bunun zerine prens atndan inerek krala ve kraln byk saldrsna hrmeten tabutunun yannda diz kp alad. Sonra ayaa kalkarak Eowyn'e bakt ve aknlklar iinde kald. "Burada bir kadn var galiba?" dedi. "ihtiyacmz karsnda Rohirrim kadnlar da m savaa geldi?" "Hayr! Bir teki sadece," diye cevap verdiler. "Hanm ovvyn'dir o, Eomer'n kzkardei; bu saate kadar onun geldiinden haberimiz yoktu, imdi kahroluyoruz bu yzden." Sonra prens, yz solgun ve souk da olsa onun gzelliini grerek, daha yakndan bakmak iin eilirken kzn eline dedi. "Rohan' llar!" diye bard. "Aranzda hi hekim yok mu? lmcl bir yara ile yaralanm olabilir ama kanmca hl yayor." Kolundaki parlatlm kol zrhn kzn souk dudaklarna gtrd: zrhn zerinde an131 130 PELENNOR AYIRLARI SAVAI KRALIN DN o ak grlebilen minik bir buu olumutu. "Artk aceleye ihtiya var," dedi ve birini hemen ehir'e geri yollad yardm getirmesi iin. Kendisi ise lm olana eilerek veda etti ve atma atlayarak savaa gitti. Artk atma Pelennor tarlalarnda btn iddetiyle artmaya balamt; silahlarn grlts ara varyordu adamlarn haykrlar ve atlarn kinemeleriyle. Borular ttrlyor, borazanlardan kulaklar trmalayan sesler kyor, mmak'lar savaa srlrken briiyorlard. ehir'in gney surlar altnda Gondor'un piyadeleri, hl burada byk bir g halinde toplanm bulunan Morgul alaylaryla karlamlard. Fakat svariler douya omer'n imdadna gittiler: Anahtarlar Muhafz, Lossarnach Beyi Uzun Hurin, Yeil Tepeler'den Hirluin ve etrafnda silahrleriyle zarif Prens Imrahil. Rohirrim onlarn yardmna ok abuk gelemedi; nk ans o-mer'e kar dnm, hiddeti kendisine zarar vermiti. Saldrsmdaki o byk hiddet dmanlarnn n safn hemen hemen tamamen alaa etmi ve Svarilerin gen eklinde ilerleyen byk kmesi Gneyli-ler'in saflarndan geerek atllarn malup etmi, piyadelerini mahvetmiti. Fakat mmak'lann

gittii yere atlar gitmiyor, rkyor, yoldan sapyorlard; byk canavarlarla dvlmemiti, onlar savunma kuleleri gibi duruyorlar, Haradrim onlarn etrafnda toplanyordu. Ve eer Rohirrim saldrrken Haradrim'den kere daha az sayda idiyse bile, ksa bir sre sonra durumlar daha da kt oldu; nk artk Os-giliath'tan sava alanna yeni gler akmaya balamt. Bunlar buraya ehir'i ve Gondor'u yamalamak iin toplanm ve komutanlarnn emrini bekliyorlard. Komutanlar artk yok edilmiti; fakat Mor-gul'un vekili Gothmog onlar bu karkln iine atmt; baltalaryla Doulular, Khand'n Variag'lan, allar iinde Gneyliler, Uzak Harad' dan beyaz gzl, krmz dilli yan deve benzeyen kara renkli adamlar. Kimisi imdi Rohirrim'in ardndan aceleyle gidiyor, dierleri Gondor'un glerini durdurmak ve Rohan'a katlmalarna mani olmak iin bat tarafn tutuyorlard. Gn byle balayp Gondor'un aleyhine dnm, mitleri azalrken ve len zamanlarnda artk byk bir rzgr eser, yamur kuzeye koar ve gne parlarken ehir'den yeni bir haykr iitildi. O berrak havada surlardaki gzcler dehet veren yeni bir grntye tank oldular ve son umutlan da kendilerini terk etti. nk Anduin, Harlond'daki kvamndan yle akyordu ki ehir'den bakan adamlar birka fersah boyunca nehiri uzunlamasna grebiliyorlard; gzleri keskin olan biri, gelen herhangi bir gemiyi yaklarken grebilirdi. Ve o yne bakarak dehetle banyorlard; pml pm\ akarsu zerinde kapkara bir filonun rzgrla geldiini grmlerdi: Kadrgalar ve bir sr krekli ar gemi ve meltemde bel bken kara yelkenler. "Umbar Korsanlar!" diye bant adamlar. "Umbar Korsanlan! Bakn! Umbar Korsanlan geliyor! Demek ki Belfalas dm, Ethir de; Lebennin de gitti. Korsanlar zerimize geldi! Bu kr talihin son darbesi!" ehir'de kumanda edecek kimse kalmad iin, kimisi geliigzel anlara koarak alarm verdi; kimisi askerlerin geri ekilmesi iin borazanlar fledi. "Surlara geri gelin!" diye bardlar. "Surlara geri gelin! Her yer baslmadan geri gelin!" Fakat gemilere hz kazandran rzgr onlann btn feryatlarn uzaa tad. Geri Rohirrim'in ne haberlere, ne de alarma ihtiyac vard. Hepsi kendiliklerinden kara yelkenleri gayet iyi grebiliyorlard. nk Eo-mer artk Harlond'dan ancak bir mil kadar uzaktayd ve arkasndan yeni dmanlar kaynaarak gelip onlann Prens'le balantsn keserken, karlat ilk dmann byk basks onunla liman arasnda kalmt. imdi Nehir'e bakyordu; iindeki btn mit ld ve biraz nce kutsad rzgra imdi lanet etmeye balad. Fakat Mordor'un ordulan yreklenmilerdi; yeni bir heves ve taknlkla dolarak bara ara saldrya getiler. omer'in ruhu sertlemi ve akl bir kez daha almt. O tarafa gelebilecek btn adamlan sanca altnda toplayabilmek iin borula-n aldrd; nk en azndan byk bir duvar oluturmay dnyordu; dayanabildii kadar burada kalp, dnceye kadar yerde savamay, Bat'da son Yurt Kral'n hatrlayacak hibir adam kalmayaca halde, Pelennor krlarnda arklara geecek iler baarmay dnyordu. Bylece yeil tepecie srerek atn buraya sancan dikti ve Ak Atl sancak rzgrda rpnmaya balad. Kukudan, karanlktan kp gnn douuna klcm ekip geldim gnete ark syleyerek. Umudun bittii kalplerin krld yere srdm atm: Gazaba, ykma ve kzl bir guruba vardm imdi! WF 9 132 KRALIN DN 133 PELENNOR AYIRLARI SAVAI Bu msralar okudu ama yine de bunlar sylerken gld. nk bir kez daha savan arzusunu duyuyordu iinde; henz yaralanma-mt, genti ve krald: Dm bir halkn kral. Ama daha mitsizliine glmesi sona ermeden bir kez daha kara gemilere bakt ve onlara meydan okuyarak klcn kaldrd.

Sonra bir hayrettir ald Eomer'i; byk de bir coku; klcn gnee doru frlatt ve tekrar yakalarken arklar syledi. Btn gzler onun bakn izledi ve o da ne! En ndeki gemide byk bir bayrak ald, gemi Harlond'a doru dnerken rzgr bu bayra gzler nne serdi. Ak Aa iek amt bayrakta, Gondor iin; fakat etrafnda Yedi Yldz vard ve zerinde bir ta, yani Elendil'in saysz yldr hibir hkmdarn kullanmad nian. Ve yldzlar gne nda alev alevdi nk Elrond'un kz Arvven tarafndan' deerli talarla ilenmiti; ta da sabah nda parlak grnyordu nk mithril ve altndan yaplmt. Byle varmt Isildur'un varisi Arathorn olu Aragorn llerin Yolu'ndan Gondor krallna, Deniz'den gelen yelle tanarak; Rohir-rim'in cmb bir kahkaha seli ve kllarn imei; ehir'in neesi ve aknl ise borazanlann mzii ve anlarn sesi olmutu. Fakat Mordor'un ordularn bir delilik sarmt ve kendi gemilerinin dmanlaryla dolu olmas onlara bir eit by gibi gelmiti; kaderin gelgitlerinin kendi aleyhlerine dndn ve sonlarnn yakn olduunu anlaynca zerlerine kara bir korku dt. Douya srdler atlarn Dol Amroth'un silahrleri, nlerinde dman srerek: Dev adamlar, Variag'lar ve gne ndan nefret eden orklan. Gneye ilerledi Gmer; adamlar onun gz nnde katlar ve rs ile eki arasna ksldlar. nk artk adamlar gemilerden Harlond iskelelerine atlyorlar ve kuzeye doru bir yldrm gibi esiyorlard. Legolas ve elinde baltas ile Gimli de geldi; ve Leben-nin, Lamedon ve Gney tmarlarndan bahadr halkn yneten sanca-yla Halbarad ve Elladan, alnnda yldzlaryla Elrohir ve Kuzeyin Kolcular, ar elli Dnedain. Fakat hepsinin nnden yeni tututurulmu bir ate gibi parlayan Batnn Alevi Anduril, yani en az eskisi kadar lmcl dvlm Narsil ile Aragorn gidiyordu ve alnnda Elendil'in Yldz vard. Ve bylece sonunda Eomer ile Aragorn savan ortasnda bulutular; kllarna yaslanarak birbirlerine baktlar; memnundular. "Aramzda Mordor'un btn ordular olduu halde byle bulutuk ite yine," dedi Aragorn. "Borukent'te byle sylememi miydim?" "yle konumutun," dedi Eomer, "fakat umut insanlar genellikle kaldrr ve o zamanlar ben senin uza gren bir kii olduunu bilmiyordum. Yine de beklenmedik anda gelen bir yardm iki kere kutlu olsun; dostlarn karlamas daha nce hi byle nee dolu olmamtr." Ve birbirlerinin ellerini kavradlar. "Daha iyi bir zamanda da olamazd," dedi Eomer. "ok da erken gelmedin arkadam. ok kayp ve zntler geldi bamza." "O halde, haydi bunlarn cn alalm bu konuda konumadan nce!" dedi Aragorn, ve birlikte savaa srdler atlarn. Hl nlerinde zorlu bir dv ve uzun bir ura vard; nk Gneyliler hem cesur hem de salam insanlard ve aresizlikleri iinde hiddetliydiler de; Doulular da gl, savata pimi, aman dilemeyen insanlard. O yzden, kh burada, kh orada, yanm bir mtemilat veya ambarn yannda, bir tepecikte veya toprak yn zerinde, surlarn altnda veya alanda hl bir araya toplanmaya devam ettiler, saldrdlar ve gn geip gidinceye kadar dvtler. Sonra, sonunda Gne Mindolluin'in ardndan batt ve btn gkyzn byk bir yangnla doldurdu, bylece tepeler ve dalar kanla boyanm gibi oldu; Nehir'den ate akyordu ve gece kerken Pelen-nor otlar al al uzanyordu. Ve tam o saatte Gondor Meydan Sava bitmiti; Rammas'n emberi iinde canl tek bir dman kalmamt. lmne veya Nehir'in kzl kpnde boulmak iin kaanlar hari hepsi kltan gemiti. ok az douya doru Morgul veya Mordor'a gidebilmiti; Haradrim lkesine ise uzaktan bir masal ulamt sadece: Gondor'un hiddetinin ve dehetinin bir sylentisi. Aragorn, Eomer ve mrahil ehir Cmlekaps'na doru geri srdler atlarn; artk yorgunluktan ne sevinecek, ne zlecek durumdaydlar. Bu hi yara almamt; nk byleydi onlann yazglar ve bileklerinin gc ile hneri; gerekten de ok az kii onlara dayanabilmi veya hiddetleri srasnda yzlerine bakabilmiti. Fakat dierlerinin ou yaralanm, sakatlanm veya sava alannda lmt. Baltalar atndan inmi tek bana dven Forlong'u bimiti; okularn canavarlarn gzlerini vurmalar iin ynetirken mmaklan. saldrnca hem Morthond'lu Duilin, hem de kardei inenerek lmlerdi. Ne zarif Hirluin dnebilmiti Pinnath Gelin'e, ne Grimbold Grims-

r 134 KRALIN DN lade'e, ne de bklmez bilekli Halbarad Kuzey topraklarna. n olmayan, isimsiz az insan gmedi, ister komutan-olsun, ister er; nk bu ok byk bir savat ve bu savata btn olup bitenleri anlatan hibir yk yazlmamtr daha. Sonradan, ok zaman sonra Rohan'da bir destanc Mundburg Hykleri'nden sz etti trksnde: Tepelerde nlayan borular duyduk, Gney krallnda parlyordu kllar. Kheylanlar sabah rzgr gibi Dald Stoningland'a. Cenk oldu. Orada dt Bakomutan Theoden, kudretli Thengelolu, dnmedi bir daha altn saraylarna ve Kuzey krlarndaki yeil otlaklara. Harding ve Guthldf, Dnhere ve Deonvine, yiit Grimbold Herefara ve Herubrand, Horn ve Fastred dvp dtler orada, o uzak lkede: Mundburg Hykleri altnda, kfler iinde yatyorlar imdi yoldalar Gondor bey teriyle. Ne zarif Hirluin dnebildi deniz kysndaki tepelere, ne de yal Forlong dnd zaferle Arnach'a, lkesinin iekli vadilerine; Derufn ve Duilin, uzun boylu okular, dnemediler kara sulara, dalarn glgesindeki Morthond gllerine. Beyler ve erler kabul ettiler sabah vakti ve gn sonunda lm. Uzun zamandr uyurlar imdi Ulu Nehir kysnda, Gondor'un imenleri altnda. imdi gzyalar gibi, parlayan gm gibi akan su, oO gn kpkzl gdyordu: Gnbattmyla alevlenmiti kana boyaliKpkler; iaret kuleleri gibi yanyordu dalar akam vakti; Rammas Echor'a al al dyordu i. BLM VII DENETHOR'U YAKMAK N ATILAN ODUNLAR Cmlekaps'ndaki kara glge ekildikten sonra bile Gandalf kprdamadan durdu. Fakat Pippin, sanki zerinden byk bir yk kalkm gibi ayaa kalkt; borular dinleyerek ayakta durdu ve kalbinin mutluluktan infilak edebileceini hissetti. Bir daha hibir zaman, uzaktan gelen bir boru sesini gzleri yaarmadan dinleyemedi. Fakat o anda birden grevi geldi aklna ve ileri doru koturdu. Ayn anda Gandalf kprdad ve Glgeyele'yle konutu; tam Cmlekaps'ndan geip gitmek zereydi. "Gandalf, Gandalf!" diye bard Pippin; Glgeyele durdu. "Burada ne aryorsun?" dedi Gandalf. "Siyah ve gm giyenlerin, efendileri izin vermedike Hisar'dan ayrlmamalar ehir'in bir kural deil mi?" "zin verdi," dedi Pippin. "Beni salverdi. Ama ben korkuyorum. Orada ok korkun bir ey olabilir. Hkmdar akln kaybetti, diye dnyorum. Korkarm hem kendini, hem de Faramir'i ldrecek. Bir eyler yapamaz msn?" Gandalf alan kapdan bakt; daha imdiden sava alannda artmaya balayan atma seslerini duyabiliyordu. Yumruklarn skt. "Gitmem lazm," dedi. "Kara Svari ortalarda; hl bize zarar verebilir. Hi vaktim yok." "Ama Faramir!" diye bard Pippin. "O lmedi, onu canl canl yakacaklar eer biri onlar durdurmazsa." "Canl canl m yakacaklar?" dedi Gandalf. "Neymi bu hikye byle? abuk abuk anlat!" "Denethor Mezarlar'a gitti," dedi Pippin, "Faramir'i de gtrd ve hepimizin yanacan sylyor; beklemeyecekmi, odunlar atp kendini yaktracak, Faramir'i de. Adamlar odun ve ya getirmeleri 136 KRALIN DN iin gnderdi Bunu Beregond'a syledim ama korkarm o bulunduu yerden ayrlmaya cesaret edemeyecek Nbetteydi Sonra zaten o ne yapabilir ki7 Byle kt Pppn'n yks azndan, bir yandan uzanp titreyen ellerle Gandalf m dizine dokunurken "Faramr' kurtaramaz msn'1 "Belki kurtarabilirim,' dedi Gandalf, "ama eer onu kurtarrsam dierleri lecek korkarm

Evet, gelmem lazm geliyor, baka hibir yardm ona ulaamaz Fakat bu i, ktlk ve hzne neden olacak Kalemizin iinden bile vurabiliyor Dman bizi nk u anda ibanda olan onun iradesi " Sonra kararn verdikten sonra hzla harekete geti Pppn yakalayp nne yerletirerek tek bir szle Golgeyele'y dondurdu Mnas Trth m trmanan caddelerinden takrdayp getiler arkalarndaki sava seslen ykselirken Her yerde adamlar yeislerinden ve korkularndan kurtularak silahlarn kapyorlar, birbirlerine yle sesleniyorlard Rohan geldi1" Komutanlar haykryor, blkler toplanyordu, ou Cumlekaps'ndan kmaya balamt bile Prens tmrahl ile karlatlar, Prens onlara seslendi Ne yana imdi Mthrandr'' Rohrrm Gondor krlarnda dvyor1 Bulduumuz butun gc bir araya getirmeliyiz " "Daha da fazlasna ihtiyacnz var," dedi Gandalf "Elinden geldiince tez git lk frsatta geleceim Fakat Hkmdar Denethor iin vapmam gereken acil bir i var Hukumdar'n yokluunda kumanday sen al1 Yollarna devam ettiler, trmanp Hsar'a yaklatka yzlerine arpan rzgr ve gney gnde artmakta olan bir hissettiler, uzaktaki sabahn prltsn yakaladlar Fakat nlerinde ne gibi bir ktln olduunu bilmediklerinden ve ok ge kalm olmaktan korktuklarndan bu onlara ok az bir mit getirdi "Karanlk geiyor," dedi Gandalf, "ama ehir in u/erne hl tm arl) la km duruyor" Hisarn kapsnda nbetiye rastlamadlar Demek ki Beregond sztm, dedi Pppm biraz daha fazla mitle Dnerek Kapal Kap ya giden yol boyunca h/ld ilerlediler Kap azna kadar ak duyo du kapc yere serilmiti Kapc ldrlerek anahtar alnmt Dman in 1 dedi Gandalf 'Byle ilere baylr Dostu dosta drmek, gonullerdek kargaa yznden blnen sadakat' Attan DENETHOR U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 137 inerek Glgeyele'ye ahrna dnmesini syledi ' nk dostum," dedi, "sen ve ben ok nceleri krlarda komalydk, fakat baka iler beni alkoydu Yine de eer arrsam abucak gel'" Kap'y geip dolambal dik yoldan inmeye baladlar Ik artmaya balamt, yolun yanndaki uzun stunlar ve yontular gri hayaletler gibi yava yava geiyorlard Aniden sessizlik bozuldu, altlarndan bar seslen, akrdyan kllar duydular Byle sesler ehr'n ina edildii zamanlardan beri kutsal yerlerde hi duyulmamt Sonunda Rath D'nen'e vardlar ve koca kubbesi altnda alacakaranlkta ykselen Vekilharlar Evi'ne doru seyrttler "Durun1 Durun'" diye bard Gandalf kaplarn nnde bulunan ta merdivene doru srayarak "Durdurun bu delilii'" nk orada, ellerinde kllar ve mealelerle Denethor'un hizmetkrlar vard, fakat sundurmann en st basamanda Beregond tek bana durmutu Nbetilerin siyah ve gm renklen iinde, kapy onlara kar savunuyordu Daha imdiden ks, kutsal yerleri kanlaryla kirleterek onun klcyla dmt, dierleri de onu lanetliyorlar, yasalara kar gelmekle ve efendisine hamlk etmekle suluyorlard Tam Gandalf ile Pppn ileri koarken ller evinin iinden Denethor'un yle bardn duydular "abuk, abuk1 Size emrettiimi yapn1 Bu ham oldurun benim iin1 Yoksa bunu kendim mi yapmam gerekiyor9" Bunun zenne Beregond'un sol eliyle kapal tuttuu kap zorla evrilerek ald, tam arkasnda uzun boyu ve tm ktlyle ehr'n Hkmdar duruyordu, gozlennde alev gibi bir k vard ve elinde knndan ekilmi bir kl tutuyordu Fakat Gandalf basamaklardan srad, adamlar onun nUnden kaarak gozlenn kapadlar, nk onun gelii, karanlk bir yere giren beyaz bir k gibiydi, stelik byk bir fkeyle geliyordu. Elini kaldrd ve bu darbesiyle Denethor'un klc havaya uup elinden kurtularak arkasna, evin glgeleri iine dutu, Denethor, Gandalf m nnde hayretlere dm biri gibi geriledi "Nedir bu beyim9" dedi buyucu llerin evlen yaayanlar iin deildir Ve neden adamlar burada, Kutsal Yerlerde dvyorlar, Cumlekaps nn nnde yeterince atma varken0 Yoksa dmanmz Rath Dnen e kadar bile geldi m9 "Ne zamandan beri Gondor Hkmdar sana kar sorumlu oldu9" dedi Denethor 'Yoksa kendi

hizmetkrlarma emir veremeyecek m138 KRALIN DN yim?" "Verebilirsin," dedi Gandalf. "Fakat delilik veya ktle dnerse iraden, bakalar sana kar kabilirler. Olun Faramr nerede?" "ieride yatyor," dedi Denethor, "yanyor, daha imdiden yanyor. Etlerini tututurmular. Fakat ksa bir sre sonra her ey yanacak. Bat kaybetti. Her ey byk bir yangna dnecek ve her ey bitecek. Kl! Rzgrda savrulan kl ile duman!" O zaman, ondaki delilii gren Gandalf, kt bir ey yapm olmasndan korktu ve Denethor ierdeki masann yannda duruncaya kadar gerilerken o da ileriye doru bir hamle yapt, arkasnda Bere-gond ve Pippin ile. Fakat burada Faramir'i yatakta, hl ateler iinde hayaller grrken buldular. Masann altna ve etrafna yukarlara kadar odun istiflenmi ve her ey ya ile slatlmt, hatta Faramir'in giysileri ile rtleri bile; fakat henz hibiri tututurulmamt. Sonra Gandalf tpk gcnn gri pelerininin iinde nasl gizliyse iinde yle gizli kalm kuvveti ortaya kartverdi. nce odunlarn zerine zplad, hasta adam kaldrarak yine kolaycack yere srad ve onu kapya doru tad. Fakat o bunu yaparken Faramir homurdanarak ryasnda babasna seslendi. Denethor trans halinden kurtulan biri gibi irkildi; gzndeki alev snd ve alamaya balad; yle dedi: "Olumu benden ayrmayn! Bana sesleniyor." "Sesleniyor," dedi Gandalf, "fakat sen henz onun yanna varamazsn. nk lmn eiindeyken onun ifa aramas gerek, bula-masa da. Senin grevine gelince, senin ehir'inin savana kman lazm, orada lm seni bekliyor olabilir. Bunun byle olduunu sen de gnlden biliyorsun." "Bir daha uyanmayacak," dedi Denethor. "Sava bouna. Neden daha fazla yaamay isteyelim? Neden lme yan yana gitmeyelim?" "Hkm sana verilmemi Gondor'un Vekilharc, kendi lmnn saatini tesbit etmen iin," diye cevap verdi Gandalf. "Ve sadece Karanlk G'n etkisi altndaki kfir krallar byle yaparlar, kibir ve yeisle kendilerini yok edip kendi lmlerini kolaylatrmak iin akrabalarn ldrrler." Sonra kapdan geerek Faramir'i bu lmcl evden kard; Faramir'i buraya tam olan ve o anda sundurmada duran sedyeye yatrd. Denethor onu izleyip, yznde oluna duyduu hasret, titreyerek durdu. Ve bir an iin herkes elem iindeki Hkmdar sessiz ve hareketsiz seyrederken o duraksad. 139 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR "Haydi!" dedi Gandalf. "Bize ihtiyalar var. Senin yapabilecein ok ey vardla." Sonra aniden gld Denethor. Yeniden uzun boyuyla marur bir biimde dikildi ve arabuk geriye, masann yanna srayarak, bann altna yastk etmi olduu eyi ald. Sonra kapya gelerek rty ekti ve o da ne! Elleri arasnda bir palanrir tutuyordu. Bunu yukan kaldrdka, seyredenlere krenin ii iten gelen bir alevle parlyor gibi geldi, yle ki Hkmdar'n ince yz sanki kzl bir atele aydnlatlyordu; siyah glgelerle kesin hatlara sahip yz sert bir tatan kesilmi gibi soylu, marur ve korkun duruyordu. Gzleri parlad. "Kibir ve yeis!" diye haykrd. "Ak Kule'nin gzlerinin kr olduunu mu zannetmitin? Hayr, senin bildiinden daha ounu grdm Gri Ahmak. nk senin umudun cahillikten baka bir ey deil. Git o halde, ifa bulmaya al! Git de dv! Kibir. nk bir gnlne, sava alannda azck bir yerde bir zafer kazanabilirsin. Fakat u anda uyanmakta olan G'e kar zafer kazanlamaz. Bu ehir'e sadece elinin ilk parma ulamtr. Btn Dou hareket halinde. u anda sizi umutlandran rzgr bile sizi arkadan vuruyor, Anduin'den kara yelkenli bir filoyu srklyor. Bat kaybetti. Esir olmak istemeyenlerin ayrlma vakti geldi." "Bu tr nasihatlerin Dman'n zaferini kesinletireceine kuku yok," dedi Gandalf. "Umutlanmaya devam et o halde!" diye gld Denethor. "Seni tanmaz mym ben Mithrandir? Sen, benim yerime hkm srmeyi; kuzeyde, gneyde veya batda bulunan btn tahtlarn arkasnda olmay umuyorsun. Senin akln ve aklnn takip ettii yolu okudum.

Buradaki bu buuklua sessiz kalmas iin emirler verdiini bilmiyor muyum? Onu buraya, benim odamda casusluk etsin diye getirdiini? Yine de birlikte konuurken yol arkadalarnzn hepsinin isimlerini ve amalarn rendim. Byle ite! Sol elinle beni bir sre iin Mor-dor'a kar kalkan gibi kullanrken sa elinle Kuzeyli bu Kolcuyu beni yerimden etmek iin getireceksin. "Fakat sana sylyorum Gandalf Mithrandir, ben sana alet olmayacam! Ben Andrion Hanedan'nn Vekilharc'ym. Bir zpktnn bunak terifats olmak iin aaya adm atmam, iddias bana kantlanm olsayd bile, yine de sadece sildur'un soyundan geliyor, o kadar. Ben yle birine, hkmranlk ve asaletten ok nce yoksun kalm dzensiz bir hanedann son yesine boyun emem." 141 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 140 KRALIN DN "Ne yaparsn o zaman," dedi Gandalf, "eer isteine karlmayacak olsayd?" "Her eyin, yaamm boyunca olduu gibi olmasn isterdim," diye cevap verdi Denethor, "ve benden nceki atalarmn zamannda, bar iindeki bu ehir'in Hkmdar olmak ve tahtm kendi kendinin efendisi olan, bir bycnn ra olmayan oluma brakmak isterdim. Fakat eer kader bunu bana vermiyorsa o halde hibir ey istemiyorum: ne snk bir yaam, ne blnm bir sevgi, ne de eksilmi bir onur." "Bana, sadakatle grevini teslim eden bir Vekilhar ne sevgi, ne de onurda alalmaz gibi geliyor," dedi Gandalf. "Ayrca en azndan, lm hl kesin deilken olunun elinden seeneini alm olmazsn." Bu szlerle Denethor'un gzleri yeniden alevlendi; Ta' kolunun altna kstrarak bir bak ekti ve tabuta doru yrd. Fakat Bere-gond ileri doru atlarak kendini Faramir'in nne srd. "Demek yle!" diye haykrd Denethor. "Daha imdiden olumun sevgisinin yarsn kazanmtn. imdi de silahrlerimin kalplerini alyorsun ki sonunda onlar beni olumdan tamamiyle mahrum braksnlar. Fakat en azndan u konuda benim isteime kar koyamayacaksn: Kendi sonuma hkmetme isteime." "Buraya gelin!" diye bard hizmetkrlarna. "Gelin, hepiniz de alak deilsiniz ya, gelin!" Bunun zerine ikisi, merdivenlerden onun yanna kotu. abucak birisinin elindeki mealeyi kaparak eve geri srad Denethor. Gandalf ona engel olamadan sopay yakacaklarn arasnasoktu ve odunlar hemen trdayarak alevle grledi. Sonra Denethor masaya srayarak orada durdu ve ate ile duman etrafnda elenk olurken o, ayaklarnn dibinde duran vekilharlk asasn alp dizinde krd. Paralan alevlere atarak eilip masann zerine uzand ve palantir'i her iki eliyle iyice kavrayarak gsnn zerine koydu. Ve derler ki, ondan sonra Ta'a kim bakarsa baksn, eer baka bir amaca evirmek iin byk bir iradesi yoksa, sadece alevler iinde buruup yok olan iki yal el grrm. Gandalf ac ve dehetle yzn evirdi ve kapy kapatt. Bir sre iin dnceler iinde durdu sessizce eikte, dierleri ieriden gelen atein agzl grleyiini dinlerken. Sonra Denethor'dan byk bir haykr duyuldu; daha sonra bir daha ne konutu, ne de lml insanlar arasnda grld. "ite bylece gelip geti Ecthelion olu Denethor," dedi Gandalf. Sonra Beregond'a ve Hkmdar'n donakalm hizmetkrlarna dnd. "Ve bylece bitiyor Gondor'un sizin bildiiniz haliyle gnleri; ister iyi, ister kt olsun o gnler geride kald. Burada kt eyler yapld; fakat gelin artk aranzdaki btn husumeti bir kenara brakn, nk bu husumet Dman tarafndan tertip edilmiti ve onun isteklerine hizmet ediyordu. Kendi dokumadnz sava grevlerinin anda skm buldunuz kendinizi. Ama dnn, siz, Hkmdar'n kr krne itaat eden hizmetkrlar; eer Beregond hainlik etmemi olsayd. Ak Kule'nin komutan Faramir de yanm olacakt.

"len yoldalarnz bu uursuz yerden tayn. Biz de Gondor Vekilharc Faramir'i huzur iinde uyuyabilecei ya da yazgs o ise lebilecei bir yere tayalm." Bunun zerine sedyeyi kaldran Gandalf ile Beregond, arkalarnda ban nne emi Pippin ile ifa Evleri'ne doru tamaya baladlar Faramir'i. Fakat Hkmdar'n hizmetkrlar arplm gibi l evinde duruyorlard; tam Gandalf Rath Dfnen'in sonuna varmt ki byk bir grlt koptu. Arkalarna baktklarnda evin kubbesinin abrdadn ve iinden duman pskrdn grdler; sonra bina, hzla ve talarn byk grltsyle, telala yanan atein iine kt; fakat azalmayan alevler hl ykntnn etrafnda dans etmeye, oynamaya devam ediyordu. Bylece hizmetkrlar korku iinde kaarak Gandalf izlediler. Zamanla Vekilhar'n Kaps'na vardlar ve Beregond hznle kapcya bakt. "Bu iten hep pimanlk duyacam," dedi; "fakat zerime acele etmek iin bir delilik gelmiti; o ise beni dinlemiyordu ve bana kl ekmiti." Sonra len adamdan dverek ald anahtar kartarak kapy kapatt ve kilitledi. "Bu artk Hkmdar Faramir'e verilmeli," dedi. "Hkmdarn yokluunda Dol Amroth Prensi komutay ald," dedi Gandalf; "fakat o da burada olmadna gre, onu ben kendim almalym. Anahtar alp koruman emrediyorum, ehir yeniden bir dzene girinceye kadar." Artk sonunda ehir'in yksek dairelerine gemilerdi ve sabah nda ifa Evleri'ne doru yollarna devam ettiler; bunlar, fena surette hasta olanlar iin ayrlm zarif evlerdi fakat imdi atmalarda yaralanan ve lmekte olanlar tedavi etmek iin hazrlanyordu. Altn143 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 142 KRALIN DN c dairede, Hisar Kapsfndan ok uzakta olmayan bir yerde, tam gney surunda bulunuyorlard ve evlerin etrafnda, ehirde baka hibir yerde bulunmayan bir bahe, aalarla dolu bir imenlik vard. Burada, ifa verecek ya da tedavi edenlerin hizmetinde bulunabilecek yetenekte olduklar iin Minas Tirith'te kalmasna izin verilmi olan kadnlar oturuyordu. Fakat tam Gandalf ile arkadalar sedyeyi Evler'in ana kapsna tayp getirdikleri srada Cmlekaps'nn nndeki alandan byk bir haykrn tiz bir ekilde ykselerek kulaklar yrtarcasna ge vardn, getiini ve rzgrda yitip gittiini duydular. Haykr o kadar korkuntu ki bir an iin hepsi kprdamadan durdu; ama ses geip gittikten sonra Dou'dan karanlk geleli beri tatmadklar bir umutla gnlleri ferahlad; onlara yle geldi ki, sanki k daha bir belirginlemi ve gne bulutlar arasndan grnmt. Fakat Gandalf in yz sert ve zgnd; Beregond ile Pippin'e Fa-ramir'i ifa Evleri'ne gtrmelerini emrederek yakndaki surlarn tepesine gitti; orada, yeni doan gne altnda ak bir heykel gibi durarak etrafa baknd. Ve kendisine bahedilmi olan gr kuvveti ile olup biteni grd; Eomer enginin n saflarndan gelip sava alannda yatanlarn yannda durduu zaman i geirerek yeniden pelerinine sa-nnd ve surlardan aaya indi. Beregond ile Pippin dar ktklarnda onu Evler'in nnde dncelere dalm buldular. Ona baktlar; bir sre sessiz kald. Sonunda konutu. "Dostlarm," dedi, "ve bu ehrin ve btn Bat lkelerinin btn ahalisi! Byk zntye ve ana yol aacak eyler meydana geldi. Sevinecek miyiz, zlecek miyiz9 Hi umulmadk bir biimde dmanlarmzn komutan yok edildi; sizler de onun yeisinin son yanksn duydunuz. Fakat giderken eleme ve byk kayplara neden oldu. Ve eer Denethor'un delilii olmasayd ben bunu engelleyebilirdim. Dmanmzn eli ok uzad! Heyhat! Fakat artk onun iradesinin ehir'in kalbine kadar nasl girebilmi olduunu biliyorum. "Vekilharlar bunun sadece kendileri tarafndan bilinen bir sr olduuna hkmetmi olduklar halde ok nce, Yedi Gren Ta'n en nemsizlerinden birinin burada Ak Kule'de saklandn tahmin etmitim. Dirayetli gnlerinde, kendi gcnn snrlarn bildii iin Denethor ta kullanmaya veya Sauron'a meydan okumaya cesaret etmemiti. Fakat irfan tkendi; ve korkarm lkesinin iinde bulundu-

u tehlike arttka o da Ta'a bakt ve kandrld: Herhalde Boromir ayrldndan beri olduka sk bakt. Karanlk G'n iradesine boyun emeyecek kadar byk biriydi; bununla beraber sadece G'n grmesine izin verdii eyleri grebildi. Elde ettii bilgiler, kukusuz, genellikle iine yaryordu; yine de ona gsterilmi olan Mordor'un byk kudretinin grnts onun gnln mitsizlikle doldurmutu, ta ki sonunda akln alaa edinceye kadar." "imdi bana bu kadar garip gelen eyin ne olduunu anladm!" dedi Pippin konuurken aklna gelenlerle rpererek. "Hkmdar Fara-mir'in yatt odadan aynlmtr, onun deitiini, yalandn, krldn ilk o zaman, geri dndnde dnmtm." "Tam Faramir'in Kule'ye getirildii saat, biroumuz en st odada garip bir k grdk," dedi Beregond. "Fakat bu daha nce de grmtk; uzun zamandr ehir'de, Hkmdar'n zihninde Dman ile grebildii sylentileri dolanyordu." "Heyhat! O halde doru tahmin etmiim," dedi Gandalf. "Bylece girmi Sauron'un iradesi Minas Tirith'e; ben de bylece alkonuldum burada. Ve burada kalmaya zorlanmaya da devam edeceim nk ok yaknda baka ilerim de olacak, sadece Faramir deil. "imdi gidip, gelenleri karlamam lazm. Sava meydannda kalbime ok dokunan bir ey grdm; daha byk zntler de meydana gelebilir. Benimle gel Pippin! Fakat sen Beregond, Hisar'a geri dnp Muhafz bana olanlar anlatmalsn. Seni muhafzlktan almak, onun grevi olacak korkarm; fakat ona, eer benim fikrimi dinleyecek olursa, seni, komutannn muhafz ve hizmetkr olman ve uyandnda -tabii bu mmkn olursabaucunda bulunman iin ifa Evleri'ne yollamasn syle. nk onu ateten kurtaran sen oldun. Git imdi! Ksa bir sre sonra dneceim." Bunlar syledikten sonra ayrlarak Pippin ile birlikte alt ehre doru inmeye balad. Onlar aceleyle yol alrlarken rzgr gri bir yamur getirdi ve nlerinden byk bir duman ykseldi. IFA EVLER! 145 BLM VIII FA EVLER Merry'nin gzlerinde yalardan ve yorgunluktan bir buu vard, Mi-nas Tirith'in yklm Cmlekaps'na yaklatklarnda. Ykntlara ve etraftaki katliama pek kulak asmad. Havada ate, duman ve le gibi bir koku vard; nk orada burada byk Gneyli canavarlarn yan yanm, mancnklarla oralar buralar krlm veya Morthond'un cesur okular tarafndan gzlerinden vurulmu leleri yatarken, sava aletlerinin ve katledilenlerin de ounluu yanm ya da ate ukurlarna atlmt. Uuan yamur bir ara durmu ve gne her eyin zerinde prldamt; fakat btn aa ehir hl ttmekte olan pis bir kokuyla sarlmt. Daha imdiden adamlar muharebenin ykntlarndan bir yol amaya alyorlard; o anda da Cmlekaps'ndan sedyeler tayan birileri girmiti. Kibarca yatrdlar Eowyn'i yumuak minderler zerine; fakat kralh bedenini altndan byk bir rtyle rttler ve etrafna mealeler getirdiler; gne nda soluk meale alevlen rzgrla dalgaland. Bylelikle Theoden ile Eowyn Gondor ehri'ne gelmi oldu; onlar gren herkes balarn aarak boyunlarn bkt; onlar ise yanm dairenin kl ve dumanndan geerek ta caddelerden yukan doru gtrldler Merry'ye tnnan asrlar srm gibi geldi, sanki sevilmeyen bir ryadaki, hatralarn kavrayamad karanlk bir sona doru durmadan giden anlamsz bir yolculuk gibi. Yava yava nndeki mealelerin klar titreerek snd, o bir karanlkta yryordu; yle dnd: "Bu mezara uzanan bir tnel; sonsuza kadar orada kalacaz." Fakat aniden ryasnn iine canl bir ses dt. "Olur ey deil Merry! krler olsun seni buldum!" Ban kaldrp bakt ve gzlerinin nndeki bulanklk biraz aldi. Pippin oradayd ite! Dar bir yolda yz yze gelmilerdi fakat onlarn dnda her yer bombotu. Gzlerini ovuturdu.

"Kral nerede?" dedi. "Ya Eowyn?" Sonra sendeledi, eie oturarak yeniden alamaya balad. "Onlar Hisar'a ktlar," dedi Pippin. "Galiba sen ayakta uyuyakalmsn ve yanl bir yola sapmsn. Onlarla olmadn grnce Gan-dalf seni bulmak iin beni yollad. Zavall Merry'cik! Seni bir kez daha grdme yle memnunum ki! Fakat ok yorulmusun, seni konuarak rahatsz etmeyeceim. Ama syle bana bir yerin acyor mu, yaral msn?" "Hayr," dedi Merry. "Yo hayr, zannetmiyorum. Ama sa kolumu kullanamyorum Pippin, onu bakladmdan beri kullanamyorum. Sonra klcm da bir odun paras gibi yand bitti kl oldu." Pippin'in yz endieliydi. "Bir an nce benimle gelsen fena olmayacak," dedi. "Keke seni tayabilseydim. Daha fazla yryecek halde deilsin. Seni hi yrtmemeliydiler; ama onlar mazur grmen lazm. ehir'de o kadar korkun eyler olup bitti ki Merry, savatan gelen zavall bir hobbit rahatlkla gzden kaabilirdi." "Gzden kamak her zaman talihsizlik olmuyor," dedi Merry. "Biraz nce o da beni gznden kard... Yo yo, onun hakknda konuamayacam. Yardm et bana Pippin! Yine her yer kararmaya balad ve kolum da ok souk." "Yaslan bana Merry olum!" dedi Pippin. "Haydi! Adm adm. Uzak deil." "Beni gmecek misin?" dedi Merry. "Elbette ki hayr!" dedi Pippin, ii korku ve acma duygusuyla bu-rulduu halde neeli grnmeye alarak. "imdi ifa Evleri'ne gidiyoruz." Yksek evler ile drdnc dairenin d surlan arasnda giden yoldan ayrlp karak Hisar'a doru trmanan ana yola dndler. Merry uykuda gibi sallanp mrldanrken adm adm ilerliyorlard. "Onu oraya gtremeyeceim," diye dnd Pippin. "Bana yardm edecek kimse yok mu? Onu burada brakamam." Tam o anda, hayretle bir ocuun arkasndan geldiini grd; tam yanlarndan geerken Beregond'un olu Bergil'i tand. "Hop Bergil!" diye seslendi. "Nereye gidiyorsun? Seni tekrar ve canl olarak grdm iin ok memnun oldum!" tFA EVLERi 147 146 KRALIN DN "ifaclar iin haber tayorum," dedi Bergil. "Oyalanamam." "Oyalanma," dedi Pippin. "Fakat onlara de ki yanmda hasta bir hobbit var, sava:; alanndan gelmi bir penan, unutma. Oraya kadar yryebileceini zannetmiyorum. Eer Mithrandir orada ise bu haberi duyduuna memnun olacaktr." Bergil komaya devam etti. "En iyisi burada bekleyeyim," diye dnd Pippin. Bylece Merry'yi gne alan bir yere, yolun zerindeki demenin zerine yavaa brakt, ban kucana yatrarak. Yava yava Merry'nin bedenine ve kollarna dokundu ve arkadann ellerini kendi ellerine ald. Sa eli, dokununca buz gibi gelmiti ona. Gandalf in bizzat onlar aramaya gelmesi ok srmedi. Merry'nin zerine eilerek alnn okad; sonra dikkatle kaldrd onu. "Bu ehre erefle tanmalyd," dedi. "Benim gvenimi fazlasyla hakl kard; nk eer Elrond benim dediklerimi hrmeten kabul etmi olmasayd ikiniz de yola kamayacaktnz; o zaman bu gnn ktlkleri ok daha hzn verici olacakt." iini ekti. "Yine de bana bir i daha kt ite, bir yandan sava da hep dengede dururken." Bylece sonunda Faramir, Eowyn ve Meriadoc ifa Evleri'ne yat-nlmlard; orada gzel gzel baklyordu onlara. O son gnlerde btn irfanlarda eski zamanlann yetkinliinden bir d olduu halde Gondor'un hekimlik zanaat hl ferasetliydi, yaralanmlar berelen-mileri ve Deniz'in dousunda lmllerin maruz kaldklar btn hastalklar iyi etme konusunda hnerliydiler. Yallk hari. Bunun iin hi areleri yoktu; gerekten de mrleri artk dier insanlarn mrlerinden biraz fazla da olsa, azalmt ve elden ayaktan kesilmeden elli ya geenlerin hikyeleri de azalmaya balamt artk - saf bir kana sahip birka slale hari.

Fakat imdi sanatlar ve bilgileri aciz kalmt; nk iyiletirilemez bir illetten hastalanm birok hasta vard; onlar buna Kara Glge diyorlard nk Nazgl'den kaynaklanyordu. Buna tutulan herkes yava yava, durmadan derinleen bir ryaya dalyor ve sonra sessizlie gmlp lmcl bir ekilde soumaya balayarak lyordu. Bu hastalara bakanlara Buukluk ile Rohan'n Hanm'nda da ayn illet var gibi gelmiti. Yine de sabah vakti ilerlerken zaman zaman konuuyorlar, ryalarnda mrldanyorlard; onlara bakanlar, belki hastalklarna bir faydas olacak bir ey duyarz umuduyla btn sylediklerini dinliyordu. Fakat ksa bir sre sonra karanla batmaya baladlar, gri glgeler yzlerinden geerken gne batya doru dnyordu. Yine de Faramir hafiflemeyen bir atele cayr cayr yanyordu. Gandalf endie iinde bir birine, bir dierine gidip duruyor, hastalarn bandaki nbetilerin btn duyduklar kendisine anlatlyordu. Dardaki byk sava deien umutlarla ve garip haberlerle devam ederken, bylece geti gn; Gandalf, kavuan kzl gne btn g doldurup, pencerelerden geen k hastalarn kl rengi yzlerine dnceye kadar orada bekleyip gzlemeye devam ederek bir yere ayrlmad. Yaknlarda duranlara bu parlak k iinde hastalarn yzleri, sanki salklar geri geliyormuasna hafife pembelemi gibi geldi bir ara, ama bu umudun oynad bir oyundu sadece. Sonra ebe loreth, o evde hizmet eden en yal kadn, Faramir'in zarif yzne bakarak alad nk herkes onu ok severdi. Ve yle dedi: "Eyvah! Ya lrse. Ah, Gondor'da krallar olayd, bir zamanlar olduu sylendii gibi! nk eski bir tekerlemede yle denir: Kraln elleri, bir ifacnn elleridir. Bylece ne zaman olursa olsun hak sahibi kraln kim olduu anlalabilirmi." Bunun zerine yaknda duran Gandalf yle dedi: "insanlar uzun sre senin szlerini hatrlayabilirler loreth! nk szlerinde umut var. Belki de bir kral gerekten de Gondor'a dnmtr; yoksa sen e-hir'e gelen garip haberleri duymadn m?" "Btn o bana ara kulak veremeyecek kadar meguldm," diye cevap verdi kadn. "Btn mit ettiim o katil eytanlarn bu Ev'e gelip hastalan rahatsz etmemeleri." Sonra Gandalf aceleyle aynld; daha imdiden kl rengi akam krlardan emekleyip gelirken, gkyzndeki ate snmeye balam, ttmekte olan tepeler soluyordu. Gne aalara indiinde Aragorn, Eomer ve Imrahil, komutanlar ve silahrleriyle ehir'e iyice yaklamlard; Cmlekaps'na vardklarnda Aragorn yle dedi: "Byk bir yangnn iine batan Gne'e bakn! Bu birok eyin sonu ve d, dnya akntlarnda deiiklik anlamna geliyor. Fakat bu ehir, Vekilharlann ynetiminde uzun yllar dinlendi ve korkarm davet edilmeden buraya girersem, sava srasnda yaanmamas gereken kukular ve tartmalar kabilir. Galip olann biz mi Mor-dor mu olduu kesinlemeden ieri girmeyeceim, bir talepte de bulunmayacam. Adamlar adrlanm sava alanna kurarlar; burada iFA EVLERi 149 148 KRALIN DN " ehir'in Hkmdan'nn beni karlamasn bekleyeceim." Fakat Eomer yle dedi: "Krallarn sancan atnz ve Elendil hanedanlarnn nianlarn gsterdiniz bile. Bunlara itiraz edilmesine izin mi vereceksiniz?" "Hayr," dedi Aragorn. "Fakat zamann daha ermediini dnyorum; ayrca Dman ve onun hizmetkrlarndan baka kimseyle didimeye niyetim yok." Prens tmrahil de yle dedi: "Szleriniz akllca efendim, eer Hkmdar Denethor'un bir akrabasnn bu konuda fikir yrtmesine izin verecek olursanz. Denethor gl bir iradeye sahip, marur biridir ama yaldr; olu yaralandndan beri hareketleri de bir garipleti. Yine de ben olsaydm, kapdaki bir dilenci gibi burada kalmazdm."

"Bir dilenci deil," dedi Aragorn. "ehirlere ve tatan evlere alk olmayan Kolcularn bir komutan diyelim." Ve sancan toparlamalar iin emir verdi; Kuzey Krallnn Yldz'n saklayarak bunu El-rond'un oullarna emanet etti. Sonra Prens mrahil ile Rohan'h Eomer onu braktlar, ehir'i ve insanlann yaygarasn geerek Hisar'a trmandlar ve Vekilhar' bulmak iin Kule Binas'na geldiler. Fakat taht bo buldular ve krsnn nnde Yurt Kral Th6oden'in naann katafalka konmu olduunu grdler; etrafnda on iki meale vard; hem Rohan, hem de Gondor silahrlerinden on iki de muhafz. Katafalkn rtleri yeil beyazd ama gsne kadar altndan byk bir rt rtlmt, bunun zerinde knndan km klc ve ayak ucunda kalkan duruyordu. Mealelerin ak salannda, fskiyenin pskren sularnda oynaan gne gibi prldyordu, ama yz, genliin ulaamayaca bir huzurun varl bir yana braklacak olursa, gen ve zarifti; uyuyordu sanki. Kraln yannda bir sre sessizce durduktan sonra mrahil dedi ki: "Velikhar nerede? Ya Mithrandir nerede?" Muhafzlardan biri cevaplad: "Gondor Vekilharc ifa Evleri'n-de." Fakat Eomer yle dedi: "Eowyn Hanm, kz kardeim nerede, nk onun da kraln yannda uzanyor olmas, en az onun kadar sayg grmesi gerekmiyor mu? Ne yana koydular onu?" Ve mrahil yle dedi: "Ama onu buraya tadklarnda Eowyn Hanm daha yayordu. Bilmiyor muydunuz?" mit yle beklenmedik bir ekilde geldi ki Eomer'in gnlne ve mitle birlikte endie ve korkusu iini kemirmeye yle bir balad ki, daha baka bir ey sylemedi ama dnerek hzla binadan kt; Prens de onu izledi. Dar ktklarnda akam km, bir sr yldz gkyzn sarmt. Gandalf yayan olarak kageldi, yannda da grilere brnm biri vard; ifa Evleri'nin nnde karlatlar. Gandalf selamlayarak dediler ki: "Vekilhar' aryoruz, onun Ev'de olduunu sylediler. Yaraland m acaba? Sonra Eowyn Hanm, o nerede?" Gandalf cevap verdi: "Hanm ierde yatyor, lmedi ama lme ok yakn. Fakat Faramir Bey kt bir okla yaralanm sizin de duymu olduunuz gibi; artk Vekilhar da o; nk Denethor yok artk, evi kller iinde." Bunun zerine onlar Gandalf in anlatm olduu hikyeyle keder ve merak iinde kaldlar. Fakat mrahil yle dedi: "yleyse bu zafer mutluluu eksik ve pahalya mal olmu bir zafer, eer ayn gnde hem Gondor'u, hem de Rohan' hkmdarlarndan mahrum ettiyse. Eomer Rohirrim'i ynetiyor. Bu arada ehir'i kim ynetecek? Hl Hkmdar Aragom'u armayacak myz?" Pelerinli adam konutu ve dedi ki: "Geldi." Kapnn yanndaki lambann na bir adm atnca adamn, zrhlarnn zerine Lrien'in gri pelerinini giymi olan ve stnde Galadriel'in yeil tandan baka hibir nian tamayan Aragorn olduunu grdler. "Geldim nk Gandalf gelmem iin yalvard," dedi. "Fakat imdilik Amor'lu Dne-dain'in Komutan'ym; Faramir uyanncaya kadar ehir'i Dol Amroth Hkmdar ynetecek. Fakat nmzdeki gnlerde ve Dman ile yapacamz btn ilerimizde hepimizi Gandalf in ynetmesini neririm." Bu konuda hepsi hemfikir oldular. Sonra Gandalf dedi ki: "Gelin kapda elenmeyelim, zamanmz ok skk. Gelin girelim! nk Ev'de yatan hastalar iin tek mit Aragorn'un gelmesindedir. Byle syledi oreth, Gondor'un arif kadn: Kraln elleri, bir if acnn elleridir ve bylece hak sahibi kraln kim olduu anlalabilecektir." nce Aragorn girdi ieri, dierleri de onu izledi. Kapda Hisar'n zel niformas iinde iki muhafz duruyordu: Biri uzun boyluydu fakat dieri ancak bir olan ocuu boyundayd; onlar grdnde hayret ve sevinle yksek sesle bard. " Yolgezer! Ne harika! Biliyor musun, o kara gemilerle gelenin sen olduunu tahmin etmitim. Fakat herkes korsanlar diye barp duru151 iFA EVLERi 150

KRALIN DN yordu, beni dinleyen yoktu. Nasl basardn bunu?" Aragorn glerek hobbitin elini tuttu. "Gerekten de ho bir karlama!" dedi. "Fakat henz seyyahlarn hikyelerine ayracak zaman yok." Fakat trnrahil Eomer'e yle dedi: "Krallarla byle mi konuulur? Ama belki de otacn baka bir isimde giyecektir!" Onu duyan Aragorn dnd ve dedi ki: "ok doru, nk eskinin yce lisannda ben Elessar\m yani Elfta; ayn zamanda da Envinya-tar'\m yani Yenileyici": gsnde duran yeil ta kaldrd. "Fakat hanedanmn ismi Yolgezer olacak eer kurulabilecek olursa. Yce lisanda bu o kadar kt durmuyor, Telcontar olacam ben ve bedenimin varisleri." Bu szle birlikte Ev'e getiler; onlar hastalarn tedavi edildii odalara doru giderken Gandalf Eowyn ile Meriadoc'un yaptklarn anlatt. "nk," dedi, "uzun zamandr onlarn yannda duruyorum; ilk balarda lmcl karanla kmeden nce ryalarnda ok konutular. Ayrca bana uzaktaki eyleri grmek de bahedilmitir." Aragorn nce Faramir'e gitti, sonra Fx>wyn Hanm'a ve en son olarak da Merry'ye. Hastalarn yzne bakp da hastalklarn grnce i geirdi. "Burada bana bahedilmi olan btn gc ve beceriyi ortaya koymam gerekecek," dedi. "Keke Elrond burada olsayd nk o bizim soyumuzun en yahsdr ve en byk gce sahiptir." Onun ok zgn ve yorgun olduunu gren Eomer dedi ki: "nce dinlenmen, en azndan biraz bir eyler yemen gerekmez mi?" Fakat Aagorn yle cevap verdi: "Hayr, nk bu ve en ok da Faramir iin zaman sona ermek zere. Elimizden geldiince acele etmeliyiz." Sonra oreth'e seslendi ve dedi ki: "Bu Ev'de ifal otlar stoku var m?" "Evet beyim," diye cevap verdi kadn; "ama yeterince yok tahmi-nimce, ihtiyac olan herkese yetecek kadar yok. Fakat dahasn nerede bulabileceimizi bilmediimizden eminim; nk bu korkun gnlerde atelerle yangnlarla, bu kadar az haber getirip gtren delikanllarla, tkanan yollarla her ey karman orman oldu. Baksanza Lossar-nach'tan pazara bir tayc gelmeyeli ka sene oldu! Fakat biz Ev'de elimizdekilerle, elimizden geleni yapyoruz beyefendi hazretleri, sizin de bildiiniz gibi mutlaka." "Ancak grdkten sonra varabilirim bu hkme," dedi Aragom. "Az bulunan bir ey daha var; o da konuacak zaman. Athelas var m?" "Bilmiyorum beyefendi emin olun," diye cevap verdi kadn, "en azndan o isimle bilmiyorum. Gidip ifal otlar ustasna soraym; o btn eski adlan bilir." "Kralfoyas da denir," dedi Aragorn; "belki bitkiyi bu isimle tanrsnz; nk kyller son gnlerde bu ismi kullanyor." "H o mu!" dedi loreth. "Eh beyefendi hazretleri batan yle syleseydiniz size cevap verebilirdim. Hayr, ondan hi olmadndan eminim. Tuhaf, bu bitkinin byk bir tesiri olduunu hi duymamtm; hemirelerle yetitii ormanlarda ona rast geldiimizde sk sk yle derdim: 'kralfoyas,' derdim, 'garip bir isim, acaba neden byle bir isim taklm; nk eer ben bir kral olsaydm bahemde ok daha parlak bitkiler yetitirirdim.' Yine de ezildiinde ho bir koku kartr, yle deil mi? Tatl, yerinde bir deyim olabilir mi: Tekin, belki de daha yaklak bir szck." "Tekin, gerekten," dedi Aragorn. "Ve imdi hatun kii, eer Hkmdar Faramir'i seviyorsan, dilin gibi seri ko da bana kralfoyas getir, eer ehir'de bir yaprakk bile varsa." "Eer yoksa," dedi Gandalf, "toreth'i arkama alp Lossarnach'a srerim atm; beni ormana gtrr, kz kardelerine deil. Glgeyele de ona acele etmenin ne demek olduunu gsterir." loreth gittiinde Aragorn dier kadnlara suyu iyice stmalarn syledi. Sonra Faramir'in elini eline ald, dier elini de hasta adamn alnna koydu. Aln terden srlsklamd; fakat Faramir ne kprdad, ne de bir harekette bulundu; zorlukla nefes alp veriyor gibiydi. "Hemen hemen tkenmi," dedi Aragorn Gandalf a dnerek. "Fakat bu yaradan kaynaklanmyor. Bakn! Yara iyileiyor. Sizin zannettiiniz gibi Nazgl'n bir okuyla vurulmu

olsayd, o gece lrd. Bu yara Gneyli bir okla alm tahminim. Kim kartt oku? Ok sakland m?" "Ben kardm oku," dedi mrahil, "ve kann durdurdum. Fakat oku alkoymadm, nk yapacak ok iimiz vard. Ok, hatrladm kadaryla, ayn Gneylilerin kullandklar cinstendi. Yine de ben onun yukardaki Glgelerden gelmi olduunu zannettim, nk atei ve hastal baka trl aklanmyordu; yani yara fazla derin ve nemli olmad iin. O halde bu meseleyi nasl aklyorsun?" "Yorgunluk, babasnn durumuna duyduu znt, yara ve hepsi153 lFA EVLERi 152 KRALIN DN nin zerine Kara Nefes," dedi Aragorn. "Hl kuvvetli bir iradeye sahip, nk d surlarda savamaya gitmeden nce Glge'nin ok altna yaklamt. O mevkiini korumaya alp savarken yava yava karanlk zerine km olmal. Keke daha nce buraya varabilseydim!" Bu srada ifal otlar ustas geldi. "Beyefendi hazretleri kralfoyas istemi, kyllerin deyimiyle," dedi; "ya da soylu dilde veya iyi kt biraz Volinarca bilenler iin athelas..." "Ben biliyorum," dedi Aragorn, "ve u anda buna asea aranion mu dersin kralfoyas m umurumda deil, yeter ki sende biraz bulunsun." "Affedersiniz beyim!" dedi adam. "Gryorum ki siz bir irfan us-tassnz, sadece savata bir komutan deil. Fakat heyhat! Beyim, biz bu eyi sadece ok ar yarallarn veya hastalarn bakld ifa Evle-ri'nde bulundurmuyoruz. nk bizim bildiimiz kadaryla, kt havay yumuatmak ya da gelip geici bir arl uzaklatrmaktan baka bir tesiri yok. Tabii eer, bizim iyi yrekli toreth'imiz gibi kadnlarn hl anlamadan tekrarladklar, eski gnlerden kalma tekerlemelere kulak asyorsanz o baka. Tm klar snnce lm glgesi byynce fleyince kara nefes gel athelas, gel athelas! ifa kraln ellerinden Hayata dner len! Bu sadece, korkarm, eski ebelerin hafzalarnda zamanla bozulmu, pek nemi olmayan ufak bir iir. Anlamn, takdir etmeniz iin size brakyorum, tabii eer bir anlam var ise. Fakat eskiler hl otun ayn ba arsna kar ierler." "O halde kral adna gidin de daha az irfan sahibi ama akl daha banda olan, evinde hl biraz bu ottan bulunduran yal bir adam bulun!" diye bard Gandalf. Aragorn Faramir'in yanma diz km, bir elini alnna koymutu. Onu izleyenler byk bir mcadelenin yaanmakta olduunu hissettiler. nk Aragorn'un yz yorgunluktan kl gibi olmutu; arada srada Faramir'in ismini sesleniyordu fakat sanki Aragorn da onlardan uzaklamt, sesi rak karanlk vadinin birinde, kaybolmu birine ses-leniyormu gibi her seferinde kulaklarna biraz daha belirsiz geliyordu. Sonunda Bergil koarak ieri girdi, bir bezin iinde alt tane yaprak tayordu. "Kralfoyas Beyim," dedi; "ama taze deil korkarm. En azndan iki hafta nce toplanm. Umarm bir ie yarar Beyim!" Sonra Faramir'e bakarak gzy aslan na bouldu. Fakat Aragorn glmsedi, "ie yarayacak," dedi. "En kts geti. Kal burada, iin rahatlasn!" Sonra iki yaprak alarak bunlar elleri zerine koydu ve zerine nefes verdi, sonra yapraklan ufalad; bunun zerine hemen btn oday bir canllk kaplad, sanki havann kendisi uyanm da kprdayormu, neeyle parldyormu gibi. Sonra yapraklar, kendisine getirilen duman tten suyla dolu kaselere koydu ve koyar koymaz btn yrekler ferahlad. nk herkesin burnuna gelen rayiha; ilkbahardaki zarif dnyann kendisinin de gelip geici bir hatra olduu bir lkedeki glgesiz bir gnein dourduu ebnemli sabahlarn hatrasna benziyordu. Fakat Aragorn canlanm olarak ayaa kalkt; kseyi Faramir'in hlyalar iindeki yzne doru tutarken gzlerinin ii glyordu. "Olur ey deil! Kim inanrd?" dedi loreth yannda duran bir kadna. "Ot benim tahmin

ettiimden de iyi. Gen kzlmdaki mloth Melui'nin gllerini hatrlatt; hibir kral da bundan fazlasn isteyemez." Aniden Faramir kprdad, gzlerini at ve zerine eilmi olan Aragorn'a bakt; gzlerinde bir bilgi ve sevgi tututu ve yava yava konutu. "Efendim beni siz ardnz. Geldim. Kralmz ne buyuruyorlar?" "Artk glgelerde dolanma, uyan!" dedi Aragom. "ok yorgunsun. Biraz dinlen, bir eyler ye ve geri dndmde hazr ol." "Olacam efendim," dedi Faramir. "Kral dndnde kim aylak aylak yatmak ister!" "O halde bir sre iin hoa kal!" dedi Aragorn. "Bana ihtiyac olan dierlerine gitmem gerek." Sonra Gandalf ve tmrahil ile blmeyi terk etti; fakat Beregond ile olu mutluluklanna hkim olamadan arkada kaldlar. Gandalf takip eden Pippin kapy kapatrken loreth'in yle bardn duydu: 154 KRALIN DN 155 iFA EVLERi "Kral! Duydunuz mu? Dememi miydim? Bir ifacnn elleri demitim." Ve ksa bir sre iinde kraln gerekten de aralarna gelmi olduu ve savatan sonra ifa datt haberi Ev'den her yana yayld, btn ehir'i doland. Fakat Aragorn Eowyn'in yanna giderek yle dedi: "Burada keder verici bir yara ve ar bir darbe var. Krlm olan kol byk bir hnerle tedavi edilmi ve zamanla iyileecek, eer yaayacak kadar gc olursa. Sakatlanm olan kalkan tutan kolu. ama asl ktlk klc tutan kolundan kaynaklanyor. u anda krk olmad halde hi hayat yok gibi grlyor. "Heyhat! nk kendi zihin ve beden gcnn ok tesinde bir dmanla kar karya gelmiti. Ve yle bir dmana kar kl ekenlerin elikten daha sert olmalar gerekir, tabii yaadklar aknln kendisi onlar mahvetmez de klc ekebilirlerse. Onu bu yola sokan kt bir yazgym. nk o ok zarif bir kz, kralielerin kt bir hanedana mensup gzel bir hanm. Yine de onunla nasl konumam gerektiini bilmiyorum. Ona ilk baktmda mutsuzluunu hissettim; dimdik duran, bir zambak kadar biimli, marur ak bir iek grmtm sanki, ama yine de elf zanaatlar tarafndan elikten yaplm gibi sert olduunu biliyordum. Belki de zn buza evirmi olan bir krayd; yle duruyordu, tatl-sert, yine de grn ok zarifti ama ksa bir sre sonra decek veya lecek ekilde yaralanm gibi miydi desem? Onun derdi bugnden ok nce balamt, yle deil mi Eomer?" "Bana sormanza hayret ettim beyim," diye cevap verdi Eomer. "nk ben sizi, dier btn konularda olduu gibi susuz buluyorum; yine de kzkardeim Eowyn'in size ilk bakt ana kadar buz kesmi olduunu fark etmemitim. Endiesi ve korkusu vard ve bunu benimle paylayordu Solucandil'li gnlerde ve kraln bylenmi olduu zamanlarda, krala artan bir korkuyla hizmet ediyordu. Ama bu sonucu douran o deildi!" "Dostum," dedi Gandalf, "senin atlarn vard, silahlarla yaptn iler ve ak krlarn; fakat bir kzn bedeniyle dnyaya gelen Eovvyn, en az seninkine denk bir ruha ve cesarete sahipti. Yine de babas gibi sevdii yal bir adama hizmet etmeye ve onun kt, erefsiz bir bunaklk iine dmesini seyretmeye mecbur kalmt; ve ona, kendi oynad rol, yal adamn dayand asadan bile daha erefsiz geliyordu. "Solucandil'in zehrinin sadece Theoden'in kulaklar iin olduunu mu sanyordun? Bunak! Eorl'un kona, ekyalarn pis kokular iinde itii, veletlerinin itlerle yerde yuvarland bir yer deil de ne? Bu szleri daha nce duymam miydin? Saruman, Solucandil'in hocas sylemiti bunlar. Geri evde Solucandil'in bunlarn manalarn daha zekice terimlerle sarp sarmaladna hi kukum yok. Beyim, eer kzkardeinizin size olan sevgisi ve hl grevine ynelmi bulunan iradesi dudaklarn mhrlemi olmasayd, bu tr szlerin o dudaklar arasndan da katn duymu olurdunuz. Fakat Eowyn tek basnayken, gece boyunca sren o ac nbetlerde, btn yaam eriyip gidiyormu gibi gelirken, kulbesinin duvarlar, vahi

eyleri tuzaa drmek iin kullanlan kafesler gibi stne stne gelirken karanlklara neler sylediini kim bilebilir?" Bunun zerine Eomer sessizleerek, sanki birlikte gemi olan yaamlarna ait gnler hakknda yeniden dnrm gibi kzkardeine bakmaya balad. Fakat Aragorn yle dedi: "Ben senin grm olduunu da grdm Eomer. u dnyann kr aclar arasnda bu kadar zarif ve cesur bir hanmn karlk veremeyecein akn grmek kadar ac ve utan veren baka ok az keder vardr bir erkek iin. Onu Dun-harrovv'da aresizlikten deliye dnm bir halde brakp llerin Yo-lu'na gittiimden beri hzn ve acma duygusu yakam brakmad; ve o yol zerinde hibir korku, onun bana gelebileceklerin korkusu kadar baskn deildi. Ama yine de korner, sana unu syleyeyim ki seni benden daha byk bir samimiyetle seviyor; nk seni hem seviyor, hem biliyor; ama bende sadece bir glgeyi ve bir dnceyi seviyor: Bir ann ve byk eylemlerin, Rohan'dan uzaktaki lkelerin midini. "Belki benim onun bedenini iyiletirme, onu karanlk vadiden geri arma gcm vardr. Ama uyannca ne halde olacak: mitli mi, unutmu mu, mitsiz mi bilemem. Eer mitsizlik iinde uyanrsa, benim veremediim baka bir ifa bulmazsa o zaman lr. Heyhat! Yaptklar onu byk an sahibi kralielerin yanna katt." Sonra Aragom eilerek kzn yzne bakt; gerekten de yz bir zambak gibi beyaz, kralar gibi souk ve yontulmu bir ta gibi sertti. Fakat eilerek kz alnndan pt ve ona hafife seslenerek yle dedi: "omund kz Eowyn, uyan! nk dmann gp gitti!" Kz kprdamad ama artk derin derin nefes almaya balamt, gs beyaz ketenden rts altnda inip kalkyordu. Aragom bir kez 157 156 KRALIN DN daha iki athelas yapran ezerek kaynar suya att; kzn alnn ve rtlerin zerinde souk ve hissiz yatan sa kolunu bununla ykad. Sonra, Aragorn gerekten Bathlar'n unutulmu baz glerine sahip olduundan m, yoksa onun Hanm Eovvyn iin syledii szlerin zerlerindeki etkisinden miydi bilinmez, ifal otun tatl etkisi oda iine yaylrken, etrafta duranlara pencereden sert bir yel esmi ve bu yel hi koku tamad halde daha nce canl hibir ey tarafndan solunmam tamamen taze, temiz ve diri bir havaym, yldzlardan bir gk-kubbe altnda ykselen karl dalardan veya kpkten denizler tarafndan ykanan uzaklarn gm kylarndan yeni olumu da gelmi gibi geldi. "Uyan Eovvyn, Rohan'n Hanm!" dedi Aragorn bir kez daha; kzn sa elini eline aldnda can gelerek sndn fark etti. "Uyan! Glge gitti ve btn karanlk ykanp temizlendi!" Sonra kzn elini Eomer'in eline vererek kzn yanndan uzaklat. "Seslen ona!" dedi ve sessizce odadan kt. "Eowyn, Eovvyn!" diye seslendi Eomer gzyalar arasnda. Fakat kz gzlerini aarak dedi ki: "Gmer! Bu ne byk mutluluk byle? nk senin ldrlm olduunu sylemilerdi. Yo, bu sadece r-yamdaki karanlk seslerdi. Ne zamandr rya soruyorum?" "ok uzun sre deil kzkardeim," dedi Eomer. "Ama daha fazla dnme bu konuda!" "Garip bir ekilde yorgunum," dedi Eovvyn. "Biraz dinlenmem gerek. Fakat syle bana Yurt'un Hkmdar'na ne oldu? Heyhat! Bana onun da bir rya olduunu syleme; nk yle olmadn biliyorum. Tpk nceden sezmi olduu gibi ld." "ld," dedi Eomer, "ama bana, onun iin kzndan da kymetli olan Eovvyn'e veda etmemi syledi. Artk Gondor'un Hisar'nda byk bir gururla yatyor." "Bu keder verici," dedi kz. "Yine de, Eorl Hanedan'nn herhangi bir oban slalesinden daha az bir erefle kp gidecekmi gibi grnd o karanlk gnlerde umut etmeye bile cret edemediim kadar gzel. Peki ya kraln silahtan Buukluk'a ne oldu? Eomer onu At-anyurt silahoru yap, bunu hak ediyor!" "O da bu Ev'de, yaknlarda bir yerde yatyor, imdi ona gideceim," dedi Gandalf. "Eomer bir sre burada kalacak. Fakat henz tamamen iyilemeden savatan ve dmanlardan konumayn. Yeniden shhat ve mit iinde uyanm olman ne byk bir mutluluk yiit ha-

lFA EVLERi mm!" "Shhat iinde mi?" dedi Eovvyn. "Olabilir. Benim yerini doldurabileceim, dm olan bir Svari'nin bo eyeri olduu srece yaplacak iler var demektir. Ama mit? Onu bilemiyorum." Gandalf ile Pippin Merry'nin odasna gittiler ve Aragorn'u yatan yannda dururken buldular. "Zavall Merry'cik!" diye haykrd Pippin ve yatan yanna kotu nk ona arkada daha da ktym gibi gelmiti; yz kl rengiydi, znt dolu yllarn arl zerine kmt adeta; aniden Pippin'i bir korku ald, sanki Merry lecekmi gibi. "Korkma," dedi Aragorn. "Tam zamannda geldim ve onu geri ardm. imdi ok yorgun ve kederli; Eovvyn Hanm gibi bir yara alm o korkun eye vurmaya cesaret etmekle. Fakat bu ktlkler iyi-letirilebilir; iinde yle gl ve neeli bir ruh var ki. Kederini hi unutmayacak; ama bu onun gnln karartmayacak, tersine ona bir bilgelik verecek." Sonra Aragorn elini Merry'nin bana koyarak hafife kahverengi bukleler arasnda gezdirdi, gzkapaklanna dokundu ve ismini seslendi. Ve athelas'n kokusu, bir mey va bahesinin veya zeri anlarla dolu gne altndaki bir fundaln kokusu gibi odaya yaylnca, Merry aniden uyanarak yle dedi: "Kamm ackt. Saat ka?" "Yemek vaktini geti artk," dedi Pippin; "geri sannm sana bir eyler getirebilirim, eer bana izin verirlerse." "Elbette verirler," dedi Gandalf. "Srf yiyecek deil, adnn eref listesinde olduu Minas Tirith'te bulunan Rohan'h bu Svari'nin istedii her eyi getirebilirsin hem de." "l!" dedi Merry. "O halde nce yemek istiyorum, ondan sonra da pipo." Birden yz bulutland. "Hayr, pipo istemiyorum. Bir daha pipo iebileceimi hi zannetmiyorum." "Nedenmi?" dedi Pippin. "ey," diye cevap verdi Merry yava yava. "O ld. Bana onu hatrlatt. Benimle pipoluk otlar konusunda konuamad iin ok zgn olduunu syledi. Hemen hemen syledii son szler bunlard. Bir daha onu, atn Isengard'a srd o gn ve ne kadar kibar biri olduunu dnmeden pipo iemem Pippin." "O halde hem piponu i, hem onu dn!" dedi Aragorn. "nk o FA EVLER! 159 158 KRALIN DN ok iyi yrekliydi, byk bir krald ve szn tutuyordu; son gzel sabahn grmek iin glgelerden kmt. Ona hizmetin ksa srm olsa bile mrnn sonuna kadar memnuniyetle ve erefle hatrlayacan bir an olacak." Merry glmsedi. "Eh o halde," dedi, "eer Yolgezer ihtiyacmz olan eyleri tedarik eder ise ben de pipomu ier dnrm. Saru-man'n en iyi otlan dengimdeydi ama sava srasnda bana neler geldiini bilmediim kesin." "Efendi Meriadoc," dedi Aragorn, "eer dalardan, Gondor lkesinden ve elimde klla ateler iinden eyasn oraya buraya atan dikkatsiz bir askere otlar getirmek iin geldiimi zannediyorsan yanlyorsun. Eer dengin bulunmadysa bu Ev'in ifal otlar ustasn art. O da sana senin istediin otun bir faydas olduunu bilmediini ama o ota halk arasnda batladamotu, soylular arasnda galenas dendiini, daha byk irfana sahip baka dillerde baka isimler verildiini syleyecek, anlamn anlayamad yan yanya unutulmu birka tekerlemeden sonra zlerek sana Ev'de bundan kalmadn haber verecek ve senin dillerin tarihi hakknda dncelere dalmana neden olacaktr. Ve artk benim de bunu yapmam gerek. nk Dunharrovv' dan ayrldmdan beri byle bir yatakta yatmadm ve afaktan nceki karanlktan beri de yemedim." Merry onun elini tutarak pt. "ok ok zgnm," dedi "Hemen git! Edoras'taki o geceden beri hep sana yk olduk. Fakat bu tr zamanlarda hafif szckler kullanp, sylediklerinden

daha azn kastetmek benim halkmn bir zellii. ok sz sylemeye korkuyoruz. aka yerinde olmaynca bizi kelimelerden yoksun brakyor." "Bunu ok iyi bilirim, yoksa size ayn ekilde davranmazdm," dedi Aragorn. "Shire solmadan sonsuza kadar yaasn!" Ve Merry'yi perek dan kt; Gandalf da onunla birlikte gitti. Pippin geride kald. "Onun gibi biri daha gelmi midir dnyaya acaba?" dedi. "Gandalf hari, tabii ki. Herhalde onlarn arasnda bir ba vardr. Eek kafal, dengin yatann zerinde ya; stelik seninle karlatmda da srtndayd. Dengi bandan beri gryordu mutlaka. Sonra benim de kendime ait biraz bir eylerim var. Haydi! Uzun-dip Yapraklan bunlar. Ben gidip azck yiyecek bir eyler bakarken sen de doldur pipolar. Sonra biraz kendimize zamanayralm. Aman cann! Biz, Took'lar ve Brandybuck'lar uzun sre ykseklerde yaayamayz zaten." "Yok," dedi Merry. "Ben yaayamam. imdilik en azndan. Fakat hi olmazsa onlar grebiliyoruz imdi Pippin, ve takdir ediyoruz. Sanrm, ilk bata en iyisi kiinin sevmesi uygun olan birini sevmesi: Bir yerlerden balayp baz kklerinin olmas gerek; Shire'n topra da derindir. Yine de daha derin ve daha yksek eyler var; onlar olmayayd babalklardan hibiri bahesini huzur dedii ey iinde ekip biemez-di, onlan tamsa da, tanmasa da. Ben onlar, biraz da olsa tandm iin ok memnunum. Ama neden byle konutuumu bilmiyorum. Yapraklar nerede? Sonra, krlmadysa pipomu da kar dengimden." Aragorn ile Gandalf ifa Evleri'nin ifacbas'na gidip Faramir ve Eovvyn'in orada kalmas ve daha uzun bir sre ihtimamla baklmalar gerektii hakknda talimat verdiler. "Eowyn Hanm," dedi Aragorn, "ksa bir sre sonra ayaa kalkarak aynlmak isteyecek; lkin buna izin verilmemesi gerekir, eer elinizden gelirse en az on gn geinceye kadar onu brakmamz gerekir." "Faramir'e gelince," dedi Gandalf, "en ksa zamanda babasnn lm olduunu renmesi lazm. Fakat Denethor'un deliliinin btn ayrntlar anlatlmamal ona iyice iyileip, yapacak ilerinin bana geinceye kadar. Dikkat edin de Beregond ile orada bulunan penan ona bu konuda bir eyler sylemesinler daha!" "Ya benim gzetimimde olan dier perian Meriadoc, ona ne olacak?" diye sordu ifacba. "Yann ayaa kalkmas muhtemeldir ama ksa bir sre iin," dedi Aragorn. "Eer isterse brakn kalksn. Arkadalarnn gzetiminde biraz yryebilir." "Olaanst bir soy onlarnki," dedi ifacba ban sallayarak. "ok dayankl dokular var tahminimce." Evler'in kaplarnda daha imdiden birok kii Aragorn'u grmek iin toplanmt, onun peinden gittiler; sonunda yemeini yedikten sonra yanna giderek yaralandklan veya Kara Glge'nin altnda bulunduklar iin hayatlar tehlike iinde olan akrabalarn ve arkadalarn iyiletirmesi iin ona yalvardlar. Aragorn ayaa kalkarak dan kt, Elrond'un oullanna haber yollad ve hep birlikte gece ge saatlere kadar altlar. Ve btn ehir'i bir sylentidir ald: "Gerekten KRALIN DN 160 BLM IX SON MZAKERE de Kral geri dnm." Ve tad yeil tatan dolay ona Elfta adn taktlar; bylece doumunda ilerde tayaca kehanetinde bulunulan ismi, ona kendi halk tarafndan verilmi oldu. Artk daha fazla alamayacak hale gelince pelerinine sarnarak ehir'den dar szld ve afaktan hemen nce adrna giderek biraz uyudu. Sabah, mavi sular zerindeki kuu gibi beyaz bir gemi olan Dol Amroth sanca Kule'de dalgalanyordu; adamlar yukar bakarak Kral'n geliinin bir rya olup olmadn merak etmeye baladlar.

Sava gnnn ertesinde sabah olmutu, stelik hafif bulutlar ve batya dnen rzgrla ho bir sabaht bu. Legolas ile Gimli erkenden ortalkta dolanp ehir'e kmak iin yalvardlar; nk Merry ile Pippin'i grmeyi ok arzu ediyorlard. "Onlarn hl hayatta olduklarn renmek ok ho," dedi Gimli; "nk Rohan'dan geiimizde bize ok zahmet vermilerdi; o abalarn hepten boa gitmesini istemezdim dorusu." Elf ile cce birlikte Minas Tirith'e girdiler; onlar gren halk byle iki arkadan gemekte olmasna ok hayret ettiler; nk Legos insanlarn llerini ok aan bir yz zarafetine sahipti ve sabah vakti berrak sesiyle bir elf arks sylerken Gimli yannda sakaln svazlayp etrafna baknarak azametle yryordu. "Burada baz yerlerde gzel ta iilii var," dedi surlara bakarken; "ama baz yerlerde o kadar iyi deil, sonra caddeler daha gzel tertip edilebilirdi. Aragorn layk olduu mevkie eriince ona Dalar' m taustalannn hizmetinden yararlanmasn teklif edeceim ve bu ehri vnlecek bir yer haline sokacaz." "Daha ok baheye ihtiyalar var," dedi Legolas. "Evler l ve burada yeerip de halinden memnun olan ok az ey var. Eer Aragorn layk olduu mevkie eriirse Orman halk ona ark syleyen kular ve lmeyen aalar getirecek." Sonunda Prens tmrartU'in yanna vardlar; Legolas prense bakarak yerlere kadar eildi; nk karsnda damarlarnda gerekten de elf kan tayaa biri olduunu grmt. "Selam sana beyim!" dedi. "Nimrodel halk Lrien ormanlarndan ayrlal ok oldu ama anlalan hepsi Amroth'un limanndan denizi aarak batya gitmemi." "Byle deniyor benim lkemin irfan kitaplarnda da," dedi Prens; KRALIN DN "yine de unutulmu yllardan beri oralarda zarif halktan kimse grlm deil. Ve imdi burada, zntler ve savan ortasnda onlardan birini grdm iin hayretler iindeyim. Ne aryorsunuz burada?" "Ben, Mithrandir ile birlikte tmladris'ten yola kan Dokuz Yolar-kada'ndan biriyim," dedi Legolas; "ve dostum olan bu cce ile birlikte Hkmdar Aragorn'la geldik. Ama imdi bize sylendiine gre sizin gzetiminiz altnda olan arkadalarmz Meriadoc ile Peregrin'i grmeyi arzuluyoruz." "Onlar ifa Evleri'nde bulabilirsiniz; sizi oraya ben gtrrm," dedi tmrahil. "Bizi oraya gtrecek birini bulmanz yeterlidir beyim," dedi Legolas. "nk Aragorn size u mesaj yollad. Bu vakitte tekrar e-hir'e girmek istemiyor. Yine de komutanlarn bir an nce toplant yapmas gerekiyor; sizin ve Rohan'l Eomer'in ilk frsatta onun adrna gitmenizi rica ediyor. Mithrandir oraya gitti bile." "Geleceiz," dedi Imrahil; saygl szlerle birbirlerinden ayrldlar. "O insanlarn adil bir hkmdar ve byk bir komutan," dedi Legolas. "Eer snd bu gnlerde byle adamlara sahipse, Gondor'un ykselme gnlerinde ihtiam ok byk olmal." "Ve belli ki iyi ta iilii eskiye ait ve ehir ilk ina edilirken ya-plm," dedi Gimli. "insanlarn baladklar btn iler byledir: Ya baharda don olur, ya da yazn samyeli eser ve onlar da szlerinde duramaz." "Yine de tohumlar pek yabana gitmez," dedi Legolas. "Ve hi umulmadk bir zamanda ve zeminde yeermek iin tozun, kfn iinde gizlenirler, insanlarn yaptklar bizden daha ok yaayacak Gimli." . "Yine de sonunda 'kcke'lcrdcn baka bir ey olmayacak tahtni-nimce," dedi cce. "Bu sorunun cevabn elfler bilmiyor," dedi Legolas. Bu szle birlikte prensin hizmetkr gelerek onlar ifa Evleri'ne gtrd; orada arkadalarn bahede buldular; kavumalar ok neeli oldu. Bir sre iin ehir'in yksek ve rzgrl dairelerinde, sabahn altnda huzur ve skn dolu ksa bir zaman boyu konutular, yrdler. Sonra Merry yorulunca, arkasnda ifa Evleri bulunan imenlerin kenarndaki surlara giderek orada oturdular; nlerinde, gneyde tza-

163 SON MZAKERE a, Legolas'n bile gr alannn dna, Lebennin'in ve Gney Ithili-en'in engin kumsallarna ve yeil pusuna doru aktka gnete prldayan Anduin vard. Dierleri konuurken Legolas sessizlemi, gnee doru bakyordu; baktka Nehir'den yukan kanat rpan beyaz deniz kularn grd. "Bakn!" diye bard. "Martlar! Karann ok ilerine kadar umular. Benim iin hayret verici bir ey; gnlm huzursuz ediyorlar. Btn hayatm boyunca, Pelargir'e vanncaya kadar onlarla hi karlamamtm; orada da gemilerin savana doru giderken onlarn lklarn havada duymutum. Sonra kprdamadan durmutum Orta Dnya'daki sava unutarak; nk onlarn o szlanan sesleri banaDe-niz'i anlatmt. Deniz! Heyhat! Henz denizi grmedim. Fakat benim soyumdan gelen herkesin gnlnde, derinlerde bir yerde deniz hasreti vardr ve bunu harekete geirmek de ok tehlikelidir. Eyvah ki eyvah martlara! Artk ne kayn, ne karaaa altnda huzur bulamam." "Byle deme!" dedi Gimli. "Daha Orta Dnya'da grecek saysz ey, yapacak byk iler var. Ama btn zarif halk Limanlar'a giderse, burada kalmaya mecbur olanlar iin ok skc bir dnya olur bu." "Hem skc, hem kasvetli olur gerekten de!" dedi Merry. "Limanlar'a gitmemelisin Legolas. Her zaman iin sana ihtiyac olan halklar bulunacaktr bykl kkl, hatta Gimli gibi birka bilge cce bile... En azndan yle olacan umuyorum. Yine de bu savan en kt ksmnn daha balamadn hissediyorum. Sonulanm olmasn, iyi sonulanm olmasn o kadar ok isterdim ki!" "Bu kadar karamsar olma!" dedi Pippin. "Gne parlyor ve burada en az bir iki gn birlikteyiz. Ben sizin hakknzda daha ok eyler duymak istiyorum. Haydi Gimli! Legolas'la sen, Yolgezer'le yaptnz o garip yolculua en azndan on kere deinmisinizdir sabahtan beri. Ama bu konuda bana hibir ey anlatmadnz." "Gne burada parlyor olabilir," dedi Gimli, "ama o yolla ilgili yle anlarm var ki karanlklardan kartp hatrlamak istemiyorum. Eer nmde ne olduunu bilseydim, hibir dostluk uruna llerin Yolu'nu tutmazdm." "llerin Yolu mu?" dedi Pippin. "Aragorn'un da bunu sylediini duydum ve ne demek istiyor diye merak ettim. Bize biraz daha bir eyler anlatamaz msnz?" "isteyerek deil ama," dedi Gimli. "nk o yol zerinde ok SON MZAKERE 165 164 KRALIN DN utan duydum: Ben, kendini insanlardan daha sert ve yer altnda btn elflerden daha dayankl sanan Glin'in olu Gimli. Fakat her ikisinin de doruluunu kantlayamadm; ancak Aragorn'un iradesiyle kalabildim yolda." "Ve ona duyduun sevgiyle ayn zamanda," dedi Legolas. "nk onu tanyan herkes onu kendine gre seviyor; hatta o souk Rohirrim kz bile. Biz Dunharrow'dan ayrlmadan, sen oraya gelmeden nceki sabahn erken vaktiydi Merry ve halkn zerinde yle bir korku vard ki kimse bizim ayrlmz seyredemedi, imdi aadaki Ev'de yaral yatan Eowyn Hanm'dan baka. Ayrlrken byk keder yaand, seyrederken ok mteessir oldum." "Heyhat! Ben sadece kendim iin hisleniyordum," dedi Gimli. "Yo! O yolculuk hakknda konumayacam." Sessizleti; fakat Pippin ile Merry bir eyler renmek iin o kadar hevesliydiler ki sonunda Legolas: "Huzur bulmanz iin yeterince ey anlatacam; nk ben deheti hissetmedim, onlar gsz ve zayf addettiim iin insanlarn glgelerinden korkmadm," dedi. Sonra abuk abuk dalarn altndaki hayaletli yolu, Erech'teki randevuyu, oradan Anduin zerinde Pelargir'e yaptklar doksan ve fersahlk byk yolculuu anlatt. "Drt gn ve geceyi aan bir sre boyunca yolculuk yaptk Kara Ta'tan," dedi. "Ve o da ne! Mordor'un

karanl iinde midim artt; nk o karanlk iinde Glge Ordu gitgide gleniyor, baklmayacak kadar korkunlayor gibiydi. Kimisinin ata bindiini, kimisinin yrdn ama yine de hepsinin ayn hzda ilerlediklerini grdm. Sessizdiler ama gzlerinde bir prlt vard. Lamedon tepelerinde bizim atlarmza yetitiler, etrafmz evirdiler ve eer Aragorn men etmeseydi bizi geip gideceklerdi de. "Onun emriyle geri kaldlar, 'insanlarn glgeleri bile onun iradesine boyun eiyor,' diye dndm kendi kendime. 'Ona yardmc olabilirler!1 "Ikl bir gn devam ettik yolumuza, sonra afaksz gn geldi, biz yine yolumuza devam ettik ve Ciril ile Ringl'yu getik; sonra nc gn Gilrain'in aznn biraz zerindeki Linhir'e vardk. Ve burada La-medon'lular, nehir yukar gelmi olan Umbar ve Harad'n zalim halk ile ekiiyorlard nehir geitlerini korumak iin. Fakat hem dmanlar hem de geitleri koruyanlar biz gelince, llerin Kral zerimize geliyor diye katlar. Sadece Lamedon Hkmdar Angbor tahamml edebildi bize; ve Aragorf kendisine, eer cesaret edebilirlerse, Gri Ordu geip gittikten sonra halkn toplayp arkasndan gelmesini emretti. "'Pelagir'de Isildur'un Varisi'nin size ihtiyac olacak,' dedi. "Bylece, Mordor'un mttefiklerini bozguna uratarak, nmzden srerek Gilrain'i getik; sonra biraz dinlendik. Fakat ksa bir sre sonra Aragorn ayaa kalkarak yle dedi: ite! Minas Tirith'e saldrld bile. Yardmna koamadan dmesinden korkuyorum.' Bylece gece geip gitmeden yeniden atlarmza binerek, atlarmzn tahamml edebildii en byk hzla Lebennin ovalarndan getik." Legolas durarak iini geirdi ve gzlerini gneye doru evirerek hafife ark syledi: Celos'tan Erui'ye gm akar rmaklar Lebennin'in yeil krlarnda! Uzun olur otlar. Denizden esen rzgrda Salnr ak zambaklar, Mallos ve alfrin'den dklm altn ngraklar alar Lebinnin'in yeil krlarnda! Denizden esen rzgrda! "Yeildir o krlar halkmn arklarnda; fakat biz geerken karanlktlar, nmzdeki siyahlkta gri, orak topraklar vard. Ve o engin arazi zerinde, otlan ve iekleri, hi dikkat etmeden ezerek, sonunda Ulu Nehir'in ac nihayetine varncaya kadar dmanlarmz bir gn ve bir gece boyu avladk. "O zaman Deniz'e yaklatmz gnlden hissettim; nk karanlkta su engin duruyordu ve saylamayacak kadar ok deniz kuu kylarnda lk atyordu. Ah o martlarn szlan! Hanm bana onlara dikkat etmem gerektiini sylememi miydi? Ve artk onlar unutamyorum." "Bana soracak olursanz, ben onlara hi kulak asmadm bile," dedi Gimli; "nk o zaman, sonunda ciddi olarak savaa varmtk. Orada Pelargir'de Umbar'n ana filosu duruyordu: Elli byk gemi ve saysz kk tekne. Peine dtmz dmann ou limanlara bizden nce vard ve korkularn da yanlarnda gtrd; gemilerin bazilan Ne-hir'den aa doru kap uzak sahile varmak iin yola koyuldu; kk teknelerin ou tututuruldu. Fakat artk kyya kadar kovalanm olan Haradrim skp kalm ve aresizlik iinde deliye dnmt; bize baktklarnda gldler nk hl ok byk bir orduydular. 167 SON MZAKERE 166 KRALIN DN "Fakat Aragorn durarak yksek sesle haykrd: 'imdi gelin! Kara Ta'n adna aryorum sizi!' Ve aniden, en arkada kalm olan Glge Ordu gri bir sel gibi geldi ve nndeki her eyi sprd. Uzaktan lklar, belli belirsiz ten borular ve bir mrlt, sanki uzaktaki saysz

sesten geliyormu gibi bir mrlt duydum: ok eskiden kalma unutulmu bir muharebenin yanks gibi. Soluk kllar ekildi; ama bu kllarn hl ie yarayp yaramadklarn bilmiyorum, nk l-ler'in artk korkudan baka bir silaha ihtiyalar yoktu. Kimse onlara kar koyamazd. "Kydaki btn gemilere ktlar; sonra suyun zerinden akta demirli olan gemilere gittiler; gemiciler, kreklere zincirlenmi kleler hari, korkudan delirmi gibi gvertelerden aa atlyorlard. Kaan dmanlarmz arasndan umursamazca yrdk, onlar yapraklar gibi srkledik kyya varncaya kadar. Sonra kalan her byk gemi iin Aragorn bir Dnedain yollad, onlar gemide bulunan tutsaklar avuttular; korkularn bir yana atmalarn, artk zgr olduklarn sylediler. "O karanlk gn bitmeden bize kar koyacak hi dman kalmamt; hepsi ya boulmu ya da kendi lkelerini yayan bulabilecekleri umuduyla gneye kamlard. Mordor'un planlarnn byle korkularn ve karanlklarn hayaletleri tarafndan bozulmas bana hem ok tuhaf, hem de harika geldi. Kendi silahyla vurulmutu!" "Tuhaf gerekten de," dedi Legolas. "Tam o saatte Aragorn'a bakarak, eer Yzk' kendisine alkoysayd ne kadar ulu ve ne kadar korkun bir Hkmdar olurdu diye dndm. Mordor bou bouna korkmuyor ondan. Fakat onun ruhu, Sauron'un anlayabileceinden ok daha soylu; nk o Lthien'in ocuu deil mi? O soy hi yok olmayacak, yllar saylmayacak kadar uzasa da." "Byle kehanetler ccelerin gr menzillerinin dnda kalyor," dedi Gimli. "Fakat gerekten ok kudretliydi Aragorn o gn. Bir grseydiniz! Btn kara filo avucunun iindeydi; kendisi iin en byk gemiyi seti ve gemiye kt. Sonra dmandan ele geen btn borazanlar ttrtt ve Glge Ordu kyya ekildi. Orada sessizce, yanan gemilerin ltsn yakalayan gzlerindeki kzl k hari belli belirsiz durdular. Aragorn yksek sesle l Insanlar'la konutu ve yle seslendi: "'imdi Isildur'un Varisi'nin szlerini dinleyin! Sznz yerine getirdiniz. Dnn artk ve vadiyi bir daha hi rahatsz etmeyin! Ayrln ve huzur bulun!' "Bunun zerine llerin Kral ordunun nne kt, mzran krarak yere att. Sonra eilerek selam verdi ve arkasn dnd; btn gri ordu hzla hareket ederek an bir rzgrla dalan gri bir sis gibi yok oldu. Bana bir uykudan uyanyormuum gibi geldi. "O gece, dierleri alrken biz dinlendik. nk serbest braklan bir sr tutsak ve Gondor'a yaplan saldrlar srasnda yakalanp esir edilmi bir sr adam vard; sonra ksa srede Lebennin ve Ethir' den bir sr adam kagelip topland; Lamedon'lu Angbor da bir araya toplayabildii kadar atlyla geldi. Artk ller'in korkusunu stlerinden atm olduklarndan bize yardm etmek ve tsildur'un Varisi'ni grmek iin geldiler; nk o ismin sylentisi karanlkta yangn gibi yaylmt. "Bu da hemen hemen bizim ykmzn sonu oluyor. nk btn o akam ve gece boyunca birok gemi hazrlanaak mrettabat bindirildi; filo sabah yola kt. imdi ok gemi gibi geliyor ama dnden nceki gnn sabahyd, Dunharrow'dan kmzn altnc sabah. Ama yine de Aragorn hl ok ge olmasndan korkuyordu. "Talargir'den Harlond'daki iskelelere krk ve iki fersah var,' dedi. 'Yine de yarna kadar Harlond'a varmamz gerek yoksa tamamen kaybederiz.' "Krekler artk zgr insanlar tarafndan ekiliyordu ve insanca abalyorlard; yine de Ulu Nehir'i yava yava getik nk akntya kar gitmeye abalyorduk, Gney'de aknt ok hzl olmad halde rzgr bize yardmc deildi. Eer Legolas aniden glmeseydi limanlarda kazandmz zafere ramen gnlm ok ar olacakt. '"Sakalnla ok yaa Durin'in olu!' dedi. 'nk yl denmiti: mit doar genellikle, her ey mitsizletiinde ' Fakat uzaktan ne gibi bir mit grdn sylemiyordu. Gece geldiinde karanl derinletirmekten baka bir ie yaramad; gnllerimiz kor gibiydi nk Kuzey'de bulutlarn altnda kzl bir parlaklk gryorduk ve Aragorn yle demiti: 'Minas Tirith yanyor' "Fakat geceyars gerekten de midimiz yeniden belirdi. Ethir'in deniz ustas adamlar, gneye doru bakarak Deniz'den esen serin bir rzgrla gelen bir deiiklikten sz ettiler.

Gn ermeden ok nce direkli gemiler yelkenlerini at ve hzmz artt, ta ki afak vakti pruva-lardaki kpkleri aklatrncaya kadar. Ve bylece, sizin de bildiiniz gibi sabahn nc saatinde mutedil bir rzgrla, rts alm G168 169 SON MZAKERE KRALIN DN ne altnda geldik ve savata byk sancamz atk. Bu ok byk bir gn, ok byk bir saatti, bundan sonra ne olursa olsun." "Arkasndan ne gelirse gelsin byk olaylarn ehemmiyetini azaltmaz," dedi Legolas. "Bu konuda, gelecek gnlerde arklar yakp syleyecek kimse kalmasa bile Gondor'da, llerin Yolu'ndan gemek byk bir olayd." "Ve kalmayabilir de," dedi Gimli. "nk Aragorn ile Gandalf in yzleri ask. Orada, aadaki o adrlarda ne gibi bir fikir alveriinde bulunuyorlar ok merak ediyorum. Bana soracak olursanz, Merry gibi ben de, zaferimizle savan bitmi olmasn dilerdim. Yine de bundan sonra her ne yaplacaksa. Yalnz Da'n halknn erefi iin, onda bir rolm olmasn isterim." "Ve ben de Byk Orman'n halk adna," dedi Legolas, "ve Ak Aa'n Hkmdan'na olan sevgimden dolay." Bunun zerine arkadalar sessizleti ama bir sre orada, o yksek yerde, Komutanlar aada tartrken her biri kendi dncelerine dalm halde oturdu. Prens tmrahil Legolas ile Gimli'den ayrldktan sonra hemen Eo-mer'i artt; Gmer de ortunla birlikte ehir'den aaya indi ve Ara-gorn'un sava alanna, Kral Thdoden'in dm olduu yere yakn bir yere kurulmu adrlarna gittiler. Ve burada Gandalf, Aragorn ve Elrond'un oullaryla fikir alveriinde bulundular. "Efendiler," dedi Gandalf, "Gondor'un Vekilharc'nn lmeden nceki son szlerini dinleyin: Pelennor ovalarnda bir gn iin zafer kazanabilirsiniz ama artk uyanm olan G'e kar bir zafer kazanmak mmkn deildir. Ben, onun yapm olduu gibi mitsizlie kaplmanz sylemiyorum size, ama bu szlerdeki gerekler hakknda dnmenizi istiyorum. "Gren Talar yalan sylemez; Barad-dr Hkmdar bile bunu yaptramaz. Belki, kendi iradesiyle daha zayf akllarca grlmesi gerekenleri seebilir veya onlarn grdklerini yanl anlamalarna neden olabilir. Her eye ramen Denethor, Mordor'da kendisine kar hazrlanan ve hazrlanmaya devam eden.byk gleri grnce gerekleri grm oldu. "ilk byk saldry karlamaya ancak yetti gcmz, ikincisi daha byk olacaktr. Bu sava iin, Denethor'un da sezmi olduu gibi, kesin bir mit yok o halde. Zaferi silahla kazanamayz^ burada oturup btn kuatmalara dayanabilsek veya Nehir'in gerisine baskn yapmak iin yrsek bile. Ktler arasnda bir seim yapmanz lazm; ve akl- selim daha nce yapm olduunuz gibi salam yerleri daha da kuvvetlendirmenizi ve burada hcumu beklemenizi emreder; nk ancak bylelikle sonumuzun biraz gecikmesi salanabilir." "O halde bizim Minas Tirith'e, Dol Amroth'a veya Dunharrovv'a ekilip orada, dalgalarn gelip kumdan kalelerini ykmasn bekleyen ocuklar gibi beklememizi mi neriyorsunuz?" dedi tmrahil. "Bu yeni bir nasihat olmazd," dedi Gandalf. "Denethor zamannda bu ve bunun gibi eyler yapmadnz m hep? Lkin hayr! Ben bunun akl- selim olduunu syledim. Ben akl- selim nermiyorum. Size zaferin silahlarla kazanlamayacan syledim. Ben hl bir zafer olacan mit ediyorum ama silahlarla deil. nk tam bu tedbirlerin ortasnda ortaya Barad-dr'un temelini oluturan ve Sauron'un btn midi olan G Yz kyor. "Bu ey hakknda efendiler, hem bizim hem de Sauron'un iinde bulunduumuz kt durumu kavrayacak kadar bilgisi var hepinizin. Eer onu yeniden ele geirirse sizin btn yiitlikleriniz boa gider ve onun zaferi hem hzlanr hem de mkemmel olur: O kadar mkemmel olur ki, bu dnya ayaktayken kimse bu zaferin nihayetini gremez. Eer bu ey

yok edilirse, o zaman o decektir; o kadar aaya decektir ki kimse bir daha onun yeniden dorulusunu gremeyecektir. nk balangcnda kendisi iin tabii olan gcn en mkemmel ksmn kaybetmi olacak ve o gle yaplm veya balam olan her ey ufalanacak, o sonsuza kadar sakat kalp kendi kendini glgelerde kemiren nemsiz bir ruh halini alacak, ama bir daha ne byyebilecek ne de bir biimi olacaktr. Ve bylece bu dnyann byk bir ktl ortadan kaldrlm olacak. "Gelebilecek baka ktlkler de var; nk Sauron kendisi de bir hizmetkr veya gizli bir casustan baka bir ey deildi. Yine de dnyann btn gelgitlerine hkim olmak deil bizim rolmz; bizim rolmz iine braklm olduumuz yllan skntdan kurtarmak iin elimizden geleni yapmak, bizden sonra yaayanlar ilemek iin temiz bir toprak bulabilsinler diye bildiimiz tarlalardaki ktl kknden skp atmak. Ama onlarn ne bulacaklar bizim hkmmze bal deil. "imdi, Sauron btn bunlar ve kaybetmi olduu bu kymetli eyin yeniden bulunmu olduunu biliyor; ama henz nerede olduunu 171 170 KRALIN DN bilmiyor, ya da umarm yledir O yzden u anda byk bir kuku iinde nk eer bu eyi biz bulmu olsaydk, aramzda onu kullanabilecek gce sahip bazlamz var Bunu da biliyor o nk Ara gorn, senin kendini Orthanc Ta ile ona gsterdiim tahmin etmekte haklym deil m"7" Borukentten atm srmeden nce yle yapmtm diye cevap verdi Aragorn Zamann geldiine ve Ta'n da sadece bu maksatla bana ulam olduuna kanaat getirmitim O zamanlar Yzk Tay cs, Rauros tan douya gdel on gn olmutu ve Sauron un Gz, di ye dnmtm, kendi lkesinden uzaklara evnlmel Kule'sne dndnden ben ok nadiren ona meydan okuyan olmutu Geri cevap vermek iin bu kadar abuk bir saldrda bulunacan nceden tahmin edebilmi olsaydm, belki kendimi gstermeye cret etmezdim Szn yardmnza gelebilmem iin ucu ucuna zamanm oldu " 'Fakat bu nasl olur"7' diye sordu Gmer "Her ey bouna, diyorsunuz eer Yuzuk'u ele geirirse Eer yzk bzdeyse neden bize saldrmann bouna olduunu dnmesin17" 'Henz emin deil," dedi Gandalf, ' ve sonra bizim yaptmz gibi, dmanlar kendilerini emniyete alncaya kadar bekleyerek oluturmad gcn Ayrca biz de onu tm gcyle kullanmasn bir gnde renemezdik Gerekten de o sadece tek bir k tarafndan kullanlabilir, birka k tarafndan deil, o da aramzdaki byklerden b-rnn kendisini hkim klp dierlerini susturaca bir didime zaman n kollayacak yle bir zamanda Yzk ona yardmc olabilir, eer derhal hareket edebilirse 'Kolluyor ok ey gryor ve ok ey duyuyor Nazgller hl ortalkta Gne domadan nce bu alann zerinden getiler, geri yorgun ve uykuda kiilerin ok az onlar fark etti iaretlen okuyor Onu yeniden yapt hazmeden mahrum eden Kl, bizim lehimize donen kaderin arklar ve ilk saldrsnda beklenmedik bir yenilgi, byk komutannn olumu "Biz burda konuurken bile onun kukusu artyor Gz u anda, hareket eden butun dier eylere kar kor, butun gcyle bize doru donuyor Yan gzn bizden ayrmamasn salamamz lazm Butun midimiz orada Benim dm udur bu durumda Yzk bizde deil Ya byk bir ariflik ya da byk bir ahmaklk sonucu yok edilmesi m yolland, o bizi yok etmesin diye Yzk olmazsa onun gu cunu, sadece g ile yenemeyz Fakat her ne pahasna olursa olsun SON MZAKERE Goz'u kendisine ynelen gerek tehditten uzak tutmalyz Zaferi silahlarla kazanamayz ama silahlarla Yzk Taycs'na tek bir ans o tanyabiliriz, az bir ihtimal de olsa "Aragorn'un balatm olduu gibi devam etmeliyiz Sauron'u son at m zorlamalyz Gzh kuvvetim ortaya kartmalyz ki bylece o da topraklarn boaltsn Onu karlamak m bir an nce yrye gemeliyiz Onun dilen zerimize kapansa bile kendimizi yem yapmalyz mitle ve agzllkle o yemi yutacak, nk bylesi bir crette yeni Yzk Efends'nn gururunu grecek Ve yle diyecek' 'Demek yle1 Boynunu ok abuk ve ok lenye uzatt

Brakaym gelsin de onu kaamayaca bir tuzaa duureym Orada onu ezenm, onun kstahlkla ele geirmi olduu ey yeniden, sonsuza kadar benim olacak' "O tuzaa gzlerimizi drt ap girmeliyiz, cesaretle ama kendimiz m pek bir ey ummadan nk efendiler, biz kendimiz, yaayan topraklardan ok uzakta bir yerde, kara bir savan iinde tamamen yok olabiliriz, bylece Barad-dr yklsa bile, yeni bir a grecek kadar yaamayabiliriz Ama bu, kanaatimce, bizim grevimiz. Yine de, bou bouna yok olmaktan ve olurken yem bir an hibir zaman balamayacan bilmekten daha iyidir bu, eer burada oturur-sak bamza gelecek olan da budur " Bir sure iin sessiz durdular Sonunda Aragorn konutu "Baladm gibi devam edeceim In tam kysna, mit ile mitsizliin karde olduklan yere geldik Sendelemek dmek anlamna gelir. Gelin hibirimiz, sonunda Sauron a kar olan uzun gayretlerinin snanma vakti gelen Gandalf m nashatlarna kar kmayalm Eer o olmasayd her ey oktan yitip gitmiti En azndan ben imdilik insanlar ynetmek m bir talepte bulunmuyorum Dierleri diledikleri seimi yapsnlar" Bunun uzenne yle dedi Elrohr 'Kuzey den bu gaye ile geldik ve pederimiz Elrond'dan da ayn tlen getirdik Gen dnmeyeceiz " "Bana gelince," dedi Gmer, "bu derin konular hakknda benim ok az bilgim var, ama bilgiye ihtiyacm da yok Dostum Aragorn benim ve halkmn imdadna yetiti, ne zaman isterse ben de onun yardmna giderim, bunu biliyorum ve bu bana yetiyor Gideceim " "Bense," dedi Imrahl, "ben Hkmdar Aragorn'u, tab olduum 173 172 KRALIN DN hkmdamn olarak addediyorum, kendisi bunu talep etse de etmese de. Onun ricas benim iin emirdir. Ben de gideceim. Yine de bir sre iin Gondor Vekilharc'nn yerine bakyorum, o yzden ncelikle onun halkn dnmek benim ilk grevimdir. Akl- selime de biraz hak tannmal, tster iyi, ister kt her trl ihtimale kar hazrlanmamz icap eder. Bakarsnz zaferi biz kazanrz ve bu konuda hl bir mit varken Gondor korunmaf. Arkamzdan harabe haline sokulmu bir ehir'e ve tahrip edilmi topraklara zafer kazanm olarak dnmek istemem. Rohirrim'den kuzey cenahta hl savamam bir ordu olduunu reniyoruz." "Bu doru," dedi Gandalf. "Size btn ehir'i savunmasz brakmanz tlemiyorum. Aslnda douya ynlendireceimiz gcn, bir sava balatacak kadar byk olmas yeterli, Mordor'a ciddi bir saldrda bulunacak gte olmasna gerek yok. En ksa zamanda harekete gemesi gerek. O yzden komutanlara unu soruyorum: En kt ihtimalle iki gn iinde ne byklkte bir g toplayp yola kartabiliriz? Ve bunlarn, iinde bulunduklar tehlikeyi bilen, gitmeye kendiliklerinden gnll, dayankl adamlar olmalar gerek." "Hepsi yorgun ve ounun hafif olsun acl olsun, yaralar var," dedi Eomer. "Atlarmzn ounu kaybetmi olmann acsn da ekiyoruz ve bu katlanmas zor bir durum. Eer ksa bir sre sonra hareket edeceksek, iki bin adam toplamay bile mit edemem ama en az bir o kadarn ehri savunmak iin brakabilirim." "Sadece bu cephede savaanlar hesaba katmak zorunda deiliz," dedi Aragorn. "Kylar temizlendii iin Gney topraklarndan yeni kuvvetler yoldadr, iki gn nce drt bin kiiyi Pelargir'den, Lossar-nach zerinden yola karttm; Korkusuz Angbor da onlarla birlikte o geliyor. Eer iki gn sonra yola kacaksak biz ayrlmadan onlar buraya gelmi olur. stelik ok daha fazlas, bulabildikleri teknelerle beni izleme emri aldlar; bu rzgrla ksa bir sre sonra burada olurlar, aslnda daha imdiden birka gemi Harlond'a vard bile. Kanaatimce yedi bin atl ve yaya kartabiliriz yola ve buna ramen ehir'i saldr balad zamandan daha iyi bir mdafaa ile brakm oluruz." "Cmlekaps ykld," dedi Imrahil, "onu yeniden yapacak ve yerine yerletirecek hner kimde?" "Din Krall'nda, Erebor'da byle bir hner mevcut," dedi Aragorn, "ve eer btn mitlerimiz boa kmazsa zamanla G16in olu Gimli'yi Da'n ustalarn armas iin yollanr. Fakat insanlar kaSON MZAKERE

plardan daha nemli ve eer onlar terk ederse Dman'a hibir kap dayanmaz." Bu beylerin mzakeresinin sonu olmutu: O gnden sonraki ikinci gnn sabahnda, eer bir araya getirebilirlerse yedi bin kiilik bir gle yola kacaklard; gitmeleri gereken topraklarn ktl yznden bu gcn byk bir blm piyade olacakt. Aragorn Gney'den iki bin kii toplamaya alacakt; ama tmrahil bin be yz; Gmer atsz kalm ama kendileri son derece kymetli sava olan be yz Rohirrim'i bir araya getirecek, be yz atlya da kendi kumanda edecekti; ayrca aralarnda Dnedain ile birlikte Elrond'un oullarnn ve Dol Amroth'un svarilerinin bulunduu atl be yz kiilik bir blk daha oluturulacakt: Hepsi toplam alt bin piyade ve bin atl demek oluyordu. Fakat Rohirrim'in atl kalan ve savaabilen ana gc, Elfmiferi'nin kumandas altndaki bin kiilik bir g Annen' de bulunan dmana kar Bat Yolu'nu bekleyeceklerdi. Hzl srcler hemen kuzey taraflarndan, Osgiliath'n dousundan ve Minas Morgul'a giden yoldan haber toplamak iin yola koyuldular. Btn glerini hesaplayp, yapacaklar yolculuklar ve seecekleri yollar hakknda dndkten sonra mrahil aniden bir kahkaha att. "Muhakkak," diye haykrd, "bu btn Gondor tarihindeki en byk latifedir: Dalara ve Kara lke'nin devrilmez kapsna saldrmak iin yedi bin kiiyle, yani ancak onun ykseli devirlerinde kulland nc kolu kadar bir kalabalkla yola koyulalm! Bir ocuk da zrhlara brnm bir silahre yeil st aacndan yay ve okuyla ancak byle kafa tutabilirdi! Eer Karanlklar Efendisi, senin dediin kadar ok ey biliyorsa Mithrandir, korkacana tebessm edip de kendisini sokmak isteyen bir sinee yapaca gibi sere parmayla ezmez mi bizi?" "Hayr, sinei tuzaa drp inesini almaya alacaktr," dedi Gandalf. "Ve aramzda her biri bin zrhl silahre bedel bir sr isim var. Hayr, glmsemeyecek." "Biz de yle," dedi Aragorn. "Eer bu bir latifeyse bile glnmeyecek kadar ac bir latife. Yo, ok zor bir durumda yaplan son hamle bu; ya o taraf ya da bu taraf iin oyunun sonunu getirecek." Sonra Andril'i ekip prl pnl parlarken gnee doru tuttu. "Son sava olup bitinceye kadar sen tekrar knna girmeyeceksin," dedi.

BLG PAYLAMAKLA OALIR (.......................KENDER...................) KRALIN DN mis, ekilsizlemi, kimi zalimce kesilip biilmiti ama yine de ou kendini belli eden zelliklerini tayordu ve sanki ac ekerek lmlerdi; her biri Kapaksz Gz iaretiyle dvmelenmiti. Fakat istedikleri kadar ekilleri bozulmu ve aalanm olsunlar, bylelikle, insanlar bu yolla bir kez daha bir zamanlar batan aa silahlarla marurca yryen, tarlalar sren veya tepelerdeki yeil vadilerinden bayram gnleri iin aalara inen tandklar birini grm oluyorlard. Bou bouna sallyorlard yumruklarn Cmlekaps'nn nnde kaynaan acmasz dmanlarna. Lanetlere kulak astklar, Batl insanlarn dillerinden anladklar yoktu; kaba sesleriyle hayvanlar veya le kargalar gibi lklar atyorlard. Fakat ksa bir sre sonra ayaa kalkp Mordor ordularna kar koyabilecek yree sahip ok az kii kalmt. nk alktan daha tez bir silah vard Karanlk Kule'nin Efendisi'nin: Korku ve mitsizlik. Nazgl bir kez daha geldi; artk Karanlklar Efendisi byd ve btn gcn ortaya dkt iin, sadece onun iradesini ve garazn syleyen sesleri ktlk ve dehet doluydu. l insanlarla karnlarn doyurmay uman akbabalar gibi durmadan dndler durdular ehir'in zerinde. Hem gr, hem de at menzili dnda uuyorlard ama varlktan hep oradayd, lmcl sesleri havay yrtyordu. Gitgide daha da dayanlmaz bir hal aldlar her yeni lkla. Sonunda, en yiit adamlar bile gizli tehlike zerlerinden geerken kendilerini yere atmaya baladlar; veya zihinlerine bir karanlk basar, artk sava hakknda dnemez olup da sadece gizlenmeyi, emekleyip bir yere sinmeyi ve lm dnr hale gelirken silahlar sinirleri boalm ellerinden dyor, ylece dikilip kalyorlard. Btn o kara gn boyunca Faramir, aresiz bir ate iinde rpnarak Ak Kule'deki odada yata zerinde yatt; lyor, dedi biri, ksa sre sonra surlardakj ve sokaklardaki adamlarn

hepsi "lyor" diyorlard. Babas yannda oturuyor, hibir ey sylemiyor ama seyrediyor ve artk savunma konusuna hi aldr etmiyordu. Bylesine karanlk saatlerin varln hi bilmemiti Pippin, Uruk-hai'nin penelenndeyken bile. Hkmdar'n hizmetinde beklemekti onun grevi ve bekliyordu da, ama grne gre onu, kendi korkularn elinden geldiince bastnrken, aydnlatlmam odann kapsnn yannda ayakta unutmulard. Ve bakarken ona yle geldi ki Denethor sanki gzleri nnde gitgide yalanyordu; sanki o marur iradesini GONDOR KUATMASI bir ey kapatvermi, kat akl yenilmiti Elem yapmt bunu, belki bir de vicdan azab. O acmasz yzde gzyalar gryordu; bu hiddetten daha dayanlmazd. "Alamayn beyim," diye kekeledi. "Belki de iyileir. Gandalfa sordunuz mu?" "Beni byclerle avutma!" dedi Denethor. "Ahman umudu suya dt. Dman onu buldu, artk gc artyor; dncelerimizi teker teker biliyor, ne yaparsak yapalm bouna. "Olumu nankrce, kutsamadan gereksiz bir tehlikeye yolladm; ve ite burada damarlarnda zehirle yatyor artk. Yo, yo, artk savata ne olursa olsun benim soyum tkeniyor; Vekilharlar Slalesi dahi baaramad. Tepelerde hrsz gibi saklanan insanlann krallarndan ka-lanlan da kt insanlar ynetecek ta ki birer birer avlanncaya kadar." Kapya, ehir'in Hkmdan'n aran adamlar dayand. "Hayr, aaya inmeyeceim," dedi. "Olumun yannda kalmalym. Her ey bitmeden nce hl konuma ihtimali var. Fakat buna da bir vakit kalmad. Kimi isterseniz onu izleyin, hatta umutlan suya dm olsa da Gri Aptal' bile izleyebilirsiniz. Ben burada kalacam." Bylece Gondor ehri'nin son savunmasnn kumandasn Gan-dalf almt. Nereye gitse adamlarn yrekleri hafifliyor, kanatl glgelerin hatras siliniyordu. Yorulmak nedir bilmeden gitti geldi Hisar' dan Cmlekaps'na, surlar boyunca kuzeyden gneye; onunla birlikte Dol Amroth Prens'i de gidiyordu, prl prl zrhlar iinde. nk Nmenor soyunu bozulmadan devam ettiren prens ve silanrleri, beyliklerini muhafaza ediyorlard. Onlar gren adamlar yle fslda-yordu: "Ayn eski hikyelerin anlatm olduu gibi; o halkn damarlarnda elf kan var, nk Nimrodel halk bir zamanlar oralarda uzun sre yaamlar." Sonra karanlk iinde biri Nimrodel'in arksndan veya Anduin Vadisi'ne ait, yitip gitmi yllardan gelen dier arklardan birka beyit okuyordu. Yine de onlar uzaklatklarnda glgeler yeniden adamlarn zerine abanyor, yrekleri souyor ve Gondor'un bahadrl kl oluyordu. Ve byle byle, korkularla dolu lo gnden, aresiz gecenin karanlna getiler. Yangn artk ehir'in ilk dairesinde denetimsiz bir ekilde ykseliyordu; d surlardaki garnizonun daha imdiden geri ekilme yollar kesilmiti. Fakat orada, grev yerlerinde kalm olan sadk kiilerin says ok azd; ou ikinci kapnn gerisine kamt. 105 OONDOR KUATMASI 104 KRALIN DN arpmann ok gerisinde Nehir zerine aceleyle bir kpr kurulmu, btn gn boyunca byk bir sava gc ve malzemesi akmt bu kpr zerinden Sonunda, gecenin yarsnda saldn balad. nc kollar, ate dolu siperler arasnda braklm birok dolambal yoldan geti. Yaklatka uradklar kayb hie sayarak durmadan ilerlediler, hl bir arada, sr gibi okularn menziline girdiler. Fakat artk gerekten de onlara byk bir zarar verebilecek ok az kii kalmt surlarda; geri yangnlarn Gondor'un bir zamanlar vnd cinsten okular iin birok hedefi gzler nne seriyordu. Sonra e-hir'in yiitliinin oktan krlm olduunu fark eden gizli Komutan gcn ortaya koydu. Yava yava, Osgiliath'ta ina edilmi olan kocaman kuatma kuleleri karanln iinden ilerledi. Ak Kule'dek odaya haberciler geldi yine; Pippin onlan ieri ald, nk ok aceleleri vard. Denethor yzn yava yava Faramir'in yznden evirdi ve onlara sessizce bakt. "ehir'in ilk dairesi yanyor beyim," dediler. "Emirleriniz nedir? Hl Hkmdar ve

Vekilharsnz. Herkes Mithrandir'i izlemiyor. Adamlar surlardan kap, surlar korumasz brakyor." "Neden? Neden kayor ahmaklar?" dedi Denethor. "Madem eninde sonunda yanacaz bir an nce yanmakta yarar var. enlik ateinize geri dnn! Ben mi? Ben imdi cenazemi yakmak iin hazrlanan odun ynnn zerine gideceim. Kendi ynmn zerine! Denethor ile Faramir'in mezar olmayacak! Mezar yok! Mumyalanm lmn uzun ve yava uykusu yok artk. Bat'dan buraya gemiler gelmeden nceki barbar krallar gibi yanacaz. Bat kaybetti. Gidin geri, yann!" Haberciler selam ve cevap vermeden dnp katlar. Artk Denethor ayaa kalkm ve biraz nce elinde tuttuu Faramir'in ateli elini brakmt. "Yanyor, daha imdiden yanyor," dedi hznle. "Ruhunun evi ufalanyor." Sonra yavaa Pippin'e doru giderek, ona bakt. "Elveda!" dedi. "Elveda Paladin olu Peregrin! Hizmet sren ksa oldu ve artk sonuna yaklayor. Kalan o az sreden de azat ediyorum seni. Git artk verence en uygun ekil naslsa yle l. Ve kiminle istersen onunla 61, hatta ahmakl seni bu lme getirmi olanla bile. Hizmetkrlarm yolla bana ve git. Elveda!" "Ben elveda, demeyeceim beyim," dedi Pippin diz kerek. Sonra aniden yine hobbitvari bir ekilde ayaa kalkt ve yal adamn gzlerinin iine bakt, "izninle ayrlacam beyim," dedi; "nk gerekten de Galdalf grmeyi ok arzu ediyorum. Ama o bir ahmak deildir; onun yaamdan umudu kesilmedike benim lmeye hi niyetim yok. Fakat ne kendi szmden, ne de senin hizmetinden azat edilmek istemiyorum, sen yaadka. Ve en sonunda Hisar'a gelirlerse burada senin yannda bulunmay ve belki de bana verilen silahlan da hak etmeyi dnyorum." "Nasl istersen yle yap Efendi Buukluk," dedi Denethor. "Ama benim hayatm paraland artk. Hizmetkrlarm yolla bana!" Tekrar Faramir'e dnd. Pippin onu brakarak hizmetkrlar ard; hizmetkrlar geldi: Ev halkndan alt adam, gl ve zarif; yine de ar karsnda titriyorlard. Fakat Denethor sakin bir sesle Faramir'in yatann zerine scak rtler rtmelerini ve yata yukar tamalarn buyurdu. Onlar da yle yaptlar, yata kaldrarak odadan karttlar. Yava yava attlar admlarn, ateli adam mmkn olduu kadar az rahatsz etmek iin. Artk iki bklm halde bir bastona dayanan Denethor onlan izledi; en son Pippin gidiyordu. Ak Kule'den kp yrdler; sanki bir cenaze tarm gibi, zerlerinde asl duran bulutun aadan gelen donuk krmz ate taprO-lanyla aydnlatlm olduu karanla doru. Yava yava getiler byk avluyu ve Denethor'un tek bir szyle Kuru Aa'n yannda durdular. Herkes sessizdi, aadaki ehir'deki sava grltleri hari; suyun l dallardan karanlk havuza hznl hznl damlayn duyabiliyorlard. Sonra, nbetinin hayret ve keder dolu baklar altnda Hisar kapsndan geip gittiler. Batya dnUnce sonunda altnc dairenin geri surlanndaki bir kapya vardlar. Fen Hollen deniyordu buraya, nk cenaze dnda hep kapal tutulurdu ve sadece ehir'in Hkmdar veya llerin evlerine bakanlar ve mezarlara yadigrlar getirenler bu yolu kullanabilirdi. Kapnn gerisinde birok kavisle dolanarak aada, Mindolluin'in sarp kayalarnn glgesi altnda Krallarn ve Vekilharlarnn kaanelerinin bulunduu dar bir araziye inen bir yol uzanyordu. Yolun kenarnda, kk bir evde bir kapc oturuyordu; gzlerinde 106 KRALIN DN 107 GONDOR KUATMASI korku, elinde bir lambayla ilerledi. Hkmdarn buyruuyla kapy at ve sessizce geriye dayad; onlarda kapcnn elinden lambay alarak kapdan getiler. Lamba yla bir saa bir sola sallanan kadim surlar ve yol kenarndan ykselen ok stunlu korkuluklarn arasndan yukar doru trmanan yol karanlkt. Rath Dinen'e yan Sessiz Cadde'ye gelinceye kadar

aa, aa doru indike ar ayak sesleri solgun kubbeler, bo salonlar, oktan lm adamlarn suretleri arasnda yanklanp durdu; sonra Vekilharlarn Evi'ne girerek yklerini braktlar. Burada Pippin etrafna huzursuz huzursuz baktka, minik lambann kefenli duvarlarna drd koca glgelerle rtlm gibi duran tonozlu geni bir odada olduunu grd. Mermerden oyulmu bir sr masa dizisi zorlukla seilebiliyordu; her masa zerinde, elleri kavuturulmu, ba taa yaslanm uyuyan ekiller vard. Fakat yaknda duran bir masa bombotu. Denethor'un bir iaretiyle Faramir ile babasn yan yana yatrdlar ve ikisini de tek bir rtyle rttler; sonra da l yatann yannda yas tutan insanlar gibi boyunlar bkk durdular. Sonra Denethor alak sesle konutu. "Biz burada bekleyeceiz," dedi. "Fakat mumyaclara haber yolla-maym. Bize abuk tutuan odun yollayn, etrafmza ve altmza yn. Ve emir verdiimde bir meale atn. Byle yapn ve bir daha benimle konumayn. Elveda!" "izninizle beyim!" dedi Pippin ve dnerek bu lm dolu evden dehet iinde kat. "Zavall Faramir!" diye dnd. "Gandalf bulmalym. Zavall Faramir! Gzyandan ok ilaca ihtiyac olduu kesin. Ah, Gandalf nerede bulacam? lerin sarpa sard yerde herhalde, onun da len ya da ldran birine ayracak zaman olmayacaktr." Kapda, orada nbet beklemek iin kalan hizmetkrlardan birine dnd. "Efendiniz kendinde deil," dedi. "Yava olun! Faramir hayattayken buraya odun getirmeyin! Gandalf gelirceye kadar bir ey yapmayn!" "Minas Tirith'in efendisi kim?" diye cevap verdi adam. "Hkmdar Denethor mu, Gri Gezgin mi?" "Ya Gri Gezgin, ya da hi kimse, grne gre," dedi Pippin; ayaklarnn onu tayabildii hzla geriye, yukar doru dne dne trmanan yola kotu, akn kapcy geerek kapdan kt ve Hisar'n kapsna yaklancaya kadar yoluna devam etti. Kapdan geip giderken nbeti onu selamlad; o zaman Beregond'un sesini tand. "Ne yana kouyorsun Efendi Peregrin?" diye seslendi. "Mithrandir'i bulmaya," diye cevap verdi Pippin. "Hkmdar'n ii acildir ve benim seni oyalamamam gerekir," dedi Beregond; "ama eer mmknse abuk abuk anlat: Neler oluyor? Hkmdarmz nereye gitti? Nbeti imdi devraldm ama onun Kapal Kap'ya doru gittiini duydum; adamlar nnde Faramir'i tayor-larm." "Evet," dedi Pippin, "Sessiz Cadde'ye." Beregond gz yalarn gizlemek iin ban edi. "lyor olduunu sylemilerdi," diye i geirdi, "ld demek." "Hayr," dedi Pippin," daha deil. Ve hl lmnn engellenebileceini zannediyorum. Fakat ehir'in Hkmdar, Beregond, ehri ele gemeden dt. Akln kard, artk tehikeli biri." abuk abuk Denethor'un garip szlerini ve ilerini anlatt. "Hemen Gandalf bulmam gerek." "O halde atmaya inmen lazm." "Biliyorum. Hkmdar bana izin verdi. Fakat Beregond eer elinden gelirse, olacak olan korkun eyleri engelle." "Hkmdar, siyah ve gm giyenlerin kendi emri olmadan grev yerlerinden ayrlmalarna izin vermez." "Eh o halde Faramir'in yaam ile emirler arasnda bir seim yapman gerekecek," dedi Pippin. "Emirlere gelince, bence muhatabnz bir deli, bir bey deil. Gitmem gerek. Eer gelebilirsem geri dneceim." Komaya devam etti aaya, aaya d ehire doru. Yangndan kaan adamlar onu getiler; onun niformasn gren bir ksm adam dnp ona seslendi ama o hi kulak asmad. Sonunda gerisinde surlar arasnda koca alevlerin ykseldii tkinci Kap'dan gemiti. Yine de ona garip bir biimde sessiz geldi her ey. Ne atmann grlts ve haykrlar, ne de silahlarn akrts duyuluyordu. Sonra aniden korkun bir lk ve byk bir sarsnt ve derin, yankl bir gmbrt duyuldu. Neredeyse onu dizlerine kadar sarsan bir korku ve dehet rzgrna kar koymak iin kendini zorlayarak, Cmlekaps'nn arkasndaki geni bir yere alan keyi dnd Pippin. Orada olduu yere akld kald. Gandalf bulmutu; ama geri

ekilip bir glgeye sindi. 108 KRALIN DN 109 GONDOR KUATMASI Gece yarsndan beri byk taarruz devam ediyordu. Davullar gmbrdyordu. Kuzeyden ve gneyden, dman bl zerine dman bl surlara yklenip duruyordu. Dzensiz al kta tpk hareket eden evler gibi grnen kocaman hayvanlar gelmiti; yani Ha-rad'n ateler arasndaki yollardan koskoca kuleler ve makinalar eken mmak'\an. Yine de komutanlar bu hayvanlarn yaptklarna da telef olabileceklerine de pek aldr etmiyordu: Onlarn btn amac savunmann gcn snamak ve Gondor'un adamlarn birok yerde megul etmekti. En ok Cmlekaps'na yklenilecekti. Kap elik ve demirden yaplm, inat ta kuleler ve burlarla korunuyor olabilirdi ama btn o yksek ve almaz surun en zayf noktas, kilidiydi. Davullar daha da yksek sesle vurdu. Alevler ykseldi. Kocaman makinalar alanlardan ilerledi; tam ortada kocaman bir ahmerdan vard; muazzam zincirlerin ucunda sallanan, uzunluu yzlerce ayaa varan, ormandan kesilmi bir aa. Uzun zamandr Mordor'un demirhanelerinde dklp duruyordu bu ahmerdan ve kara elikten dklm olan iren kafasna kudurmu bir kurt biimi verilmiti; zerinde de ykm byleri vard. Grond koymulard ismini, eskinin Yeralt Tokma'nn bir hatras olarak. Kocaman hayvanlar ekiyorlard ahmerdan, etrafn orklar sarmt; geriden de ahmerdan kullanacak olan da devleri yryordu. Fakat Cmlekaps civarnda mukavemet hl kuvvetli idi; burada Dol Amroth silahrleri ile garnizonun en etin adamlar saldrmak iin hazr bekliyorlard. Her yandan ok yayordu; kuatma kuleleri birer meale misali aniden atrdyarak alev alveriyordu. Cmlekap-s'nn her iki yannda surlarn nnde yer dkntler ve cesetlerle dolup tamt; yine de sanki zvanadan km gibi daha da ok sayda dman geliyordu. Grond yoluna devam eti. Grond'un iskeleti ate almyordu; arada bir ahmerdan ekmekte olan kocaman hayvanlardan biri delirip, ahmerdan koruyan saysz ork arasnda tepinip onlan yere serse bile, bunlarn cesetleri yoldan ekiliyor ve dierleri onlarn yerine geiveriyordu. Grond yoluna devam etti. Davullar deliler gibi gmbrdyordu. Cesetlerin oluturduu tepeciklerin zerinden korkun bir suret belirdi: Bir atl, uzun boylu, kukuletal, kara bir pelerine brnm. Yava yava, lenlerin zerine basarak, oklar umursamadan ileri doru srd atn. Durdu ve uzun, soluk klcn kaldrd. Ve o tam bunu yaparken herkesin iine, hem ehri savunanlarn, hem de dmann iine byk bir korku dt; adamlarn kollan iki yanlarna dt, artk yaylarn telleri akmyordu. Bir an iin her ey durdu. Davullar gmbrdeyerek takrdad. Grond byk bir hamleyle, kocaman eller tarafndan ileriye savruldu. Kapya ulat. Salland. Bulutlar iinde gezen gkgrlts gibi derinden bir bum sesi btn e-hir'de gmbrdedi. Fakat demirden kaplar ve elikten destekler bu darbeye dayand. Kara Kumandan zengisi zerinde dorularak, unutulup gitmi bir dilde, hem yrei hem de ta paralayacak, g ve dehet kelimeleri sylerek korkun bir sesle bard. kere bard. kere bumlad koca ahmerdan. Ve aniden son darbede Gondor'un Cmlekaps krld. Sanki ok tesirli bir byye kaplm gibi infilak ederek paraland: Gzleri kr eden bir imek akt ve kaplar yarlm paracklar halinde yere ykld. Nazgl Efendisi atn ieri srd. Gerideki alevlerin nnde, muazzam bir mitsizlik tehdidi halinde byyen, kocaman kara bir suret olarak ykseldi. Srd atn ieri Nazgl Efendisi,

daha nce hibir dmann geememi olduu kemer altndan; yzn gren herkes kat. Biri hari herkes. Orada, Cmlekaps'nn nndeki alanda sessiz ve hareketsiz bekleyen Gandalf, Glgeyele'nin zerinde oturuyordu: Dnyann btn hr atlan iinde bu dehete kprdamadan, Rath Di-nen'deki oyulmu bir heykel gibi sabit bir ekilde katlanabilecek tek at olan Glgeyele'nin zerinde. "Buraya giremezsin," dedi Gandalf; koca glge durdu. "Sen kendin iin hazrlanm olan cehenneme geri dn! Geri dn! Seni ve Efendini bekleyen hilie d. Git!" Kara Svari kukuletasn geriye itti; o da ne! Banda krallara ait bir ta vard; yine de ta grnen hibir ba zerine oturtulmamt. Tacn ve rtl geni, kara omuzlannn arasndan al al alevler parlyordu. Grnmeyen azndan lmcl bir kahkaha duyuldu. "Yal ahmak!" dedi. "Yal ahmak! Bu benim saatim. Grdnde lm' tanmaz msn sen? Geber; lanetlerin bouna artk!" Bunu der demez klcn yukanlara kaldrd; kltan aaya alevlerindi. 110 KRALIN DN BLM V ROHRRM'N GEL Gandalf kprdamad. Ve tam o anda, ehir'in avlularndan birinde bir horoz tt. Tiz sesiyle net bir biimde tt; ne bycle ne de savaa kulak asyor, sadece lmn glgelerinin ok yukarsnda, gkyznde, afakla gelen sabah karlyordu. Ve ona karlk verircesine uzaktan baka bir ses duyuldu. Borular, borular, borular. Karanlkta Mindolluin'in yanlarnda donuk donuk yanklandlar. Kuzey'in koca borular deliler gibi fleniyordu. Rohan gelmiti sonunda. Hava karanlkt ve Merry battaniyeye sarlm bir halde yerde yatarken hibir ey grmyordu; yine de gece havasz ve rzgrsz olsa bile, etrafndaki btn aalar yava yava ah etmekteydi. Ban kaldrd. Sonra yine o sesi duydu: Ormanlarla kapl tepelerdeki ve da basamaklanndaki davullarn belli belirsiz gelen sesiydi sanki. Titreim aniden kesiliyor ve sonra belki de baka bir noktada yeniden balyordu; bazen daha yakn, bazen daha uzak. Nbetilerin bunu duyup duymadklarn merak etti. Merry onlar gremiyordu ama etrafnda Rohirrim blklerinin olduunu biliyordu. Karanlkta atlarn kokusunu alabiliyor, nbet deiimlerini ve am ineleriyle kapl yerdeki yumuak ayak seslerini duyabiliyordu. Ordu, byk Dou Anrien yolunun yannda uzanan Druadan Orman'nn uzun srtlarndan ayn ve yksek bir tepe olarak ykselen Eilenach Iaretkulesi etrafnda kmelenmi am omanlan iine geici bir ordugh kurmutu. ok yorgun olmasna ramen Merry uyuyamyordu. Drt gndr kesintisiz at binmiti; durmadan koyulaan karanlk da yava yava iini karartyordu. Geride kalmak iin kendisine gayet iyi bir gereke verildii ve hatta beyinin emri olduu halde, gelmek iin neden bu kadar can atm olduunu merak etmeye balamt Ayn zamanda yal Kral'n emrine kar gelindiini bilip bilmediini ve kzgn olup olmadn merak etti. Belki de yle olmamt. Saklmifer ile birlikte at srdkleri atanlara kumanda eden Elfmiferi'nin arasnda bir anlama var gibiydi. Hem o, hem de btn adamlar Merry'yi grmezlikten, konutuunda da duymazlktan geliyorlard. Sanki Saklmifer'in tad torbalardan biriydi o. Saklmifer de iini rahatlatmyordu: Kimseyle konumuyordu hi. Merry kendini kck, istenmeyen, yalnz biri gibi hissediyordu. Endie zamanyd ve ordu tehlike iin112 KRALIN DN deydi. Minas Tirith'in kasaba topraklarn kuatan d surlarna bir gnlk yolculuktan biraz az kalmt. ncler yollanmt. Kimi geri dnmedi. Dierleri, yolun onlara kar tutulmu olduu haberiyle geri geldi. Bir dman ordusu, Amon Dn'in mil batsnda yolun zerinde konaklamt ve insanlardan oluan bir kuvvet yol boyunca ilerliyordu; uzaklklar da

fersahtan fazla deildi. Orklar yol kenarndaki tepelerde ve ormanlarda dolanp duruyorlard. Kral ile Gmer gece nbeti srasnda bir toplant yaptlar. Merry konuacak birini aryordu; Pippin'i dnd. Ama bu huzursuzluunu arttrmaktan baka bir ie yaramad. Zavall Pippin, tatan koca ehir iine hapsolmutu, yalnz ve korku iinde. Merry Gmer gibi uzun boylu bir Svari olmu olmay diledi; boru falan f-leyebilmeyi ve Pippin'i kurtarmak iin drt nala at srebilmi olmay geirdi iinden. Artk daha yakndan gelen, tekrar almaya balayan davullar dinleyerek dorulup oturdu. Derken fslduan sesler duydu ve aalar arasndan yan rtlm, yan aydnlk lambalarn getiini grd. Yakndaki adamlar, karanlk iinde ne yapacaklarn bilemeden kprdanmaya baladlar. O srada tepesinde beliren uzun boylu bir ekil, aa kklerine kfretti. Merry, Komutan Elfmiferi'nin sesini tand. "Ben aa kk deilim Beyim," dedi Merry, "torba da deilim; incinmi bir hobbitim sadece. Bir ey yapmak istiyorsanz en azndan bana nelerin dnmekte olduunu anlatabilirsiniz." "Bu eytani karanlkta ne olabilirse o," diye cevap verdi Elfmife-ri. "Fakat beyim herkesin tetikte olmasn buyurdu: Ani bir hareket iin bir buyruk gelebilir." "O halde dman geliyor mu?" diye sordu Merry endieyle. "Bunlar onlarn davullar m? Bunlar kendi kendime hayal ediyorum diye dnmeye balantm, kimse kulak asmad iin." "Yo, yo," dedi Elfmiferi, "dman yolda, tepelerde deil. Sen V/oslar duyuyorsun, Ormanlann Vahi Insanlar'nr Onlar byle konuurlar uzaktan uzaa kendi a/alarmda. Hl Druadan Orman'nda dolatklar sylenir. Az saydadrlar ve gizlenerek yaarlar; hayvanlar gibi yabani ve rkek, gemi bir zamann kalntlardrlar. Ne Gon-dor'la, ne de Yurt'la savaa gitmezler; fakat imdi karanln ve orkla-nn geliiyle tedirgin olmular: Karanlk Yllar'n geri gelmesinden korkuyorlar, grne gre de bu hi uzak bir olaslk deil Bizi avla-madklanna kredelim: nk zehirli oklar kullandklar sylenir ve 113 ROHlRRlM'lN GELii ei benzeri bulunmayan birer tahta ustasdrlar. Thdoden'e hizmet etmeyi nermiler. imdi, u anda balarndan biri krala gtrld, teden gidiyor klan. Bu kadarn duydum, daha fazlasn deil. imdi beyimin buyruklann yerine getirmem gerek. Kendini toparla Efendi Torba!" Glgeler iinde kayboldu Elfmiferi. Merry vahi insanlar ve zehirli oklar muhabbetini sevmedi ama -bundan ayn olarak zerinde korkunun byk bir yk vard. Beklemek dayanlmaz bir eydi. Nelerin olacan bilmeyi ok istiyordu. Ayaa kalkt, ksa bir sre sonra aalar arasnda kaybolmadan nce son lambann peinden gitmeye balad. Derken, byk bir aacn altna kral iin kurulmu kk bir adrn bulunduu ak bir alana geldi. zeri rtl, kocaman bir lamba bir dala aslmt ve altna soluk bir halka halinde k sayordu. Orada oturuyordu Thdoden ile Eomer, nlerinde garip, tknaz grnl bir adam yere oturmutu; tpk yal bir ta gibi yamru yumruydu ve seyrek sakal topak enesinden kurumu yosunlar gibi sarkyordu. Ksa bacakl, kaln kollu, tknaz biriydi ve zerinde sadece beline dolanm otlar vard. Merry'ye sanki onu daha nce bir yerlerde grm gibi geldi ve aniden Dunharov/daki Koncoloslar geldi aklna, ite o kadim suretlerden biri canlanmt; belki de ok ncelerin unutulmu us-talan tarafndan kullanlm modellerin sonsuz yllar arasndan gelen gerek soydalanndan bir yaratkt. Merry yaklarken sessizlik vard; sonra Vahi insan konumaya balad, bir soruya cevap veriyordu herhalde. Sesi derin ve grtlaktan bir sesti; yine de Merry'yi hayretler iinde brakarak Ortak Lisan'da konutu; geri duraksaya duraksaya konuuyordu ve konumasna baz kaba szckler karmt. "Hayr At Adamlar'n babas," dedi, "biz dvmezik. Avlank srf. Ormanda grgn ldrrk, ork halkndan nefret ederik. Siz de gor-gn'dan nefret edersiz. Elden geldike yardm yapark. Vahi Insan-lar'n uzun kulaklan, uzun gzleri var; btn patikalan bilir. Vahi insanlar Ta Evler'den nce burda yaard, Uzun Boylu insanlar Su'dan kmadan nce." "Ama bize, cenkte yardm gerek," dedi Eomer. "Siz ve halknz bize nasl yardm

edeceksiniz?" "Haber getiririk," dedi Vahi insan. "Tepelerden bakank. Byk daa trmanr, aa bakank. Ta ehir kapal. Orda darda ateler 115 1.14 KRALIN DN yanyor; ierde de. Oraya gitmek istiyor musunuz? O zaman abuk olun. Ama grgn ve adamlar ta uzakta," ksa boum boum kolunu douya doru sallad, "at yolu zerinde oturur. ok adam, At Adam-lar'danok." "Bunu nereden biliyorsun?" dedi Gmer. Yal adamn ablak yz ve kara gzleri bir ey belli etmedi ama sesi memnuniyetsizlikle huysuzlamt. "Vahi insanlar vahi, hr ama ocuk deil," diye cevap verdi. "Ben byk bakan Ghn-buri-Ghn. ok ey sayarm: Gkteki yldzlar, aalardaki yapraklar, karanlkta insanlar. Yirmi kere yirmiyi on be kere sayacak adamnz var. Onlarn daha ok var. Byk dv; kim kazanacak? Sonra ok daha fazlas da Ta Evler'in surlar etrafnda yryor." "Heyhat1 ok akllca konuuyor," dedi Theoden. "Sonra bizim izcilerimiz de yol zerine hendekler kazp kazklar koyduklarn syledi. Onlar ani bir saldn ile sprp atamayz." "Ama yine de ok acele etmemiz gerekiyor," dedi Eomer. "Mund-burg yanyor!" "Brak Ghn-buri-Ghn szn bitirsin!" dedi Vahi insan. "Birden fazla yol biliyor. Sizi hi ukur olmayan yollardan gtrecek; hi grgn yrmez orda, srf Vahi insanlar ve hayvanlar. Yollarn ou Ta Ev Halk daha glyken yaplm. Avclarn hayvan eti kestikleri gibi keserlerdi dalan. Vahi insanlar onlann ta yediklerini dnr. Koca yk arabalanyla Druadan'dan Rimmon'a giderlerdi. Artk gitmiyorlar. Unutuldu Yol, ama Vahi insanlar unutmad. Tepenin zerinden ve gerisinden gider hl, otlarn ve aalann altndan; orada Rimmon gerisinde ve aaya Dn'e sonra yeniden At Adamlar'n yoluna dner. Vahi insanlar size o yolu gsterecek. Sonra siz gor-gn'u ldrp parlak demirle kt karanl sreceksiniz ve Vahi insanlar y ine vahi ormatlarda uyuyacak." Gmer ile kral kendi dillerinde konutular. Sonunda Theoden Vahi Insan'a dnd. "nerinizi kabul edeceiz," dedi. "nk bir ordu dman geride braksak da ne fark eder? Eer Ta ehir decek olursa, bizim de dnmz olmaz. Eer ehir kurtulursa o zaman ork ordularnn kendiliinden yolu kesilmi olacak. Eer sadk biriysen Ghan-buri-Ghn, o zaman sana zengin armaanlar veririz ve sonsuza kadar Yurt'un dostluunu kazanrsn." "l adamlar yaayanlarn dostu olamaz ve onlara armaan veremez," dedi Vahi insan. "Ama eer Rara-nlk'tan sonra yaarsan Vahi ROHtRRtM'lN GELii Insanlar' ormanlarda rahat brak ve bir daha onlar hayvan gibi avlama. Ghn-buri-Ghn seni tuzaa ekmeyecek. O kendi de At Adamlar'n babasyla birlikte gidecek; eer sizi yanl yere gtrrse, onu ldrn." "yle olsun!" dedi Thoden. "Dman ap yola dnmemiz ne kadar zaman alr?" diye sordu Eomer. "Yayan gitmemiz gerekecek eer bize siz nclk edecekseniz; sonra yolun dar olduundan da kukum yok." "Vahi insanlar hzl gider yayan," dedi Ghn. "Yol, oradaki Taa-raba Vadisi'nde drt atn gidecei kadar geni. Vahi insanlar buradan Dn'e afaktan akama kadar yrr." "O halde nclere en az yedi saat vermeliyiz," dedi Eomer; "fakat herkes iin bir on saati hesaba katmak gerekir. Gzden kaan eyler bizi oyalayabilir; ordumuzun hepsi yoladizilirse, tepelerden ktmzda onlan yeniden dzene sokmak ok vakit alabilir. imdi saat ka?" "Kim bilir?" dediTh6oden. "Her yer gece imdi." "Her yan karanlk ama her yer gece deil daha," dedi Ghn. "Gne ktnda onu hissederiz, gizli olduunda bile. Daha imdiden Dou dalanndan trmanyor. Gk tarlalarnda gnn al vakti." "O zaman en ksa zamanda yola kmalyz," dedi Gmer, "yle olsa bile Gondor'un yardmna bugn yetimeyi mit edemeyiz." Merry daha fazla dinlemeyi gereksiz bulup, harekt iin hazrlanmaya gitti. Bu atmadan

nceki son safhayd. Ona, atmadan pek fazla insan kurtulabilecek gibi gelmiyordu. Fakat Pippin'i ve Minas Tirith'teki alevleri dnnce kendi korkusunu bastrd. O gn her ey yolunda gitti; onlan pusuya drecek dmann ne sesini, ne soluunu duydular. Vahi Insanlar'n dikkatli avclarndan bir blk dmana kar siper vazifesi grmt, bylece ne orklar ne de dolaan dmanlar tepelerdeki hareketten haberdar olacaklard. Onlar-kuatlm ehre yaklatka k gitgide daha da lolat; Svariler uzun sralar halinde, insanlarn ve atlann kara glgeleri misali geip gittiler. Her blk bir vahi orman adam tarafndan ynlendiriliyordu; fakat yal Ghn kraln yannda yryordu. Harekete geileri umduklarndan daha yava olmutu nk bir yandan yryp bir yandan atlann eken Svariler'in, konakladklar yerin gerisinde ve gizli Taaraba Vadis^jre inerken sk aal srtlarda yollarn bulmas zaman ald. ncler, Amon Dn'in dou yakasnn ardnda uzanan ve 117 116 ROHlRRtM'lN GELii KRALIN DN dizi dizi tepeler arasnda Nardol'dan Dn'e, doudan batya uzanan byk bir boluu rten geni gri allklara vardklarnda gn akama kavuuyordu. ok nceleri bu boluktan oktan unutulmu olan araba yolu geiyordu ve tekrar, ehir'den kp Anrien'den geen ana at yoluna balanyordu; fakat artk, birok insan nesli boyunca aalar burada diledikleri gibi bymler ve yol saysz yllarn yapraklan altnda ufalanm, gmlp yok olmutu. Yine de allklar Svariler'e, ak atmaya girmeden nce son bir gizlenme midi veriyorlard; nk bunlarn dousunda ve gneyinde kvrm kvrm tepelerin bir araya gelip, kale burlar gibi st ste trmanarak Mindol-luin srtlarnn koca ktlelerini oluturduklar plak ve kayalk tepeler vard; telerinde ise Anduin yolu ve ovalan uzanyordu. n blk durmutu; dierleri de Taaraba Vadisi uurumundan dizi dizi karak etrafa yayldlar ve gri aalar altndaki kamp yerlerine getiler. Kral komutanlar toplantya ard. Eomer, yolu kolaan etsinler diye izciler yollad; ama yal Ghn ban sallad. "At Adam yollamann faydas yok," dedi. "Vahi insanlar, kt havada grlebilecek her eyi grd zaten. Biraz sonra gelip, bana burada anlatacaklar." Komutanlar geldi; sonra aalar arasndan yal Ghn'a, Merry'nin onlan birbirinden ayramayaca kadar ok benzeyen, koncolos biimli adamlar dikkatle kt. Garip, grtlaktan gelen bir lisanla Ghn'a bir eyler sylediler. Ghn hemen krala dnd. "Vahi insanlar ok ey sylyor," dedi. "nce, dikkatli olun! Hl Dn'in gerisinde kampta ok adam var, buradan bir saatlik yolda," kolunu batya, kara iaret kulesine doru sallad. "Fakat Ta Halk'n yeni surlar ile buras arasnda grnrde bir ey yok. Surlarda ok faaliyet var. Surlar ayakta deil artk: Surlar grgn yergrltsyle ve kara demirden sopalarla ykm. Dikkatli deillermi, etraflarnn K'ktmyorlarm. Arkadalar btn yollar koruyor samyokmn; .^onra Ghn garip, gargara yapar gibi bir ses kard; sanki glyor gibiydi. "Gzel haberler!" diye haykrd Eomer. "Bu Karanlkta bile mit yeniden prldyor. Dmanmzn tertipleri onun elinde olmadan bizim iimize yaryor. Bu lanet olas karanlk bile bizim iin bir rt oldu. Ve imdi de, Gondor'u harap etme ve ta ta stnde brakmama arzusu iindeki orklar, benim en byk korkumu da ortadan kaldrm oldular. D surlar uzun sre bize kar dayanabilirdi. imdi esip geebileceiz - eer o kadar ileriye gidebilirsek." "Bir kez daha sana teekkr ederim ormann Ghn-buri-Ghn'," dedi Theoden. "Hem getirdiin haberler, hem de ettiin klavuzluk iin bahtn hep ak olsun!" "ldrn gorgn'ul ldrn ork halkn! Baka hibir sz Vahi tnsanlar' mutlu edemez," diye cevap verdi Ghn "Kt havay ve karanl parlak demirle kovun gitsin!" "Bunlar yapabilmek iin srdk atlarmz bunca rak yola," dedi kral, "kalktmz ey bu.

Fakat neler baarabileceimizi sadece yarn gsterecek bize." Ghn-buri-Ghn yere melip, diken diken kalarn topraa de-dirdi, veda ettiinin bir gstergesi olarak. Sonra, ayrlmak istercesine ayaa kalkt. Fakat aniden, deiik bir havay koklayan bir orman hayvanym gibi aalad. Gzlerine bir k geldi. "Rzgr deiiyor!" diye bard; ve bununla birlikte sanki gz ap kapayncaya kadar hem o, hem de arkadalar, bir daha Rohan Svarileri tarafndan grlmemek zere karanlklar iinde kayboldular. ok gemeden uzakta dou tarafnda davullar yeniden uzaktan uzaa gmbrdedi. Yine de ordunun iinde kimsenin gnlne, garip ve sevimsiz grnl olsalar da Vahi insanlarn onlara ihanet edecekleri korkusu dmedi. "Artk klavuza ihtiyacmz yok," dedi Elfmiferi; "nk ordunun iinde ban gnlerinde Mundburg'a at srm olanlar var. Ben bunlardan biriyim. Yola vardmzda, yol gneye doru yn deitirip kasaba topraklarnn surlarna varmadan yedi fersah daha nmzde uzanacak. O yolun byk bir blmnde, yolun her iki yannda da bol bol imenlik vardr. Gondor'un ulaklan, en byk hzlarn bu uzantda yapmay hesaplarlar. Bu mesafeyi byk bir grlt koparmadan abucak aabiliriz." "O halde, madem kt olaylar bekliyoruz ve btn gcmze ihtiyacmz var," dedi Eomer, "imdi dinlenip buradan gece ayrlmamz, bylece gidiimizi yann hava aydnlanaca kadar aydnlandnda ya da beyimiz bize iaret ettiinde varacak ekilde ayarlamamz neririm." Kral buna rza gsterdi ve komutanlar ayrld. Fakat ksa bir sre sonra Elfmiferi geri dnd, "izciler gri ormann gerisinde rapor edecek bir ey bulamamlar beyim," dedi, "iki adamdan gayri: ki l adam ve iki l at." , 118 KRALIN DN "Ee?" dedi Eomer. "Ne olmu?" "u beyim. Bunlar Gondor'un ulaklarym, biri Hrgon olabilir. En azndan elinde hl Kzl Ok varm ama kafas kesilmi. Ve bir ey daha var. iaretlere gre ldrldklerinde bat ynne doru ka-yorlarm Okuyabildiim kadaryla dman daha o zaman d surda bulmular, ya da geri dndklerinde surlara saldrrken - bu da iki gece nce anlamna gelir, eer detleri olduu zere asken menziller-deki atlar kullanmlarsa. ehir'e varp geri dnm olamazlar." "Eyvah!" dedi Th6oden. "O halde Denethor bizim geliimizi haber almam, gelmemizden midi kesmi olabilir." "Skann gecikmeye tahamml olmaz ama hi yoktansa ge olmas yedir," dedi Eomer. "Sonra belki de bu dar zamanda, insanlar azlaryla konumaya balayal beri kullandklar bu eski atasznn doruluu ilk defa tam anlamyla ortaya kacaktr." Geceydi. Rohan ordusu yolun iki yannda da yava yava ilerliyordu. Mindolluin'in eteklerinden geen yol artk gneye doru dnyordu. Uzakta, neredeyse tam nlerinde kara gkyznn altnda al al bir lt vard ve koca dan yamalar bunun nnde kapkara ykseliyordu. Pelennor'un Rammas'larna yaklayorlard; ama gn henz gelmemiti. Kral nden giden bln ortasnda sryordu atn, etrafnda hanedanndan adamlarla. Elfmiferi'nin atanlar onlar izliyordu; Merry Saklmifer'in artk yerini terk ettiini ve sonunda tam kraln muhafzlarnn arkasna varncaya kadar karanlkta durmadan ileri gittiini fark etti. Aniden durdular. Merry nnde, insanlarn fsltyla konutuklarn duydu. Neredeyse surlara kadar gitmi olan ncler geri dnmt. Krala gittiler. "ok byk yangnlar var beyim," dedi bir tanes. "ehir olduu gibi alevler iinde ve tarlalar dmanlarla dolu. Fakat hepsi saldrya gitmi. Tahmin edebildiimiz kadaryla d surlarda ok az dman braklm; onlar da hibir eyi umursamyor, etraf yakp ykmakla megul." "Vahi Insan'n szlerini hatrlyor musun beyim?" dedi bir bakas. "Bar gnlerinde ben ak bozkrlarda yaardm; adm Widfara' dr, hava bana da haberler tar. Daha imdiden dnmeye balad rzgr. Gney'den taze bir nefes geliyor; iinde denizin yosun kokusu var, belli belirsiz de olsa. Sabah yeni eyler getirecek. Siz surlar ge119

ROHlRRtM'lN GELii liginizde bu fena kokunun zerinde afak skecek."' "Eer doruyu sylyorsan Widfara, bugnlerin gerisindeki yllarda huzur iinde yaayasn!" dedi Th6oden. Yaknnda olan hanedan mensuplarna dnerek, ilk atanlar arasndan da birok kiinin duyabilecei ekilde net bir sesle konutu: "Artk zaman geldi Yurt'un Svarileri, Eorloullan! nnzde dman ve ate var; yurtlarnz ise rak, geride. Yine de, ellerin cephesinde cenk etseniz de, orada semeresini greceiniz zafer sonsuza kadar sizin olacaktr. And itiniz: imdi yerine getirin bunlar beyiniz, topranz ve dostluun birlii adna!" Adamlar mzraklarn kalkanlarna vurdular. "Eomer, olum! Sen ilk atanlan ynet," dedi Theoden; "onlar kraln sanca arkasndan, tam ortadan gidecek. Elfmiferi sen, surlar getikten sonra bln saa ynelt. Grimbold kendi bln sola gtrsn. Geriden gelen blkler de bu bl izlesinler ellerinden geldiince. Dman nerede toplarsa oray vurun. Baka planlar yapamayz, nk henz cephede neler olduunu bilmiyoruz. imdi ileri; karanlktan korkaym demeyin!" n eken blktekiler ellerinden geldiince hzla srdler atlarn nk Widfara nceden ne hissederse hissetsin ortalk hl zifiri karanlkt. Merry atta, Saklmifer'in arkasndayd, sol eliyle tutunmaya alrken sa eliyle de kn iindeki klcn kurtarmaya alyordu. imdi yal kraln szlerinin doruluunu ac ac hissediyordu: yle bir savata sen ne yapacaksn Meriadoc ? "Sadece bunu," diye dnd: "Bir atlya yk olacam ve en iyi artlarda, drtnala giden atlarn ayaklar altnda ezilmeden oturduum yerde oturmay mit edeceim!" D surlarn olduu yere bir fersah kadar kalmt. Ksa bir sre sonra surlara vardlar; Merry iin ok ksa bir sre olmutu bu. Vahi lklar koptu, silahlarn angrts duyuldu ama ok ksa srd. Surlarda eyleen orklar hem azd, hem de armlard; abucak ldrldler veya savuturuldular. Rammas'n kuzey kapsnn ykntlarnn nnde kral bir kez daha durdu, ilk atan grubu kraln arkasna ve her iki yanna yaklat. Elfmiferi'nin bl sa tarafta olduu halde Sak-lmifer krala yakn bir yerde durdu. Grimbold'un adamlar yana dnerek, surlarn dou tarafnda biraz uzaktaki bir yarktan dolanp girdi. 120 KRALIN DN Merry Saklmi-fer'in arkasndan bakyordu. ok uzakta, belki on mil, belki daha uzak bir mesafede byk bir yangn vard fakat bu yangn ile Svariler arasnda, en yakn noktas bir fersahtan daha uzak olan bir mesafede geni bir yarm ay eklinde alevler ykseliyordu. Karanlk cephede bir eyler daha seebiliyordu ama yine de ne sabahn umudunu grebilmi, ne de, ister deimi olsun ister deimemi, bir rzgr hissedebilmiti. Artk Rohan ordusu sessizce Gondor cephesinde ilerliyor, ayn insanlarn gvenli zannettikleri bir bentin gediklerinden geip kabaran bir sel gibi yava yava ama muntazaman akyordu. Fakat Kara Ko-mutan'n btn akl ve iradesi tamamen dmekte olan ehre eilmiti ve henz ona planlarnda bir atlak olduuna dair ikazda bulunan bir haber ulamamt. Bir sre sonra kral adamlarm biraz douya doru ynlendirdi, kuatmann ateleri arasna ve d cephesine gidebilmek iin. Hl onlara meydan okuyan olmamt ve hl Theoden bir iaret vermemiti. Sonunda bir kez daha durdu. ehir artk daha da yakndayd. Havada bir yank kokusu ve lmn ar glgesi vard. Atlar huzursuzland. Fakat kral Karyele zerine oturmu, hareketsiz, Minas Tirith'in can ekimesini seyrediyordu; aniden byk bir kedere veya korkuya kaplm gibi. Sanki.bzlm, yalanp klmt. Merry de zerine dehet ve kukunun byk arlnn ktn hissetti. Kalp atlar yavalamt. Zaman sanki tereddtle asl kalmt. ok ge kalmlard! ok ge kalm olmak, hi olmamasndan da ktyd! Belki de Theoden ylacak, yal ban eecek ve tepelerde saklanmak iin svacakt. Sonra aniden *Merry de, nihayet, kuku duymayacak biimde hissetti: Bir deiim. Rzgr yzn okuyordu! Ik prldyordu. ok, ok uzakta, Gney'de yuvarlanan, srklenen bulutlar, rak gri suretler eklinde belli belirsiz grlyorlard: Sabah bunlarn gerisinde uzanyordu. Fakat ayn anda bir imek akt, sanki ehir'in altndaki topraktan bir yldrm ykselmi gibi.

Kr edici bir an iin, uzakta siyah ve beyaz, gz kamatrarak durdu, en u noktas prldayan bir ine gibi ykseldi; sonra karanlk yeniden kapanrken, tarlalarn zerinden koca bir bum sesi koptu. Bu sesle kraln bklm sureti aniden doruldu. Yeniden uzun ROHlRRlM'tN GELii 121 boylu ve marur grnyordu; zengileri zerinde dorularak yksek bir sesle bard, orada bulunanlarn lml bir adamdan daha nce duymadklar bir berraklkla: Uyann, uyann, Theoden 'in Svarileri! Ktlkler kapmzda: Ate ve katliam! Mzrak savrulacak, kalkan paralanacak, kl gn geldi, kzl gn geldi daha gne domadan! Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Bu szlerle birlikte sancaktan Guthlftan byk bir boru ald ve ona yle byk bir gle fledi ki boru paralara ayrld. Ve derhal, ordudaki btn borular birlikte kaldrlp akdlar; o anda Rohan'n borularnn flenmesi ovada bir frtna, dalarda bir gk grlts gibiydi. Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Kral aniden Karyele'ye seslendi ve at ok gibi ileri frlad. Arkasndan sanca, yani yeil ovadaki beyaz atl bayrak havada dalgaland fakat kral onu geride brakt. Arkasndan hanedannn svarileri imek gibi akt ama kral hep onlardan ok ilerdeydi. Gmer nden gidiyordu, miferindeki beyaz atkuyruu hzndan uuyordu; atanlann ndeki ilk blm sahilde patlayan kpk kpk dalga gibi kkredi ama The"oden'e yetiemiyordu. Delirmi gibiydi adeta; ya da babalarnn cenk lgnl damarlarnda akmaya balamt; Karyele'nin zerinde eskilerin tanrlar gibi duruyordu, tpk dnya daha genken olan Valar savandaki Muhteem Orome gibi. Altn kalkan ortaya kmt ve o da nesi! Gne'in sureti gibi parlyor, imenler kheyla-nnn ak ayaklarnda yeil alevler oluturuyorlard. nk sabah ermiti, denizden gelen yel ve sabah erimiti; karanlk geri ekilmiti; Mordor'un ordular alayordu, dehet sarmt her yanlarn; katlar ve ldler, hiddetin nallan zerlerinden geti. Sonra btn Rohan ordusu bir arkya balad, bir yandan bitiler, bir yandan ark sylediler nk engin keyfini kartyorlard; zarif ve korkun olan arklarnn sesi ehir'e bile varmt. 123 PELENNOR AYIRLARI SAVAI BLM VI PELENNOR AYIRLARI SAVAI Fakat Gondor'a yaplan saldry yneten ne bir ork komutanyd ne de birekiya. Karanlk ok erken blnmeye balamt, Efendisi'nin tayin ettii tarihten daha nce: O an iin talih ihanet etmi, dnya kar gelmiti; tam elini uzatm tutacakt ki zafer elleri arasndan kayp gidivermiti. Ama onun kolu uzundu. Hl komuta ondayd, byk gleri kullanyordu. Kral, Yzktayf, Nazgl Efendisi olarak bir sr silah vard. Cmlekaps'n brakarak gzden yok oldu. Yurt'tn Kral Theoden, Cmlekaps'ndan Nehir'e uzanan yola varm, ehir'e doru dnmt ve artk ehirden bir mil kadar uzaktayd. Hzn biraz azaltm yeni dmanlar aryordu; silahrleri etrafna topland; Saklmifer bunlarn arasndayd, ilerde, surlara daha yakn yerlerde Elfmiferi'nin adamlar muhasara aletlerinin arasnda dmanlarn ate ukurlarnn iine doru biiyor, kesiyor, sryordu. Hemen hemen Pelennor'un btn kuzey yars istila edilmi, kamplar atee verilmiti, orklar avclarn nndeki srler gibi Nehir'e doru kayorlard; Rohirrim ise, gnllerinin dilediince bir o yana, bir bu yana gidiyordu. Fakat henz kuatmay alaa edememi, Cmleka-ps'na ulaamamlard. Kapnn nnde ok dman vard; stelik ovann dier yarsnda henz dvlmemi ordular bulunuyordu. Gneyde, yolun gerisinde Haradrim'in ana gc bulunuyordu ve burada onlarn atllar kendi bakanlarnn sanca altnda toplanmt. Bakanlar bakt ve artmakta olan kta kraln

sancan grd; sancak az ilerideydi ve etrafnda az sayda adam vard. Bunun zerine kzl bir fkeyle yksek sesle haykrd, al zerine kara ylan olan sancan gstererek bir yn adamyla yeil zerindeki ak atn zerine geldi; Gneyliler'in palalarn ekii yldzlarn pnltlarn andrmt. Sonra Theoden onun farkna vard; saldrsn beklemeden Karyele'ye seslenerek dosdoru onu karlamak iin hcum etti. Karlamalarnn grlts muazzam oldu. Fakat Kuzeyliler'in ak iddeti daha bir yanyordu; stelik uzun mzraklanyla gsterdikleri hner daha fazla ve daha acmaszd. Daha azdlar ama Gneyliler arasndan ormandaki ate topu gibi yarp getiler. Kuatmann ortasndan dalp geti Thengel olu Theoden; bakanlarn yere sererken mzra titremiti. Savruluverdi klc ve sancaa doru mahmuzlad atn, gnderi ve sancaktan biti; kara ylan dt. O zaman ldrlmeden braklm olan svarilerin hepsi dnerek uzaklara kat. Fakat o da ne! Aniden hametinin tam ortasnda kraln altn kalkan karard. Yeni doan sabaha gkyznden bir leke dt. Etrafna karanlk kt. Atlar gerileyerek kinedi. Eyerlerinden yere den adamlar yerde srndler. "Buraya! Buraya!" diye bard Theoden. "Kalkn Eorloullan! Korkmayn karanlktan!" Fakat dehetle ldran Karyele aha kalkt, bolua tekmeler savurup byk bir lkla yana dt: Kara bir ok delip gemiti onu. Kral atn altnda kald. Koca glge, den bir bulut gibi alald. Ve bakn hele! bu kanatl bir yaratkt: Eer bir ku idiyse, o zaman btn dier kulardan daha byk ve plakt, ne ty ne dikeni vard ve geni kanatlan da boynuzlu parmaklar arasna gerilmi deriden alara benziyordu; ok pis kokuyordu. Belki de daha eski bir dnyann yaratyd; cinsi Ay'n altnda unutulmu souk dalarda eylemi, bu gnlere kadar gelebilmi ve iren yuvasnda, erre meyilli bu zamansz son yavrusunu yetitirmiti. Karanlklar Efendisi onu alm, sonunda uan btn dier eylerin ok tesinde byynceye kadar kt etlerle beslemiti; sonra da onu hizmetkrlarna binek olarak vermiti. Alald, alald, sonra parmakl an katlayarak atlak bir lk att, Karyele'nin bedeni zerine kondu, penelerini batnp uzun ve plak boynunu uzatt. zerinde bir ekil oturuyordu, siyah pelerinli, kocaman ve tehdit-kr. elikten bir ta tayordu fakat cbbesiyle, tacn kenan arasnda, gzlerinin lmcl prltsndan baka hibir ey grnmyordu: Nazgl Efendisi. Havaya dnm, karanlk bozulmadan nce bineini arm ve sonra tekrar geri dnmt, etrafa felaket saarak, midi mitsizlie, zaferi lme evirerek. Kocaman kara bir topuz kullanyordu. Fakat Thdoden tamamen yzst braklmamt. Hanedanndan T 125 PELENNOR AYIRLARI SAVAI 124 KRALIN DN olan silahrler ya etrafnda katledilmi olarak yatyordu ya da ldran kheylanlar gemi azya alp onlar uzaklara tamlard. Yine de hl orada duran biri vard: Gen Saklmifer, sadakati korkusuna baskn km, alyordu nk beyini babas gibi severdi. Btn saldn boyunca Merry onun arkasnda hi yaralanmadan tanmt, ta ki Glge gelinceye kadar; o zaman Yeltay iine dt dehetle onlar atm imdi de ovada deliler gibi koturuyordu. Merry afallam bir hayvan gibi emeklemeye balad; zerinde yle byk bir dehet vard ki etraf gremiyor, midesi bulanyordu. "Kraln adam! Kraln adam!" diye haykryordu ierden kalbi. "Onun yannda kalmalsn. Sizi babam sayyorum, demitin ona." Fakat iradesi hi cevap vermedi, bedeni titredi. Gzlerini ap, yukar bakmaya cesaret edemedi. Sonra aklna dm karanln arasndan Saklmifer'in sesini duyduunu sand; ama o anda ses bir tuhaf gelmiti, tand baka bir sesi artryordu.

"Ykl karmdan le kargalarnn ba, iren yaratk! lleri rahat brak!" Souk bir ses cevap verdi: "Nazgl ile avnn arasna girme! Yoksa seni sran geldiinde ldrmem. Alr, btn karanlklarn gerisinde etlerinin yenip bitirilecei, kuruyarak bzen aklnn Kapaksz Gz nnde plak braklaca feryat evlerine tarm." Bir kl sakrdad knndan ekilirken. "Ne istersen onu yap; ama buna engel olacam eer elimden gelirse." "Engel olmak m? Seni ahmak seni. Hibir lml adam bana engel olamaz!" Sonra Merry, o saatte duyduu seslerin en garibini duydu. Sanki Saklmifer glyordu; berrak sesi eliin akrts gibiydi. "Ama adam deilim ki ben! Karnda bir kadn var! Eomund'un kz owyn' im ben. Sen benim ile beyim, hmm arasnda duruyorsun. Ykl, eer lmsz deilsen! Yoksa canl da olsan, kara bir lmemi de olsan bierim seni, eer ona dokunursan." Kanatl yaratk kza doru bir lk att ama Yzktayf hi cevap vermedi; sessizdi, sanki ani bir kuku duyarm gibi. Bir an iin hayretin ta kendisi baskn kt Merry'nin korkusuna. Gzlerini at ve birden karanlk k'alkverdi gzleri zerinden. Orada, ondan birka adm ileride koca hayvan oturuyordu ve etrafndaki her ey karanlk gibiydi; zerinde Nazgl Efendisi mitsizliin glgesi gibi ykseliyordu. Biraz sol tarafta, yz onlara dnk Merry'nin Saklmifer dedii kii duruyordu. Fakat kendini gizledii mifer dmt bandan; bandan kurtulmu parlak salar soluk altn ltsyla omuzlarnda prldyordu. Deniz gibi gri olan gzleri sert ve insafszd; yine de yanaklarnda gzyalar vard. Elinde bir kl vard; kalkann dmannn gzlerinin dehetine kar kaldrmt. Eowyn idi bu; hem de Saklmifer. nk Merry'nin aklnda, Dun-harrovv'dan ayrlrken grd yzn ans imek gibi akt: Hi umudu olmadan, lm aramaya giden birinin yz. Gnln acma duygusu ve byk bir merak ald ve aniden soyunun o yava tutuan cesareti uyand. Ellerini skt. Bu kadar zarif, bu kadar umutsuz olan bu kz lmemeliydi! En azndan tek bana, yardm grmeden lmeyecekti. Dmann yz ona dnk deildi ama o hl, ya o lmcl gzler zerine derse korkusuyla hareket etmeye pek cesaret edemiyordu. Yava yava yan tarafa doru emeklemeye balad; fakat kuku ve garazla tm dikkatini nnde duran kadna vermi olan Kara Komutan, ona amur iinde debelenen bir solucandan fazla bir nem vermedi. Aniden koca hayvan iren kanatlarn rpt; yarattklan rzgr pis kokuluydu. Tekrar havaya srad ve sonra hzla, lk atarak gagas ve peneleriyle saldrarak Eowyn'in zerine inmeye balad. Yine de rkmedi Rohirrim'in kz, krallarn ocuu, ince ama elik bir bak gibi, zarif ama korkun Eowyn. Hzla bir darbe indirdi, ustaca ve lmcl. Uzanm boynu ikiye ayrd ve kesilen kelle bir ta gibi dt. Koskoca ekil arpp yklrken geriye doru srad, geni kanatlar gerildi; topraa kt; onun dyle glge geip gitti. Kzn etrafna klar dkld ve sa gne nda parlad. Yknt iinden Kara Svari uzun boyuyla doruldu, tehdit edercesine, kzn zerinde ykseldi. Kulaklar zehirin kendisiymiesine sran bir nefret hayknyla topuzunu indirdi. Kzn kalkan bin paraya blnd, kolu da krlmt; tkezlenip dizleri zerine dtU. Kara Svari zerine bir bulut gibi eildi, gzleri prldyordu; topuzunu ldrmek iin kaldrd. Fakat aniden o da can acsndan bararak ileriye doru tkezledi; darbesi boa gitti ve yere savruldu. Merry'nin klc onu arkadan vurmutu, kara pelerinini yrtp zrhl yeleinin altna girerek o koca dizinin arkasndaki kirii paralamt. "Eovvyn! Eovvyn!" diye bard Merry. Kz sendeleyerek, btn 126 KRALIN DN 127 PELENNOR AYIRLARI SAVAI

abasyla ve son gcyle klcn ta ile pelerin arasna indirdi, o koca omuzlar nnde eilmiken. Kl kvlcmlar saarak parampara oldu. Ta, bir takrtyla yuvarland gitti. owyn ne, dmannn zerine devrildi. Ama o da ne! Pelerin ve zrhl yelek botu. Artk biim-sizce yrtlm ve atlm bir halde uzanyordu yerde; derken tyler rpertici bir lk ykseldi, tiz bir uluma sesi halinde azalarak rzgrla birlikte geip gitti; lp giden bedensiz, ince ses yutulup yok oldu ve bu dnyann o anda bir daha da hi duyulmad.. Orackta, lenlerin ortasnda duruyordu hobbit Meriadoc, gn -ndaki bir bayku gibi gzlerini krptra krptra, nk gzyalar kr etmiti onu; buular arasndan, orada uzanm hi kprdamadan yatmakta olan Eowyn'in zarif salarna bakt; sonra zaferinin tam ortasnda dm olan kraln yzne de bakt. nk Karyele can ekiirken yuvarlanarak kraln zerinden kalkmt; ama yine de sahibinin felaketine neden olmutu. Bunun zerine Merry eilerek pmek iin kraln elini kaldrd ve o da ne! Theoden gzlerini at; gzleri berrakt ve zorlanarak da olsa sakin bir sesle konutu. "Elveda Efendi Holbitla!" dedi. "Bedenim krld. Atalarma gidiyorum. Ve artk, onlarn o kudretli topluluklarnda bile utanmayacam. Kara ylan drdm. mitsiz bir sabah, mutlu bir gn ve altn bir gn batm!" Merry konuamad, yine gzyalarna boulmutu. "Affet beni beyim," dedi sonunda, "emirlerine uymadysam ve seninle ayrlrken alamaktan baka bir hizmet sunamadysam sana..." Yal kral glmsedi. "zlme! Affedildin. Yrekli kiilere dizgin vurulamaz. Artk kutlu bir yaamn olsun; aznda piponla huzur iinde otururken beni hatrla! Artk seninle Tekev'de oturamayacam sz vermi olduum gibi, veya senin ot bilimini dinleyemeyeceim." Gzlerini kapatt, Merry onun yannda boynunu eerek selama durdu. Sonra kral yeniden konutu. "Gmer nerede? nk gzlerim kararyor, gitmeden nce onu grmek isterim. Benden sonra kral o olmal. Sonra Eowyn'e de haber yollamak istiyorum. O, benim ondan ayrlmam istememiti, artk onu gremeyeceim, benim iin kzmdan da stnd." "Beyim, beyim," diye balad Merry kekeleyerek, "o..." fakat tam o anda byk bir grlt koptu; etraflarnda borular, borazanlar tp duruyordu. Merry etrafna baknd: Sava ve yanndaki btn dnyay unutmutu; aslnda ksack bir sre nce olduu halde kraln dt yere atn sreli saatler gemi gibi geliyordu ona. Fakat imdi, ok yaknda balayacak byk bir arpmann tam ortasnda yakalanma tehlikesi iinde olduklarn grd. Dmann yeni gleri Nehir'deki yoldan byk bir hzla ilerliyor, surlarn altndan da Morgul alaylar geliyordu; gney ynnden nde atllar, arkada piyadeler Harad'llar geliyor, bunlarn arkasnda da zerlerinde sava kuleleriyle mumcularn koca srtlan ykseliyordu. Fakat kuzeyden Eomer'n ak sorgucu, tekrar bir araya getirip kumanda ettii koca Rohirrim cephesinin ban ekiyordu; ehir'deki btn insan gc dar kmt, Dol Amroth'un gm kuusu ncler tarafndan tanyor ve dman Cmlekaps'ndan sryordu. Bir an iin u dnce Merry'nin aklndan szlp geti: "Gandalf nerede? Burada deil mi? Kral ve Eowyn'i kurtaramaz myd?" fakat tam o srada Gmer aceleyle srd atn; yannda hanedandan hayatta kalan silahrler de vard ve artk atlarna hkim olabiliyorlard. Kt hayvann orada yatan leine hayretle bakakaldlar; kheylanlan yaknna gitmiyordu. Fakat Eomer eyerinden atlad; kraln yanma gelip sessizce durduunda zerine bir keder ve yeis kmt. Sonra silahrlerden biri kraln sancan orada lm yatan bayraktar Guthlf in elinden alarak havaya kaldrd. Thoden gzlerini yava yava at. Sanca grerek onun Eomer'e verilmesi gerektiini anlatt iaretle. "Selam sana Yurt'un Kral!" dedi. "imdi zafere sr atn! owyn'e benim iin veda et!" Ve bylece ld, Eovvyn'in yannda yatmakta olduunu bilmeden. Yaknda olanlar alamaya baladlar yle haytara-rak: "Thfoden Kral! Theoden Kral!" Fakat Eomer onlara yle dedi: Yas tutmayn ok! Kudretliydi len, anna yakr oldu sonu. Hy ykseldiinde alayacak kadnlar ardndan. imdi cenk aryor bizi!

Yine de kendisi de alyordu konuurken. "Silahrleri burada kalsn," dedi, "ve atma zerinden gemesin diye bedenini an ile alandan tasnlar! Evet, burada yatan kraln dier adamlarn da." Katledilmi olanlara bakt isimlerini bir bir sayarak. Sonra aniden kzkarde128 KRALIN DN i ovvyn'i grd yatt yerde, onu tand. Bir an iin, tam haykracakken bir ok ile kalbi paralanan bir adam gibi durdu; sonra yz l gibi bembeyaz kesildi; iinde souk bir hiddet ykseldi, yle ki bir sre istese de konuamad. zerine cin arpm gibi bir hal geldi. "owyn, Eowyn!" diye bard en sonunda. "owyn nasl vardn buraya? Bu ne biim bir delilik, ne biim bir eytanlk? lm, lm, lm! lm alsn hepimizi!" Sonra kimseye danmadan, ehir'den gelen adamlarn yaklamasn beklemeden dmanlarnn koca ordusunun n cephesine dosdoru mahmuzlad atn ve saldrnn balamas iin yksek sesle haykrd. Sava alannn zerinde berrak sesi gmbrdetti arsn: "lm! Srn, srn atlarnz ykma ve dnyann sonuna!" Bununla birlikte ordu harekete geti. Fakat Rohirrim artk ark sylemiyordu. Tek bir sesle, olanca gleriyle, korkun bir biimde lm.'.diye hay kryorlard; sava byk bir aknt gibi hz kazanarak gm krallarnn etrafndan toparlanp geti ve gneye doru grledi. Ve hobbit Meriadoc hl orada durmu, gzyalar arasnda gzlerini krptryordu; kimse onunla konumamt; aslnda ona kulak asan yok gibiydi. Gzyalarn aceleyle silerek Eovvyn'in ona vermi olduu yeil kalkan almak iin eildi; kalkan arkasna ast. Sonra elinden den klcna baknd; nk darbesini indirirken kolu uyumutu ve artk sadece sol elini kullanabiliyordu. Ama o da ne! Silah orada duruyordu da keskin ksm atee srlm kuru bir dal gibi ttyordu; o bakarken kl bzt, bzt ve yok oldu. Byle yok olup gitti Hyk Yaylalan'nn klc, Batelli'lerin eseri. Ama klcn kaderini, Dnedain henz genken ve dmanlarnn en belli bal korkular Angmardiyan ile bu diyarn byc kral olduu zamanlarda, Kuzey Krallfnda uzun sre nce yava yava yapm olan kii bileydi, mutlu olurdu. Baka hibir kl, isterse ok daha kudretli eller tarafndan kullanlm olsun, o dmanda yle ac bir yara aamaz, lmsz etini yaramaz, onun iradesinin grnmeyen gcn dokuyan byy bozamazd. Adamlar kral kaldrmlard artk; mzrak sopalarnn arasna pelerinlerini sererek onu ehir'e doru tayacak bir sedye yaptlar ida-reten: dierleri de Eowyn'i kibarca kaldrd ve onu da kraln ardndan 129 PELENNOR AYIRLARI SAVAI tad. Fakat kraln hanedanna mensup adamlar henz sava alanndan getiremiyorlard; nk kraln silahrlerinin yedisi dmt orada, balar D6orwine de aralarndayd. Bylece onlar dmanlarndan ve o kt hayvandan ayr bir yere uzatp etraflarna mzraklar yerletirdiler. Daha sonra, her ey olup bittikten sonra geri dnerek orada bir ate yakp hayvann leini yaktlar; fakat Karyele iin bir mezar kazarak, mezara zerinde Gondor ve Yurt dillerinde u yazlarn kaznm olduu bir ta diktiler: Sadk bir hizmetkrd ama efendisinin felaketi oldu yine de, Tezayan tay, hzl Karyele. Uzun ve yeil bitti Karyele'nin mezar zerindeki otlar, ama o hayvann yakld yerdeki toprak hep kara ve plak kald. Artk yava yava ve hznle yryordu Merry tayclarn yannda; atmaya kulak asmyordu. Yorgundu, ac iindeydi ve elleri, kollan, bacaklar sanki yormu gibi tir tir titriyordu. Denizden byk bir yamur geldi; sanki her ey Thoden ve Eowyn iin alyor, ehir' deki yangn gri gzyalaryla sndryordu. Derken puslar arasndan Gondor'lulann nclerinin gelmekte olduunu grd. Dol Amroth Prensi Imrahil srd atn ve onlarn nnde dizginlerini ekti. "Yknz nedir Rohan'n insanlar?" diye bard. "Theoden Kral," diye cevap verdiler. "ld. Fakat EomerKral ynetiyor artk cengi: Ak sorgucu rzgrda dalgalanan o." Bunun zerine prens atndan inerek krala ve kraln byk saldrsna hrmeten tabutunun

yannda diz kp alad. Sonra ayaa kalkarak Eowyn'e bakt ve aknlklar iinde kald. "Burada bir kadn var galiba?" dedi. "ihtiyacmz karsnda Rohirrim kadnlar da m savaa geldi?" "Hayr! Bir teki sadece," diye cevap verdiler. "Hanm ovvyn'dir o, Eomer'n kzkardei; bu saate kadar onun geldiinden haberimiz yoktu, imdi kahroluyoruz bu yzden." Sonra prens, yz solgun ve souk da olsa onun gzelliini grerek, daha yakndan bakmak iin eilirken kzn eline dedi. "Rohan' llar!" diye bard. "Aranzda hi hekim yok mu? lmcl bir yara ile yaralanm olabilir ama kanmca hl yayor." Kolundaki parlatlm kol zrhn kzn souk dudaklarna gtrd: zrhn zerinde an131 130 PELENNOR AYIRLARI SAVAI KRALIN DN o ak grlebilen minik bir buu olumutu. "Artk aceleye ihtiya var," dedi ve birini hemen ehir'e geri yollad yardm getirmesi iin. Kendisi ise lm olana eilerek veda etti ve atma atlayarak savaa gitti. Artk atma Pelennor tarlalarnda btn iddetiyle artmaya balamt; silahlarn grlts ara varyordu adamlarn haykrlar ve atlarn kinemeleriyle. Borular ttrlyor, borazanlardan kulaklar trmalayan sesler kyor, mmak'lar savaa srlrken briiyorlard. ehir'in gney surlar altnda Gondor'un piyadeleri, hl burada byk bir g halinde toplanm bulunan Morgul alaylaryla karlamlard. Fakat svariler douya omer'n imdadna gittiler: Anahtarlar Muhafz, Lossarnach Beyi Uzun Hurin, Yeil Tepeler'den Hirluin ve etrafnda silahrleriyle zarif Prens Imrahil. Rohirrim onlarn yardmna ok abuk gelemedi; nk ans o-mer'e kar dnm, hiddeti kendisine zarar vermiti. Saldrsmdaki o byk hiddet dmanlarnn n safn hemen hemen tamamen alaa etmi ve Svarilerin gen eklinde ilerleyen byk kmesi Gneyli-ler'in saflarndan geerek atllarn malup etmi, piyadelerini mahvetmiti. Fakat mmak'lann gittii yere atlar gitmiyor, rkyor, yoldan sapyorlard; byk canavarlarla dvlmemiti, onlar savunma kuleleri gibi duruyorlar, Haradrim onlarn etrafnda toplanyordu. Ve eer Rohirrim saldrrken Haradrim'den kere daha az sayda idiyse bile, ksa bir sre sonra durumlar daha da kt oldu; nk artk Os-giliath'tan sava alanna yeni gler akmaya balamt. Bunlar buraya ehir'i ve Gondor'u yamalamak iin toplanm ve komutanlarnn emrini bekliyorlard. Komutanlar artk yok edilmiti; fakat Mor-gul'un vekili Gothmog onlar bu karkln iine atmt; baltalaryla Doulular, Khand'n Variag'lan, allar iinde Gneyliler, Uzak Harad' dan beyaz gzl, krmz dilli yan deve benzeyen kara renkli adamlar. Kimisi imdi Rohirrim'in ardndan aceleyle gidiyor, dierleri Gondor'un glerini durdurmak ve Rohan'a katlmalarna mani olmak iin bat tarafn tutuyorlard. Gn byle balayp Gondor'un aleyhine dnm, mitleri azalrken ve len zamanlarnda artk byk bir rzgr eser, yamur kuzeye koar ve gne parlarken ehir'den yeni bir haykr iitildi. O berrak havada surlardaki gzcler dehet veren yeni bir grntye tank oldular ve son umutlan da kendilerini terk etti. nk Anduin, Harlond'daki kvamndan yle akyordu ki ehir'den bakan adamlar birka fersah boyunca nehiri uzunlamasna grebiliyorlard; gzleri keskin olan biri, gelen herhangi bir gemiyi yaklarken grebilirdi. Ve o yne bakarak dehetle banyorlard; pml pm\ akarsu zerinde kapkara bir filonun rzgrla geldiini grmlerdi: Kadrgalar ve bir sr krekli ar gemi ve meltemde bel bken kara yelkenler. "Umbar Korsanlar!" diye bant adamlar. "Umbar Korsanlan! Bakn! Umbar Korsanlan geliyor! Demek ki Belfalas dm, Ethir de; Lebennin de gitti. Korsanlar zerimize geldi! Bu kr talihin son darbesi!" ehir'de kumanda edecek kimse kalmad iin, kimisi geliigzel anlara koarak alarm

verdi; kimisi askerlerin geri ekilmesi iin borazanlar fledi. "Surlara geri gelin!" diye bardlar. "Surlara geri gelin! Her yer baslmadan geri gelin!" Fakat gemilere hz kazandran rzgr onlann btn feryatlarn uzaa tad. Geri Rohirrim'in ne haberlere, ne de alarma ihtiyac vard. Hepsi kendiliklerinden kara yelkenleri gayet iyi grebiliyorlard. nk Eo-mer artk Harlond'dan ancak bir mil kadar uzaktayd ve arkasndan yeni dmanlar kaynaarak gelip onlann Prens'le balantsn keserken, karlat ilk dmann byk basks onunla liman arasnda kalmt. imdi Nehir'e bakyordu; iindeki btn mit ld ve biraz nce kutsad rzgra imdi lanet etmeye balad. Fakat Mordor'un ordulan yreklenmilerdi; yeni bir heves ve taknlkla dolarak bara ara saldrya getiler. omer'in ruhu sertlemi ve akl bir kez daha almt. O tarafa gelebilecek btn adamlan sanca altnda toplayabilmek iin borula-n aldrd; nk en azndan byk bir duvar oluturmay dnyordu; dayanabildii kadar burada kalp, dnceye kadar yerde savamay, Bat'da son Yurt Kral'n hatrlayacak hibir adam kalmayaca halde, Pelennor krlarnda arklara geecek iler baarmay dnyordu. Bylece yeil tepecie srerek atn buraya sancan dikti ve Ak Atl sancak rzgrda rpnmaya balad. Kukudan, karanlktan kp gnn douuna klcm ekip geldim gnete ark syleyerek. Umudun bittii kalplerin krld yere srdm atm: Gazaba, ykma ve kzl bir guruba vardm imdi! WF 9 132 KRALIN DN 133 PELENNOR AYIRLARI SAVAI Bu msralar okudu ama yine de bunlar sylerken gld. nk bir kez daha savan arzusunu duyuyordu iinde; henz yaralanma-mt, genti ve krald: Dm bir halkn kral. Ama daha mitsizliine glmesi sona ermeden bir kez daha kara gemilere bakt ve onlara meydan okuyarak klcn kaldrd. Sonra bir hayrettir ald Eomer'i; byk de bir coku; klcn gnee doru frlatt ve tekrar yakalarken arklar syledi. Btn gzler onun bakn izledi ve o da ne! En ndeki gemide byk bir bayrak ald, gemi Harlond'a doru dnerken rzgr bu bayra gzler nne serdi. Ak Aa iek amt bayrakta, Gondor iin; fakat etrafnda Yedi Yldz vard ve zerinde bir ta, yani Elendil'in saysz yldr hibir hkmdarn kullanmad nian. Ve yldzlar gne nda alev alevdi nk Elrond'un kz Arvven tarafndan' deerli talarla ilenmiti; ta da sabah nda parlak grnyordu nk mithril ve altndan yaplmt. Byle varmt Isildur'un varisi Arathorn olu Aragorn llerin Yolu'ndan Gondor krallna, Deniz'den gelen yelle tanarak; Rohir-rim'in cmb bir kahkaha seli ve kllarn imei; ehir'in neesi ve aknl ise borazanlann mzii ve anlarn sesi olmutu. Fakat Mordor'un ordularn bir delilik sarmt ve kendi gemilerinin dmanlaryla dolu olmas onlara bir eit by gibi gelmiti; kaderin gelgitlerinin kendi aleyhlerine dndn ve sonlarnn yakn olduunu anlaynca zerlerine kara bir korku dt. Douya srdler atlarn Dol Amroth'un silahrleri, nlerinde dman srerek: Dev adamlar, Variag'lar ve gne ndan nefret eden orklan. Gneye ilerledi Gmer; adamlar onun gz nnde katlar ve rs ile eki arasna ksldlar. nk artk adamlar gemilerden Harlond iskelelerine atlyorlar ve kuzeye doru bir yldrm gibi esiyorlard. Legolas ve elinde baltas ile Gimli de geldi; ve Leben-nin, Lamedon ve Gney tmarlarndan bahadr halkn yneten sanca-yla Halbarad ve Elladan, alnnda yldzlaryla Elrohir ve Kuzeyin Kolcular, ar elli Dnedain. Fakat hepsinin nnden yeni tututurulmu bir ate gibi parlayan Batnn Alevi Anduril, yani en az eskisi kadar lmcl dvlm Narsil ile Aragorn gidiyordu ve alnnda Elendil'in Yldz vard. Ve bylece sonunda Eomer ile Aragorn savan ortasnda bulutular; kllarna yaslanarak birbirlerine baktlar; memnundular.

"Aramzda Mordor'un btn ordular olduu halde byle bulutuk ite yine," dedi Aragorn. "Borukent'te byle sylememi miydim?" "yle konumutun," dedi Eomer, "fakat umut insanlar genellikle kaldrr ve o zamanlar ben senin uza gren bir kii olduunu bilmiyordum. Yine de beklenmedik anda gelen bir yardm iki kere kutlu olsun; dostlarn karlamas daha nce hi byle nee dolu olmamtr." Ve birbirlerinin ellerini kavradlar. "Daha iyi bir zamanda da olamazd," dedi Eomer. "ok da erken gelmedin arkadam. ok kayp ve zntler geldi bamza." "O halde, haydi bunlarn cn alalm bu konuda konumadan nce!" dedi Aragorn, ve birlikte savaa srdler atlarn. Hl nlerinde zorlu bir dv ve uzun bir ura vard; nk Gneyliler hem cesur hem de salam insanlard ve aresizlikleri iinde hiddetliydiler de; Doulular da gl, savata pimi, aman dilemeyen insanlard. O yzden, kh burada, kh orada, yanm bir mtemilat veya ambarn yannda, bir tepecikte veya toprak yn zerinde, surlarn altnda veya alanda hl bir araya toplanmaya devam ettiler, saldrdlar ve gn geip gidinceye kadar dvtler. Sonra, sonunda Gne Mindolluin'in ardndan batt ve btn gkyzn byk bir yangnla doldurdu, bylece tepeler ve dalar kanla boyanm gibi oldu; Nehir'den ate akyordu ve gece kerken Pelen-nor otlar al al uzanyordu. Ve tam o saatte Gondor Meydan Sava bitmiti; Rammas'n emberi iinde canl tek bir dman kalmamt. lmne veya Nehir'in kzl kpnde boulmak iin kaanlar hari hepsi kltan gemiti. ok az douya doru Morgul veya Mordor'a gidebilmiti; Haradrim lkesine ise uzaktan bir masal ulamt sadece: Gondor'un hiddetinin ve dehetinin bir sylentisi. Aragorn, Eomer ve mrahil ehir Cmlekaps'na doru geri srdler atlarn; artk yorgunluktan ne sevinecek, ne zlecek durumdaydlar. Bu hi yara almamt; nk byleydi onlann yazglar ve bileklerinin gc ile hneri; gerekten de ok az kii onlara dayanabilmi veya hiddetleri srasnda yzlerine bakabilmiti. Fakat dierlerinin ou yaralanm, sakatlanm veya sava alannda lmt. Baltalar atndan inmi tek bana dven Forlong'u bimiti; okularn canavarlarn gzlerini vurmalar iin ynetirken mmaklan. saldrnca hem Morthond'lu Duilin, hem de kardei inenerek lmlerdi. Ne zarif Hirluin dnebilmiti Pinnath Gelin'e, ne Grimbold Grimsr 134 KRALIN DN lade'e, ne de bklmez bilekli Halbarad Kuzey topraklarna. n olmayan, isimsiz az insan gmedi, ister komutan-olsun, ister er; nk bu ok byk bir savat ve bu savata btn olup bitenleri anlatan hibir yk yazlmamtr daha. Sonradan, ok zaman sonra Rohan'da bir destanc Mundburg Hykleri'nden sz etti trksnde: Tepelerde nlayan borular duyduk, Gney krallnda parlyordu kllar. Kheylanlar sabah rzgr gibi Dald Stoningland'a. Cenk oldu. Orada dt Bakomutan Theoden, kudretli Thengelolu, dnmedi bir daha altn saraylarna ve Kuzey krlarndaki yeil otlaklara. Harding ve Guthldf, Dnhere ve Deonvine, yiit Grimbold Herefara ve Herubrand, Horn ve Fastred dvp dtler orada, o uzak lkede: Mundburg Hykleri altnda, kfler iinde yatyorlar imdi yoldalar Gondor bey teriyle. Ne zarif Hirluin dnebildi deniz kysndaki tepelere, ne de yal Forlong dnd zaferle Arnach'a, lkesinin iekli vadilerine; Derufn ve Duilin, uzun boylu okular, dnemediler kara sulara, dalarn glgesindeki Morthond gllerine. Beyler ve erler kabul ettiler sabah vakti ve gn sonunda lm. Uzun zamandr uyurlar imdi Ulu Nehir kysnda, Gondor'un imenleri altnda. imdi gzyalar gibi, parlayan gm gibi akan su, oO gn kpkzl gdyordu: Gnbattmyla alevlenmiti kana boyaliKpkler; iaret kuleleri gibi yanyordu dalar akam vakti; Rammas Echor'a al al dyordu i.

BLM VII DENETHOR'U YAKMAK N ATILAN ODUNLAR Cmlekaps'ndaki kara glge ekildikten sonra bile Gandalf kprdamadan durdu. Fakat Pippin, sanki zerinden byk bir yk kalkm gibi ayaa kalkt; borular dinleyerek ayakta durdu ve kalbinin mutluluktan infilak edebileceini hissetti. Bir daha hibir zaman, uzaktan gelen bir boru sesini gzleri yaarmadan dinleyemedi. Fakat o anda birden grevi geldi aklna ve ileri doru koturdu. Ayn anda Gandalf kprdad ve Glgeyele'yle konutu; tam Cmlekaps'ndan geip gitmek zereydi. "Gandalf, Gandalf!" diye bard Pippin; Glgeyele durdu. "Burada ne aryorsun?" dedi Gandalf. "Siyah ve gm giyenlerin, efendileri izin vermedike Hisar'dan ayrlmamalar ehir'in bir kural deil mi?" "zin verdi," dedi Pippin. "Beni salverdi. Ama ben korkuyorum. Orada ok korkun bir ey olabilir. Hkmdar akln kaybetti, diye dnyorum. Korkarm hem kendini, hem de Faramir'i ldrecek. Bir eyler yapamaz msn?" Gandalf alan kapdan bakt; daha imdiden sava alannda artmaya balayan atma seslerini duyabiliyordu. Yumruklarn skt. "Gitmem lazm," dedi. "Kara Svari ortalarda; hl bize zarar verebilir. Hi vaktim yok." "Ama Faramir!" diye bard Pippin. "O lmedi, onu canl canl yakacaklar eer biri onlar durdurmazsa." "Canl canl m yakacaklar?" dedi Gandalf. "Neymi bu hikye byle? abuk abuk anlat!" "Denethor Mezarlar'a gitti," dedi Pippin, "Faramir'i de gtrd ve hepimizin yanacan sylyor; beklemeyecekmi, odunlar atp kendini yaktracak, Faramir'i de. Adamlar odun ve ya getirmeleri 136 KRALIN DN iin gnderdi Bunu Beregond'a syledim ama korkarm o bulunduu yerden ayrlmaya cesaret edemeyecek Nbetteydi Sonra zaten o ne yapabilir ki7 Byle kt Pppn'n yks azndan, bir yandan uzanp titreyen ellerle Gandalf m dizine dokunurken "Faramr' kurtaramaz msn'1 "Belki kurtarabilirim,' dedi Gandalf, "ama eer onu kurtarrsam dierleri lecek korkarm Evet, gelmem lazm geliyor, baka hibir yardm ona ulaamaz Fakat bu i, ktlk ve hzne neden olacak Kalemizin iinden bile vurabiliyor Dman bizi nk u anda ibanda olan onun iradesi " Sonra kararn verdikten sonra hzla harekete geti Pppn yakalayp nne yerletirerek tek bir szle Golgeyele'y dondurdu Mnas Trth m trmanan caddelerinden takrdayp getiler arkalarndaki sava seslen ykselirken Her yerde adamlar yeislerinden ve korkularndan kurtularak silahlarn kapyorlar, birbirlerine yle sesleniyorlard Rohan geldi1" Komutanlar haykryor, blkler toplanyordu, ou Cumlekaps'ndan kmaya balamt bile Prens tmrahl ile karlatlar, Prens onlara seslendi Ne yana imdi Mthrandr'' Rohrrm Gondor krlarnda dvyor1 Bulduumuz butun gc bir araya getirmeliyiz " "Daha da fazlasna ihtiyacnz var," dedi Gandalf "Elinden geldiince tez git lk frsatta geleceim Fakat Hkmdar Denethor iin vapmam gereken acil bir i var Hukumdar'n yokluunda kumanday sen al1 Yollarna devam ettiler, trmanp Hsar'a yaklatka yzlerine arpan rzgr ve gney gnde artmakta olan bir hissettiler, uzaktaki sabahn prltsn yakaladlar Fakat nlerinde ne gibi bir ktln olduunu bilmediklerinden ve ok ge kalm olmaktan korktuklarndan bu onlara ok az bir mit getirdi "Karanlk geiyor," dedi Gandalf, "ama ehir in u/erne hl tm arl) la km duruyor" Hisarn kapsnda nbetiye rastlamadlar Demek ki Beregond sztm, dedi Pppm biraz daha fazla mitle Dnerek Kapal Kap ya giden yol boyunca h/ld ilerlediler Kap azna kadar ak duyo du kapc yere serilmiti Kapc ldrlerek anahtar alnmt Dman in 1 dedi Gandalf 'Byle ilere baylr Dostu dosta drmek, gonullerdek kargaa yznden blnen sadakat' Attan

DENETHOR U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 137 inerek Glgeyele'ye ahrna dnmesini syledi ' nk dostum," dedi, "sen ve ben ok nceleri krlarda komalydk, fakat baka iler beni alkoydu Yine de eer arrsam abucak gel'" Kap'y geip dolambal dik yoldan inmeye baladlar Ik artmaya balamt, yolun yanndaki uzun stunlar ve yontular gri hayaletler gibi yava yava geiyorlard Aniden sessizlik bozuldu, altlarndan bar seslen, akrdyan kllar duydular Byle sesler ehr'n ina edildii zamanlardan beri kutsal yerlerde hi duyulmamt Sonunda Rath D'nen'e vardlar ve koca kubbesi altnda alacakaranlkta ykselen Vekilharlar Evi'ne doru seyrttler "Durun1 Durun'" diye bard Gandalf kaplarn nnde bulunan ta merdivene doru srayarak "Durdurun bu delilii'" nk orada, ellerinde kllar ve mealelerle Denethor'un hizmetkrlar vard, fakat sundurmann en st basamanda Beregond tek bana durmutu Nbetilerin siyah ve gm renklen iinde, kapy onlara kar savunuyordu Daha imdiden ks, kutsal yerleri kanlaryla kirleterek onun klcyla dmt, dierleri de onu lanetliyorlar, yasalara kar gelmekle ve efendisine hamlk etmekle suluyorlard Tam Gandalf ile Pppn ileri koarken ller evinin iinden Denethor'un yle bardn duydular "abuk, abuk1 Size emrettiimi yapn1 Bu ham oldurun benim iin1 Yoksa bunu kendim mi yapmam gerekiyor9" Bunun zenne Beregond'un sol eliyle kapal tuttuu kap zorla evrilerek ald, tam arkasnda uzun boyu ve tm ktlyle ehr'n Hkmdar duruyordu, gozlennde alev gibi bir k vard ve elinde knndan ekilmi bir kl tutuyordu Fakat Gandalf basamaklardan srad, adamlar onun nUnden kaarak gozlenn kapadlar, nk onun gelii, karanlk bir yere giren beyaz bir k gibiydi, stelik byk bir fkeyle geliyordu. Elini kaldrd ve bu darbesiyle Denethor'un klc havaya uup elinden kurtularak arkasna, evin glgeleri iine dutu, Denethor, Gandalf m nnde hayretlere dm biri gibi geriledi "Nedir bu beyim9" dedi buyucu llerin evlen yaayanlar iin deildir Ve neden adamlar burada, Kutsal Yerlerde dvyorlar, Cumlekaps nn nnde yeterince atma varken0 Yoksa dmanmz Rath Dnen e kadar bile geldi m9 "Ne zamandan beri Gondor Hkmdar sana kar sorumlu oldu9" dedi Denethor 'Yoksa kendi hizmetkrlarma emir veremeyecek m138 KRALIN DN yim?" "Verebilirsin," dedi Gandalf. "Fakat delilik veya ktle dnerse iraden, bakalar sana kar kabilirler. Olun Faramr nerede?" "ieride yatyor," dedi Denethor, "yanyor, daha imdiden yanyor. Etlerini tututurmular. Fakat ksa bir sre sonra her ey yanacak. Bat kaybetti. Her ey byk bir yangna dnecek ve her ey bitecek. Kl! Rzgrda savrulan kl ile duman!" O zaman, ondaki delilii gren Gandalf, kt bir ey yapm olmasndan korktu ve Denethor ierdeki masann yannda duruncaya kadar gerilerken o da ileriye doru bir hamle yapt, arkasnda Bere-gond ve Pippin ile. Fakat burada Faramir'i yatakta, hl ateler iinde hayaller grrken buldular. Masann altna ve etrafna yukarlara kadar odun istiflenmi ve her ey ya ile slatlmt, hatta Faramir'in giysileri ile rtleri bile; fakat henz hibiri tututurulmamt. Sonra Gandalf tpk gcnn gri pelerininin iinde nasl gizliyse iinde yle gizli kalm kuvveti ortaya kartverdi. nce odunlarn zerine zplad, hasta adam kaldrarak yine kolaycack yere srad ve onu kapya doru tad. Fakat o bunu yaparken Faramir homurdanarak ryasnda babasna seslendi. Denethor trans halinden kurtulan biri gibi irkildi; gzndeki alev snd ve alamaya balad; yle dedi: "Olumu benden ayrmayn! Bana sesleniyor." "Sesleniyor," dedi Gandalf, "fakat sen henz onun yanna varamazsn. nk lmn eiindeyken onun ifa aramas gerek, bula-masa da. Senin grevine gelince, senin ehir'inin savana kman lazm, orada lm seni bekliyor olabilir. Bunun byle olduunu sen de gnlden biliyorsun."

"Bir daha uyanmayacak," dedi Denethor. "Sava bouna. Neden daha fazla yaamay isteyelim? Neden lme yan yana gitmeyelim?" "Hkm sana verilmemi Gondor'un Vekilharc, kendi lmnn saatini tesbit etmen iin," diye cevap verdi Gandalf. "Ve sadece Karanlk G'n etkisi altndaki kfir krallar byle yaparlar, kibir ve yeisle kendilerini yok edip kendi lmlerini kolaylatrmak iin akrabalarn ldrrler." Sonra kapdan geerek Faramir'i bu lmcl evden kard; Faramir'i buraya tam olan ve o anda sundurmada duran sedyeye yatrd. Denethor onu izleyip, yznde oluna duyduu hasret, titreyerek durdu. Ve bir an iin herkes elem iindeki Hkmdar sessiz ve hareketsiz seyrederken o duraksad. 139 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR "Haydi!" dedi Gandalf. "Bize ihtiyalar var. Senin yapabilecein ok ey vardla." Sonra aniden gld Denethor. Yeniden uzun boyuyla marur bir biimde dikildi ve arabuk geriye, masann yanna srayarak, bann altna yastk etmi olduu eyi ald. Sonra kapya gelerek rty ekti ve o da ne! Elleri arasnda bir palanrir tutuyordu. Bunu yukan kaldrdka, seyredenlere krenin ii iten gelen bir alevle parlyor gibi geldi, yle ki Hkmdar'n ince yz sanki kzl bir atele aydnlatlyordu; siyah glgelerle kesin hatlara sahip yz sert bir tatan kesilmi gibi soylu, marur ve korkun duruyordu. Gzleri parlad. "Kibir ve yeis!" diye haykrd. "Ak Kule'nin gzlerinin kr olduunu mu zannetmitin? Hayr, senin bildiinden daha ounu grdm Gri Ahmak. nk senin umudun cahillikten baka bir ey deil. Git o halde, ifa bulmaya al! Git de dv! Kibir. nk bir gnlne, sava alannda azck bir yerde bir zafer kazanabilirsin. Fakat u anda uyanmakta olan G'e kar zafer kazanlamaz. Bu ehir'e sadece elinin ilk parma ulamtr. Btn Dou hareket halinde. u anda sizi umutlandran rzgr bile sizi arkadan vuruyor, Anduin'den kara yelkenli bir filoyu srklyor. Bat kaybetti. Esir olmak istemeyenlerin ayrlma vakti geldi." "Bu tr nasihatlerin Dman'n zaferini kesinletireceine kuku yok," dedi Gandalf. "Umutlanmaya devam et o halde!" diye gld Denethor. "Seni tanmaz mym ben Mithrandir? Sen, benim yerime hkm srmeyi; kuzeyde, gneyde veya batda bulunan btn tahtlarn arkasnda olmay umuyorsun. Senin akln ve aklnn takip ettii yolu okudum. Buradaki bu buuklua sessiz kalmas iin emirler verdiini bilmiyor muyum? Onu buraya, benim odamda casusluk etsin diye getirdiini? Yine de birlikte konuurken yol arkadalarnzn hepsinin isimlerini ve amalarn rendim. Byle ite! Sol elinle beni bir sre iin Mor-dor'a kar kalkan gibi kullanrken sa elinle Kuzeyli bu Kolcuyu beni yerimden etmek iin getireceksin. "Fakat sana sylyorum Gandalf Mithrandir, ben sana alet olmayacam! Ben Andrion Hanedan'nn Vekilharc'ym. Bir zpktnn bunak terifats olmak iin aaya adm atmam, iddias bana kantlanm olsayd bile, yine de sadece sildur'un soyundan geliyor, o kadar. Ben yle birine, hkmranlk ve asaletten ok nce yoksun kalm dzensiz bir hanedann son yesine boyun emem." 141 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 140 KRALIN DN "Ne yaparsn o zaman," dedi Gandalf, "eer isteine karlmayacak olsayd?" "Her eyin, yaamm boyunca olduu gibi olmasn isterdim," diye cevap verdi Denethor, "ve benden nceki atalarmn zamannda, bar iindeki bu ehir'in Hkmdar olmak ve tahtm kendi kendinin efendisi olan, bir bycnn ra olmayan oluma brakmak isterdim. Fakat eer kader bunu bana vermiyorsa o halde hibir ey istemiyorum: ne snk bir yaam, ne blnm bir sevgi, ne de eksilmi bir onur." "Bana, sadakatle grevini teslim eden bir Vekilhar ne sevgi, ne de onurda alalmaz gibi

geliyor," dedi Gandalf. "Ayrca en azndan, lm hl kesin deilken olunun elinden seeneini alm olmazsn." Bu szlerle Denethor'un gzleri yeniden alevlendi; Ta' kolunun altna kstrarak bir bak ekti ve tabuta doru yrd. Fakat Bere-gond ileri doru atlarak kendini Faramir'in nne srd. "Demek yle!" diye haykrd Denethor. "Daha imdiden olumun sevgisinin yarsn kazanmtn. imdi de silahrlerimin kalplerini alyorsun ki sonunda onlar beni olumdan tamamiyle mahrum braksnlar. Fakat en azndan u konuda benim isteime kar koyamayacaksn: Kendi sonuma hkmetme isteime." "Buraya gelin!" diye bard hizmetkrlarna. "Gelin, hepiniz de alak deilsiniz ya, gelin!" Bunun zerine ikisi, merdivenlerden onun yanna kotu. abucak birisinin elindeki mealeyi kaparak eve geri srad Denethor. Gandalf ona engel olamadan sopay yakacaklarn arasnasoktu ve odunlar hemen trdayarak alevle grledi. Sonra Denethor masaya srayarak orada durdu ve ate ile duman etrafnda elenk olurken o, ayaklarnn dibinde duran vekilharlk asasn alp dizinde krd. Paralan alevlere atarak eilip masann zerine uzand ve palantir'i her iki eliyle iyice kavrayarak gsnn zerine koydu. Ve derler ki, ondan sonra Ta'a kim bakarsa baksn, eer baka bir amaca evirmek iin byk bir iradesi yoksa, sadece alevler iinde buruup yok olan iki yal el grrm. Gandalf ac ve dehetle yzn evirdi ve kapy kapatt. Bir sre iin dnceler iinde durdu sessizce eikte, dierleri ieriden gelen atein agzl grleyiini dinlerken. Sonra Denethor'dan byk bir haykr duyuldu; daha sonra bir daha ne konutu, ne de lml insanlar arasnda grld. "ite bylece gelip geti Ecthelion olu Denethor," dedi Gandalf. Sonra Beregond'a ve Hkmdar'n donakalm hizmetkrlarna dnd. "Ve bylece bitiyor Gondor'un sizin bildiiniz haliyle gnleri; ister iyi, ister kt olsun o gnler geride kald. Burada kt eyler yapld; fakat gelin artk aranzdaki btn husumeti bir kenara brakn, nk bu husumet Dman tarafndan tertip edilmiti ve onun isteklerine hizmet ediyordu. Kendi dokumadnz sava grevlerinin anda skm buldunuz kendinizi. Ama dnn, siz, Hkmdar'n kr krne itaat eden hizmetkrlar; eer Beregond hainlik etmemi olsayd. Ak Kule'nin komutan Faramir de yanm olacakt. "len yoldalarnz bu uursuz yerden tayn. Biz de Gondor Vekilharc Faramir'i huzur iinde uyuyabilecei ya da yazgs o ise lebilecei bir yere tayalm." Bunun zerine sedyeyi kaldran Gandalf ile Beregond, arkalarnda ban nne emi Pippin ile ifa Evleri'ne doru tamaya baladlar Faramir'i. Fakat Hkmdar'n hizmetkrlar arplm gibi l evinde duruyorlard; tam Gandalf Rath Dfnen'in sonuna varmt ki byk bir grlt koptu. Arkalarna baktklarnda evin kubbesinin abrdadn ve iinden duman pskrdn grdler; sonra bina, hzla ve talarn byk grltsyle, telala yanan atein iine kt; fakat azalmayan alevler hl ykntnn etrafnda dans etmeye, oynamaya devam ediyordu. Bylece hizmetkrlar korku iinde kaarak Gandalf izlediler. Zamanla Vekilhar'n Kaps'na vardlar ve Beregond hznle kapcya bakt. "Bu iten hep pimanlk duyacam," dedi; "fakat zerime acele etmek iin bir delilik gelmiti; o ise beni dinlemiyordu ve bana kl ekmiti." Sonra len adamdan dverek ald anahtar kartarak kapy kapatt ve kilitledi. "Bu artk Hkmdar Faramir'e verilmeli," dedi. "Hkmdarn yokluunda Dol Amroth Prensi komutay ald," dedi Gandalf; "fakat o da burada olmadna gre, onu ben kendim almalym. Anahtar alp koruman emrediyorum, ehir yeniden bir dzene girinceye kadar." Artk sonunda ehir'in yksek dairelerine gemilerdi ve sabah nda ifa Evleri'ne doru yollarna devam ettiler; bunlar, fena surette hasta olanlar iin ayrlm zarif evlerdi fakat imdi atmalarda yaralanan ve lmekte olanlar tedavi etmek iin hazrlanyordu. Altn143 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 142 KRALIN DN

c dairede, Hisar Kapsfndan ok uzakta olmayan bir yerde, tam gney surunda bulunuyorlard ve evlerin etrafnda, ehirde baka hibir yerde bulunmayan bir bahe, aalarla dolu bir imenlik vard. Burada, ifa verecek ya da tedavi edenlerin hizmetinde bulunabilecek yetenekte olduklar iin Minas Tirith'te kalmasna izin verilmi olan kadnlar oturuyordu. Fakat tam Gandalf ile arkadalar sedyeyi Evler'in ana kapsna tayp getirdikleri srada Cmlekaps'nn nndeki alandan byk bir haykrn tiz bir ekilde ykselerek kulaklar yrtarcasna ge vardn, getiini ve rzgrda yitip gittiini duydular. Haykr o kadar korkuntu ki bir an iin hepsi kprdamadan durdu; ama ses geip gittikten sonra Dou'dan karanlk geleli beri tatmadklar bir umutla gnlleri ferahlad; onlara yle geldi ki, sanki k daha bir belirginlemi ve gne bulutlar arasndan grnmt. Fakat Gandalf in yz sert ve zgnd; Beregond ile Pippin'e Fa-ramir'i ifa Evleri'ne gtrmelerini emrederek yakndaki surlarn tepesine gitti; orada, yeni doan gne altnda ak bir heykel gibi durarak etrafa baknd. Ve kendisine bahedilmi olan gr kuvveti ile olup biteni grd; Eomer enginin n saflarndan gelip sava alannda yatanlarn yannda durduu zaman i geirerek yeniden pelerinine sa-nnd ve surlardan aaya indi. Beregond ile Pippin dar ktklarnda onu Evler'in nnde dncelere dalm buldular. Ona baktlar; bir sre sessiz kald. Sonunda konutu. "Dostlarm," dedi, "ve bu ehrin ve btn Bat lkelerinin btn ahalisi! Byk zntye ve ana yol aacak eyler meydana geldi. Sevinecek miyiz, zlecek miyiz9 Hi umulmadk bir biimde dmanlarmzn komutan yok edildi; sizler de onun yeisinin son yanksn duydunuz. Fakat giderken eleme ve byk kayplara neden oldu. Ve eer Denethor'un delilii olmasayd ben bunu engelleyebilirdim. Dmanmzn eli ok uzad! Heyhat! Fakat artk onun iradesinin ehir'in kalbine kadar nasl girebilmi olduunu biliyorum. "Vekilharlar bunun sadece kendileri tarafndan bilinen bir sr olduuna hkmetmi olduklar halde ok nce, Yedi Gren Ta'n en nemsizlerinden birinin burada Ak Kule'de saklandn tahmin etmitim. Dirayetli gnlerinde, kendi gcnn snrlarn bildii iin Denethor ta kullanmaya veya Sauron'a meydan okumaya cesaret etmemiti. Fakat irfan tkendi; ve korkarm lkesinin iinde bulunduu tehlike arttka o da Ta'a bakt ve kandrld: Herhalde Boromir ayrldndan beri olduka sk bakt. Karanlk G'n iradesine boyun emeyecek kadar byk biriydi; bununla beraber sadece G'n grmesine izin verdii eyleri grebildi. Elde ettii bilgiler, kukusuz, genellikle iine yaryordu; yine de ona gsterilmi olan Mordor'un byk kudretinin grnts onun gnln mitsizlikle doldurmutu, ta ki sonunda akln alaa edinceye kadar." "imdi bana bu kadar garip gelen eyin ne olduunu anladm!" dedi Pippin konuurken aklna gelenlerle rpererek. "Hkmdar Fara-mir'in yatt odadan aynlmtr, onun deitiini, yalandn, krldn ilk o zaman, geri dndnde dnmtm." "Tam Faramir'in Kule'ye getirildii saat, biroumuz en st odada garip bir k grdk," dedi Beregond. "Fakat bu daha nce de grmtk; uzun zamandr ehir'de, Hkmdar'n zihninde Dman ile grebildii sylentileri dolanyordu." "Heyhat! O halde doru tahmin etmiim," dedi Gandalf. "Bylece girmi Sauron'un iradesi Minas Tirith'e; ben de bylece alkonuldum burada. Ve burada kalmaya zorlanmaya da devam edeceim nk ok yaknda baka ilerim de olacak, sadece Faramir deil. "imdi gidip, gelenleri karlamam lazm. Sava meydannda kalbime ok dokunan bir ey grdm; daha byk zntler de meydana gelebilir. Benimle gel Pippin! Fakat sen Beregond, Hisar'a geri dnp Muhafz bana olanlar anlatmalsn. Seni muhafzlktan almak, onun grevi olacak korkarm; fakat ona, eer benim fikrimi dinleyecek olursa, seni, komutannn muhafz ve hizmetkr olman ve uyandnda -tabii bu mmkn olursabaucunda bulunman iin ifa Evleri'ne yollamasn syle. nk onu ateten kurtaran sen oldun. Git imdi! Ksa bir sre sonra dneceim." Bunlar syledikten sonra ayrlarak Pippin ile birlikte alt ehre doru inmeye balad. Onlar aceleyle yol alrlarken rzgr gri bir yamur getirdi ve nlerinden byk bir duman ykseldi.

IFA EVLER! 145 BLM VIII FA EVLER Merry'nin gzlerinde yalardan ve yorgunluktan bir buu vard, Mi-nas Tirith'in yklm Cmlekaps'na yaklatklarnda. Ykntlara ve etraftaki katliama pek kulak asmad. Havada ate, duman ve le gibi bir koku vard; nk orada burada byk Gneyli canavarlarn yan yanm, mancnklarla oralar buralar krlm veya Morthond'un cesur okular tarafndan gzlerinden vurulmu leleri yatarken, sava aletlerinin ve katledilenlerin de ounluu yanm ya da ate ukurlarna atlmt. Uuan yamur bir ara durmu ve gne her eyin zerinde prldamt; fakat btn aa ehir hl ttmekte olan pis bir kokuyla sarlmt. Daha imdiden adamlar muharebenin ykntlarndan bir yol amaya alyorlard; o anda da Cmlekaps'ndan sedyeler tayan birileri girmiti. Kibarca yatrdlar Eowyn'i yumuak minderler zerine; fakat kralh bedenini altndan byk bir rtyle rttler ve etrafna mealeler getirdiler; gne nda soluk meale alevlen rzgrla dalgaland. Bylelikle Theoden ile Eowyn Gondor ehri'ne gelmi oldu; onlar gren herkes balarn aarak boyunlarn bkt; onlar ise yanm dairenin kl ve dumanndan geerek ta caddelerden yukan doru gtrldler Merry'ye tnnan asrlar srm gibi geldi, sanki sevilmeyen bir ryadaki, hatralarn kavrayamad karanlk bir sona doru durmadan giden anlamsz bir yolculuk gibi. Yava yava nndeki mealelerin klar titreerek snd, o bir karanlkta yryordu; yle dnd: "Bu mezara uzanan bir tnel; sonsuza kadar orada kalacaz." Fakat aniden ryasnn iine canl bir ses dt. "Olur ey deil Merry! krler olsun seni buldum!" Ban kaldrp bakt ve gzlerinin nndeki bulanklk biraz aldi. Pippin oradayd ite! Dar bir yolda yz yze gelmilerdi fakat onlarn dnda her yer bombotu. Gzlerini ovuturdu. "Kral nerede?" dedi. "Ya Eowyn?" Sonra sendeledi, eie oturarak yeniden alamaya balad. "Onlar Hisar'a ktlar," dedi Pippin. "Galiba sen ayakta uyuyakalmsn ve yanl bir yola sapmsn. Onlarla olmadn grnce Gan-dalf seni bulmak iin beni yollad. Zavall Merry'cik! Seni bir kez daha grdme yle memnunum ki! Fakat ok yorulmusun, seni konuarak rahatsz etmeyeceim. Ama syle bana bir yerin acyor mu, yaral msn?" "Hayr," dedi Merry. "Yo hayr, zannetmiyorum. Ama sa kolumu kullanamyorum Pippin, onu bakladmdan beri kullanamyorum. Sonra klcm da bir odun paras gibi yand bitti kl oldu." Pippin'in yz endieliydi. "Bir an nce benimle gelsen fena olmayacak," dedi. "Keke seni tayabilseydim. Daha fazla yryecek halde deilsin. Seni hi yrtmemeliydiler; ama onlar mazur grmen lazm. ehir'de o kadar korkun eyler olup bitti ki Merry, savatan gelen zavall bir hobbit rahatlkla gzden kaabilirdi." "Gzden kamak her zaman talihsizlik olmuyor," dedi Merry. "Biraz nce o da beni gznden kard... Yo yo, onun hakknda konuamayacam. Yardm et bana Pippin! Yine her yer kararmaya balad ve kolum da ok souk." "Yaslan bana Merry olum!" dedi Pippin. "Haydi! Adm adm. Uzak deil." "Beni gmecek misin?" dedi Merry. "Elbette ki hayr!" dedi Pippin, ii korku ve acma duygusuyla bu-rulduu halde neeli grnmeye alarak. "imdi ifa Evleri'ne gidiyoruz." Yksek evler ile drdnc dairenin d surlan arasnda giden yoldan ayrlp karak Hisar'a doru trmanan ana yola dndler. Merry uykuda gibi sallanp mrldanrken adm adm ilerliyorlard. "Onu oraya gtremeyeceim," diye dnd Pippin. "Bana yardm edecek kimse yok mu? Onu burada brakamam." Tam o anda, hayretle bir ocuun arkasndan geldiini grd; tam

yanlarndan geerken Beregond'un olu Bergil'i tand. "Hop Bergil!" diye seslendi. "Nereye gidiyorsun? Seni tekrar ve canl olarak grdm iin ok memnun oldum!" tFA EVLERi 147 146 KRALIN DN "ifaclar iin haber tayorum," dedi Bergil. "Oyalanamam." "Oyalanma," dedi Pippin. "Fakat onlara de ki yanmda hasta bir hobbit var, sava:; alanndan gelmi bir penan, unutma. Oraya kadar yryebileceini zannetmiyorum. Eer Mithrandir orada ise bu haberi duyduuna memnun olacaktr." Bergil komaya devam etti. "En iyisi burada bekleyeyim," diye dnd Pippin. Bylece Merry'yi gne alan bir yere, yolun zerindeki demenin zerine yavaa brakt, ban kucana yatrarak. Yava yava Merry'nin bedenine ve kollarna dokundu ve arkadann ellerini kendi ellerine ald. Sa eli, dokununca buz gibi gelmiti ona. Gandalf in bizzat onlar aramaya gelmesi ok srmedi. Merry'nin zerine eilerek alnn okad; sonra dikkatle kaldrd onu. "Bu ehre erefle tanmalyd," dedi. "Benim gvenimi fazlasyla hakl kard; nk eer Elrond benim dediklerimi hrmeten kabul etmi olmasayd ikiniz de yola kamayacaktnz; o zaman bu gnn ktlkleri ok daha hzn verici olacakt." iini ekti. "Yine de bana bir i daha kt ite, bir yandan sava da hep dengede dururken." Bylece sonunda Faramir, Eowyn ve Meriadoc ifa Evleri'ne yat-nlmlard; orada gzel gzel baklyordu onlara. O son gnlerde btn irfanlarda eski zamanlann yetkinliinden bir d olduu halde Gondor'un hekimlik zanaat hl ferasetliydi, yaralanmlar berelen-mileri ve Deniz'in dousunda lmllerin maruz kaldklar btn hastalklar iyi etme konusunda hnerliydiler. Yallk hari. Bunun iin hi areleri yoktu; gerekten de mrleri artk dier insanlarn mrlerinden biraz fazla da olsa, azalmt ve elden ayaktan kesilmeden elli ya geenlerin hikyeleri de azalmaya balamt artk - saf bir kana sahip birka slale hari. Fakat imdi sanatlar ve bilgileri aciz kalmt; nk iyiletirilemez bir illetten hastalanm birok hasta vard; onlar buna Kara Glge diyorlard nk Nazgl'den kaynaklanyordu. Buna tutulan herkes yava yava, durmadan derinleen bir ryaya dalyor ve sonra sessizlie gmlp lmcl bir ekilde soumaya balayarak lyordu. Bu hastalara bakanlara Buukluk ile Rohan'n Hanm'nda da ayn illet var gibi gelmiti. Yine de sabah vakti ilerlerken zaman zaman konuuyorlar, ryalarnda mrldanyorlard; onlara bakanlar, belki hastalklarna bir faydas olacak bir ey duyarz umuduyla btn sylediklerini dinliyordu. Fakat ksa bir sre sonra karanla batmaya baladlar, gri glgeler yzlerinden geerken gne batya doru dnyordu. Yine de Faramir hafiflemeyen bir atele cayr cayr yanyordu. Gandalf endie iinde bir birine, bir dierine gidip duruyor, hastalarn bandaki nbetilerin btn duyduklar kendisine anlatlyordu. Dardaki byk sava deien umutlarla ve garip haberlerle devam ederken, bylece geti gn; Gandalf, kavuan kzl gne btn g doldurup, pencerelerden geen k hastalarn kl rengi yzlerine dnceye kadar orada bekleyip gzlemeye devam ederek bir yere ayrlmad. Yaknlarda duranlara bu parlak k iinde hastalarn yzleri, sanki salklar geri geliyormuasna hafife pembelemi gibi geldi bir ara, ama bu umudun oynad bir oyundu sadece. Sonra ebe loreth, o evde hizmet eden en yal kadn, Faramir'in zarif yzne bakarak alad nk herkes onu ok severdi. Ve yle dedi: "Eyvah! Ya lrse. Ah, Gondor'da krallar olayd, bir zamanlar olduu sylendii gibi! nk eski bir tekerlemede yle denir: Kraln elleri, bir ifacnn elleridir. Bylece ne zaman olursa olsun hak sahibi kraln kim olduu anlalabilirmi." Bunun zerine yaknda duran Gandalf yle dedi: "insanlar uzun sre senin szlerini

hatrlayabilirler loreth! nk szlerinde umut var. Belki de bir kral gerekten de Gondor'a dnmtr; yoksa sen e-hir'e gelen garip haberleri duymadn m?" "Btn o bana ara kulak veremeyecek kadar meguldm," diye cevap verdi kadn. "Btn mit ettiim o katil eytanlarn bu Ev'e gelip hastalan rahatsz etmemeleri." Sonra Gandalf aceleyle aynld; daha imdiden kl rengi akam krlardan emekleyip gelirken, gkyzndeki ate snmeye balam, ttmekte olan tepeler soluyordu. Gne aalara indiinde Aragorn, Eomer ve Imrahil, komutanlar ve silahrleriyle ehir'e iyice yaklamlard; Cmlekaps'na vardklarnda Aragorn yle dedi: "Byk bir yangnn iine batan Gne'e bakn! Bu birok eyin sonu ve d, dnya akntlarnda deiiklik anlamna geliyor. Fakat bu ehir, Vekilharlann ynetiminde uzun yllar dinlendi ve korkarm davet edilmeden buraya girersem, sava srasnda yaanmamas gereken kukular ve tartmalar kabilir. Galip olann biz mi Mor-dor mu olduu kesinlemeden ieri girmeyeceim, bir talepte de bulunmayacam. Adamlar adrlanm sava alanna kurarlar; burada iFA EVLERi 149 148 KRALIN DN " ehir'in Hkmdan'nn beni karlamasn bekleyeceim." Fakat Eomer yle dedi: "Krallarn sancan atnz ve Elendil hanedanlarnn nianlarn gsterdiniz bile. Bunlara itiraz edilmesine izin mi vereceksiniz?" "Hayr," dedi Aragorn. "Fakat zamann daha ermediini dnyorum; ayrca Dman ve onun hizmetkrlarndan baka kimseyle didimeye niyetim yok." Prens tmrahil de yle dedi: "Szleriniz akllca efendim, eer Hkmdar Denethor'un bir akrabasnn bu konuda fikir yrtmesine izin verecek olursanz. Denethor gl bir iradeye sahip, marur biridir ama yaldr; olu yaralandndan beri hareketleri de bir garipleti. Yine de ben olsaydm, kapdaki bir dilenci gibi burada kalmazdm." "Bir dilenci deil," dedi Aragorn. "ehirlere ve tatan evlere alk olmayan Kolcularn bir komutan diyelim." Ve sancan toparlamalar iin emir verdi; Kuzey Krallnn Yldz'n saklayarak bunu El-rond'un oullarna emanet etti. Sonra Prens mrahil ile Rohan'h Eomer onu braktlar, ehir'i ve insanlann yaygarasn geerek Hisar'a trmandlar ve Vekilhar' bulmak iin Kule Binas'na geldiler. Fakat taht bo buldular ve krsnn nnde Yurt Kral Th6oden'in naann katafalka konmu olduunu grdler; etrafnda on iki meale vard; hem Rohan, hem de Gondor silahrlerinden on iki de muhafz. Katafalkn rtleri yeil beyazd ama gsne kadar altndan byk bir rt rtlmt, bunun zerinde knndan km klc ve ayak ucunda kalkan duruyordu. Mealelerin ak salannda, fskiyenin pskren sularnda oynaan gne gibi prldyordu, ama yz, genliin ulaamayaca bir huzurun varl bir yana braklacak olursa, gen ve zarifti; uyuyordu sanki. Kraln yannda bir sre sessizce durduktan sonra mrahil dedi ki: "Velikhar nerede? Ya Mithrandir nerede?" Muhafzlardan biri cevaplad: "Gondor Vekilharc ifa Evleri'n-de." Fakat Eomer yle dedi: "Eowyn Hanm, kz kardeim nerede, nk onun da kraln yannda uzanyor olmas, en az onun kadar sayg grmesi gerekmiyor mu? Ne yana koydular onu?" Ve mrahil yle dedi: "Ama onu buraya tadklarnda Eowyn Hanm daha yayordu. Bilmiyor muydunuz?" mit yle beklenmedik bir ekilde geldi ki Eomer'in gnlne ve mitle birlikte endie ve korkusu iini kemirmeye yle bir balad ki, daha baka bir ey sylemedi ama dnerek hzla binadan kt; Prens de onu izledi. Dar ktklarnda akam km, bir sr yldz gkyzn sarmt. Gandalf yayan olarak kageldi, yannda da

grilere brnm biri vard; ifa Evleri'nin nnde karlatlar. Gandalf selamlayarak dediler ki: "Vekilhar' aryoruz, onun Ev'de olduunu sylediler. Yaraland m acaba? Sonra Eowyn Hanm, o nerede?" Gandalf cevap verdi: "Hanm ierde yatyor, lmedi ama lme ok yakn. Fakat Faramir Bey kt bir okla yaralanm sizin de duymu olduunuz gibi; artk Vekilhar da o; nk Denethor yok artk, evi kller iinde." Bunun zerine onlar Gandalf in anlatm olduu hikyeyle keder ve merak iinde kaldlar. Fakat mrahil yle dedi: "yleyse bu zafer mutluluu eksik ve pahalya mal olmu bir zafer, eer ayn gnde hem Gondor'u, hem de Rohan' hkmdarlarndan mahrum ettiyse. Eomer Rohirrim'i ynetiyor. Bu arada ehir'i kim ynetecek? Hl Hkmdar Aragom'u armayacak myz?" Pelerinli adam konutu ve dedi ki: "Geldi." Kapnn yanndaki lambann na bir adm atnca adamn, zrhlarnn zerine Lrien'in gri pelerinini giymi olan ve stnde Galadriel'in yeil tandan baka hibir nian tamayan Aragorn olduunu grdler. "Geldim nk Gandalf gelmem iin yalvard," dedi. "Fakat imdilik Amor'lu Dne-dain'in Komutan'ym; Faramir uyanncaya kadar ehir'i Dol Amroth Hkmdar ynetecek. Fakat nmzdeki gnlerde ve Dman ile yapacamz btn ilerimizde hepimizi Gandalf in ynetmesini neririm." Bu konuda hepsi hemfikir oldular. Sonra Gandalf dedi ki: "Gelin kapda elenmeyelim, zamanmz ok skk. Gelin girelim! nk Ev'de yatan hastalar iin tek mit Aragorn'un gelmesindedir. Byle syledi oreth, Gondor'un arif kadn: Kraln elleri, bir if acnn elleridir ve bylece hak sahibi kraln kim olduu anlalabilecektir." nce Aragorn girdi ieri, dierleri de onu izledi. Kapda Hisar'n zel niformas iinde iki muhafz duruyordu: Biri uzun boyluydu fakat dieri ancak bir olan ocuu boyundayd; onlar grdnde hayret ve sevinle yksek sesle bard. " Yolgezer! Ne harika! Biliyor musun, o kara gemilerle gelenin sen olduunu tahmin etmitim. Fakat herkes korsanlar diye barp duru151 iFA EVLERi 150 KRALIN DN yordu, beni dinleyen yoktu. Nasl basardn bunu?" Aragorn glerek hobbitin elini tuttu. "Gerekten de ho bir karlama!" dedi. "Fakat henz seyyahlarn hikyelerine ayracak zaman yok." Fakat trnrahil Eomer'e yle dedi: "Krallarla byle mi konuulur? Ama belki de otacn baka bir isimde giyecektir!" Onu duyan Aragorn dnd ve dedi ki: "ok doru, nk eskinin yce lisannda ben Elessar\m yani Elfta; ayn zamanda da Envinya-tar'\m yani Yenileyici": gsnde duran yeil ta kaldrd. "Fakat hanedanmn ismi Yolgezer olacak eer kurulabilecek olursa. Yce lisanda bu o kadar kt durmuyor, Telcontar olacam ben ve bedenimin varisleri." Bu szle birlikte Ev'e getiler; onlar hastalarn tedavi edildii odalara doru giderken Gandalf Eowyn ile Meriadoc'un yaptklarn anlatt. "nk," dedi, "uzun zamandr onlarn yannda duruyorum; ilk balarda lmcl karanla kmeden nce ryalarnda ok konutular. Ayrca bana uzaktaki eyleri grmek de bahedilmitir." Aragorn nce Faramir'e gitti, sonra Fx>wyn Hanm'a ve en son olarak da Merry'ye. Hastalarn yzne bakp da hastalklarn grnce i geirdi. "Burada bana bahedilmi olan btn gc ve beceriyi ortaya koymam gerekecek," dedi. "Keke Elrond burada olsayd nk o bizim soyumuzun en yahsdr ve en byk gce sahiptir." Onun ok zgn ve yorgun olduunu gren Eomer dedi ki: "nce dinlenmen, en azndan biraz bir eyler yemen gerekmez mi?" Fakat Aagorn yle cevap verdi: "Hayr, nk bu ve en ok da Faramir iin zaman sona ermek zere. Elimizden geldiince acele etmeliyiz."

Sonra oreth'e seslendi ve dedi ki: "Bu Ev'de ifal otlar stoku var m?" "Evet beyim," diye cevap verdi kadn; "ama yeterince yok tahmi-nimce, ihtiyac olan herkese yetecek kadar yok. Fakat dahasn nerede bulabileceimizi bilmediimizden eminim; nk bu korkun gnlerde atelerle yangnlarla, bu kadar az haber getirip gtren delikanllarla, tkanan yollarla her ey karman orman oldu. Baksanza Lossar-nach'tan pazara bir tayc gelmeyeli ka sene oldu! Fakat biz Ev'de elimizdekilerle, elimizden geleni yapyoruz beyefendi hazretleri, sizin de bildiiniz gibi mutlaka." "Ancak grdkten sonra varabilirim bu hkme," dedi Aragom. "Az bulunan bir ey daha var; o da konuacak zaman. Athelas var m?" "Bilmiyorum beyefendi emin olun," diye cevap verdi kadn, "en azndan o isimle bilmiyorum. Gidip ifal otlar ustasna soraym; o btn eski adlan bilir." "Kralfoyas da denir," dedi Aragorn; "belki bitkiyi bu isimle tanrsnz; nk kyller son gnlerde bu ismi kullanyor." "H o mu!" dedi loreth. "Eh beyefendi hazretleri batan yle syleseydiniz size cevap verebilirdim. Hayr, ondan hi olmadndan eminim. Tuhaf, bu bitkinin byk bir tesiri olduunu hi duymamtm; hemirelerle yetitii ormanlarda ona rast geldiimizde sk sk yle derdim: 'kralfoyas,' derdim, 'garip bir isim, acaba neden byle bir isim taklm; nk eer ben bir kral olsaydm bahemde ok daha parlak bitkiler yetitirirdim.' Yine de ezildiinde ho bir koku kartr, yle deil mi? Tatl, yerinde bir deyim olabilir mi: Tekin, belki de daha yaklak bir szck." "Tekin, gerekten," dedi Aragorn. "Ve imdi hatun kii, eer Hkmdar Faramir'i seviyorsan, dilin gibi seri ko da bana kralfoyas getir, eer ehir'de bir yaprakk bile varsa." "Eer yoksa," dedi Gandalf, "toreth'i arkama alp Lossarnach'a srerim atm; beni ormana gtrr, kz kardelerine deil. Glgeyele de ona acele etmenin ne demek olduunu gsterir." loreth gittiinde Aragorn dier kadnlara suyu iyice stmalarn syledi. Sonra Faramir'in elini eline ald, dier elini de hasta adamn alnna koydu. Aln terden srlsklamd; fakat Faramir ne kprdad, ne de bir harekette bulundu; zorlukla nefes alp veriyor gibiydi. "Hemen hemen tkenmi," dedi Aragorn Gandalf a dnerek. "Fakat bu yaradan kaynaklanmyor. Bakn! Yara iyileiyor. Sizin zannettiiniz gibi Nazgl'n bir okuyla vurulmu olsayd, o gece lrd. Bu yara Gneyli bir okla alm tahminim. Kim kartt oku? Ok sakland m?" "Ben kardm oku," dedi mrahil, "ve kann durdurdum. Fakat oku alkoymadm, nk yapacak ok iimiz vard. Ok, hatrladm kadaryla, ayn Gneylilerin kullandklar cinstendi. Yine de ben onun yukardaki Glgelerden gelmi olduunu zannettim, nk atei ve hastal baka trl aklanmyordu; yani yara fazla derin ve nemli olmad iin. O halde bu meseleyi nasl aklyorsun?" "Yorgunluk, babasnn durumuna duyduu znt, yara ve hepsi153 lFA EVLERi 152 KRALIN DN nin zerine Kara Nefes," dedi Aragorn. "Hl kuvvetli bir iradeye sahip, nk d surlarda savamaya gitmeden nce Glge'nin ok altna yaklamt. O mevkiini korumaya alp savarken yava yava karanlk zerine km olmal. Keke daha nce buraya varabilseydim!" Bu srada ifal otlar ustas geldi. "Beyefendi hazretleri kralfoyas istemi, kyllerin deyimiyle," dedi; "ya da soylu dilde veya iyi kt biraz Volinarca bilenler iin athelas..." "Ben biliyorum," dedi Aragorn, "ve u anda buna asea aranion mu dersin kralfoyas m umurumda deil, yeter ki sende biraz bulunsun." "Affedersiniz beyim!" dedi adam. "Gryorum ki siz bir irfan us-tassnz, sadece savata bir

komutan deil. Fakat heyhat! Beyim, biz bu eyi sadece ok ar yarallarn veya hastalarn bakld ifa Evle-ri'nde bulundurmuyoruz. nk bizim bildiimiz kadaryla, kt havay yumuatmak ya da gelip geici bir arl uzaklatrmaktan baka bir tesiri yok. Tabii eer, bizim iyi yrekli toreth'imiz gibi kadnlarn hl anlamadan tekrarladklar, eski gnlerden kalma tekerlemelere kulak asyorsanz o baka. Tm klar snnce lm glgesi byynce fleyince kara nefes gel athelas, gel athelas! ifa kraln ellerinden Hayata dner len! Bu sadece, korkarm, eski ebelerin hafzalarnda zamanla bozulmu, pek nemi olmayan ufak bir iir. Anlamn, takdir etmeniz iin size brakyorum, tabii eer bir anlam var ise. Fakat eskiler hl otun ayn ba arsna kar ierler." "O halde kral adna gidin de daha az irfan sahibi ama akl daha banda olan, evinde hl biraz bu ottan bulunduran yal bir adam bulun!" diye bard Gandalf. Aragorn Faramir'in yanma diz km, bir elini alnna koymutu. Onu izleyenler byk bir mcadelenin yaanmakta olduunu hissettiler. nk Aragorn'un yz yorgunluktan kl gibi olmutu; arada srada Faramir'in ismini sesleniyordu fakat sanki Aragorn da onlardan uzaklamt, sesi rak karanlk vadinin birinde, kaybolmu birine ses-leniyormu gibi her seferinde kulaklarna biraz daha belirsiz geliyordu. Sonunda Bergil koarak ieri girdi, bir bezin iinde alt tane yaprak tayordu. "Kralfoyas Beyim," dedi; "ama taze deil korkarm. En azndan iki hafta nce toplanm. Umarm bir ie yarar Beyim!" Sonra Faramir'e bakarak gzy aslan na bouldu. Fakat Aragorn glmsedi, "ie yarayacak," dedi. "En kts geti. Kal burada, iin rahatlasn!" Sonra iki yaprak alarak bunlar elleri zerine koydu ve zerine nefes verdi, sonra yapraklan ufalad; bunun zerine hemen btn oday bir canllk kaplad, sanki havann kendisi uyanm da kprdayormu, neeyle parldyormu gibi. Sonra yapraklar, kendisine getirilen duman tten suyla dolu kaselere koydu ve koyar koymaz btn yrekler ferahlad. nk herkesin burnuna gelen rayiha; ilkbahardaki zarif dnyann kendisinin de gelip geici bir hatra olduu bir lkedeki glgesiz bir gnein dourduu ebnemli sabahlarn hatrasna benziyordu. Fakat Aragorn canlanm olarak ayaa kalkt; kseyi Faramir'in hlyalar iindeki yzne doru tutarken gzlerinin ii glyordu. "Olur ey deil! Kim inanrd?" dedi loreth yannda duran bir kadna. "Ot benim tahmin ettiimden de iyi. Gen kzlmdaki mloth Melui'nin gllerini hatrlatt; hibir kral da bundan fazlasn isteyemez." Aniden Faramir kprdad, gzlerini at ve zerine eilmi olan Aragorn'a bakt; gzlerinde bir bilgi ve sevgi tututu ve yava yava konutu. "Efendim beni siz ardnz. Geldim. Kralmz ne buyuruyorlar?" "Artk glgelerde dolanma, uyan!" dedi Aragom. "ok yorgunsun. Biraz dinlen, bir eyler ye ve geri dndmde hazr ol." "Olacam efendim," dedi Faramir. "Kral dndnde kim aylak aylak yatmak ister!" "O halde bir sre iin hoa kal!" dedi Aragorn. "Bana ihtiyac olan dierlerine gitmem gerek." Sonra Gandalf ve tmrahil ile blmeyi terk etti; fakat Beregond ile olu mutluluklanna hkim olamadan arkada kaldlar. Gandalf takip eden Pippin kapy kapatrken loreth'in yle bardn duydu: 154 KRALIN DN 155 iFA EVLERi "Kral! Duydunuz mu? Dememi miydim? Bir ifacnn elleri demitim." Ve ksa bir sre iinde kraln gerekten de aralarna gelmi olduu ve savatan sonra ifa datt haberi Ev'den her yana yayld, btn ehir'i doland. Fakat Aragorn Eowyn'in yanna giderek yle dedi: "Burada keder verici bir yara ve ar bir darbe var. Krlm olan kol byk bir hnerle tedavi edilmi ve zamanla iyileecek, eer

yaayacak kadar gc olursa. Sakatlanm olan kalkan tutan kolu. ama asl ktlk klc tutan kolundan kaynaklanyor. u anda krk olmad halde hi hayat yok gibi grlyor. "Heyhat! nk kendi zihin ve beden gcnn ok tesinde bir dmanla kar karya gelmiti. Ve yle bir dmana kar kl ekenlerin elikten daha sert olmalar gerekir, tabii yaadklar aknln kendisi onlar mahvetmez de klc ekebilirlerse. Onu bu yola sokan kt bir yazgym. nk o ok zarif bir kz, kralielerin kt bir hanedana mensup gzel bir hanm. Yine de onunla nasl konumam gerektiini bilmiyorum. Ona ilk baktmda mutsuzluunu hissettim; dimdik duran, bir zambak kadar biimli, marur ak bir iek grmtm sanki, ama yine de elf zanaatlar tarafndan elikten yaplm gibi sert olduunu biliyordum. Belki de zn buza evirmi olan bir krayd; yle duruyordu, tatl-sert, yine de grn ok zarifti ama ksa bir sre sonra decek veya lecek ekilde yaralanm gibi miydi desem? Onun derdi bugnden ok nce balamt, yle deil mi Eomer?" "Bana sormanza hayret ettim beyim," diye cevap verdi Eomer. "nk ben sizi, dier btn konularda olduu gibi susuz buluyorum; yine de kzkardeim Eowyn'in size ilk bakt ana kadar buz kesmi olduunu fark etmemitim. Endiesi ve korkusu vard ve bunu benimle paylayordu Solucandil'li gnlerde ve kraln bylenmi olduu zamanlarda, krala artan bir korkuyla hizmet ediyordu. Ama bu sonucu douran o deildi!" "Dostum," dedi Gandalf, "senin atlarn vard, silahlarla yaptn iler ve ak krlarn; fakat bir kzn bedeniyle dnyaya gelen Eovvyn, en az seninkine denk bir ruha ve cesarete sahipti. Yine de babas gibi sevdii yal bir adama hizmet etmeye ve onun kt, erefsiz bir bunaklk iine dmesini seyretmeye mecbur kalmt; ve ona, kendi oynad rol, yal adamn dayand asadan bile daha erefsiz geliyordu. "Solucandil'in zehrinin sadece Theoden'in kulaklar iin olduunu mu sanyordun? Bunak! Eorl'un kona, ekyalarn pis kokular iinde itii, veletlerinin itlerle yerde yuvarland bir yer deil de ne? Bu szleri daha nce duymam miydin? Saruman, Solucandil'in hocas sylemiti bunlar. Geri evde Solucandil'in bunlarn manalarn daha zekice terimlerle sarp sarmaladna hi kukum yok. Beyim, eer kzkardeinizin size olan sevgisi ve hl grevine ynelmi bulunan iradesi dudaklarn mhrlemi olmasayd, bu tr szlerin o dudaklar arasndan da katn duymu olurdunuz. Fakat Eowyn tek basnayken, gece boyunca sren o ac nbetlerde, btn yaam eriyip gidiyormu gibi gelirken, kulbesinin duvarlar, vahi eyleri tuzaa drmek iin kullanlan kafesler gibi stne stne gelirken karanlklara neler sylediini kim bilebilir?" Bunun zerine Eomer sessizleerek, sanki birlikte gemi olan yaamlarna ait gnler hakknda yeniden dnrm gibi kzkardeine bakmaya balad. Fakat Aragorn yle dedi: "Ben senin grm olduunu da grdm Eomer. u dnyann kr aclar arasnda bu kadar zarif ve cesur bir hanmn karlk veremeyecein akn grmek kadar ac ve utan veren baka ok az keder vardr bir erkek iin. Onu Dun-harrovv'da aresizlikten deliye dnm bir halde brakp llerin Yo-lu'na gittiimden beri hzn ve acma duygusu yakam brakmad; ve o yol zerinde hibir korku, onun bana gelebileceklerin korkusu kadar baskn deildi. Ama yine de korner, sana unu syleyeyim ki seni benden daha byk bir samimiyetle seviyor; nk seni hem seviyor, hem biliyor; ama bende sadece bir glgeyi ve bir dnceyi seviyor: Bir ann ve byk eylemlerin, Rohan'dan uzaktaki lkelerin midini. "Belki benim onun bedenini iyiletirme, onu karanlk vadiden geri arma gcm vardr. Ama uyannca ne halde olacak: mitli mi, unutmu mu, mitsiz mi bilemem. Eer mitsizlik iinde uyanrsa, benim veremediim baka bir ifa bulmazsa o zaman lr. Heyhat! Yaptklar onu byk an sahibi kralielerin yanna katt." Sonra Aragom eilerek kzn yzne bakt; gerekten de yz bir zambak gibi beyaz, kralar gibi souk ve yontulmu bir ta gibi sertti. Fakat eilerek kz alnndan pt ve ona hafife seslenerek yle dedi: "omund kz Eowyn, uyan! nk dmann gp gitti!" Kz kprdamad ama artk derin derin nefes almaya balamt, gs beyaz ketenden rts altnda inip kalkyordu. Aragom bir kez 157

156 KRALIN DN daha iki athelas yapran ezerek kaynar suya att; kzn alnn ve rtlerin zerinde souk ve hissiz yatan sa kolunu bununla ykad. Sonra, Aragorn gerekten Bathlar'n unutulmu baz glerine sahip olduundan m, yoksa onun Hanm Eovvyn iin syledii szlerin zerlerindeki etkisinden miydi bilinmez, ifal otun tatl etkisi oda iine yaylrken, etrafta duranlara pencereden sert bir yel esmi ve bu yel hi koku tamad halde daha nce canl hibir ey tarafndan solunmam tamamen taze, temiz ve diri bir havaym, yldzlardan bir gk-kubbe altnda ykselen karl dalardan veya kpkten denizler tarafndan ykanan uzaklarn gm kylarndan yeni olumu da gelmi gibi geldi. "Uyan Eovvyn, Rohan'n Hanm!" dedi Aragorn bir kez daha; kzn sa elini eline aldnda can gelerek sndn fark etti. "Uyan! Glge gitti ve btn karanlk ykanp temizlendi!" Sonra kzn elini Eomer'in eline vererek kzn yanndan uzaklat. "Seslen ona!" dedi ve sessizce odadan kt. "Eowyn, Eovvyn!" diye seslendi Eomer gzyalar arasnda. Fakat kz gzlerini aarak dedi ki: "Gmer! Bu ne byk mutluluk byle? nk senin ldrlm olduunu sylemilerdi. Yo, bu sadece r-yamdaki karanlk seslerdi. Ne zamandr rya soruyorum?" "ok uzun sre deil kzkardeim," dedi Eomer. "Ama daha fazla dnme bu konuda!" "Garip bir ekilde yorgunum," dedi Eovvyn. "Biraz dinlenmem gerek. Fakat syle bana Yurt'un Hkmdar'na ne oldu? Heyhat! Bana onun da bir rya olduunu syleme; nk yle olmadn biliyorum. Tpk nceden sezmi olduu gibi ld." "ld," dedi Eomer, "ama bana, onun iin kzndan da kymetli olan Eovvyn'e veda etmemi syledi. Artk Gondor'un Hisar'nda byk bir gururla yatyor." "Bu keder verici," dedi kz. "Yine de, Eorl Hanedan'nn herhangi bir oban slalesinden daha az bir erefle kp gidecekmi gibi grnd o karanlk gnlerde umut etmeye bile cret edemediim kadar gzel. Peki ya kraln silahtan Buukluk'a ne oldu? Eomer onu At-anyurt silahoru yap, bunu hak ediyor!" "O da bu Ev'de, yaknlarda bir yerde yatyor, imdi ona gideceim," dedi Gandalf. "Eomer bir sre burada kalacak. Fakat henz tamamen iyilemeden savatan ve dmanlardan konumayn. Yeniden shhat ve mit iinde uyanm olman ne byk bir mutluluk yiit halFA EVLERi mm!" "Shhat iinde mi?" dedi Eovvyn. "Olabilir. Benim yerini doldurabileceim, dm olan bir Svari'nin bo eyeri olduu srece yaplacak iler var demektir. Ama mit? Onu bilemiyorum." Gandalf ile Pippin Merry'nin odasna gittiler ve Aragorn'u yatan yannda dururken buldular. "Zavall Merry'cik!" diye haykrd Pippin ve yatan yanna kotu nk ona arkada daha da ktym gibi gelmiti; yz kl rengiydi, znt dolu yllarn arl zerine kmt adeta; aniden Pippin'i bir korku ald, sanki Merry lecekmi gibi. "Korkma," dedi Aragorn. "Tam zamannda geldim ve onu geri ardm. imdi ok yorgun ve kederli; Eovvyn Hanm gibi bir yara alm o korkun eye vurmaya cesaret etmekle. Fakat bu ktlkler iyi-letirilebilir; iinde yle gl ve neeli bir ruh var ki. Kederini hi unutmayacak; ama bu onun gnln karartmayacak, tersine ona bir bilgelik verecek." Sonra Aragorn elini Merry'nin bana koyarak hafife kahverengi bukleler arasnda gezdirdi, gzkapaklanna dokundu ve ismini seslendi. Ve athelas'n kokusu, bir mey va bahesinin veya zeri anlarla dolu gne altndaki bir fundaln kokusu gibi odaya yaylnca, Merry aniden uyanarak yle dedi: "Kamm ackt. Saat ka?" "Yemek vaktini geti artk," dedi Pippin; "geri sannm sana bir eyler getirebilirim, eer bana izin verirlerse." "Elbette verirler," dedi Gandalf. "Srf yiyecek deil, adnn eref listesinde olduu Minas Tirith'te bulunan Rohan'h bu Svari'nin istedii her eyi getirebilirsin hem de." "l!" dedi Merry. "O halde nce yemek istiyorum, ondan sonra da pipo." Birden yz bulutland. "Hayr, pipo istemiyorum. Bir daha pipo iebileceimi hi zannetmiyorum."

"Nedenmi?" dedi Pippin. "ey," diye cevap verdi Merry yava yava. "O ld. Bana onu hatrlatt. Benimle pipoluk otlar konusunda konuamad iin ok zgn olduunu syledi. Hemen hemen syledii son szler bunlard. Bir daha onu, atn Isengard'a srd o gn ve ne kadar kibar biri olduunu dnmeden pipo iemem Pippin." "O halde hem piponu i, hem onu dn!" dedi Aragorn. "nk o FA EVLER! 159 158 KRALIN DN ok iyi yrekliydi, byk bir krald ve szn tutuyordu; son gzel sabahn grmek iin glgelerden kmt. Ona hizmetin ksa srm olsa bile mrnn sonuna kadar memnuniyetle ve erefle hatrlayacan bir an olacak." Merry glmsedi. "Eh o halde," dedi, "eer Yolgezer ihtiyacmz olan eyleri tedarik eder ise ben de pipomu ier dnrm. Saru-man'n en iyi otlan dengimdeydi ama sava srasnda bana neler geldiini bilmediim kesin." "Efendi Meriadoc," dedi Aragorn, "eer dalardan, Gondor lkesinden ve elimde klla ateler iinden eyasn oraya buraya atan dikkatsiz bir askere otlar getirmek iin geldiimi zannediyorsan yanlyorsun. Eer dengin bulunmadysa bu Ev'in ifal otlar ustasn art. O da sana senin istediin otun bir faydas olduunu bilmediini ama o ota halk arasnda batladamotu, soylular arasnda galenas dendiini, daha byk irfana sahip baka dillerde baka isimler verildiini syleyecek, anlamn anlayamad yan yanya unutulmu birka tekerlemeden sonra zlerek sana Ev'de bundan kalmadn haber verecek ve senin dillerin tarihi hakknda dncelere dalmana neden olacaktr. Ve artk benim de bunu yapmam gerek. nk Dunharrovv' dan ayrldmdan beri byle bir yatakta yatmadm ve afaktan nceki karanlktan beri de yemedim." Merry onun elini tutarak pt. "ok ok zgnm," dedi "Hemen git! Edoras'taki o geceden beri hep sana yk olduk. Fakat bu tr zamanlarda hafif szckler kullanp, sylediklerinden daha azn kastetmek benim halkmn bir zellii. ok sz sylemeye korkuyoruz. aka yerinde olmaynca bizi kelimelerden yoksun brakyor." "Bunu ok iyi bilirim, yoksa size ayn ekilde davranmazdm," dedi Aragorn. "Shire solmadan sonsuza kadar yaasn!" Ve Merry'yi perek dan kt; Gandalf da onunla birlikte gitti. Pippin geride kald. "Onun gibi biri daha gelmi midir dnyaya acaba?" dedi. "Gandalf hari, tabii ki. Herhalde onlarn arasnda bir ba vardr. Eek kafal, dengin yatann zerinde ya; stelik seninle karlatmda da srtndayd. Dengi bandan beri gryordu mutlaka. Sonra benim de kendime ait biraz bir eylerim var. Haydi! Uzun-dip Yapraklan bunlar. Ben gidip azck yiyecek bir eyler bakarken sen de doldur pipolar. Sonra biraz kendimize zamanayralm. Aman cann! Biz, Took'lar ve Brandybuck'lar uzun sre ykseklerde yaayamayz zaten." "Yok," dedi Merry. "Ben yaayamam. imdilik en azndan. Fakat hi olmazsa onlar grebiliyoruz imdi Pippin, ve takdir ediyoruz. Sanrm, ilk bata en iyisi kiinin sevmesi uygun olan birini sevmesi: Bir yerlerden balayp baz kklerinin olmas gerek; Shire'n topra da derindir. Yine de daha derin ve daha yksek eyler var; onlar olmayayd babalklardan hibiri bahesini huzur dedii ey iinde ekip biemez-di, onlan tamsa da, tanmasa da. Ben onlar, biraz da olsa tandm iin ok memnunum. Ama neden byle konutuumu bilmiyorum. Yapraklar nerede? Sonra, krlmadysa pipomu da kar dengimden." Aragorn ile Gandalf ifa Evleri'nin ifacbas'na gidip Faramir ve Eovvyn'in orada kalmas ve daha uzun bir sre ihtimamla baklmalar gerektii hakknda talimat verdiler. "Eowyn Hanm," dedi Aragorn, "ksa bir sre sonra ayaa kalkarak aynlmak isteyecek; lkin buna izin verilmemesi gerekir, eer elinizden gelirse en az on gn geinceye kadar onu

brakmamz gerekir." "Faramir'e gelince," dedi Gandalf, "en ksa zamanda babasnn lm olduunu renmesi lazm. Fakat Denethor'un deliliinin btn ayrntlar anlatlmamal ona iyice iyileip, yapacak ilerinin bana geinceye kadar. Dikkat edin de Beregond ile orada bulunan penan ona bu konuda bir eyler sylemesinler daha!" "Ya benim gzetimimde olan dier perian Meriadoc, ona ne olacak?" diye sordu ifacba. "Yann ayaa kalkmas muhtemeldir ama ksa bir sre iin," dedi Aragorn. "Eer isterse brakn kalksn. Arkadalarnn gzetiminde biraz yryebilir." "Olaanst bir soy onlarnki," dedi ifacba ban sallayarak. "ok dayankl dokular var tahminimce." Evler'in kaplarnda daha imdiden birok kii Aragorn'u grmek iin toplanmt, onun peinden gittiler; sonunda yemeini yedikten sonra yanna giderek yaralandklan veya Kara Glge'nin altnda bulunduklar iin hayatlar tehlike iinde olan akrabalarn ve arkadalarn iyiletirmesi iin ona yalvardlar. Aragorn ayaa kalkarak dan kt, Elrond'un oullanna haber yollad ve hep birlikte gece ge saatlere kadar altlar. Ve btn ehir'i bir sylentidir ald: "Gerekten KRALIN DN 160 BLM IX SON MZAKERE de Kral geri dnm." Ve tad yeil tatan dolay ona Elfta adn taktlar; bylece doumunda ilerde tayaca kehanetinde bulunulan ismi, ona kendi halk tarafndan verilmi oldu. Artk daha fazla alamayacak hale gelince pelerinine sarnarak ehir'den dar szld ve afaktan hemen nce adrna giderek biraz uyudu. Sabah, mavi sular zerindeki kuu gibi beyaz bir gemi olan Dol Amroth sanca Kule'de dalgalanyordu; adamlar yukar bakarak Kral'n geliinin bir rya olup olmadn merak etmeye baladlar. Sava gnnn ertesinde sabah olmutu, stelik hafif bulutlar ve batya dnen rzgrla ho bir sabaht bu. Legolas ile Gimli erkenden ortalkta dolanp ehir'e kmak iin yalvardlar; nk Merry ile Pippin'i grmeyi ok arzu ediyorlard. "Onlarn hl hayatta olduklarn renmek ok ho," dedi Gimli; "nk Rohan'dan geiimizde bize ok zahmet vermilerdi; o abalarn hepten boa gitmesini istemezdim dorusu." Elf ile cce birlikte Minas Tirith'e girdiler; onlar gren halk byle iki arkadan gemekte olmasna ok hayret ettiler; nk Legos insanlarn llerini ok aan bir yz zarafetine sahipti ve sabah vakti berrak sesiyle bir elf arks sylerken Gimli yannda sakaln svazlayp etrafna baknarak azametle yryordu. "Burada baz yerlerde gzel ta iilii var," dedi surlara bakarken; "ama baz yerlerde o kadar iyi deil, sonra caddeler daha gzel tertip edilebilirdi. Aragorn layk olduu mevkie eriince ona Dalar' m taustalannn hizmetinden yararlanmasn teklif edeceim ve bu ehri vnlecek bir yer haline sokacaz." "Daha ok baheye ihtiyalar var," dedi Legolas. "Evler l ve burada yeerip de halinden memnun olan ok az ey var. Eer Aragorn layk olduu mevkie eriirse Orman halk ona ark syleyen kular ve lmeyen aalar getirecek." Sonunda Prens tmrartU'in yanna vardlar; Legolas prense bakarak yerlere kadar eildi; nk karsnda damarlarnda gerekten de elf kan tayaa biri olduunu grmt. "Selam sana beyim!" dedi. "Nimrodel halk Lrien ormanlarndan ayrlal ok oldu ama anlalan hepsi Amroth'un limanndan denizi aarak batya gitmemi." "Byle deniyor benim lkemin irfan kitaplarnda da," dedi Prens; KRALIN DN

"yine de unutulmu yllardan beri oralarda zarif halktan kimse grlm deil. Ve imdi burada, zntler ve savan ortasnda onlardan birini grdm iin hayretler iindeyim. Ne aryorsunuz burada?" "Ben, Mithrandir ile birlikte tmladris'ten yola kan Dokuz Yolar-kada'ndan biriyim," dedi Legolas; "ve dostum olan bu cce ile birlikte Hkmdar Aragorn'la geldik. Ama imdi bize sylendiine gre sizin gzetiminiz altnda olan arkadalarmz Meriadoc ile Peregrin'i grmeyi arzuluyoruz." "Onlar ifa Evleri'nde bulabilirsiniz; sizi oraya ben gtrrm," dedi tmrahil. "Bizi oraya gtrecek birini bulmanz yeterlidir beyim," dedi Legolas. "nk Aragorn size u mesaj yollad. Bu vakitte tekrar e-hir'e girmek istemiyor. Yine de komutanlarn bir an nce toplant yapmas gerekiyor; sizin ve Rohan'l Eomer'in ilk frsatta onun adrna gitmenizi rica ediyor. Mithrandir oraya gitti bile." "Geleceiz," dedi Imrahil; saygl szlerle birbirlerinden ayrldlar. "O insanlarn adil bir hkmdar ve byk bir komutan," dedi Legolas. "Eer snd bu gnlerde byle adamlara sahipse, Gondor'un ykselme gnlerinde ihtiam ok byk olmal." "Ve belli ki iyi ta iilii eskiye ait ve ehir ilk ina edilirken ya-plm," dedi Gimli. "insanlarn baladklar btn iler byledir: Ya baharda don olur, ya da yazn samyeli eser ve onlar da szlerinde duramaz." "Yine de tohumlar pek yabana gitmez," dedi Legolas. "Ve hi umulmadk bir zamanda ve zeminde yeermek iin tozun, kfn iinde gizlenirler, insanlarn yaptklar bizden daha ok yaayacak Gimli." . "Yine de sonunda 'kcke'lcrdcn baka bir ey olmayacak tahtni-nimce," dedi cce. "Bu sorunun cevabn elfler bilmiyor," dedi Legolas. Bu szle birlikte prensin hizmetkr gelerek onlar ifa Evleri'ne gtrd; orada arkadalarn bahede buldular; kavumalar ok neeli oldu. Bir sre iin ehir'in yksek ve rzgrl dairelerinde, sabahn altnda huzur ve skn dolu ksa bir zaman boyu konutular, yrdler. Sonra Merry yorulunca, arkasnda ifa Evleri bulunan imenlerin kenarndaki surlara giderek orada oturdular; nlerinde, gneyde tza163 SON MZAKERE a, Legolas'n bile gr alannn dna, Lebennin'in ve Gney Ithili-en'in engin kumsallarna ve yeil pusuna doru aktka gnete prldayan Anduin vard. Dierleri konuurken Legolas sessizlemi, gnee doru bakyordu; baktka Nehir'den yukan kanat rpan beyaz deniz kularn grd. "Bakn!" diye bard. "Martlar! Karann ok ilerine kadar umular. Benim iin hayret verici bir ey; gnlm huzursuz ediyorlar. Btn hayatm boyunca, Pelargir'e vanncaya kadar onlarla hi karlamamtm; orada da gemilerin savana doru giderken onlarn lklarn havada duymutum. Sonra kprdamadan durmutum Orta Dnya'daki sava unutarak; nk onlarn o szlanan sesleri banaDe-niz'i anlatmt. Deniz! Heyhat! Henz denizi grmedim. Fakat benim soyumdan gelen herkesin gnlnde, derinlerde bir yerde deniz hasreti vardr ve bunu harekete geirmek de ok tehlikelidir. Eyvah ki eyvah martlara! Artk ne kayn, ne karaaa altnda huzur bulamam." "Byle deme!" dedi Gimli. "Daha Orta Dnya'da grecek saysz ey, yapacak byk iler var. Ama btn zarif halk Limanlar'a giderse, burada kalmaya mecbur olanlar iin ok skc bir dnya olur bu." "Hem skc, hem kasvetli olur gerekten de!" dedi Merry. "Limanlar'a gitmemelisin Legolas. Her zaman iin sana ihtiyac olan halklar bulunacaktr bykl kkl, hatta Gimli gibi birka bilge cce bile... En azndan yle olacan umuyorum. Yine de bu savan en kt ksmnn daha balamadn hissediyorum. Sonulanm olmasn, iyi sonulanm olmasn o kadar ok isterdim ki!" "Bu kadar karamsar olma!" dedi Pippin. "Gne parlyor ve burada en az bir iki gn birlikteyiz. Ben sizin hakknzda daha ok eyler duymak istiyorum. Haydi Gimli! Legolas'la

sen, Yolgezer'le yaptnz o garip yolculua en azndan on kere deinmisinizdir sabahtan beri. Ama bu konuda bana hibir ey anlatmadnz." "Gne burada parlyor olabilir," dedi Gimli, "ama o yolla ilgili yle anlarm var ki karanlklardan kartp hatrlamak istemiyorum. Eer nmde ne olduunu bilseydim, hibir dostluk uruna llerin Yolu'nu tutmazdm." "llerin Yolu mu?" dedi Pippin. "Aragorn'un da bunu sylediini duydum ve ne demek istiyor diye merak ettim. Bize biraz daha bir eyler anlatamaz msnz?" "isteyerek deil ama," dedi Gimli. "nk o yol zerinde ok SON MZAKERE 165 164 KRALIN DN utan duydum: Ben, kendini insanlardan daha sert ve yer altnda btn elflerden daha dayankl sanan Glin'in olu Gimli. Fakat her ikisinin de doruluunu kantlayamadm; ancak Aragorn'un iradesiyle kalabildim yolda." "Ve ona duyduun sevgiyle ayn zamanda," dedi Legolas. "nk onu tanyan herkes onu kendine gre seviyor; hatta o souk Rohirrim kz bile. Biz Dunharrow'dan ayrlmadan, sen oraya gelmeden nceki sabahn erken vaktiydi Merry ve halkn zerinde yle bir korku vard ki kimse bizim ayrlmz seyredemedi, imdi aadaki Ev'de yaral yatan Eowyn Hanm'dan baka. Ayrlrken byk keder yaand, seyrederken ok mteessir oldum." "Heyhat! Ben sadece kendim iin hisleniyordum," dedi Gimli. "Yo! O yolculuk hakknda konumayacam." Sessizleti; fakat Pippin ile Merry bir eyler renmek iin o kadar hevesliydiler ki sonunda Legolas: "Huzur bulmanz iin yeterince ey anlatacam; nk ben deheti hissetmedim, onlar gsz ve zayf addettiim iin insanlarn glgelerinden korkmadm," dedi. Sonra abuk abuk dalarn altndaki hayaletli yolu, Erech'teki randevuyu, oradan Anduin zerinde Pelargir'e yaptklar doksan ve fersahlk byk yolculuu anlatt. "Drt gn ve geceyi aan bir sre boyunca yolculuk yaptk Kara Ta'tan," dedi. "Ve o da ne! Mordor'un karanl iinde midim artt; nk o karanlk iinde Glge Ordu gitgide gleniyor, baklmayacak kadar korkunlayor gibiydi. Kimisinin ata bindiini, kimisinin yrdn ama yine de hepsinin ayn hzda ilerlediklerini grdm. Sessizdiler ama gzlerinde bir prlt vard. Lamedon tepelerinde bizim atlarmza yetitiler, etrafmz evirdiler ve eer Aragorn men etmeseydi bizi geip gideceklerdi de. "Onun emriyle geri kaldlar, 'insanlarn glgeleri bile onun iradesine boyun eiyor,' diye dndm kendi kendime. 'Ona yardmc olabilirler!1 "Ikl bir gn devam ettik yolumuza, sonra afaksz gn geldi, biz yine yolumuza devam ettik ve Ciril ile Ringl'yu getik; sonra nc gn Gilrain'in aznn biraz zerindeki Linhir'e vardk. Ve burada La-medon'lular, nehir yukar gelmi olan Umbar ve Harad'n zalim halk ile ekiiyorlard nehir geitlerini korumak iin. Fakat hem dmanlar hem de geitleri koruyanlar biz gelince, llerin Kral zerimize geliyor diye katlar. Sadece Lamedon Hkmdar Angbor tahamml edebildi bize; ve Aragorf kendisine, eer cesaret edebilirlerse, Gri Ordu geip gittikten sonra halkn toplayp arkasndan gelmesini emretti. "'Pelagir'de Isildur'un Varisi'nin size ihtiyac olacak,' dedi. "Bylece, Mordor'un mttefiklerini bozguna uratarak, nmzden srerek Gilrain'i getik; sonra biraz dinlendik. Fakat ksa bir sre sonra Aragorn ayaa kalkarak yle dedi: ite! Minas Tirith'e saldrld bile. Yardmna koamadan dmesinden korkuyorum.' Bylece gece geip gitmeden yeniden atlarmza binerek, atlarmzn tahamml edebildii en byk hzla Lebennin ovalarndan getik." Legolas durarak iini geirdi ve gzlerini gneye doru evirerek hafife ark syledi: Celos'tan Erui'ye gm akar rmaklar

Lebennin'in yeil krlarnda! Uzun olur otlar. Denizden esen rzgrda Salnr ak zambaklar, Mallos ve alfrin'den dklm altn ngraklar alar Lebinnin'in yeil krlarnda! Denizden esen rzgrda! "Yeildir o krlar halkmn arklarnda; fakat biz geerken karanlktlar, nmzdeki siyahlkta gri, orak topraklar vard. Ve o engin arazi zerinde, otlan ve iekleri, hi dikkat etmeden ezerek, sonunda Ulu Nehir'in ac nihayetine varncaya kadar dmanlarmz bir gn ve bir gece boyu avladk. "O zaman Deniz'e yaklatmz gnlden hissettim; nk karanlkta su engin duruyordu ve saylamayacak kadar ok deniz kuu kylarnda lk atyordu. Ah o martlarn szlan! Hanm bana onlara dikkat etmem gerektiini sylememi miydi? Ve artk onlar unutamyorum." "Bana soracak olursanz, ben onlara hi kulak asmadm bile," dedi Gimli; "nk o zaman, sonunda ciddi olarak savaa varmtk. Orada Pelargir'de Umbar'n ana filosu duruyordu: Elli byk gemi ve saysz kk tekne. Peine dtmz dmann ou limanlara bizden nce vard ve korkularn da yanlarnda gtrd; gemilerin bazilan Ne-hir'den aa doru kap uzak sahile varmak iin yola koyuldu; kk teknelerin ou tututuruldu. Fakat artk kyya kadar kovalanm olan Haradrim skp kalm ve aresizlik iinde deliye dnmt; bize baktklarnda gldler nk hl ok byk bir orduydular. 167 SON MZAKERE 166 KRALIN DN "Fakat Aragorn durarak yksek sesle haykrd: 'imdi gelin! Kara Ta'n adna aryorum sizi!' Ve aniden, en arkada kalm olan Glge Ordu gri bir sel gibi geldi ve nndeki her eyi sprd. Uzaktan lklar, belli belirsiz ten borular ve bir mrlt, sanki uzaktaki saysz sesten geliyormu gibi bir mrlt duydum: ok eskiden kalma unutulmu bir muharebenin yanks gibi. Soluk kllar ekildi; ama bu kllarn hl ie yarayp yaramadklarn bilmiyorum, nk l-ler'in artk korkudan baka bir silaha ihtiyalar yoktu. Kimse onlara kar koyamazd. "Kydaki btn gemilere ktlar; sonra suyun zerinden akta demirli olan gemilere gittiler; gemiciler, kreklere zincirlenmi kleler hari, korkudan delirmi gibi gvertelerden aa atlyorlard. Kaan dmanlarmz arasndan umursamazca yrdk, onlar yapraklar gibi srkledik kyya varncaya kadar. Sonra kalan her byk gemi iin Aragorn bir Dnedain yollad, onlar gemide bulunan tutsaklar avuttular; korkularn bir yana atmalarn, artk zgr olduklarn sylediler. "O karanlk gn bitmeden bize kar koyacak hi dman kalmamt; hepsi ya boulmu ya da kendi lkelerini yayan bulabilecekleri umuduyla gneye kamlard. Mordor'un planlarnn byle korkularn ve karanlklarn hayaletleri tarafndan bozulmas bana hem ok tuhaf, hem de harika geldi. Kendi silahyla vurulmutu!" "Tuhaf gerekten de," dedi Legolas. "Tam o saatte Aragorn'a bakarak, eer Yzk' kendisine alkoysayd ne kadar ulu ve ne kadar korkun bir Hkmdar olurdu diye dndm. Mordor bou bouna korkmuyor ondan. Fakat onun ruhu, Sauron'un anlayabileceinden ok daha soylu; nk o Lthien'in ocuu deil mi? O soy hi yok olmayacak, yllar saylmayacak kadar uzasa da." "Byle kehanetler ccelerin gr menzillerinin dnda kalyor," dedi Gimli. "Fakat gerekten ok kudretliydi Aragorn o gn. Bir grseydiniz! Btn kara filo avucunun iindeydi; kendisi iin en byk gemiyi seti ve gemiye kt. Sonra dmandan ele geen btn borazanlar ttrtt ve Glge Ordu kyya ekildi. Orada sessizce, yanan gemilerin ltsn yakalayan gzlerindeki kzl k hari belli belirsiz durdular. Aragorn yksek sesle l Insanlar'la

konutu ve yle seslendi: "'imdi Isildur'un Varisi'nin szlerini dinleyin! Sznz yerine getirdiniz. Dnn artk ve vadiyi bir daha hi rahatsz etmeyin! Ayrln ve huzur bulun!' "Bunun zerine llerin Kral ordunun nne kt, mzran krarak yere att. Sonra eilerek selam verdi ve arkasn dnd; btn gri ordu hzla hareket ederek an bir rzgrla dalan gri bir sis gibi yok oldu. Bana bir uykudan uyanyormuum gibi geldi. "O gece, dierleri alrken biz dinlendik. nk serbest braklan bir sr tutsak ve Gondor'a yaplan saldrlar srasnda yakalanp esir edilmi bir sr adam vard; sonra ksa srede Lebennin ve Ethir' den bir sr adam kagelip topland; Lamedon'lu Angbor da bir araya toplayabildii kadar atlyla geldi. Artk ller'in korkusunu stlerinden atm olduklarndan bize yardm etmek ve tsildur'un Varisi'ni grmek iin geldiler; nk o ismin sylentisi karanlkta yangn gibi yaylmt. "Bu da hemen hemen bizim ykmzn sonu oluyor. nk btn o akam ve gece boyunca birok gemi hazrlanaak mrettabat bindirildi; filo sabah yola kt. imdi ok gemi gibi geliyor ama dnden nceki gnn sabahyd, Dunharrow'dan kmzn altnc sabah. Ama yine de Aragorn hl ok ge olmasndan korkuyordu. "Talargir'den Harlond'daki iskelelere krk ve iki fersah var,' dedi. 'Yine de yarna kadar Harlond'a varmamz gerek yoksa tamamen kaybederiz.' "Krekler artk zgr insanlar tarafndan ekiliyordu ve insanca abalyorlard; yine de Ulu Nehir'i yava yava getik nk akntya kar gitmeye abalyorduk, Gney'de aknt ok hzl olmad halde rzgr bize yardmc deildi. Eer Legolas aniden glmeseydi limanlarda kazandmz zafere ramen gnlm ok ar olacakt. '"Sakalnla ok yaa Durin'in olu!' dedi. 'nk yl denmiti: mit doar genellikle, her ey mitsizletiinde ' Fakat uzaktan ne gibi bir mit grdn sylemiyordu. Gece geldiinde karanl derinletirmekten baka bir ie yaramad; gnllerimiz kor gibiydi nk Kuzey'de bulutlarn altnda kzl bir parlaklk gryorduk ve Aragorn yle demiti: 'Minas Tirith yanyor' "Fakat geceyars gerekten de midimiz yeniden belirdi. Ethir'in deniz ustas adamlar, gneye doru bakarak Deniz'den esen serin bir rzgrla gelen bir deiiklikten sz ettiler. Gn ermeden ok nce direkli gemiler yelkenlerini at ve hzmz artt, ta ki afak vakti pruva-lardaki kpkleri aklatrncaya kadar. Ve bylece, sizin de bildiiniz gibi sabahn nc saatinde mutedil bir rzgrla, rts alm G168 169 SON MZAKERE KRALIN DN ne altnda geldik ve savata byk sancamz atk. Bu ok byk bir gn, ok byk bir saatti, bundan sonra ne olursa olsun." "Arkasndan ne gelirse gelsin byk olaylarn ehemmiyetini azaltmaz," dedi Legolas. "Bu konuda, gelecek gnlerde arklar yakp syleyecek kimse kalmasa bile Gondor'da, llerin Yolu'ndan gemek byk bir olayd." "Ve kalmayabilir de," dedi Gimli. "nk Aragorn ile Gandalf in yzleri ask. Orada, aadaki o adrlarda ne gibi bir fikir alveriinde bulunuyorlar ok merak ediyorum. Bana soracak olursanz, Merry gibi ben de, zaferimizle savan bitmi olmasn dilerdim. Yine de bundan sonra her ne yaplacaksa. Yalnz Da'n halknn erefi iin, onda bir rolm olmasn isterim." "Ve ben de Byk Orman'n halk adna," dedi Legolas, "ve Ak Aa'n Hkmdan'na olan sevgimden dolay." Bunun zerine arkadalar sessizleti ama bir sre orada, o yksek yerde, Komutanlar aada tartrken her biri kendi dncelerine dalm halde oturdu. Prens tmrahil Legolas ile Gimli'den ayrldktan sonra hemen Eo-mer'i artt; Gmer de

ortunla birlikte ehir'den aaya indi ve Ara-gorn'un sava alanna, Kral Thdoden'in dm olduu yere yakn bir yere kurulmu adrlarna gittiler. Ve burada Gandalf, Aragorn ve Elrond'un oullaryla fikir alveriinde bulundular. "Efendiler," dedi Gandalf, "Gondor'un Vekilharc'nn lmeden nceki son szlerini dinleyin: Pelennor ovalarnda bir gn iin zafer kazanabilirsiniz ama artk uyanm olan G'e kar bir zafer kazanmak mmkn deildir. Ben, onun yapm olduu gibi mitsizlie kaplmanz sylemiyorum size, ama bu szlerdeki gerekler hakknda dnmenizi istiyorum. "Gren Talar yalan sylemez; Barad-dr Hkmdar bile bunu yaptramaz. Belki, kendi iradesiyle daha zayf akllarca grlmesi gerekenleri seebilir veya onlarn grdklerini yanl anlamalarna neden olabilir. Her eye ramen Denethor, Mordor'da kendisine kar hazrlanan ve hazrlanmaya devam eden.byk gleri grnce gerekleri grm oldu. "ilk byk saldry karlamaya ancak yetti gcmz, ikincisi daha byk olacaktr. Bu sava iin, Denethor'un da sezmi olduu gibi, kesin bir mit yok o halde. Zaferi silahla kazanamayz^ burada oturup btn kuatmalara dayanabilsek veya Nehir'in gerisine baskn yapmak iin yrsek bile. Ktler arasnda bir seim yapmanz lazm; ve akl- selim daha nce yapm olduunuz gibi salam yerleri daha da kuvvetlendirmenizi ve burada hcumu beklemenizi emreder; nk ancak bylelikle sonumuzun biraz gecikmesi salanabilir." "O halde bizim Minas Tirith'e, Dol Amroth'a veya Dunharrovv'a ekilip orada, dalgalarn gelip kumdan kalelerini ykmasn bekleyen ocuklar gibi beklememizi mi neriyorsunuz?" dedi tmrahil. "Bu yeni bir nasihat olmazd," dedi Gandalf. "Denethor zamannda bu ve bunun gibi eyler yapmadnz m hep? Lkin hayr! Ben bunun akl- selim olduunu syledim. Ben akl- selim nermiyorum. Size zaferin silahlarla kazanlamayacan syledim. Ben hl bir zafer olacan mit ediyorum ama silahlarla deil. nk tam bu tedbirlerin ortasnda ortaya Barad-dr'un temelini oluturan ve Sauron'un btn midi olan G Yz kyor. "Bu ey hakknda efendiler, hem bizim hem de Sauron'un iinde bulunduumuz kt durumu kavrayacak kadar bilgisi var hepinizin. Eer onu yeniden ele geirirse sizin btn yiitlikleriniz boa gider ve onun zaferi hem hzlanr hem de mkemmel olur: O kadar mkemmel olur ki, bu dnya ayaktayken kimse bu zaferin nihayetini gremez. Eer bu ey yok edilirse, o zaman o decektir; o kadar aaya decektir ki kimse bir daha onun yeniden dorulusunu gremeyecektir. nk balangcnda kendisi iin tabii olan gcn en mkemmel ksmn kaybetmi olacak ve o gle yaplm veya balam olan her ey ufalanacak, o sonsuza kadar sakat kalp kendi kendini glgelerde kemiren nemsiz bir ruh halini alacak, ama bir daha ne byyebilecek ne de bir biimi olacaktr. Ve bylece bu dnyann byk bir ktl ortadan kaldrlm olacak. "Gelebilecek baka ktlkler de var; nk Sauron kendisi de bir hizmetkr veya gizli bir casustan baka bir ey deildi. Yine de dnyann btn gelgitlerine hkim olmak deil bizim rolmz; bizim rolmz iine braklm olduumuz yllan skntdan kurtarmak iin elimizden geleni yapmak, bizden sonra yaayanlar ilemek iin temiz bir toprak bulabilsinler diye bildiimiz tarlalardaki ktl kknden skp atmak. Ama onlarn ne bulacaklar bizim hkmmze bal deil. "imdi, Sauron btn bunlar ve kaybetmi olduu bu kymetli eyin yeniden bulunmu olduunu biliyor; ama henz nerede olduunu 171 170 KRALIN DN bilmiyor, ya da umarm yledir O yzden u anda byk bir kuku iinde nk eer bu eyi biz bulmu olsaydk, aramzda onu kullanabilecek gce sahip bazlamz var Bunu da biliyor o nk Ara gorn, senin kendini Orthanc Ta ile ona gsterdiim tahmin etmekte haklym deil m"7" Borukentten atm srmeden nce yle yapmtm diye cevap verdi Aragorn Zamann geldiine ve Ta'n da sadece bu maksatla bana ulam olduuna kanaat getirmitim O zamanlar Yzk Tay cs, Rauros tan douya gdel on gn olmutu ve Sauron un Gz, di

ye dnmtm, kendi lkesinden uzaklara evnlmel Kule'sne dndnden ben ok nadiren ona meydan okuyan olmutu Geri cevap vermek iin bu kadar abuk bir saldrda bulunacan nceden tahmin edebilmi olsaydm, belki kendimi gstermeye cret etmezdim Szn yardmnza gelebilmem iin ucu ucuna zamanm oldu " 'Fakat bu nasl olur"7' diye sordu Gmer "Her ey bouna, diyorsunuz eer Yuzuk'u ele geirirse Eer yzk bzdeyse neden bize saldrmann bouna olduunu dnmesin17" 'Henz emin deil," dedi Gandalf, ' ve sonra bizim yaptmz gibi, dmanlar kendilerini emniyete alncaya kadar bekleyerek oluturmad gcn Ayrca biz de onu tm gcyle kullanmasn bir gnde renemezdik Gerekten de o sadece tek bir k tarafndan kullanlabilir, birka k tarafndan deil, o da aramzdaki byklerden b-rnn kendisini hkim klp dierlerini susturaca bir didime zaman n kollayacak yle bir zamanda Yzk ona yardmc olabilir, eer derhal hareket edebilirse 'Kolluyor ok ey gryor ve ok ey duyuyor Nazgller hl ortalkta Gne domadan nce bu alann zerinden getiler, geri yorgun ve uykuda kiilerin ok az onlar fark etti iaretlen okuyor Onu yeniden yapt hazmeden mahrum eden Kl, bizim lehimize donen kaderin arklar ve ilk saldrsnda beklenmedik bir yenilgi, byk komutannn olumu "Biz burda konuurken bile onun kukusu artyor Gz u anda, hareket eden butun dier eylere kar kor, butun gcyle bize doru donuyor Yan gzn bizden ayrmamasn salamamz lazm Butun midimiz orada Benim dm udur bu durumda Yzk bizde deil Ya byk bir ariflik ya da byk bir ahmaklk sonucu yok edilmesi m yolland, o bizi yok etmesin diye Yzk olmazsa onun gu cunu, sadece g ile yenemeyz Fakat her ne pahasna olursa olsun SON MZAKERE Goz'u kendisine ynelen gerek tehditten uzak tutmalyz Zaferi silahlarla kazanamayz ama silahlarla Yzk Taycs'na tek bir ans o tanyabiliriz, az bir ihtimal de olsa "Aragorn'un balatm olduu gibi devam etmeliyiz Sauron'u son at m zorlamalyz Gzh kuvvetim ortaya kartmalyz ki bylece o da topraklarn boaltsn Onu karlamak m bir an nce yrye gemeliyiz Onun dilen zerimize kapansa bile kendimizi yem yapmalyz mitle ve agzllkle o yemi yutacak, nk bylesi bir crette yeni Yzk Efends'nn gururunu grecek Ve yle diyecek' 'Demek yle1 Boynunu ok abuk ve ok lenye uzatt Brakaym gelsin de onu kaamayaca bir tuzaa duureym Orada onu ezenm, onun kstahlkla ele geirmi olduu ey yeniden, sonsuza kadar benim olacak' "O tuzaa gzlerimizi drt ap girmeliyiz, cesaretle ama kendimiz m pek bir ey ummadan nk efendiler, biz kendimiz, yaayan topraklardan ok uzakta bir yerde, kara bir savan iinde tamamen yok olabiliriz, bylece Barad-dr yklsa bile, yeni bir a grecek kadar yaamayabiliriz Ama bu, kanaatimce, bizim grevimiz. Yine de, bou bouna yok olmaktan ve olurken yem bir an hibir zaman balamayacan bilmekten daha iyidir bu, eer burada oturur-sak bamza gelecek olan da budur " Bir sure iin sessiz durdular Sonunda Aragorn konutu "Baladm gibi devam edeceim In tam kysna, mit ile mitsizliin karde olduklan yere geldik Sendelemek dmek anlamna gelir. Gelin hibirimiz, sonunda Sauron a kar olan uzun gayretlerinin snanma vakti gelen Gandalf m nashatlarna kar kmayalm Eer o olmasayd her ey oktan yitip gitmiti En azndan ben imdilik insanlar ynetmek m bir talepte bulunmuyorum Dierleri diledikleri seimi yapsnlar" Bunun uzenne yle dedi Elrohr 'Kuzey den bu gaye ile geldik ve pederimiz Elrond'dan da ayn tlen getirdik Gen dnmeyeceiz " "Bana gelince," dedi Gmer, "bu derin konular hakknda benim ok az bilgim var, ama bilgiye ihtiyacm da yok Dostum Aragorn benim ve halkmn imdadna yetiti, ne zaman isterse ben de onun yardmna giderim, bunu biliyorum ve bu bana yetiyor Gideceim " "Bense," dedi Imrahl, "ben Hkmdar Aragorn'u, tab olduum 173 172 KRALIN DN hkmdamn olarak addediyorum, kendisi bunu talep etse de etmese de. Onun ricas benim

iin emirdir. Ben de gideceim. Yine de bir sre iin Gondor Vekilharc'nn yerine bakyorum, o yzden ncelikle onun halkn dnmek benim ilk grevimdir. Akl- selime de biraz hak tannmal, tster iyi, ister kt her trl ihtimale kar hazrlanmamz icap eder. Bakarsnz zaferi biz kazanrz ve bu konuda hl bir mit varken Gondor korunmaf. Arkamzdan harabe haline sokulmu bir ehir'e ve tahrip edilmi topraklara zafer kazanm olarak dnmek istemem. Rohirrim'den kuzey cenahta hl savamam bir ordu olduunu reniyoruz." "Bu doru," dedi Gandalf. "Size btn ehir'i savunmasz brakmanz tlemiyorum. Aslnda douya ynlendireceimiz gcn, bir sava balatacak kadar byk olmas yeterli, Mordor'a ciddi bir saldrda bulunacak gte olmasna gerek yok. En ksa zamanda harekete gemesi gerek. O yzden komutanlara unu soruyorum: En kt ihtimalle iki gn iinde ne byklkte bir g toplayp yola kartabiliriz? Ve bunlarn, iinde bulunduklar tehlikeyi bilen, gitmeye kendiliklerinden gnll, dayankl adamlar olmalar gerek." "Hepsi yorgun ve ounun hafif olsun acl olsun, yaralar var," dedi Eomer. "Atlarmzn ounu kaybetmi olmann acsn da ekiyoruz ve bu katlanmas zor bir durum. Eer ksa bir sre sonra hareket edeceksek, iki bin adam toplamay bile mit edemem ama en az bir o kadarn ehri savunmak iin brakabilirim." "Sadece bu cephede savaanlar hesaba katmak zorunda deiliz," dedi Aragorn. "Kylar temizlendii iin Gney topraklarndan yeni kuvvetler yoldadr, iki gn nce drt bin kiiyi Pelargir'den, Lossar-nach zerinden yola karttm; Korkusuz Angbor da onlarla birlikte o geliyor. Eer iki gn sonra yola kacaksak biz ayrlmadan onlar buraya gelmi olur. stelik ok daha fazlas, bulabildikleri teknelerle beni izleme emri aldlar; bu rzgrla ksa bir sre sonra burada olurlar, aslnda daha imdiden birka gemi Harlond'a vard bile. Kanaatimce yedi bin atl ve yaya kartabiliriz yola ve buna ramen ehir'i saldr balad zamandan daha iyi bir mdafaa ile brakm oluruz." "Cmlekaps ykld," dedi Imrahil, "onu yeniden yapacak ve yerine yerletirecek hner kimde?" "Din Krall'nda, Erebor'da byle bir hner mevcut," dedi Aragorn, "ve eer btn mitlerimiz boa kmazsa zamanla G16in olu Gimli'yi Da'n ustalarn armas iin yollanr. Fakat insanlar kaSON MZAKERE plardan daha nemli ve eer onlar terk ederse Dman'a hibir kap dayanmaz." Bu beylerin mzakeresinin sonu olmutu: O gnden sonraki ikinci gnn sabahnda, eer bir araya getirebilirlerse yedi bin kiilik bir gle yola kacaklard; gitmeleri gereken topraklarn ktl yznden bu gcn byk bir blm piyade olacakt. Aragorn Gney'den iki bin kii toplamaya alacakt; ama tmrahil bin be yz; Gmer atsz kalm ama kendileri son derece kymetli sava olan be yz Rohirrim'i bir araya getirecek, be yz atlya da kendi kumanda edecekti; ayrca aralarnda Dnedain ile birlikte Elrond'un oullarnn ve Dol Amroth'un svarilerinin bulunduu atl be yz kiilik bir blk daha oluturulacakt: Hepsi toplam alt bin piyade ve bin atl demek oluyordu. Fakat Rohirrim'in atl kalan ve savaabilen ana gc, Elfmiferi'nin kumandas altndaki bin kiilik bir g Annen' de bulunan dmana kar Bat Yolu'nu bekleyeceklerdi. Hzl srcler hemen kuzey taraflarndan, Osgiliath'n dousundan ve Minas Morgul'a giden yoldan haber toplamak iin yola koyuldular. Btn glerini hesaplayp, yapacaklar yolculuklar ve seecekleri yollar hakknda dndkten sonra mrahil aniden bir kahkaha att. "Muhakkak," diye haykrd, "bu btn Gondor tarihindeki en byk latifedir: Dalara ve Kara lke'nin devrilmez kapsna saldrmak iin yedi bin kiiyle, yani ancak onun ykseli devirlerinde kulland nc kolu kadar bir kalabalkla yola koyulalm! Bir ocuk da zrhlara brnm bir silahre yeil st aacndan yay ve okuyla ancak byle kafa tutabilirdi! Eer Karanlklar Efendisi, senin dediin kadar ok ey biliyorsa Mithrandir, korkacana tebessm edip de kendisini sokmak isteyen bir sinee yapaca gibi sere parmayla ezmez mi bizi?" "Hayr, sinei tuzaa drp inesini almaya alacaktr," dedi Gandalf. "Ve aramzda her biri bin zrhl silahre bedel bir sr isim var. Hayr, glmsemeyecek." "Biz de yle," dedi Aragorn. "Eer bu bir latifeyse bile glnmeyecek kadar ac bir latife. Yo,

ok zor bir durumda yaplan son hamle bu; ya o taraf ya da bu taraf iin oyunun sonunu getirecek." Sonra Andril'i ekip prl pnl parlarken gnee doru tuttu. "Son sava olup bitinceye kadar sen tekrar knna girmeyeceksin," dedi.

BLG PAYLAMAKLA OALIR (.......................KENDER...................) KRALIN DN mis, ekilsizlemi, kimi zalimce kesilip biilmiti ama yine de ou kendini belli eden zelliklerini tayordu ve sanki ac ekerek lmlerdi; her biri Kapaksz Gz iaretiyle dvmelenmiti. Fakat istedikleri kadar ekilleri bozulmu ve aalanm olsunlar, bylelikle, insanlar bu yolla bir kez daha bir zamanlar batan aa silahlarla marurca yryen, tarlalar sren veya tepelerdeki yeil vadilerinden bayram gnleri iin aalara inen tandklar birini grm oluyorlard. Bou bouna sallyorlard yumruklarn Cmlekaps'nn nnde kaynaan acmasz dmanlarna. Lanetlere kulak astklar, Batl insanlarn dillerinden anladklar yoktu; kaba sesleriyle hayvanlar veya le kargalar gibi lklar atyorlard. Fakat ksa bir sre sonra ayaa kalkp Mordor ordularna kar koyabilecek yree sahip ok az kii kalmt. nk alktan daha tez bir silah vard Karanlk Kule'nin Efendisi'nin: Korku ve mitsizlik. Nazgl bir kez daha geldi; artk Karanlklar Efendisi byd ve btn gcn ortaya dkt iin, sadece onun iradesini ve garazn syleyen sesleri ktlk ve dehet doluydu. l insanlarla karnlarn doyurmay uman akbabalar gibi durmadan dndler durdular ehir'in zerinde. Hem gr, hem de at menzili dnda uuyorlard ama varlktan hep oradayd, lmcl sesleri havay yrtyordu. Gitgide daha da dayanlmaz bir hal aldlar her yeni lkla. Sonunda, en yiit adamlar bile gizli tehlike zerlerinden geerken kendilerini yere atmaya baladlar; veya zihinlerine bir karanlk basar, artk sava hakknda dnemez olup da sadece gizlenmeyi, emekleyip bir yere sinmeyi ve lm dnr hale gelirken silahlar sinirleri boalm ellerinden dyor, ylece dikilip kalyorlard. Btn o kara gn boyunca Faramir, aresiz bir ate iinde rpnarak Ak Kule'deki odada yata zerinde yatt; lyor, dedi biri, ksa sre sonra surlardakj ve sokaklardaki adamlarn hepsi "lyor" diyorlard. Babas yannda oturuyor, hibir ey sylemiyor ama seyrediyor ve artk savunma konusuna hi aldr etmiyordu. Bylesine karanlk saatlerin varln hi bilmemiti Pippin, Uruk-hai'nin penelenndeyken bile. Hkmdar'n hizmetinde beklemekti onun grevi ve bekliyordu da, ama grne gre onu, kendi korkularn elinden geldiince bastnrken, aydnlatlmam odann kapsnn yannda ayakta unutmulard. Ve bakarken ona yle geldi ki Denethor sanki gzleri nnde gitgide yalanyordu; sanki o marur iradesini GONDOR KUATMASI bir ey kapatvermi, kat akl yenilmiti Elem yapmt bunu, belki bir de vicdan azab. O acmasz yzde gzyalar gryordu; bu hiddetten daha dayanlmazd. "Alamayn beyim," diye kekeledi. "Belki de iyileir. Gandalfa sordunuz mu?" "Beni byclerle avutma!" dedi Denethor. "Ahman umudu suya dt. Dman onu buldu, artk gc artyor; dncelerimizi teker teker biliyor, ne yaparsak yapalm bouna. "Olumu nankrce, kutsamadan gereksiz bir tehlikeye yolladm; ve ite burada damarlarnda zehirle yatyor artk. Yo, yo, artk savata ne olursa olsun benim soyum tkeniyor; Vekilharlar Slalesi dahi baaramad. Tepelerde hrsz gibi saklanan insanlann krallarndan ka-lanlan da kt insanlar ynetecek ta ki birer birer avlanncaya kadar." Kapya, ehir'in Hkmdan'n aran adamlar dayand. "Hayr, aaya inmeyeceim," dedi. "Olumun yannda kalmalym. Her ey bitmeden nce hl konuma ihtimali var. Fakat buna da bir vakit kalmad. Kimi isterseniz onu izleyin, hatta umutlan suya dm olsa da Gri Aptal' bile izleyebilirsiniz. Ben burada kalacam." Bylece Gondor ehri'nin son savunmasnn kumandasn Gan-dalf almt. Nereye gitse adamlarn yrekleri hafifliyor, kanatl glgelerin hatras siliniyordu. Yorulmak nedir bilmeden gitti geldi Hisar' dan Cmlekaps'na, surlar boyunca kuzeyden gneye; onunla birlikte Dol

Amroth Prens'i de gidiyordu, prl prl zrhlar iinde. nk Nmenor soyunu bozulmadan devam ettiren prens ve silanrleri, beyliklerini muhafaza ediyorlard. Onlar gren adamlar yle fslda-yordu: "Ayn eski hikyelerin anlatm olduu gibi; o halkn damarlarnda elf kan var, nk Nimrodel halk bir zamanlar oralarda uzun sre yaamlar." Sonra karanlk iinde biri Nimrodel'in arksndan veya Anduin Vadisi'ne ait, yitip gitmi yllardan gelen dier arklardan birka beyit okuyordu. Yine de onlar uzaklatklarnda glgeler yeniden adamlarn zerine abanyor, yrekleri souyor ve Gondor'un bahadrl kl oluyordu. Ve byle byle, korkularla dolu lo gnden, aresiz gecenin karanlna getiler. Yangn artk ehir'in ilk dairesinde denetimsiz bir ekilde ykseliyordu; d surlardaki garnizonun daha imdiden geri ekilme yollar kesilmiti. Fakat orada, grev yerlerinde kalm olan sadk kiilerin says ok azd; ou ikinci kapnn gerisine kamt. 105 OONDOR KUATMASI 104 KRALIN DN arpmann ok gerisinde Nehir zerine aceleyle bir kpr kurulmu, btn gn boyunca byk bir sava gc ve malzemesi akmt bu kpr zerinden Sonunda, gecenin yarsnda saldn balad. nc kollar, ate dolu siperler arasnda braklm birok dolambal yoldan geti. Yaklatka uradklar kayb hie sayarak durmadan ilerlediler, hl bir arada, sr gibi okularn menziline girdiler. Fakat artk gerekten de onlara byk bir zarar verebilecek ok az kii kalmt surlarda; geri yangnlarn Gondor'un bir zamanlar vnd cinsten okular iin birok hedefi gzler nne seriyordu. Sonra e-hir'in yiitliinin oktan krlm olduunu fark eden gizli Komutan gcn ortaya koydu. Yava yava, Osgiliath'ta ina edilmi olan kocaman kuatma kuleleri karanln iinden ilerledi. Ak Kule'dek odaya haberciler geldi yine; Pippin onlan ieri ald, nk ok aceleleri vard. Denethor yzn yava yava Faramir'in yznden evirdi ve onlara sessizce bakt. "ehir'in ilk dairesi yanyor beyim," dediler. "Emirleriniz nedir? Hl Hkmdar ve Vekilharsnz. Herkes Mithrandir'i izlemiyor. Adamlar surlardan kap, surlar korumasz brakyor." "Neden? Neden kayor ahmaklar?" dedi Denethor. "Madem eninde sonunda yanacaz bir an nce yanmakta yarar var. enlik ateinize geri dnn! Ben mi? Ben imdi cenazemi yakmak iin hazrlanan odun ynnn zerine gideceim. Kendi ynmn zerine! Denethor ile Faramir'in mezar olmayacak! Mezar yok! Mumyalanm lmn uzun ve yava uykusu yok artk. Bat'dan buraya gemiler gelmeden nceki barbar krallar gibi yanacaz. Bat kaybetti. Gidin geri, yann!" Haberciler selam ve cevap vermeden dnp katlar. Artk Denethor ayaa kalkm ve biraz nce elinde tuttuu Faramir'in ateli elini brakmt. "Yanyor, daha imdiden yanyor," dedi hznle. "Ruhunun evi ufalanyor." Sonra yavaa Pippin'e doru giderek, ona bakt. "Elveda!" dedi. "Elveda Paladin olu Peregrin! Hizmet sren ksa oldu ve artk sonuna yaklayor. Kalan o az sreden de azat ediyorum seni. Git artk verence en uygun ekil naslsa yle l. Ve kiminle istersen onunla 61, hatta ahmakl seni bu lme getirmi olanla bile. Hizmetkrlarm yolla bana ve git. Elveda!" "Ben elveda, demeyeceim beyim," dedi Pippin diz kerek. Sonra aniden yine hobbitvari bir ekilde ayaa kalkt ve yal adamn gzlerinin iine bakt, "izninle ayrlacam beyim," dedi; "nk gerekten de Galdalf grmeyi ok arzu ediyorum. Ama o bir ahmak deildir; onun yaamdan umudu kesilmedike benim lmeye hi niyetim yok. Fakat ne kendi szmden, ne de senin hizmetinden azat edilmek istemiyorum, sen yaadka. Ve en sonunda Hisar'a gelirlerse burada senin yannda bulunmay ve belki de bana verilen silahlan da hak etmeyi dnyorum."

"Nasl istersen yle yap Efendi Buukluk," dedi Denethor. "Ama benim hayatm paraland artk. Hizmetkrlarm yolla bana!" Tekrar Faramir'e dnd. Pippin onu brakarak hizmetkrlar ard; hizmetkrlar geldi: Ev halkndan alt adam, gl ve zarif; yine de ar karsnda titriyorlard. Fakat Denethor sakin bir sesle Faramir'in yatann zerine scak rtler rtmelerini ve yata yukar tamalarn buyurdu. Onlar da yle yaptlar, yata kaldrarak odadan karttlar. Yava yava attlar admlarn, ateli adam mmkn olduu kadar az rahatsz etmek iin. Artk iki bklm halde bir bastona dayanan Denethor onlan izledi; en son Pippin gidiyordu. Ak Kule'den kp yrdler; sanki bir cenaze tarm gibi, zerlerinde asl duran bulutun aadan gelen donuk krmz ate taprO-lanyla aydnlatlm olduu karanla doru. Yava yava getiler byk avluyu ve Denethor'un tek bir szyle Kuru Aa'n yannda durdular. Herkes sessizdi, aadaki ehir'deki sava grltleri hari; suyun l dallardan karanlk havuza hznl hznl damlayn duyabiliyorlard. Sonra, nbetinin hayret ve keder dolu baklar altnda Hisar kapsndan geip gittiler. Batya dnUnce sonunda altnc dairenin geri surlanndaki bir kapya vardlar. Fen Hollen deniyordu buraya, nk cenaze dnda hep kapal tutulurdu ve sadece ehir'in Hkmdar veya llerin evlerine bakanlar ve mezarlara yadigrlar getirenler bu yolu kullanabilirdi. Kapnn gerisinde birok kavisle dolanarak aada, Mindolluin'in sarp kayalarnn glgesi altnda Krallarn ve Vekilharlarnn kaanelerinin bulunduu dar bir araziye inen bir yol uzanyordu. Yolun kenarnda, kk bir evde bir kapc oturuyordu; gzlerinde 106 KRALIN DN 107 GONDOR KUATMASI korku, elinde bir lambayla ilerledi. Hkmdarn buyruuyla kapy at ve sessizce geriye dayad; onlarda kapcnn elinden lambay alarak kapdan getiler. Lamba yla bir saa bir sola sallanan kadim surlar ve yol kenarndan ykselen ok stunlu korkuluklarn arasndan yukar doru trmanan yol karanlkt. Rath Dinen'e yan Sessiz Cadde'ye gelinceye kadar aa, aa doru indike ar ayak sesleri solgun kubbeler, bo salonlar, oktan lm adamlarn suretleri arasnda yanklanp durdu; sonra Vekilharlarn Evi'ne girerek yklerini braktlar. Burada Pippin etrafna huzursuz huzursuz baktka, minik lambann kefenli duvarlarna drd koca glgelerle rtlm gibi duran tonozlu geni bir odada olduunu grd. Mermerden oyulmu bir sr masa dizisi zorlukla seilebiliyordu; her masa zerinde, elleri kavuturulmu, ba taa yaslanm uyuyan ekiller vard. Fakat yaknda duran bir masa bombotu. Denethor'un bir iaretiyle Faramir ile babasn yan yana yatrdlar ve ikisini de tek bir rtyle rttler; sonra da l yatann yannda yas tutan insanlar gibi boyunlar bkk durdular. Sonra Denethor alak sesle konutu. "Biz burada bekleyeceiz," dedi. "Fakat mumyaclara haber yolla-maym. Bize abuk tutuan odun yollayn, etrafmza ve altmza yn. Ve emir verdiimde bir meale atn. Byle yapn ve bir daha benimle konumayn. Elveda!" "izninizle beyim!" dedi Pippin ve dnerek bu lm dolu evden dehet iinde kat. "Zavall Faramir!" diye dnd. "Gandalf bulmalym. Zavall Faramir! Gzyandan ok ilaca ihtiyac olduu kesin. Ah, Gandalf nerede bulacam? lerin sarpa sard yerde herhalde, onun da len ya da ldran birine ayracak zaman olmayacaktr." Kapda, orada nbet beklemek iin kalan hizmetkrlardan birine dnd. "Efendiniz kendinde deil," dedi. "Yava olun! Faramir hayattayken buraya odun getirmeyin! Gandalf gelirceye kadar bir ey yapmayn!" "Minas Tirith'in efendisi kim?" diye cevap verdi adam. "Hkmdar Denethor mu, Gri Gezgin mi?" "Ya Gri Gezgin, ya da hi kimse, grne gre," dedi Pippin; ayaklarnn onu tayabildii hzla geriye, yukar doru dne dne trmanan yola kotu, akn kapcy geerek kapdan

kt ve Hisar'n kapsna yaklancaya kadar yoluna devam etti. Kapdan geip giderken nbeti onu selamlad; o zaman Beregond'un sesini tand. "Ne yana kouyorsun Efendi Peregrin?" diye seslendi. "Mithrandir'i bulmaya," diye cevap verdi Pippin. "Hkmdar'n ii acildir ve benim seni oyalamamam gerekir," dedi Beregond; "ama eer mmknse abuk abuk anlat: Neler oluyor? Hkmdarmz nereye gitti? Nbeti imdi devraldm ama onun Kapal Kap'ya doru gittiini duydum; adamlar nnde Faramir'i tayor-larm." "Evet," dedi Pippin, "Sessiz Cadde'ye." Beregond gz yalarn gizlemek iin ban edi. "lyor olduunu sylemilerdi," diye i geirdi, "ld demek." "Hayr," dedi Pippin," daha deil. Ve hl lmnn engellenebileceini zannediyorum. Fakat ehir'in Hkmdar, Beregond, ehri ele gemeden dt. Akln kard, artk tehikeli biri." abuk abuk Denethor'un garip szlerini ve ilerini anlatt. "Hemen Gandalf bulmam gerek." "O halde atmaya inmen lazm." "Biliyorum. Hkmdar bana izin verdi. Fakat Beregond eer elinden gelirse, olacak olan korkun eyleri engelle." "Hkmdar, siyah ve gm giyenlerin kendi emri olmadan grev yerlerinden ayrlmalarna izin vermez." "Eh o halde Faramir'in yaam ile emirler arasnda bir seim yapman gerekecek," dedi Pippin. "Emirlere gelince, bence muhatabnz bir deli, bir bey deil. Gitmem gerek. Eer gelebilirsem geri dneceim." Komaya devam etti aaya, aaya d ehire doru. Yangndan kaan adamlar onu getiler; onun niformasn gren bir ksm adam dnp ona seslendi ama o hi kulak asmad. Sonunda gerisinde surlar arasnda koca alevlerin ykseldii tkinci Kap'dan gemiti. Yine de ona garip bir biimde sessiz geldi her ey. Ne atmann grlts ve haykrlar, ne de silahlarn akrts duyuluyordu. Sonra aniden korkun bir lk ve byk bir sarsnt ve derin, yankl bir gmbrt duyuldu. Neredeyse onu dizlerine kadar sarsan bir korku ve dehet rzgrna kar koymak iin kendini zorlayarak, Cmlekaps'nn arkasndaki geni bir yere alan keyi dnd Pippin. Orada olduu yere akld kald. Gandalf bulmutu; ama geri ekilip bir glgeye sindi. 108 KRALIN DN 109 GONDOR KUATMASI Gece yarsndan beri byk taarruz devam ediyordu. Davullar gmbrdyordu. Kuzeyden ve gneyden, dman bl zerine dman bl surlara yklenip duruyordu. Dzensiz al kta tpk hareket eden evler gibi grnen kocaman hayvanlar gelmiti; yani Ha-rad'n ateler arasndaki yollardan koskoca kuleler ve makinalar eken mmak'\an. Yine de komutanlar bu hayvanlarn yaptklarna da telef olabileceklerine de pek aldr etmiyordu: Onlarn btn amac savunmann gcn snamak ve Gondor'un adamlarn birok yerde megul etmekti. En ok Cmlekaps'na yklenilecekti. Kap elik ve demirden yaplm, inat ta kuleler ve burlarla korunuyor olabilirdi ama btn o yksek ve almaz surun en zayf noktas, kilidiydi. Davullar daha da yksek sesle vurdu. Alevler ykseldi. Kocaman makinalar alanlardan ilerledi; tam ortada kocaman bir ahmerdan vard; muazzam zincirlerin ucunda sallanan, uzunluu yzlerce ayaa varan, ormandan kesilmi bir aa. Uzun zamandr Mordor'un demirhanelerinde dklp duruyordu bu ahmerdan ve kara elikten dklm olan iren kafasna kudurmu bir kurt biimi verilmiti; zerinde de ykm byleri vard. Grond

koymulard ismini, eskinin Yeralt Tokma'nn bir hatras olarak. Kocaman hayvanlar ekiyorlard ahmerdan, etrafn orklar sarmt; geriden de ahmerdan kullanacak olan da devleri yryordu. Fakat Cmlekaps civarnda mukavemet hl kuvvetli idi; burada Dol Amroth silahrleri ile garnizonun en etin adamlar saldrmak iin hazr bekliyorlard. Her yandan ok yayordu; kuatma kuleleri birer meale misali aniden atrdyarak alev alveriyordu. Cmlekap-s'nn her iki yannda surlarn nnde yer dkntler ve cesetlerle dolup tamt; yine de sanki zvanadan km gibi daha da ok sayda dman geliyordu. Grond yoluna devam eti. Grond'un iskeleti ate almyordu; arada bir ahmerdan ekmekte olan kocaman hayvanlardan biri delirip, ahmerdan koruyan saysz ork arasnda tepinip onlan yere serse bile, bunlarn cesetleri yoldan ekiliyor ve dierleri onlarn yerine geiveriyordu. Grond yoluna devam etti. Davullar deliler gibi gmbrdyordu. Cesetlerin oluturduu tepeciklerin zerinden korkun bir suret belirdi: Bir atl, uzun boylu, kukuletal, kara bir pelerine brnm. Yava yava, lenlerin zerine basarak, oklar umursamadan ileri doru srd atn. Durdu ve uzun, soluk klcn kaldrd. Ve o tam bunu yaparken herkesin iine, hem ehri savunanlarn, hem de dmann iine byk bir korku dt; adamlarn kollan iki yanlarna dt, artk yaylarn telleri akmyordu. Bir an iin her ey durdu. Davullar gmbrdeyerek takrdad. Grond byk bir hamleyle, kocaman eller tarafndan ileriye savruldu. Kapya ulat. Salland. Bulutlar iinde gezen gkgrlts gibi derinden bir bum sesi btn e-hir'de gmbrdedi. Fakat demirden kaplar ve elikten destekler bu darbeye dayand. Kara Kumandan zengisi zerinde dorularak, unutulup gitmi bir dilde, hem yrei hem de ta paralayacak, g ve dehet kelimeleri sylerek korkun bir sesle bard. kere bard. kere bumlad koca ahmerdan. Ve aniden son darbede Gondor'un Cmlekaps krld. Sanki ok tesirli bir byye kaplm gibi infilak ederek paraland: Gzleri kr eden bir imek akt ve kaplar yarlm paracklar halinde yere ykld. Nazgl Efendisi atn ieri srd. Gerideki alevlerin nnde, muazzam bir mitsizlik tehdidi halinde byyen, kocaman kara bir suret olarak ykseldi. Srd atn ieri Nazgl Efendisi, daha nce hibir dmann geememi olduu kemer altndan; yzn gren herkes kat. Biri hari herkes. Orada, Cmlekaps'nn nndeki alanda sessiz ve hareketsiz bekleyen Gandalf, Glgeyele'nin zerinde oturuyordu: Dnyann btn hr atlan iinde bu dehete kprdamadan, Rath Di-nen'deki oyulmu bir heykel gibi sabit bir ekilde katlanabilecek tek at olan Glgeyele'nin zerinde. "Buraya giremezsin," dedi Gandalf; koca glge durdu. "Sen kendin iin hazrlanm olan cehenneme geri dn! Geri dn! Seni ve Efendini bekleyen hilie d. Git!" Kara Svari kukuletasn geriye itti; o da ne! Banda krallara ait bir ta vard; yine de ta grnen hibir ba zerine oturtulmamt. Tacn ve rtl geni, kara omuzlannn arasndan al al alevler parlyordu. Grnmeyen azndan lmcl bir kahkaha duyuldu. "Yal ahmak!" dedi. "Yal ahmak! Bu benim saatim. Grdnde lm' tanmaz msn sen? Geber; lanetlerin bouna artk!" Bunu der demez klcn yukanlara kaldrd; kltan aaya alevlerindi. 110 KRALIN DN BLM V ROHRRM'N GEL Gandalf kprdamad. Ve tam o anda, ehir'in avlularndan birinde bir horoz tt. Tiz sesiyle net bir biimde tt; ne bycle ne de savaa kulak asyor, sadece lmn glgelerinin ok yukarsnda, gkyznde, afakla gelen sabah karlyordu. Ve ona karlk verircesine uzaktan baka bir ses duyuldu. Borular, borular, borular.

Karanlkta Mindolluin'in yanlarnda donuk donuk yanklandlar. Kuzey'in koca borular deliler gibi fleniyordu. Rohan gelmiti sonunda. Hava karanlkt ve Merry battaniyeye sarlm bir halde yerde yatarken hibir ey grmyordu; yine de gece havasz ve rzgrsz olsa bile, etrafndaki btn aalar yava yava ah etmekteydi. Ban kaldrd. Sonra yine o sesi duydu: Ormanlarla kapl tepelerdeki ve da basamaklanndaki davullarn belli belirsiz gelen sesiydi sanki. Titreim aniden kesiliyor ve sonra belki de baka bir noktada yeniden balyordu; bazen daha yakn, bazen daha uzak. Nbetilerin bunu duyup duymadklarn merak etti. Merry onlar gremiyordu ama etrafnda Rohirrim blklerinin olduunu biliyordu. Karanlkta atlarn kokusunu alabiliyor, nbet deiimlerini ve am ineleriyle kapl yerdeki yumuak ayak seslerini duyabiliyordu. Ordu, byk Dou Anrien yolunun yannda uzanan Druadan Orman'nn uzun srtlarndan ayn ve yksek bir tepe olarak ykselen Eilenach Iaretkulesi etrafnda kmelenmi am omanlan iine geici bir ordugh kurmutu. ok yorgun olmasna ramen Merry uyuyamyordu. Drt gndr kesintisiz at binmiti; durmadan koyulaan karanlk da yava yava iini karartyordu. Geride kalmak iin kendisine gayet iyi bir gereke verildii ve hatta beyinin emri olduu halde, gelmek iin neden bu kadar can atm olduunu merak etmeye balamt Ayn zamanda yal Kral'n emrine kar gelindiini bilip bilmediini ve kzgn olup olmadn merak etti. Belki de yle olmamt. Saklmifer ile birlikte at srdkleri atanlara kumanda eden Elfmiferi'nin arasnda bir anlama var gibiydi. Hem o, hem de btn adamlar Merry'yi grmezlikten, konutuunda da duymazlktan geliyorlard. Sanki Saklmifer'in tad torbalardan biriydi o. Saklmifer de iini rahatlatmyordu: Kimseyle konumuyordu hi. Merry kendini kck, istenmeyen, yalnz biri gibi hissediyordu. Endie zamanyd ve ordu tehlike iin112 KRALIN DN deydi. Minas Tirith'in kasaba topraklarn kuatan d surlarna bir gnlk yolculuktan biraz az kalmt. ncler yollanmt. Kimi geri dnmedi. Dierleri, yolun onlara kar tutulmu olduu haberiyle geri geldi. Bir dman ordusu, Amon Dn'in mil batsnda yolun zerinde konaklamt ve insanlardan oluan bir kuvvet yol boyunca ilerliyordu; uzaklklar da fersahtan fazla deildi. Orklar yol kenarndaki tepelerde ve ormanlarda dolanp duruyorlard. Kral ile Gmer gece nbeti srasnda bir toplant yaptlar. Merry konuacak birini aryordu; Pippin'i dnd. Ama bu huzursuzluunu arttrmaktan baka bir ie yaramad. Zavall Pippin, tatan koca ehir iine hapsolmutu, yalnz ve korku iinde. Merry Gmer gibi uzun boylu bir Svari olmu olmay diledi; boru falan f-leyebilmeyi ve Pippin'i kurtarmak iin drt nala at srebilmi olmay geirdi iinden. Artk daha yakndan gelen, tekrar almaya balayan davullar dinleyerek dorulup oturdu. Derken fslduan sesler duydu ve aalar arasndan yan rtlm, yan aydnlk lambalarn getiini grd. Yakndaki adamlar, karanlk iinde ne yapacaklarn bilemeden kprdanmaya baladlar. O srada tepesinde beliren uzun boylu bir ekil, aa kklerine kfretti. Merry, Komutan Elfmiferi'nin sesini tand. "Ben aa kk deilim Beyim," dedi Merry, "torba da deilim; incinmi bir hobbitim sadece. Bir ey yapmak istiyorsanz en azndan bana nelerin dnmekte olduunu anlatabilirsiniz." "Bu eytani karanlkta ne olabilirse o," diye cevap verdi Elfmife-ri. "Fakat beyim herkesin tetikte olmasn buyurdu: Ani bir hareket iin bir buyruk gelebilir." "O halde dman geliyor mu?" diye sordu Merry endieyle. "Bunlar onlarn davullar m? Bunlar kendi kendime hayal ediyorum diye dnmeye balantm, kimse kulak asmad iin." "Yo, yo," dedi Elfmiferi, "dman yolda, tepelerde deil. Sen V/oslar duyuyorsun, Ormanlann Vahi Insanlar'nr Onlar byle konuurlar uzaktan uzaa kendi a/alarmda. Hl Druadan Orman'nda dolatklar sylenir. Az saydadrlar ve gizlenerek yaarlar; hayvanlar gibi yabani ve rkek, gemi bir zamann kalntlardrlar. Ne Gon-dor'la, ne de Yurt'la savaa gitmezler; fakat imdi karanln ve orkla-nn geliiyle tedirgin olmular: Karanlk Yllar'n geri gelmesinden korkuyorlar, grne gre de bu hi uzak bir olaslk deil Bizi avla-madklanna

kredelim: nk zehirli oklar kullandklar sylenir ve 113 ROHlRRlM'lN GELii ei benzeri bulunmayan birer tahta ustasdrlar. Thdoden'e hizmet etmeyi nermiler. imdi, u anda balarndan biri krala gtrld, teden gidiyor klan. Bu kadarn duydum, daha fazlasn deil. imdi beyimin buyruklann yerine getirmem gerek. Kendini toparla Efendi Torba!" Glgeler iinde kayboldu Elfmiferi. Merry vahi insanlar ve zehirli oklar muhabbetini sevmedi ama -bundan ayn olarak zerinde korkunun byk bir yk vard. Beklemek dayanlmaz bir eydi. Nelerin olacan bilmeyi ok istiyordu. Ayaa kalkt, ksa bir sre sonra aalar arasnda kaybolmadan nce son lambann peinden gitmeye balad. Derken, byk bir aacn altna kral iin kurulmu kk bir adrn bulunduu ak bir alana geldi. zeri rtl, kocaman bir lamba bir dala aslmt ve altna soluk bir halka halinde k sayordu. Orada oturuyordu Thdoden ile Eomer, nlerinde garip, tknaz grnl bir adam yere oturmutu; tpk yal bir ta gibi yamru yumruydu ve seyrek sakal topak enesinden kurumu yosunlar gibi sarkyordu. Ksa bacakl, kaln kollu, tknaz biriydi ve zerinde sadece beline dolanm otlar vard. Merry'ye sanki onu daha nce bir yerlerde grm gibi geldi ve aniden Dunharov/daki Koncoloslar geldi aklna, ite o kadim suretlerden biri canlanmt; belki de ok ncelerin unutulmu us-talan tarafndan kullanlm modellerin sonsuz yllar arasndan gelen gerek soydalanndan bir yaratkt. Merry yaklarken sessizlik vard; sonra Vahi insan konumaya balad, bir soruya cevap veriyordu herhalde. Sesi derin ve grtlaktan bir sesti; yine de Merry'yi hayretler iinde brakarak Ortak Lisan'da konutu; geri duraksaya duraksaya konuuyordu ve konumasna baz kaba szckler karmt. "Hayr At Adamlar'n babas," dedi, "biz dvmezik. Avlank srf. Ormanda grgn ldrrk, ork halkndan nefret ederik. Siz de gor-gn'dan nefret edersiz. Elden geldike yardm yapark. Vahi Insan-lar'n uzun kulaklan, uzun gzleri var; btn patikalan bilir. Vahi insanlar Ta Evler'den nce burda yaard, Uzun Boylu insanlar Su'dan kmadan nce." "Ama bize, cenkte yardm gerek," dedi Eomer. "Siz ve halknz bize nasl yardm edeceksiniz?" "Haber getiririk," dedi Vahi insan. "Tepelerden bakank. Byk daa trmanr, aa bakank. Ta ehir kapal. Orda darda ateler 115 1.14 KRALIN DN yanyor; ierde de. Oraya gitmek istiyor musunuz? O zaman abuk olun. Ama grgn ve adamlar ta uzakta," ksa boum boum kolunu douya doru sallad, "at yolu zerinde oturur. ok adam, At Adam-lar'danok." "Bunu nereden biliyorsun?" dedi Gmer. Yal adamn ablak yz ve kara gzleri bir ey belli etmedi ama sesi memnuniyetsizlikle huysuzlamt. "Vahi insanlar vahi, hr ama ocuk deil," diye cevap verdi. "Ben byk bakan Ghn-buri-Ghn. ok ey sayarm: Gkteki yldzlar, aalardaki yapraklar, karanlkta insanlar. Yirmi kere yirmiyi on be kere sayacak adamnz var. Onlarn daha ok var. Byk dv; kim kazanacak? Sonra ok daha fazlas da Ta Evler'in surlar etrafnda yryor." "Heyhat1 ok akllca konuuyor," dedi Theoden. "Sonra bizim izcilerimiz de yol zerine hendekler kazp kazklar koyduklarn syledi. Onlar ani bir saldn ile sprp atamayz." "Ama yine de ok acele etmemiz gerekiyor," dedi Eomer. "Mund-burg yanyor!" "Brak Ghn-buri-Ghn szn bitirsin!" dedi Vahi insan. "Birden fazla yol biliyor. Sizi hi ukur olmayan yollardan gtrecek; hi grgn yrmez orda, srf Vahi insanlar ve hayvanlar. Yollarn ou Ta Ev Halk daha glyken yaplm. Avclarn hayvan eti kestikleri gibi keserlerdi dalan. Vahi insanlar onlann ta yediklerini dnr. Koca yk arabalanyla Druadan'dan Rimmon'a giderlerdi. Artk gitmiyorlar. Unutuldu Yol, ama Vahi insanlar

unutmad. Tepenin zerinden ve gerisinden gider hl, otlarn ve aalann altndan; orada Rimmon gerisinde ve aaya Dn'e sonra yeniden At Adamlar'n yoluna dner. Vahi insanlar size o yolu gsterecek. Sonra siz gor-gn'u ldrp parlak demirle kt karanl sreceksiniz ve Vahi insanlar y ine vahi ormatlarda uyuyacak." Gmer ile kral kendi dillerinde konutular. Sonunda Theoden Vahi Insan'a dnd. "nerinizi kabul edeceiz," dedi. "nk bir ordu dman geride braksak da ne fark eder? Eer Ta ehir decek olursa, bizim de dnmz olmaz. Eer ehir kurtulursa o zaman ork ordularnn kendiliinden yolu kesilmi olacak. Eer sadk biriysen Ghan-buri-Ghn, o zaman sana zengin armaanlar veririz ve sonsuza kadar Yurt'un dostluunu kazanrsn." "l adamlar yaayanlarn dostu olamaz ve onlara armaan veremez," dedi Vahi insan. "Ama eer Rara-nlk'tan sonra yaarsan Vahi ROHtRRtM'lN GELii Insanlar' ormanlarda rahat brak ve bir daha onlar hayvan gibi avlama. Ghn-buri-Ghn seni tuzaa ekmeyecek. O kendi de At Adamlar'n babasyla birlikte gidecek; eer sizi yanl yere gtrrse, onu ldrn." "yle olsun!" dedi Thoden. "Dman ap yola dnmemiz ne kadar zaman alr?" diye sordu Eomer. "Yayan gitmemiz gerekecek eer bize siz nclk edecekseniz; sonra yolun dar olduundan da kukum yok." "Vahi insanlar hzl gider yayan," dedi Ghn. "Yol, oradaki Taa-raba Vadisi'nde drt atn gidecei kadar geni. Vahi insanlar buradan Dn'e afaktan akama kadar yrr." "O halde nclere en az yedi saat vermeliyiz," dedi Eomer; "fakat herkes iin bir on saati hesaba katmak gerekir. Gzden kaan eyler bizi oyalayabilir; ordumuzun hepsi yoladizilirse, tepelerden ktmzda onlan yeniden dzene sokmak ok vakit alabilir. imdi saat ka?" "Kim bilir?" dediTh6oden. "Her yer gece imdi." "Her yan karanlk ama her yer gece deil daha," dedi Ghn. "Gne ktnda onu hissederiz, gizli olduunda bile. Daha imdiden Dou dalanndan trmanyor. Gk tarlalarnda gnn al vakti." "O zaman en ksa zamanda yola kmalyz," dedi Gmer, "yle olsa bile Gondor'un yardmna bugn yetimeyi mit edemeyiz." Merry daha fazla dinlemeyi gereksiz bulup, harekt iin hazrlanmaya gitti. Bu atmadan nceki son safhayd. Ona, atmadan pek fazla insan kurtulabilecek gibi gelmiyordu. Fakat Pippin'i ve Minas Tirith'teki alevleri dnnce kendi korkusunu bastrd. O gn her ey yolunda gitti; onlan pusuya drecek dmann ne sesini, ne soluunu duydular. Vahi Insanlar'n dikkatli avclarndan bir blk dmana kar siper vazifesi grmt, bylece ne orklar ne de dolaan dmanlar tepelerdeki hareketten haberdar olacaklard. Onlar-kuatlm ehre yaklatka k gitgide daha da lolat; Svariler uzun sralar halinde, insanlarn ve atlann kara glgeleri misali geip gittiler. Her blk bir vahi orman adam tarafndan ynlendiriliyordu; fakat yal Ghn kraln yannda yryordu. Harekete geileri umduklarndan daha yava olmutu nk bir yandan yryp bir yandan atlann eken Svariler'in, konakladklar yerin gerisinde ve gizli Taaraba Vadis^jre inerken sk aal srtlarda yollarn bulmas zaman ald. ncler, Amon Dn'in dou yakasnn ardnda uzanan ve 117 116 ROHlRRtM'lN GELii KRALIN DN dizi dizi tepeler arasnda Nardol'dan Dn'e, doudan batya uzanan byk bir boluu rten geni gri allklara vardklarnda gn akama kavuuyordu. ok nceleri bu boluktan oktan unutulmu olan araba yolu geiyordu ve tekrar, ehir'den kp Anrien'den geen ana at yoluna balanyordu; fakat artk, birok insan nesli boyunca aalar burada diledikleri gibi bymler ve yol saysz yllarn yapraklan altnda ufalanm, gmlp yok olmutu. Yine de

allklar Svariler'e, ak atmaya girmeden nce son bir gizlenme midi veriyorlard; nk bunlarn dousunda ve gneyinde kvrm kvrm tepelerin bir araya gelip, kale burlar gibi st ste trmanarak Mindol-luin srtlarnn koca ktlelerini oluturduklar plak ve kayalk tepeler vard; telerinde ise Anduin yolu ve ovalan uzanyordu. n blk durmutu; dierleri de Taaraba Vadisi uurumundan dizi dizi karak etrafa yayldlar ve gri aalar altndaki kamp yerlerine getiler. Kral komutanlar toplantya ard. Eomer, yolu kolaan etsinler diye izciler yollad; ama yal Ghn ban sallad. "At Adam yollamann faydas yok," dedi. "Vahi insanlar, kt havada grlebilecek her eyi grd zaten. Biraz sonra gelip, bana burada anlatacaklar." Komutanlar geldi; sonra aalar arasndan yal Ghn'a, Merry'nin onlan birbirinden ayramayaca kadar ok benzeyen, koncolos biimli adamlar dikkatle kt. Garip, grtlaktan gelen bir lisanla Ghn'a bir eyler sylediler. Ghn hemen krala dnd. "Vahi insanlar ok ey sylyor," dedi. "nce, dikkatli olun! Hl Dn'in gerisinde kampta ok adam var, buradan bir saatlik yolda," kolunu batya, kara iaret kulesine doru sallad. "Fakat Ta Halk'n yeni surlar ile buras arasnda grnrde bir ey yok. Surlarda ok faaliyet var. Surlar ayakta deil artk: Surlar grgn yergrltsyle ve kara demirden sopalarla ykm. Dikkatli deillermi, etraflarnn K'ktmyorlarm. Arkadalar btn yollar koruyor samyokmn; .^onra Ghn garip, gargara yapar gibi bir ses kard; sanki glyor gibiydi. "Gzel haberler!" diye haykrd Eomer. "Bu Karanlkta bile mit yeniden prldyor. Dmanmzn tertipleri onun elinde olmadan bizim iimize yaryor. Bu lanet olas karanlk bile bizim iin bir rt oldu. Ve imdi de, Gondor'u harap etme ve ta ta stnde brakmama arzusu iindeki orklar, benim en byk korkumu da ortadan kaldrm oldular. D surlar uzun sre bize kar dayanabilirdi. imdi esip geebileceiz - eer o kadar ileriye gidebilirsek." "Bir kez daha sana teekkr ederim ormann Ghn-buri-Ghn'," dedi Theoden. "Hem getirdiin haberler, hem de ettiin klavuzluk iin bahtn hep ak olsun!" "ldrn gorgn'ul ldrn ork halkn! Baka hibir sz Vahi tnsanlar' mutlu edemez," diye cevap verdi Ghn "Kt havay ve karanl parlak demirle kovun gitsin!" "Bunlar yapabilmek iin srdk atlarmz bunca rak yola," dedi kral, "kalktmz ey bu. Fakat neler baarabileceimizi sadece yarn gsterecek bize." Ghn-buri-Ghn yere melip, diken diken kalarn topraa de-dirdi, veda ettiinin bir gstergesi olarak. Sonra, ayrlmak istercesine ayaa kalkt. Fakat aniden, deiik bir havay koklayan bir orman hayvanym gibi aalad. Gzlerine bir k geldi. "Rzgr deiiyor!" diye bard; ve bununla birlikte sanki gz ap kapayncaya kadar hem o, hem de arkadalar, bir daha Rohan Svarileri tarafndan grlmemek zere karanlklar iinde kayboldular. ok gemeden uzakta dou tarafnda davullar yeniden uzaktan uzaa gmbrdedi. Yine de ordunun iinde kimsenin gnlne, garip ve sevimsiz grnl olsalar da Vahi insanlarn onlara ihanet edecekleri korkusu dmedi. "Artk klavuza ihtiyacmz yok," dedi Elfmiferi; "nk ordunun iinde ban gnlerinde Mundburg'a at srm olanlar var. Ben bunlardan biriyim. Yola vardmzda, yol gneye doru yn deitirip kasaba topraklarnn surlarna varmadan yedi fersah daha nmzde uzanacak. O yolun byk bir blmnde, yolun her iki yannda da bol bol imenlik vardr. Gondor'un ulaklan, en byk hzlarn bu uzantda yapmay hesaplarlar. Bu mesafeyi byk bir grlt koparmadan abucak aabiliriz." "O halde, madem kt olaylar bekliyoruz ve btn gcmze ihtiyacmz var," dedi Eomer, "imdi dinlenip buradan gece ayrlmamz, bylece gidiimizi yann hava aydnlanaca kadar aydnlandnda ya da beyimiz bize iaret ettiinde varacak ekilde ayarlamamz neririm." Kral buna rza gsterdi ve komutanlar ayrld. Fakat ksa bir sre sonra Elfmiferi geri dnd, "izciler gri ormann gerisinde rapor edecek bir ey bulamamlar beyim," dedi, "iki adamdan gayri: ki l adam ve iki l at." , 118 KRALIN DN

"Ee?" dedi Eomer. "Ne olmu?" "u beyim. Bunlar Gondor'un ulaklarym, biri Hrgon olabilir. En azndan elinde hl Kzl Ok varm ama kafas kesilmi. Ve bir ey daha var. iaretlere gre ldrldklerinde bat ynne doru ka-yorlarm Okuyabildiim kadaryla dman daha o zaman d surda bulmular, ya da geri dndklerinde surlara saldrrken - bu da iki gece nce anlamna gelir, eer detleri olduu zere asken menziller-deki atlar kullanmlarsa. ehir'e varp geri dnm olamazlar." "Eyvah!" dedi Th6oden. "O halde Denethor bizim geliimizi haber almam, gelmemizden midi kesmi olabilir." "Skann gecikmeye tahamml olmaz ama hi yoktansa ge olmas yedir," dedi Eomer. "Sonra belki de bu dar zamanda, insanlar azlaryla konumaya balayal beri kullandklar bu eski atasznn doruluu ilk defa tam anlamyla ortaya kacaktr." Geceydi. Rohan ordusu yolun iki yannda da yava yava ilerliyordu. Mindolluin'in eteklerinden geen yol artk gneye doru dnyordu. Uzakta, neredeyse tam nlerinde kara gkyznn altnda al al bir lt vard ve koca dan yamalar bunun nnde kapkara ykseliyordu. Pelennor'un Rammas'larna yaklayorlard; ama gn henz gelmemiti. Kral nden giden bln ortasnda sryordu atn, etrafnda hanedanndan adamlarla. Elfmiferi'nin atanlar onlar izliyordu; Merry Saklmifer'in artk yerini terk ettiini ve sonunda tam kraln muhafzlarnn arkasna varncaya kadar karanlkta durmadan ileri gittiini fark etti. Aniden durdular. Merry nnde, insanlarn fsltyla konutuklarn duydu. Neredeyse surlara kadar gitmi olan ncler geri dnmt. Krala gittiler. "ok byk yangnlar var beyim," dedi bir tanes. "ehir olduu gibi alevler iinde ve tarlalar dmanlarla dolu. Fakat hepsi saldrya gitmi. Tahmin edebildiimiz kadaryla d surlarda ok az dman braklm; onlar da hibir eyi umursamyor, etraf yakp ykmakla megul." "Vahi Insan'n szlerini hatrlyor musun beyim?" dedi bir bakas. "Bar gnlerinde ben ak bozkrlarda yaardm; adm Widfara' dr, hava bana da haberler tar. Daha imdiden dnmeye balad rzgr. Gney'den taze bir nefes geliyor; iinde denizin yosun kokusu var, belli belirsiz de olsa. Sabah yeni eyler getirecek. Siz surlar ge119 ROHlRRtM'lN GELii liginizde bu fena kokunun zerinde afak skecek."' "Eer doruyu sylyorsan Widfara, bugnlerin gerisindeki yllarda huzur iinde yaayasn!" dedi Th6oden. Yaknnda olan hanedan mensuplarna dnerek, ilk atanlar arasndan da birok kiinin duyabilecei ekilde net bir sesle konutu: "Artk zaman geldi Yurt'un Svarileri, Eorloullan! nnzde dman ve ate var; yurtlarnz ise rak, geride. Yine de, ellerin cephesinde cenk etseniz de, orada semeresini greceiniz zafer sonsuza kadar sizin olacaktr. And itiniz: imdi yerine getirin bunlar beyiniz, topranz ve dostluun birlii adna!" Adamlar mzraklarn kalkanlarna vurdular. "Eomer, olum! Sen ilk atanlan ynet," dedi Theoden; "onlar kraln sanca arkasndan, tam ortadan gidecek. Elfmiferi sen, surlar getikten sonra bln saa ynelt. Grimbold kendi bln sola gtrsn. Geriden gelen blkler de bu bl izlesinler ellerinden geldiince. Dman nerede toplarsa oray vurun. Baka planlar yapamayz, nk henz cephede neler olduunu bilmiyoruz. imdi ileri; karanlktan korkaym demeyin!" n eken blktekiler ellerinden geldiince hzla srdler atlarn nk Widfara nceden ne hissederse hissetsin ortalk hl zifiri karanlkt. Merry atta, Saklmifer'in arkasndayd, sol eliyle tutunmaya alrken sa eliyle de kn iindeki klcn kurtarmaya alyordu. imdi yal kraln szlerinin doruluunu ac ac hissediyordu: yle bir savata sen ne yapacaksn Meriadoc ? "Sadece bunu," diye dnd: "Bir atlya yk olacam ve en iyi artlarda, drtnala giden atlarn ayaklar altnda ezilmeden oturduum yerde oturmay mit edeceim!" D surlarn olduu yere bir fersah kadar kalmt. Ksa bir sre sonra surlara vardlar; Merry iin ok ksa bir sre olmutu bu. Vahi lklar koptu, silahlarn angrts duyuldu ama ok ksa srd. Surlarda eyleen orklar hem azd, hem de armlard; abucak ldrldler

veya savuturuldular. Rammas'n kuzey kapsnn ykntlarnn nnde kral bir kez daha durdu, ilk atan grubu kraln arkasna ve her iki yanna yaklat. Elfmiferi'nin bl sa tarafta olduu halde Sak-lmifer krala yakn bir yerde durdu. Grimbold'un adamlar yana dnerek, surlarn dou tarafnda biraz uzaktaki bir yarktan dolanp girdi. 120 KRALIN DN Merry Saklmi-fer'in arkasndan bakyordu. ok uzakta, belki on mil, belki daha uzak bir mesafede byk bir yangn vard fakat bu yangn ile Svariler arasnda, en yakn noktas bir fersahtan daha uzak olan bir mesafede geni bir yarm ay eklinde alevler ykseliyordu. Karanlk cephede bir eyler daha seebiliyordu ama yine de ne sabahn umudunu grebilmi, ne de, ister deimi olsun ister deimemi, bir rzgr hissedebilmiti. Artk Rohan ordusu sessizce Gondor cephesinde ilerliyor, ayn insanlarn gvenli zannettikleri bir bentin gediklerinden geip kabaran bir sel gibi yava yava ama muntazaman akyordu. Fakat Kara Ko-mutan'n btn akl ve iradesi tamamen dmekte olan ehre eilmiti ve henz ona planlarnda bir atlak olduuna dair ikazda bulunan bir haber ulamamt. Bir sre sonra kral adamlarm biraz douya doru ynlendirdi, kuatmann ateleri arasna ve d cephesine gidebilmek iin. Hl onlara meydan okuyan olmamt ve hl Theoden bir iaret vermemiti. Sonunda bir kez daha durdu. ehir artk daha da yakndayd. Havada bir yank kokusu ve lmn ar glgesi vard. Atlar huzursuzland. Fakat kral Karyele zerine oturmu, hareketsiz, Minas Tirith'in can ekimesini seyrediyordu; aniden byk bir kedere veya korkuya kaplm gibi. Sanki.bzlm, yalanp klmt. Merry de zerine dehet ve kukunun byk arlnn ktn hissetti. Kalp atlar yavalamt. Zaman sanki tereddtle asl kalmt. ok ge kalmlard! ok ge kalm olmak, hi olmamasndan da ktyd! Belki de Theoden ylacak, yal ban eecek ve tepelerde saklanmak iin svacakt. Sonra aniden *Merry de, nihayet, kuku duymayacak biimde hissetti: Bir deiim. Rzgr yzn okuyordu! Ik prldyordu. ok, ok uzakta, Gney'de yuvarlanan, srklenen bulutlar, rak gri suretler eklinde belli belirsiz grlyorlard: Sabah bunlarn gerisinde uzanyordu. Fakat ayn anda bir imek akt, sanki ehir'in altndaki topraktan bir yldrm ykselmi gibi. Kr edici bir an iin, uzakta siyah ve beyaz, gz kamatrarak durdu, en u noktas prldayan bir ine gibi ykseldi; sonra karanlk yeniden kapanrken, tarlalarn zerinden koca bir bum sesi koptu. Bu sesle kraln bklm sureti aniden doruldu. Yeniden uzun ROHlRRlM'tN GELii 121 boylu ve marur grnyordu; zengileri zerinde dorularak yksek bir sesle bard, orada bulunanlarn lml bir adamdan daha nce duymadklar bir berraklkla: Uyann, uyann, Theoden 'in Svarileri! Ktlkler kapmzda: Ate ve katliam! Mzrak savrulacak, kalkan paralanacak, kl gn geldi, kzl gn geldi daha gne domadan! Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Bu szlerle birlikte sancaktan Guthlftan byk bir boru ald ve ona yle byk bir gle fledi ki boru paralara ayrld. Ve derhal, ordudaki btn borular birlikte kaldrlp akdlar; o anda Rohan'n borularnn flenmesi ovada bir frtna, dalarda bir gk grlts gibiydi. Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Kral aniden Karyele'ye seslendi ve at ok gibi ileri frlad. Arkasndan sanca, yani yeil ovadaki beyaz atl bayrak havada dalgaland fakat kral onu geride brakt. Arkasndan hanedannn svarileri imek gibi akt ama kral hep onlardan ok ilerdeydi. Gmer nden gidiyordu, miferindeki beyaz atkuyruu hzndan uuyordu; atanlann ndeki ilk blm sahilde patlayan kpk kpk dalga gibi kkredi ama The"oden'e yetiemiyordu. Delirmi gibiydi adeta; ya da babalarnn cenk lgnl damarlarnda akmaya balamt; Karyele'nin zerinde eskilerin tanrlar gibi duruyordu, tpk dnya daha genken olan Valar savandaki

Muhteem Orome gibi. Altn kalkan ortaya kmt ve o da nesi! Gne'in sureti gibi parlyor, imenler kheyla-nnn ak ayaklarnda yeil alevler oluturuyorlard. nk sabah ermiti, denizden gelen yel ve sabah erimiti; karanlk geri ekilmiti; Mordor'un ordular alayordu, dehet sarmt her yanlarn; katlar ve ldler, hiddetin nallan zerlerinden geti. Sonra btn Rohan ordusu bir arkya balad, bir yandan bitiler, bir yandan ark sylediler nk engin keyfini kartyorlard; zarif ve korkun olan arklarnn sesi ehir'e bile varmt. 123 PELENNOR AYIRLARI SAVAI BLM VI PELENNOR AYIRLARI SAVAI Fakat Gondor'a yaplan saldry yneten ne bir ork komutanyd ne de birekiya. Karanlk ok erken blnmeye balamt, Efendisi'nin tayin ettii tarihten daha nce: O an iin talih ihanet etmi, dnya kar gelmiti; tam elini uzatm tutacakt ki zafer elleri arasndan kayp gidivermiti. Ama onun kolu uzundu. Hl komuta ondayd, byk gleri kullanyordu. Kral, Yzktayf, Nazgl Efendisi olarak bir sr silah vard. Cmlekaps'n brakarak gzden yok oldu. Yurt'tn Kral Theoden, Cmlekaps'ndan Nehir'e uzanan yola varm, ehir'e doru dnmt ve artk ehirden bir mil kadar uzaktayd. Hzn biraz azaltm yeni dmanlar aryordu; silahrleri etrafna topland; Saklmifer bunlarn arasndayd, ilerde, surlara daha yakn yerlerde Elfmiferi'nin adamlar muhasara aletlerinin arasnda dmanlarn ate ukurlarnn iine doru biiyor, kesiyor, sryordu. Hemen hemen Pelennor'un btn kuzey yars istila edilmi, kamplar atee verilmiti, orklar avclarn nndeki srler gibi Nehir'e doru kayorlard; Rohirrim ise, gnllerinin dilediince bir o yana, bir bu yana gidiyordu. Fakat henz kuatmay alaa edememi, Cmleka-ps'na ulaamamlard. Kapnn nnde ok dman vard; stelik ovann dier yarsnda henz dvlmemi ordular bulunuyordu. Gneyde, yolun gerisinde Haradrim'in ana gc bulunuyordu ve burada onlarn atllar kendi bakanlarnn sanca altnda toplanmt. Bakanlar bakt ve artmakta olan kta kraln sancan grd; sancak az ilerideydi ve etrafnda az sayda adam vard. Bunun zerine kzl bir fkeyle yksek sesle haykrd, al zerine kara ylan olan sancan gstererek bir yn adamyla yeil zerindeki ak atn zerine geldi; Gneyliler'in palalarn ekii yldzlarn pnltlarn andrmt. Sonra Theoden onun farkna vard; saldrsn beklemeden Karyele'ye seslenerek dosdoru onu karlamak iin hcum etti. Karlamalarnn grlts muazzam oldu. Fakat Kuzeyliler'in ak iddeti daha bir yanyordu; stelik uzun mzraklanyla gsterdikleri hner daha fazla ve daha acmaszd. Daha azdlar ama Gneyliler arasndan ormandaki ate topu gibi yarp getiler. Kuatmann ortasndan dalp geti Thengel olu Theoden; bakanlarn yere sererken mzra titremiti. Savruluverdi klc ve sancaa doru mahmuzlad atn, gnderi ve sancaktan biti; kara ylan dt. O zaman ldrlmeden braklm olan svarilerin hepsi dnerek uzaklara kat. Fakat o da ne! Aniden hametinin tam ortasnda kraln altn kalkan karard. Yeni doan sabaha gkyznden bir leke dt. Etrafna karanlk kt. Atlar gerileyerek kinedi. Eyerlerinden yere den adamlar yerde srndler. "Buraya! Buraya!" diye bard Theoden. "Kalkn Eorloullan! Korkmayn karanlktan!" Fakat dehetle ldran Karyele aha kalkt, bolua tekmeler savurup byk bir lkla yana dt: Kara bir ok delip gemiti onu. Kral atn altnda kald. Koca glge, den bir bulut gibi alald. Ve bakn hele! bu kanatl bir yaratkt: Eer bir ku idiyse, o zaman btn dier kulardan daha byk ve plakt, ne ty ne dikeni vard ve geni kanatlan da boynuzlu parmaklar arasna gerilmi deriden alara benziyordu; ok pis kokuyordu. Belki de daha eski bir dnyann yaratyd; cinsi Ay'n altnda unutulmu souk dalarda eylemi, bu gnlere kadar gelebilmi ve iren yuvasnda, erre meyilli bu

zamansz son yavrusunu yetitirmiti. Karanlklar Efendisi onu alm, sonunda uan btn dier eylerin ok tesinde byynceye kadar kt etlerle beslemiti; sonra da onu hizmetkrlarna binek olarak vermiti. Alald, alald, sonra parmakl an katlayarak atlak bir lk att, Karyele'nin bedeni zerine kondu, penelerini batnp uzun ve plak boynunu uzatt. zerinde bir ekil oturuyordu, siyah pelerinli, kocaman ve tehdit-kr. elikten bir ta tayordu fakat cbbesiyle, tacn kenan arasnda, gzlerinin lmcl prltsndan baka hibir ey grnmyordu: Nazgl Efendisi. Havaya dnm, karanlk bozulmadan nce bineini arm ve sonra tekrar geri dnmt, etrafa felaket saarak, midi mitsizlie, zaferi lme evirerek. Kocaman kara bir topuz kullanyordu. Fakat Thdoden tamamen yzst braklmamt. Hanedanndan T 125 PELENNOR AYIRLARI SAVAI 124 KRALIN DN olan silahrler ya etrafnda katledilmi olarak yatyordu ya da ldran kheylanlar gemi azya alp onlar uzaklara tamlard. Yine de hl orada duran biri vard: Gen Saklmifer, sadakati korkusuna baskn km, alyordu nk beyini babas gibi severdi. Btn saldn boyunca Merry onun arkasnda hi yaralanmadan tanmt, ta ki Glge gelinceye kadar; o zaman Yeltay iine dt dehetle onlar atm imdi de ovada deliler gibi koturuyordu. Merry afallam bir hayvan gibi emeklemeye balad; zerinde yle byk bir dehet vard ki etraf gremiyor, midesi bulanyordu. "Kraln adam! Kraln adam!" diye haykryordu ierden kalbi. "Onun yannda kalmalsn. Sizi babam sayyorum, demitin ona." Fakat iradesi hi cevap vermedi, bedeni titredi. Gzlerini ap, yukar bakmaya cesaret edemedi. Sonra aklna dm karanln arasndan Saklmifer'in sesini duyduunu sand; ama o anda ses bir tuhaf gelmiti, tand baka bir sesi artryordu. "Ykl karmdan le kargalarnn ba, iren yaratk! lleri rahat brak!" Souk bir ses cevap verdi: "Nazgl ile avnn arasna girme! Yoksa seni sran geldiinde ldrmem. Alr, btn karanlklarn gerisinde etlerinin yenip bitirilecei, kuruyarak bzen aklnn Kapaksz Gz nnde plak braklaca feryat evlerine tarm." Bir kl sakrdad knndan ekilirken. "Ne istersen onu yap; ama buna engel olacam eer elimden gelirse." "Engel olmak m? Seni ahmak seni. Hibir lml adam bana engel olamaz!" Sonra Merry, o saatte duyduu seslerin en garibini duydu. Sanki Saklmifer glyordu; berrak sesi eliin akrts gibiydi. "Ama adam deilim ki ben! Karnda bir kadn var! Eomund'un kz owyn' im ben. Sen benim ile beyim, hmm arasnda duruyorsun. Ykl, eer lmsz deilsen! Yoksa canl da olsan, kara bir lmemi de olsan bierim seni, eer ona dokunursan." Kanatl yaratk kza doru bir lk att ama Yzktayf hi cevap vermedi; sessizdi, sanki ani bir kuku duyarm gibi. Bir an iin hayretin ta kendisi baskn kt Merry'nin korkusuna. Gzlerini at ve birden karanlk k'alkverdi gzleri zerinden. Orada, ondan birka adm ileride koca hayvan oturuyordu ve etrafndaki her ey karanlk gibiydi; zerinde Nazgl Efendisi mitsizliin glgesi gibi ykseliyordu. Biraz sol tarafta, yz onlara dnk Merry'nin Saklmifer dedii kii duruyordu. Fakat kendini gizledii mifer dmt bandan; bandan kurtulmu parlak salar soluk altn ltsyla omuzlarnda prldyordu. Deniz gibi gri olan gzleri sert ve insafszd; yine de yanaklarnda gzyalar vard. Elinde bir kl vard; kalkann dmannn gzlerinin dehetine kar kaldrmt. Eowyn idi bu; hem de Saklmifer. nk Merry'nin aklnda, Dun-harrovv'dan ayrlrken

grd yzn ans imek gibi akt: Hi umudu olmadan, lm aramaya giden birinin yz. Gnln acma duygusu ve byk bir merak ald ve aniden soyunun o yava tutuan cesareti uyand. Ellerini skt. Bu kadar zarif, bu kadar umutsuz olan bu kz lmemeliydi! En azndan tek bana, yardm grmeden lmeyecekti. Dmann yz ona dnk deildi ama o hl, ya o lmcl gzler zerine derse korkusuyla hareket etmeye pek cesaret edemiyordu. Yava yava yan tarafa doru emeklemeye balad; fakat kuku ve garazla tm dikkatini nnde duran kadna vermi olan Kara Komutan, ona amur iinde debelenen bir solucandan fazla bir nem vermedi. Aniden koca hayvan iren kanatlarn rpt; yarattklan rzgr pis kokuluydu. Tekrar havaya srad ve sonra hzla, lk atarak gagas ve peneleriyle saldrarak Eowyn'in zerine inmeye balad. Yine de rkmedi Rohirrim'in kz, krallarn ocuu, ince ama elik bir bak gibi, zarif ama korkun Eowyn. Hzla bir darbe indirdi, ustaca ve lmcl. Uzanm boynu ikiye ayrd ve kesilen kelle bir ta gibi dt. Koskoca ekil arpp yklrken geriye doru srad, geni kanatlar gerildi; topraa kt; onun dyle glge geip gitti. Kzn etrafna klar dkld ve sa gne nda parlad. Yknt iinden Kara Svari uzun boyuyla doruldu, tehdit edercesine, kzn zerinde ykseldi. Kulaklar zehirin kendisiymiesine sran bir nefret hayknyla topuzunu indirdi. Kzn kalkan bin paraya blnd, kolu da krlmt; tkezlenip dizleri zerine dtU. Kara Svari zerine bir bulut gibi eildi, gzleri prldyordu; topuzunu ldrmek iin kaldrd. Fakat aniden o da can acsndan bararak ileriye doru tkezledi; darbesi boa gitti ve yere savruldu. Merry'nin klc onu arkadan vurmutu, kara pelerinini yrtp zrhl yeleinin altna girerek o koca dizinin arkasndaki kirii paralamt. "Eovvyn! Eovvyn!" diye bard Merry. Kz sendeleyerek, btn 126 KRALIN DN 127 PELENNOR AYIRLARI SAVAI abasyla ve son gcyle klcn ta ile pelerin arasna indirdi, o koca omuzlar nnde eilmiken. Kl kvlcmlar saarak parampara oldu. Ta, bir takrtyla yuvarland gitti. owyn ne, dmannn zerine devrildi. Ama o da ne! Pelerin ve zrhl yelek botu. Artk biim-sizce yrtlm ve atlm bir halde uzanyordu yerde; derken tyler rpertici bir lk ykseldi, tiz bir uluma sesi halinde azalarak rzgrla birlikte geip gitti; lp giden bedensiz, ince ses yutulup yok oldu ve bu dnyann o anda bir daha da hi duyulmad.. Orackta, lenlerin ortasnda duruyordu hobbit Meriadoc, gn -ndaki bir bayku gibi gzlerini krptra krptra, nk gzyalar kr etmiti onu; buular arasndan, orada uzanm hi kprdamadan yatmakta olan Eowyn'in zarif salarna bakt; sonra zaferinin tam ortasnda dm olan kraln yzne de bakt. nk Karyele can ekiirken yuvarlanarak kraln zerinden kalkmt; ama yine de sahibinin felaketine neden olmutu. Bunun zerine Merry eilerek pmek iin kraln elini kaldrd ve o da ne! Theoden gzlerini at; gzleri berrakt ve zorlanarak da olsa sakin bir sesle konutu. "Elveda Efendi Holbitla!" dedi. "Bedenim krld. Atalarma gidiyorum. Ve artk, onlarn o kudretli topluluklarnda bile utanmayacam. Kara ylan drdm. mitsiz bir sabah, mutlu bir gn ve altn bir gn batm!" Merry konuamad, yine gzyalarna boulmutu. "Affet beni beyim," dedi sonunda, "emirlerine uymadysam ve seninle ayrlrken alamaktan baka bir hizmet sunamadysam sana..." Yal kral glmsedi. "zlme! Affedildin. Yrekli kiilere dizgin vurulamaz. Artk kutlu bir yaamn olsun; aznda piponla huzur iinde otururken beni hatrla! Artk seninle Tekev'de oturamayacam sz vermi olduum gibi, veya senin ot bilimini dinleyemeyeceim." Gzlerini kapatt, Merry onun yannda boynunu eerek selama durdu. Sonra kral yeniden konutu. "Gmer nerede? nk gzlerim kararyor, gitmeden nce onu grmek isterim.

Benden sonra kral o olmal. Sonra Eowyn'e de haber yollamak istiyorum. O, benim ondan ayrlmam istememiti, artk onu gremeyeceim, benim iin kzmdan da stnd." "Beyim, beyim," diye balad Merry kekeleyerek, "o..." fakat tam o anda byk bir grlt koptu; etraflarnda borular, borazanlar tp duruyordu. Merry etrafna baknd: Sava ve yanndaki btn dnyay unutmutu; aslnda ksack bir sre nce olduu halde kraln dt yere atn sreli saatler gemi gibi geliyordu ona. Fakat imdi, ok yaknda balayacak byk bir arpmann tam ortasnda yakalanma tehlikesi iinde olduklarn grd. Dmann yeni gleri Nehir'deki yoldan byk bir hzla ilerliyor, surlarn altndan da Morgul alaylar geliyordu; gney ynnden nde atllar, arkada piyadeler Harad'llar geliyor, bunlarn arkasnda da zerlerinde sava kuleleriyle mumcularn koca srtlan ykseliyordu. Fakat kuzeyden Eomer'n ak sorgucu, tekrar bir araya getirip kumanda ettii koca Rohirrim cephesinin ban ekiyordu; ehir'deki btn insan gc dar kmt, Dol Amroth'un gm kuusu ncler tarafndan tanyor ve dman Cmlekaps'ndan sryordu. Bir an iin u dnce Merry'nin aklndan szlp geti: "Gandalf nerede? Burada deil mi? Kral ve Eowyn'i kurtaramaz myd?" fakat tam o srada Gmer aceleyle srd atn; yannda hanedandan hayatta kalan silahrler de vard ve artk atlarna hkim olabiliyorlard. Kt hayvann orada yatan leine hayretle bakakaldlar; kheylanlan yaknna gitmiyordu. Fakat Eomer eyerinden atlad; kraln yanma gelip sessizce durduunda zerine bir keder ve yeis kmt. Sonra silahrlerden biri kraln sancan orada lm yatan bayraktar Guthlf in elinden alarak havaya kaldrd. Thoden gzlerini yava yava at. Sanca grerek onun Eomer'e verilmesi gerektiini anlatt iaretle. "Selam sana Yurt'un Kral!" dedi. "imdi zafere sr atn! owyn'e benim iin veda et!" Ve bylece ld, Eovvyn'in yannda yatmakta olduunu bilmeden. Yaknda olanlar alamaya baladlar yle haytara-rak: "Thfoden Kral! Theoden Kral!" Fakat Eomer onlara yle dedi: Yas tutmayn ok! Kudretliydi len, anna yakr oldu sonu. Hy ykseldiinde alayacak kadnlar ardndan. imdi cenk aryor bizi! Yine de kendisi de alyordu konuurken. "Silahrleri burada kalsn," dedi, "ve atma zerinden gemesin diye bedenini an ile alandan tasnlar! Evet, burada yatan kraln dier adamlarn da." Katledilmi olanlara bakt isimlerini bir bir sayarak. Sonra aniden kzkarde128 KRALIN DN i ovvyn'i grd yatt yerde, onu tand. Bir an iin, tam haykracakken bir ok ile kalbi paralanan bir adam gibi durdu; sonra yz l gibi bembeyaz kesildi; iinde souk bir hiddet ykseldi, yle ki bir sre istese de konuamad. zerine cin arpm gibi bir hal geldi. "owyn, Eowyn!" diye bard en sonunda. "owyn nasl vardn buraya? Bu ne biim bir delilik, ne biim bir eytanlk? lm, lm, lm! lm alsn hepimizi!" Sonra kimseye danmadan, ehir'den gelen adamlarn yaklamasn beklemeden dmanlarnn koca ordusunun n cephesine dosdoru mahmuzlad atn ve saldrnn balamas iin yksek sesle haykrd. Sava alannn zerinde berrak sesi gmbrdetti arsn: "lm! Srn, srn atlarnz ykma ve dnyann sonuna!" Bununla birlikte ordu harekete geti. Fakat Rohirrim artk ark sylemiyordu. Tek bir sesle, olanca gleriyle, korkun bir biimde lm.'.diye hay kryorlard; sava byk bir aknt gibi hz kazanarak gm krallarnn etrafndan toparlanp geti ve gneye doru grledi. Ve hobbit Meriadoc hl orada durmu, gzyalar arasnda gzlerini krptryordu; kimse onunla konumamt; aslnda ona kulak asan yok gibiydi. Gzyalarn aceleyle silerek Eovvyn'in ona vermi olduu yeil kalkan almak iin eildi; kalkan arkasna ast. Sonra elinden den klcna baknd; nk darbesini indirirken kolu uyumutu ve artk sadece sol elini kullanabiliyordu. Ama o da ne! Silah orada duruyordu da keskin ksm atee srlm kuru bir dal gibi ttyordu; o bakarken kl bzt, bzt ve yok oldu. Byle yok olup gitti Hyk Yaylalan'nn klc, Batelli'lerin eseri. Ama klcn kaderini,

Dnedain henz genken ve dmanlarnn en belli bal korkular Angmardiyan ile bu diyarn byc kral olduu zamanlarda, Kuzey Krallfnda uzun sre nce yava yava yapm olan kii bileydi, mutlu olurdu. Baka hibir kl, isterse ok daha kudretli eller tarafndan kullanlm olsun, o dmanda yle ac bir yara aamaz, lmsz etini yaramaz, onun iradesinin grnmeyen gcn dokuyan byy bozamazd. Adamlar kral kaldrmlard artk; mzrak sopalarnn arasna pelerinlerini sererek onu ehir'e doru tayacak bir sedye yaptlar ida-reten: dierleri de Eowyn'i kibarca kaldrd ve onu da kraln ardndan 129 PELENNOR AYIRLARI SAVAI tad. Fakat kraln hanedanna mensup adamlar henz sava alanndan getiremiyorlard; nk kraln silahrlerinin yedisi dmt orada, balar D6orwine de aralarndayd. Bylece onlar dmanlarndan ve o kt hayvandan ayr bir yere uzatp etraflarna mzraklar yerletirdiler. Daha sonra, her ey olup bittikten sonra geri dnerek orada bir ate yakp hayvann leini yaktlar; fakat Karyele iin bir mezar kazarak, mezara zerinde Gondor ve Yurt dillerinde u yazlarn kaznm olduu bir ta diktiler: Sadk bir hizmetkrd ama efendisinin felaketi oldu yine de, Tezayan tay, hzl Karyele. Uzun ve yeil bitti Karyele'nin mezar zerindeki otlar, ama o hayvann yakld yerdeki toprak hep kara ve plak kald. Artk yava yava ve hznle yryordu Merry tayclarn yannda; atmaya kulak asmyordu. Yorgundu, ac iindeydi ve elleri, kollan, bacaklar sanki yormu gibi tir tir titriyordu. Denizden byk bir yamur geldi; sanki her ey Thoden ve Eowyn iin alyor, ehir' deki yangn gri gzyalaryla sndryordu. Derken puslar arasndan Gondor'lulann nclerinin gelmekte olduunu grd. Dol Amroth Prensi Imrahil srd atn ve onlarn nnde dizginlerini ekti. "Yknz nedir Rohan'n insanlar?" diye bard. "Theoden Kral," diye cevap verdiler. "ld. Fakat EomerKral ynetiyor artk cengi: Ak sorgucu rzgrda dalgalanan o." Bunun zerine prens atndan inerek krala ve kraln byk saldrsna hrmeten tabutunun yannda diz kp alad. Sonra ayaa kalkarak Eowyn'e bakt ve aknlklar iinde kald. "Burada bir kadn var galiba?" dedi. "ihtiyacmz karsnda Rohirrim kadnlar da m savaa geldi?" "Hayr! Bir teki sadece," diye cevap verdiler. "Hanm ovvyn'dir o, Eomer'n kzkardei; bu saate kadar onun geldiinden haberimiz yoktu, imdi kahroluyoruz bu yzden." Sonra prens, yz solgun ve souk da olsa onun gzelliini grerek, daha yakndan bakmak iin eilirken kzn eline dedi. "Rohan' llar!" diye bard. "Aranzda hi hekim yok mu? lmcl bir yara ile yaralanm olabilir ama kanmca hl yayor." Kolundaki parlatlm kol zrhn kzn souk dudaklarna gtrd: zrhn zerinde an131 130 PELENNOR AYIRLARI SAVAI KRALIN DN o ak grlebilen minik bir buu olumutu. "Artk aceleye ihtiya var," dedi ve birini hemen ehir'e geri yollad yardm getirmesi iin. Kendisi ise lm olana eilerek veda etti ve atma atlayarak savaa gitti. Artk atma Pelennor tarlalarnda btn iddetiyle artmaya balamt; silahlarn grlts ara varyordu adamlarn haykrlar ve atlarn kinemeleriyle. Borular ttrlyor, borazanlardan kulaklar trmalayan sesler kyor, mmak'lar savaa srlrken briiyorlard. ehir'in gney surlar altnda Gondor'un piyadeleri, hl burada byk bir g halinde

toplanm bulunan Morgul alaylaryla karlamlard. Fakat svariler douya omer'n imdadna gittiler: Anahtarlar Muhafz, Lossarnach Beyi Uzun Hurin, Yeil Tepeler'den Hirluin ve etrafnda silahrleriyle zarif Prens Imrahil. Rohirrim onlarn yardmna ok abuk gelemedi; nk ans o-mer'e kar dnm, hiddeti kendisine zarar vermiti. Saldrsmdaki o byk hiddet dmanlarnn n safn hemen hemen tamamen alaa etmi ve Svarilerin gen eklinde ilerleyen byk kmesi Gneyli-ler'in saflarndan geerek atllarn malup etmi, piyadelerini mahvetmiti. Fakat mmak'lann gittii yere atlar gitmiyor, rkyor, yoldan sapyorlard; byk canavarlarla dvlmemiti, onlar savunma kuleleri gibi duruyorlar, Haradrim onlarn etrafnda toplanyordu. Ve eer Rohirrim saldrrken Haradrim'den kere daha az sayda idiyse bile, ksa bir sre sonra durumlar daha da kt oldu; nk artk Os-giliath'tan sava alanna yeni gler akmaya balamt. Bunlar buraya ehir'i ve Gondor'u yamalamak iin toplanm ve komutanlarnn emrini bekliyorlard. Komutanlar artk yok edilmiti; fakat Mor-gul'un vekili Gothmog onlar bu karkln iine atmt; baltalaryla Doulular, Khand'n Variag'lan, allar iinde Gneyliler, Uzak Harad' dan beyaz gzl, krmz dilli yan deve benzeyen kara renkli adamlar. Kimisi imdi Rohirrim'in ardndan aceleyle gidiyor, dierleri Gondor'un glerini durdurmak ve Rohan'a katlmalarna mani olmak iin bat tarafn tutuyorlard. Gn byle balayp Gondor'un aleyhine dnm, mitleri azalrken ve len zamanlarnda artk byk bir rzgr eser, yamur kuzeye koar ve gne parlarken ehir'den yeni bir haykr iitildi. O berrak havada surlardaki gzcler dehet veren yeni bir grntye tank oldular ve son umutlan da kendilerini terk etti. nk Anduin, Harlond'daki kvamndan yle akyordu ki ehir'den bakan adamlar birka fersah boyunca nehiri uzunlamasna grebiliyorlard; gzleri keskin olan biri, gelen herhangi bir gemiyi yaklarken grebilirdi. Ve o yne bakarak dehetle banyorlard; pml pm\ akarsu zerinde kapkara bir filonun rzgrla geldiini grmlerdi: Kadrgalar ve bir sr krekli ar gemi ve meltemde bel bken kara yelkenler. "Umbar Korsanlar!" diye bant adamlar. "Umbar Korsanlan! Bakn! Umbar Korsanlan geliyor! Demek ki Belfalas dm, Ethir de; Lebennin de gitti. Korsanlar zerimize geldi! Bu kr talihin son darbesi!" ehir'de kumanda edecek kimse kalmad iin, kimisi geliigzel anlara koarak alarm verdi; kimisi askerlerin geri ekilmesi iin borazanlar fledi. "Surlara geri gelin!" diye bardlar. "Surlara geri gelin! Her yer baslmadan geri gelin!" Fakat gemilere hz kazandran rzgr onlann btn feryatlarn uzaa tad. Geri Rohirrim'in ne haberlere, ne de alarma ihtiyac vard. Hepsi kendiliklerinden kara yelkenleri gayet iyi grebiliyorlard. nk Eo-mer artk Harlond'dan ancak bir mil kadar uzaktayd ve arkasndan yeni dmanlar kaynaarak gelip onlann Prens'le balantsn keserken, karlat ilk dmann byk basks onunla liman arasnda kalmt. imdi Nehir'e bakyordu; iindeki btn mit ld ve biraz nce kutsad rzgra imdi lanet etmeye balad. Fakat Mordor'un ordulan yreklenmilerdi; yeni bir heves ve taknlkla dolarak bara ara saldrya getiler. omer'in ruhu sertlemi ve akl bir kez daha almt. O tarafa gelebilecek btn adamlan sanca altnda toplayabilmek iin borula-n aldrd; nk en azndan byk bir duvar oluturmay dnyordu; dayanabildii kadar burada kalp, dnceye kadar yerde savamay, Bat'da son Yurt Kral'n hatrlayacak hibir adam kalmayaca halde, Pelennor krlarnda arklara geecek iler baarmay dnyordu. Bylece yeil tepecie srerek atn buraya sancan dikti ve Ak Atl sancak rzgrda rpnmaya balad. Kukudan, karanlktan kp gnn douuna klcm ekip geldim gnete ark syleyerek. Umudun bittii kalplerin krld yere srdm atm: Gazaba, ykma ve kzl bir guruba vardm imdi! WF 9 132 KRALIN DN 133

PELENNOR AYIRLARI SAVAI Bu msralar okudu ama yine de bunlar sylerken gld. nk bir kez daha savan arzusunu duyuyordu iinde; henz yaralanma-mt, genti ve krald: Dm bir halkn kral. Ama daha mitsizliine glmesi sona ermeden bir kez daha kara gemilere bakt ve onlara meydan okuyarak klcn kaldrd. Sonra bir hayrettir ald Eomer'i; byk de bir coku; klcn gnee doru frlatt ve tekrar yakalarken arklar syledi. Btn gzler onun bakn izledi ve o da ne! En ndeki gemide byk bir bayrak ald, gemi Harlond'a doru dnerken rzgr bu bayra gzler nne serdi. Ak Aa iek amt bayrakta, Gondor iin; fakat etrafnda Yedi Yldz vard ve zerinde bir ta, yani Elendil'in saysz yldr hibir hkmdarn kullanmad nian. Ve yldzlar gne nda alev alevdi nk Elrond'un kz Arvven tarafndan' deerli talarla ilenmiti; ta da sabah nda parlak grnyordu nk mithril ve altndan yaplmt. Byle varmt Isildur'un varisi Arathorn olu Aragorn llerin Yolu'ndan Gondor krallna, Deniz'den gelen yelle tanarak; Rohir-rim'in cmb bir kahkaha seli ve kllarn imei; ehir'in neesi ve aknl ise borazanlann mzii ve anlarn sesi olmutu. Fakat Mordor'un ordularn bir delilik sarmt ve kendi gemilerinin dmanlaryla dolu olmas onlara bir eit by gibi gelmiti; kaderin gelgitlerinin kendi aleyhlerine dndn ve sonlarnn yakn olduunu anlaynca zerlerine kara bir korku dt. Douya srdler atlarn Dol Amroth'un silahrleri, nlerinde dman srerek: Dev adamlar, Variag'lar ve gne ndan nefret eden orklan. Gneye ilerledi Gmer; adamlar onun gz nnde katlar ve rs ile eki arasna ksldlar. nk artk adamlar gemilerden Harlond iskelelerine atlyorlar ve kuzeye doru bir yldrm gibi esiyorlard. Legolas ve elinde baltas ile Gimli de geldi; ve Leben-nin, Lamedon ve Gney tmarlarndan bahadr halkn yneten sanca-yla Halbarad ve Elladan, alnnda yldzlaryla Elrohir ve Kuzeyin Kolcular, ar elli Dnedain. Fakat hepsinin nnden yeni tututurulmu bir ate gibi parlayan Batnn Alevi Anduril, yani en az eskisi kadar lmcl dvlm Narsil ile Aragorn gidiyordu ve alnnda Elendil'in Yldz vard. Ve bylece sonunda Eomer ile Aragorn savan ortasnda bulutular; kllarna yaslanarak birbirlerine baktlar; memnundular. "Aramzda Mordor'un btn ordular olduu halde byle bulutuk ite yine," dedi Aragorn. "Borukent'te byle sylememi miydim?" "yle konumutun," dedi Eomer, "fakat umut insanlar genellikle kaldrr ve o zamanlar ben senin uza gren bir kii olduunu bilmiyordum. Yine de beklenmedik anda gelen bir yardm iki kere kutlu olsun; dostlarn karlamas daha nce hi byle nee dolu olmamtr." Ve birbirlerinin ellerini kavradlar. "Daha iyi bir zamanda da olamazd," dedi Eomer. "ok da erken gelmedin arkadam. ok kayp ve zntler geldi bamza." "O halde, haydi bunlarn cn alalm bu konuda konumadan nce!" dedi Aragorn, ve birlikte savaa srdler atlarn. Hl nlerinde zorlu bir dv ve uzun bir ura vard; nk Gneyliler hem cesur hem de salam insanlard ve aresizlikleri iinde hiddetliydiler de; Doulular da gl, savata pimi, aman dilemeyen insanlard. O yzden, kh burada, kh orada, yanm bir mtemilat veya ambarn yannda, bir tepecikte veya toprak yn zerinde, surlarn altnda veya alanda hl bir araya toplanmaya devam ettiler, saldrdlar ve gn geip gidinceye kadar dvtler. Sonra, sonunda Gne Mindolluin'in ardndan batt ve btn gkyzn byk bir yangnla doldurdu, bylece tepeler ve dalar kanla boyanm gibi oldu; Nehir'den ate akyordu ve gece kerken Pelen-nor otlar al al uzanyordu. Ve tam o saatte Gondor Meydan Sava bitmiti; Rammas'n emberi iinde canl tek bir dman kalmamt. lmne veya Nehir'in kzl kpnde boulmak iin kaanlar hari hepsi kltan gemiti. ok az douya doru Morgul veya Mordor'a gidebilmiti; Haradrim lkesine ise uzaktan bir masal ulamt sadece: Gondor'un hiddetinin ve dehetinin bir sylentisi. Aragorn, Eomer ve mrahil ehir Cmlekaps'na doru geri srdler atlarn; artk yorgunluktan ne sevinecek, ne zlecek durumdaydlar. Bu hi yara almamt; nk

byleydi onlann yazglar ve bileklerinin gc ile hneri; gerekten de ok az kii onlara dayanabilmi veya hiddetleri srasnda yzlerine bakabilmiti. Fakat dierlerinin ou yaralanm, sakatlanm veya sava alannda lmt. Baltalar atndan inmi tek bana dven Forlong'u bimiti; okularn canavarlarn gzlerini vurmalar iin ynetirken mmaklan. saldrnca hem Morthond'lu Duilin, hem de kardei inenerek lmlerdi. Ne zarif Hirluin dnebilmiti Pinnath Gelin'e, ne Grimbold Grimsr 134 KRALIN DN lade'e, ne de bklmez bilekli Halbarad Kuzey topraklarna. n olmayan, isimsiz az insan gmedi, ister komutan-olsun, ister er; nk bu ok byk bir savat ve bu savata btn olup bitenleri anlatan hibir yk yazlmamtr daha. Sonradan, ok zaman sonra Rohan'da bir destanc Mundburg Hykleri'nden sz etti trksnde: Tepelerde nlayan borular duyduk, Gney krallnda parlyordu kllar. Kheylanlar sabah rzgr gibi Dald Stoningland'a. Cenk oldu. Orada dt Bakomutan Theoden, kudretli Thengelolu, dnmedi bir daha altn saraylarna ve Kuzey krlarndaki yeil otlaklara. Harding ve Guthldf, Dnhere ve Deonvine, yiit Grimbold Herefara ve Herubrand, Horn ve Fastred dvp dtler orada, o uzak lkede: Mundburg Hykleri altnda, kfler iinde yatyorlar imdi yoldalar Gondor bey teriyle. Ne zarif Hirluin dnebildi deniz kysndaki tepelere, ne de yal Forlong dnd zaferle Arnach'a, lkesinin iekli vadilerine; Derufn ve Duilin, uzun boylu okular, dnemediler kara sulara, dalarn glgesindeki Morthond gllerine. Beyler ve erler kabul ettiler sabah vakti ve gn sonunda lm. Uzun zamandr uyurlar imdi Ulu Nehir kysnda, Gondor'un imenleri altnda. imdi gzyalar gibi, parlayan gm gibi akan su, oO gn kpkzl gdyordu: Gnbattmyla alevlenmiti kana boyaliKpkler; iaret kuleleri gibi yanyordu dalar akam vakti; Rammas Echor'a al al dyordu i. BLM VII DENETHOR'U YAKMAK N ATILAN ODUNLAR Cmlekaps'ndaki kara glge ekildikten sonra bile Gandalf kprdamadan durdu. Fakat Pippin, sanki zerinden byk bir yk kalkm gibi ayaa kalkt; borular dinleyerek ayakta durdu ve kalbinin mutluluktan infilak edebileceini hissetti. Bir daha hibir zaman, uzaktan gelen bir boru sesini gzleri yaarmadan dinleyemedi. Fakat o anda birden grevi geldi aklna ve ileri doru koturdu. Ayn anda Gandalf kprdad ve Glgeyele'yle konutu; tam Cmlekaps'ndan geip gitmek zereydi. "Gandalf, Gandalf!" diye bard Pippin; Glgeyele durdu. "Burada ne aryorsun?" dedi Gandalf. "Siyah ve gm giyenlerin, efendileri izin vermedike Hisar'dan ayrlmamalar ehir'in bir kural deil mi?" "zin verdi," dedi Pippin. "Beni salverdi. Ama ben korkuyorum. Orada ok korkun bir ey olabilir. Hkmdar akln kaybetti, diye dnyorum. Korkarm hem kendini, hem de Faramir'i ldrecek. Bir eyler yapamaz msn?" Gandalf alan kapdan bakt; daha imdiden sava alannda artmaya balayan atma seslerini duyabiliyordu. Yumruklarn skt. "Gitmem lazm," dedi. "Kara Svari ortalarda; hl bize zarar verebilir. Hi vaktim yok." "Ama Faramir!" diye bard Pippin. "O lmedi, onu canl canl yakacaklar eer biri onlar durdurmazsa." "Canl canl m yakacaklar?" dedi Gandalf. "Neymi bu hikye byle? abuk abuk anlat!" "Denethor Mezarlar'a gitti," dedi Pippin, "Faramir'i de gtrd ve hepimizin yanacan sylyor; beklemeyecekmi, odunlar atp kendini yaktracak, Faramir'i de. Adamlar odun ve ya getirmeleri

136 KRALIN DN iin gnderdi Bunu Beregond'a syledim ama korkarm o bulunduu yerden ayrlmaya cesaret edemeyecek Nbetteydi Sonra zaten o ne yapabilir ki7 Byle kt Pppn'n yks azndan, bir yandan uzanp titreyen ellerle Gandalf m dizine dokunurken "Faramr' kurtaramaz msn'1 "Belki kurtarabilirim,' dedi Gandalf, "ama eer onu kurtarrsam dierleri lecek korkarm Evet, gelmem lazm geliyor, baka hibir yardm ona ulaamaz Fakat bu i, ktlk ve hzne neden olacak Kalemizin iinden bile vurabiliyor Dman bizi nk u anda ibanda olan onun iradesi " Sonra kararn verdikten sonra hzla harekete geti Pppn yakalayp nne yerletirerek tek bir szle Golgeyele'y dondurdu Mnas Trth m trmanan caddelerinden takrdayp getiler arkalarndaki sava seslen ykselirken Her yerde adamlar yeislerinden ve korkularndan kurtularak silahlarn kapyorlar, birbirlerine yle sesleniyorlard Rohan geldi1" Komutanlar haykryor, blkler toplanyordu, ou Cumlekaps'ndan kmaya balamt bile Prens tmrahl ile karlatlar, Prens onlara seslendi Ne yana imdi Mthrandr'' Rohrrm Gondor krlarnda dvyor1 Bulduumuz butun gc bir araya getirmeliyiz " "Daha da fazlasna ihtiyacnz var," dedi Gandalf "Elinden geldiince tez git lk frsatta geleceim Fakat Hkmdar Denethor iin vapmam gereken acil bir i var Hukumdar'n yokluunda kumanday sen al1 Yollarna devam ettiler, trmanp Hsar'a yaklatka yzlerine arpan rzgr ve gney gnde artmakta olan bir hissettiler, uzaktaki sabahn prltsn yakaladlar Fakat nlerinde ne gibi bir ktln olduunu bilmediklerinden ve ok ge kalm olmaktan korktuklarndan bu onlara ok az bir mit getirdi "Karanlk geiyor," dedi Gandalf, "ama ehir in u/erne hl tm arl) la km duruyor" Hisarn kapsnda nbetiye rastlamadlar Demek ki Beregond sztm, dedi Pppm biraz daha fazla mitle Dnerek Kapal Kap ya giden yol boyunca h/ld ilerlediler Kap azna kadar ak duyo du kapc yere serilmiti Kapc ldrlerek anahtar alnmt Dman in 1 dedi Gandalf 'Byle ilere baylr Dostu dosta drmek, gonullerdek kargaa yznden blnen sadakat' Attan DENETHOR U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 137 inerek Glgeyele'ye ahrna dnmesini syledi ' nk dostum," dedi, "sen ve ben ok nceleri krlarda komalydk, fakat baka iler beni alkoydu Yine de eer arrsam abucak gel'" Kap'y geip dolambal dik yoldan inmeye baladlar Ik artmaya balamt, yolun yanndaki uzun stunlar ve yontular gri hayaletler gibi yava yava geiyorlard Aniden sessizlik bozuldu, altlarndan bar seslen, akrdyan kllar duydular Byle sesler ehr'n ina edildii zamanlardan beri kutsal yerlerde hi duyulmamt Sonunda Rath D'nen'e vardlar ve koca kubbesi altnda alacakaranlkta ykselen Vekilharlar Evi'ne doru seyrttler "Durun1 Durun'" diye bard Gandalf kaplarn nnde bulunan ta merdivene doru srayarak "Durdurun bu delilii'" nk orada, ellerinde kllar ve mealelerle Denethor'un hizmetkrlar vard, fakat sundurmann en st basamanda Beregond tek bana durmutu Nbetilerin siyah ve gm renklen iinde, kapy onlara kar savunuyordu Daha imdiden ks, kutsal yerleri kanlaryla kirleterek onun klcyla dmt, dierleri de onu lanetliyorlar, yasalara kar gelmekle ve efendisine hamlk etmekle suluyorlard Tam Gandalf ile Pppn ileri koarken ller evinin iinden Denethor'un yle bardn duydular "abuk, abuk1 Size emrettiimi yapn1 Bu ham oldurun benim iin1 Yoksa bunu kendim mi yapmam gerekiyor9" Bunun zenne Beregond'un sol eliyle kapal tuttuu kap zorla evrilerek ald, tam arkasnda uzun boyu ve tm ktlyle ehr'n Hkmdar duruyordu, gozlennde alev gibi bir k vard ve elinde knndan ekilmi bir kl tutuyordu Fakat Gandalf basamaklardan srad, adamlar onun nUnden kaarak gozlenn kapadlar, nk onun gelii, karanlk bir yere giren beyaz bir k gibiydi, stelik byk bir fkeyle

geliyordu. Elini kaldrd ve bu darbesiyle Denethor'un klc havaya uup elinden kurtularak arkasna, evin glgeleri iine dutu, Denethor, Gandalf m nnde hayretlere dm biri gibi geriledi "Nedir bu beyim9" dedi buyucu llerin evlen yaayanlar iin deildir Ve neden adamlar burada, Kutsal Yerlerde dvyorlar, Cumlekaps nn nnde yeterince atma varken0 Yoksa dmanmz Rath Dnen e kadar bile geldi m9 "Ne zamandan beri Gondor Hkmdar sana kar sorumlu oldu9" dedi Denethor 'Yoksa kendi hizmetkrlarma emir veremeyecek m138 KRALIN DN yim?" "Verebilirsin," dedi Gandalf. "Fakat delilik veya ktle dnerse iraden, bakalar sana kar kabilirler. Olun Faramr nerede?" "ieride yatyor," dedi Denethor, "yanyor, daha imdiden yanyor. Etlerini tututurmular. Fakat ksa bir sre sonra her ey yanacak. Bat kaybetti. Her ey byk bir yangna dnecek ve her ey bitecek. Kl! Rzgrda savrulan kl ile duman!" O zaman, ondaki delilii gren Gandalf, kt bir ey yapm olmasndan korktu ve Denethor ierdeki masann yannda duruncaya kadar gerilerken o da ileriye doru bir hamle yapt, arkasnda Bere-gond ve Pippin ile. Fakat burada Faramir'i yatakta, hl ateler iinde hayaller grrken buldular. Masann altna ve etrafna yukarlara kadar odun istiflenmi ve her ey ya ile slatlmt, hatta Faramir'in giysileri ile rtleri bile; fakat henz hibiri tututurulmamt. Sonra Gandalf tpk gcnn gri pelerininin iinde nasl gizliyse iinde yle gizli kalm kuvveti ortaya kartverdi. nce odunlarn zerine zplad, hasta adam kaldrarak yine kolaycack yere srad ve onu kapya doru tad. Fakat o bunu yaparken Faramir homurdanarak ryasnda babasna seslendi. Denethor trans halinden kurtulan biri gibi irkildi; gzndeki alev snd ve alamaya balad; yle dedi: "Olumu benden ayrmayn! Bana sesleniyor." "Sesleniyor," dedi Gandalf, "fakat sen henz onun yanna varamazsn. nk lmn eiindeyken onun ifa aramas gerek, bula-masa da. Senin grevine gelince, senin ehir'inin savana kman lazm, orada lm seni bekliyor olabilir. Bunun byle olduunu sen de gnlden biliyorsun." "Bir daha uyanmayacak," dedi Denethor. "Sava bouna. Neden daha fazla yaamay isteyelim? Neden lme yan yana gitmeyelim?" "Hkm sana verilmemi Gondor'un Vekilharc, kendi lmnn saatini tesbit etmen iin," diye cevap verdi Gandalf. "Ve sadece Karanlk G'n etkisi altndaki kfir krallar byle yaparlar, kibir ve yeisle kendilerini yok edip kendi lmlerini kolaylatrmak iin akrabalarn ldrrler." Sonra kapdan geerek Faramir'i bu lmcl evden kard; Faramir'i buraya tam olan ve o anda sundurmada duran sedyeye yatrd. Denethor onu izleyip, yznde oluna duyduu hasret, titreyerek durdu. Ve bir an iin herkes elem iindeki Hkmdar sessiz ve hareketsiz seyrederken o duraksad. 139 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR "Haydi!" dedi Gandalf. "Bize ihtiyalar var. Senin yapabilecein ok ey vardla." Sonra aniden gld Denethor. Yeniden uzun boyuyla marur bir biimde dikildi ve arabuk geriye, masann yanna srayarak, bann altna yastk etmi olduu eyi ald. Sonra kapya gelerek rty ekti ve o da ne! Elleri arasnda bir palanrir tutuyordu. Bunu yukan kaldrdka, seyredenlere krenin ii iten gelen bir alevle parlyor gibi geldi, yle ki Hkmdar'n ince yz sanki kzl bir atele aydnlatlyordu; siyah glgelerle kesin hatlara sahip yz sert bir tatan kesilmi gibi soylu, marur ve korkun duruyordu. Gzleri parlad. "Kibir ve yeis!" diye haykrd. "Ak Kule'nin gzlerinin kr olduunu mu zannetmitin? Hayr, senin bildiinden daha ounu grdm Gri Ahmak. nk senin umudun cahillikten baka bir ey deil. Git o halde, ifa bulmaya al! Git de dv! Kibir. nk bir gnlne, sava alannda azck bir yerde bir zafer kazanabilirsin. Fakat u anda uyanmakta olan G'e kar

zafer kazanlamaz. Bu ehir'e sadece elinin ilk parma ulamtr. Btn Dou hareket halinde. u anda sizi umutlandran rzgr bile sizi arkadan vuruyor, Anduin'den kara yelkenli bir filoyu srklyor. Bat kaybetti. Esir olmak istemeyenlerin ayrlma vakti geldi." "Bu tr nasihatlerin Dman'n zaferini kesinletireceine kuku yok," dedi Gandalf. "Umutlanmaya devam et o halde!" diye gld Denethor. "Seni tanmaz mym ben Mithrandir? Sen, benim yerime hkm srmeyi; kuzeyde, gneyde veya batda bulunan btn tahtlarn arkasnda olmay umuyorsun. Senin akln ve aklnn takip ettii yolu okudum. Buradaki bu buuklua sessiz kalmas iin emirler verdiini bilmiyor muyum? Onu buraya, benim odamda casusluk etsin diye getirdiini? Yine de birlikte konuurken yol arkadalarnzn hepsinin isimlerini ve amalarn rendim. Byle ite! Sol elinle beni bir sre iin Mor-dor'a kar kalkan gibi kullanrken sa elinle Kuzeyli bu Kolcuyu beni yerimden etmek iin getireceksin. "Fakat sana sylyorum Gandalf Mithrandir, ben sana alet olmayacam! Ben Andrion Hanedan'nn Vekilharc'ym. Bir zpktnn bunak terifats olmak iin aaya adm atmam, iddias bana kantlanm olsayd bile, yine de sadece sildur'un soyundan geliyor, o kadar. Ben yle birine, hkmranlk ve asaletten ok nce yoksun kalm dzensiz bir hanedann son yesine boyun emem." 141 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 140 KRALIN DN "Ne yaparsn o zaman," dedi Gandalf, "eer isteine karlmayacak olsayd?" "Her eyin, yaamm boyunca olduu gibi olmasn isterdim," diye cevap verdi Denethor, "ve benden nceki atalarmn zamannda, bar iindeki bu ehir'in Hkmdar olmak ve tahtm kendi kendinin efendisi olan, bir bycnn ra olmayan oluma brakmak isterdim. Fakat eer kader bunu bana vermiyorsa o halde hibir ey istemiyorum: ne snk bir yaam, ne blnm bir sevgi, ne de eksilmi bir onur." "Bana, sadakatle grevini teslim eden bir Vekilhar ne sevgi, ne de onurda alalmaz gibi geliyor," dedi Gandalf. "Ayrca en azndan, lm hl kesin deilken olunun elinden seeneini alm olmazsn." Bu szlerle Denethor'un gzleri yeniden alevlendi; Ta' kolunun altna kstrarak bir bak ekti ve tabuta doru yrd. Fakat Bere-gond ileri doru atlarak kendini Faramir'in nne srd. "Demek yle!" diye haykrd Denethor. "Daha imdiden olumun sevgisinin yarsn kazanmtn. imdi de silahrlerimin kalplerini alyorsun ki sonunda onlar beni olumdan tamamiyle mahrum braksnlar. Fakat en azndan u konuda benim isteime kar koyamayacaksn: Kendi sonuma hkmetme isteime." "Buraya gelin!" diye bard hizmetkrlarna. "Gelin, hepiniz de alak deilsiniz ya, gelin!" Bunun zerine ikisi, merdivenlerden onun yanna kotu. abucak birisinin elindeki mealeyi kaparak eve geri srad Denethor. Gandalf ona engel olamadan sopay yakacaklarn arasnasoktu ve odunlar hemen trdayarak alevle grledi. Sonra Denethor masaya srayarak orada durdu ve ate ile duman etrafnda elenk olurken o, ayaklarnn dibinde duran vekilharlk asasn alp dizinde krd. Paralan alevlere atarak eilip masann zerine uzand ve palantir'i her iki eliyle iyice kavrayarak gsnn zerine koydu. Ve derler ki, ondan sonra Ta'a kim bakarsa baksn, eer baka bir amaca evirmek iin byk bir iradesi yoksa, sadece alevler iinde buruup yok olan iki yal el grrm. Gandalf ac ve dehetle yzn evirdi ve kapy kapatt. Bir sre iin dnceler iinde durdu sessizce eikte, dierleri ieriden gelen atein agzl grleyiini dinlerken. Sonra Denethor'dan byk bir haykr duyuldu; daha sonra bir daha ne konutu, ne de lml insanlar arasnda grld. "ite bylece gelip geti Ecthelion olu Denethor," dedi Gandalf. Sonra Beregond'a ve

Hkmdar'n donakalm hizmetkrlarna dnd. "Ve bylece bitiyor Gondor'un sizin bildiiniz haliyle gnleri; ister iyi, ister kt olsun o gnler geride kald. Burada kt eyler yapld; fakat gelin artk aranzdaki btn husumeti bir kenara brakn, nk bu husumet Dman tarafndan tertip edilmiti ve onun isteklerine hizmet ediyordu. Kendi dokumadnz sava grevlerinin anda skm buldunuz kendinizi. Ama dnn, siz, Hkmdar'n kr krne itaat eden hizmetkrlar; eer Beregond hainlik etmemi olsayd. Ak Kule'nin komutan Faramir de yanm olacakt. "len yoldalarnz bu uursuz yerden tayn. Biz de Gondor Vekilharc Faramir'i huzur iinde uyuyabilecei ya da yazgs o ise lebilecei bir yere tayalm." Bunun zerine sedyeyi kaldran Gandalf ile Beregond, arkalarnda ban nne emi Pippin ile ifa Evleri'ne doru tamaya baladlar Faramir'i. Fakat Hkmdar'n hizmetkrlar arplm gibi l evinde duruyorlard; tam Gandalf Rath Dfnen'in sonuna varmt ki byk bir grlt koptu. Arkalarna baktklarnda evin kubbesinin abrdadn ve iinden duman pskrdn grdler; sonra bina, hzla ve talarn byk grltsyle, telala yanan atein iine kt; fakat azalmayan alevler hl ykntnn etrafnda dans etmeye, oynamaya devam ediyordu. Bylece hizmetkrlar korku iinde kaarak Gandalf izlediler. Zamanla Vekilhar'n Kaps'na vardlar ve Beregond hznle kapcya bakt. "Bu iten hep pimanlk duyacam," dedi; "fakat zerime acele etmek iin bir delilik gelmiti; o ise beni dinlemiyordu ve bana kl ekmiti." Sonra len adamdan dverek ald anahtar kartarak kapy kapatt ve kilitledi. "Bu artk Hkmdar Faramir'e verilmeli," dedi. "Hkmdarn yokluunda Dol Amroth Prensi komutay ald," dedi Gandalf; "fakat o da burada olmadna gre, onu ben kendim almalym. Anahtar alp koruman emrediyorum, ehir yeniden bir dzene girinceye kadar." Artk sonunda ehir'in yksek dairelerine gemilerdi ve sabah nda ifa Evleri'ne doru yollarna devam ettiler; bunlar, fena surette hasta olanlar iin ayrlm zarif evlerdi fakat imdi atmalarda yaralanan ve lmekte olanlar tedavi etmek iin hazrlanyordu. Altn143 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 142 KRALIN DN c dairede, Hisar Kapsfndan ok uzakta olmayan bir yerde, tam gney surunda bulunuyorlard ve evlerin etrafnda, ehirde baka hibir yerde bulunmayan bir bahe, aalarla dolu bir imenlik vard. Burada, ifa verecek ya da tedavi edenlerin hizmetinde bulunabilecek yetenekte olduklar iin Minas Tirith'te kalmasna izin verilmi olan kadnlar oturuyordu. Fakat tam Gandalf ile arkadalar sedyeyi Evler'in ana kapsna tayp getirdikleri srada Cmlekaps'nn nndeki alandan byk bir haykrn tiz bir ekilde ykselerek kulaklar yrtarcasna ge vardn, getiini ve rzgrda yitip gittiini duydular. Haykr o kadar korkuntu ki bir an iin hepsi kprdamadan durdu; ama ses geip gittikten sonra Dou'dan karanlk geleli beri tatmadklar bir umutla gnlleri ferahlad; onlara yle geldi ki, sanki k daha bir belirginlemi ve gne bulutlar arasndan grnmt. Fakat Gandalf in yz sert ve zgnd; Beregond ile Pippin'e Fa-ramir'i ifa Evleri'ne gtrmelerini emrederek yakndaki surlarn tepesine gitti; orada, yeni doan gne altnda ak bir heykel gibi durarak etrafa baknd. Ve kendisine bahedilmi olan gr kuvveti ile olup biteni grd; Eomer enginin n saflarndan gelip sava alannda yatanlarn yannda durduu zaman i geirerek yeniden pelerinine sa-nnd ve surlardan aaya indi. Beregond ile Pippin dar ktklarnda onu Evler'in nnde dncelere dalm buldular. Ona baktlar; bir sre sessiz kald. Sonunda konutu. "Dostlarm," dedi, "ve bu ehrin ve btn Bat lkelerinin btn ahalisi! Byk zntye ve ana yol aacak eyler meydana geldi. Sevinecek miyiz, zlecek miyiz9 Hi umulmadk bir biimde dmanlarmzn komutan yok edildi; sizler de onun yeisinin son yanksn duydunuz. Fakat giderken eleme ve byk kayplara neden oldu. Ve eer Denethor'un delilii olmasayd ben bunu

engelleyebilirdim. Dmanmzn eli ok uzad! Heyhat! Fakat artk onun iradesinin ehir'in kalbine kadar nasl girebilmi olduunu biliyorum. "Vekilharlar bunun sadece kendileri tarafndan bilinen bir sr olduuna hkmetmi olduklar halde ok nce, Yedi Gren Ta'n en nemsizlerinden birinin burada Ak Kule'de saklandn tahmin etmitim. Dirayetli gnlerinde, kendi gcnn snrlarn bildii iin Denethor ta kullanmaya veya Sauron'a meydan okumaya cesaret etmemiti. Fakat irfan tkendi; ve korkarm lkesinin iinde bulunduu tehlike arttka o da Ta'a bakt ve kandrld: Herhalde Boromir ayrldndan beri olduka sk bakt. Karanlk G'n iradesine boyun emeyecek kadar byk biriydi; bununla beraber sadece G'n grmesine izin verdii eyleri grebildi. Elde ettii bilgiler, kukusuz, genellikle iine yaryordu; yine de ona gsterilmi olan Mordor'un byk kudretinin grnts onun gnln mitsizlikle doldurmutu, ta ki sonunda akln alaa edinceye kadar." "imdi bana bu kadar garip gelen eyin ne olduunu anladm!" dedi Pippin konuurken aklna gelenlerle rpererek. "Hkmdar Fara-mir'in yatt odadan aynlmtr, onun deitiini, yalandn, krldn ilk o zaman, geri dndnde dnmtm." "Tam Faramir'in Kule'ye getirildii saat, biroumuz en st odada garip bir k grdk," dedi Beregond. "Fakat bu daha nce de grmtk; uzun zamandr ehir'de, Hkmdar'n zihninde Dman ile grebildii sylentileri dolanyordu." "Heyhat! O halde doru tahmin etmiim," dedi Gandalf. "Bylece girmi Sauron'un iradesi Minas Tirith'e; ben de bylece alkonuldum burada. Ve burada kalmaya zorlanmaya da devam edeceim nk ok yaknda baka ilerim de olacak, sadece Faramir deil. "imdi gidip, gelenleri karlamam lazm. Sava meydannda kalbime ok dokunan bir ey grdm; daha byk zntler de meydana gelebilir. Benimle gel Pippin! Fakat sen Beregond, Hisar'a geri dnp Muhafz bana olanlar anlatmalsn. Seni muhafzlktan almak, onun grevi olacak korkarm; fakat ona, eer benim fikrimi dinleyecek olursa, seni, komutannn muhafz ve hizmetkr olman ve uyandnda -tabii bu mmkn olursabaucunda bulunman iin ifa Evleri'ne yollamasn syle. nk onu ateten kurtaran sen oldun. Git imdi! Ksa bir sre sonra dneceim." Bunlar syledikten sonra ayrlarak Pippin ile birlikte alt ehre doru inmeye balad. Onlar aceleyle yol alrlarken rzgr gri bir yamur getirdi ve nlerinden byk bir duman ykseldi. IFA EVLER! 145 BLM VIII FA EVLER Merry'nin gzlerinde yalardan ve yorgunluktan bir buu vard, Mi-nas Tirith'in yklm Cmlekaps'na yaklatklarnda. Ykntlara ve etraftaki katliama pek kulak asmad. Havada ate, duman ve le gibi bir koku vard; nk orada burada byk Gneyli canavarlarn yan yanm, mancnklarla oralar buralar krlm veya Morthond'un cesur okular tarafndan gzlerinden vurulmu leleri yatarken, sava aletlerinin ve katledilenlerin de ounluu yanm ya da ate ukurlarna atlmt. Uuan yamur bir ara durmu ve gne her eyin zerinde prldamt; fakat btn aa ehir hl ttmekte olan pis bir kokuyla sarlmt. Daha imdiden adamlar muharebenin ykntlarndan bir yol amaya alyorlard; o anda da Cmlekaps'ndan sedyeler tayan birileri girmiti. Kibarca yatrdlar Eowyn'i yumuak minderler zerine; fakat kralh bedenini altndan byk bir rtyle rttler ve etrafna mealeler getirdiler; gne nda soluk meale alevlen rzgrla dalgaland. Bylelikle Theoden ile Eowyn Gondor ehri'ne gelmi oldu; onlar gren herkes balarn aarak boyunlarn bkt; onlar ise yanm dairenin kl ve dumanndan geerek ta caddelerden yukan doru gtrldler Merry'ye tnnan asrlar srm gibi geldi, sanki sevilmeyen bir ryadaki, hatralarn kavrayamad karanlk bir sona doru durmadan giden anlamsz bir yolculuk gibi. Yava yava nndeki mealelerin klar titreerek snd, o bir karanlkta yryordu; yle

dnd: "Bu mezara uzanan bir tnel; sonsuza kadar orada kalacaz." Fakat aniden ryasnn iine canl bir ses dt. "Olur ey deil Merry! krler olsun seni buldum!" Ban kaldrp bakt ve gzlerinin nndeki bulanklk biraz aldi. Pippin oradayd ite! Dar bir yolda yz yze gelmilerdi fakat onlarn dnda her yer bombotu. Gzlerini ovuturdu. "Kral nerede?" dedi. "Ya Eowyn?" Sonra sendeledi, eie oturarak yeniden alamaya balad. "Onlar Hisar'a ktlar," dedi Pippin. "Galiba sen ayakta uyuyakalmsn ve yanl bir yola sapmsn. Onlarla olmadn grnce Gan-dalf seni bulmak iin beni yollad. Zavall Merry'cik! Seni bir kez daha grdme yle memnunum ki! Fakat ok yorulmusun, seni konuarak rahatsz etmeyeceim. Ama syle bana bir yerin acyor mu, yaral msn?" "Hayr," dedi Merry. "Yo hayr, zannetmiyorum. Ama sa kolumu kullanamyorum Pippin, onu bakladmdan beri kullanamyorum. Sonra klcm da bir odun paras gibi yand bitti kl oldu." Pippin'in yz endieliydi. "Bir an nce benimle gelsen fena olmayacak," dedi. "Keke seni tayabilseydim. Daha fazla yryecek halde deilsin. Seni hi yrtmemeliydiler; ama onlar mazur grmen lazm. ehir'de o kadar korkun eyler olup bitti ki Merry, savatan gelen zavall bir hobbit rahatlkla gzden kaabilirdi." "Gzden kamak her zaman talihsizlik olmuyor," dedi Merry. "Biraz nce o da beni gznden kard... Yo yo, onun hakknda konuamayacam. Yardm et bana Pippin! Yine her yer kararmaya balad ve kolum da ok souk." "Yaslan bana Merry olum!" dedi Pippin. "Haydi! Adm adm. Uzak deil." "Beni gmecek misin?" dedi Merry. "Elbette ki hayr!" dedi Pippin, ii korku ve acma duygusuyla bu-rulduu halde neeli grnmeye alarak. "imdi ifa Evleri'ne gidiyoruz." Yksek evler ile drdnc dairenin d surlan arasnda giden yoldan ayrlp karak Hisar'a doru trmanan ana yola dndler. Merry uykuda gibi sallanp mrldanrken adm adm ilerliyorlard. "Onu oraya gtremeyeceim," diye dnd Pippin. "Bana yardm edecek kimse yok mu? Onu burada brakamam." Tam o anda, hayretle bir ocuun arkasndan geldiini grd; tam yanlarndan geerken Beregond'un olu Bergil'i tand. "Hop Bergil!" diye seslendi. "Nereye gidiyorsun? Seni tekrar ve canl olarak grdm iin ok memnun oldum!" tFA EVLERi 147 146 KRALIN DN "ifaclar iin haber tayorum," dedi Bergil. "Oyalanamam." "Oyalanma," dedi Pippin. "Fakat onlara de ki yanmda hasta bir hobbit var, sava:; alanndan gelmi bir penan, unutma. Oraya kadar yryebileceini zannetmiyorum. Eer Mithrandir orada ise bu haberi duyduuna memnun olacaktr." Bergil komaya devam etti. "En iyisi burada bekleyeyim," diye dnd Pippin. Bylece Merry'yi gne alan bir yere, yolun zerindeki demenin zerine yavaa brakt, ban kucana yatrarak. Yava yava Merry'nin bedenine ve kollarna dokundu ve arkadann ellerini kendi ellerine ald. Sa eli, dokununca buz gibi gelmiti ona. Gandalf in bizzat onlar aramaya gelmesi ok srmedi. Merry'nin zerine eilerek alnn okad; sonra dikkatle kaldrd onu. "Bu ehre erefle tanmalyd," dedi. "Benim gvenimi fazlasyla hakl kard; nk eer Elrond benim dediklerimi hrmeten kabul etmi olmasayd ikiniz de yola kamayacaktnz; o zaman bu gnn ktlkleri ok daha hzn verici olacakt." iini ekti. "Yine de bana bir i daha kt ite, bir yandan sava da hep dengede dururken."

Bylece sonunda Faramir, Eowyn ve Meriadoc ifa Evleri'ne yat-nlmlard; orada gzel gzel baklyordu onlara. O son gnlerde btn irfanlarda eski zamanlann yetkinliinden bir d olduu halde Gondor'un hekimlik zanaat hl ferasetliydi, yaralanmlar berelen-mileri ve Deniz'in dousunda lmllerin maruz kaldklar btn hastalklar iyi etme konusunda hnerliydiler. Yallk hari. Bunun iin hi areleri yoktu; gerekten de mrleri artk dier insanlarn mrlerinden biraz fazla da olsa, azalmt ve elden ayaktan kesilmeden elli ya geenlerin hikyeleri de azalmaya balamt artk - saf bir kana sahip birka slale hari. Fakat imdi sanatlar ve bilgileri aciz kalmt; nk iyiletirilemez bir illetten hastalanm birok hasta vard; onlar buna Kara Glge diyorlard nk Nazgl'den kaynaklanyordu. Buna tutulan herkes yava yava, durmadan derinleen bir ryaya dalyor ve sonra sessizlie gmlp lmcl bir ekilde soumaya balayarak lyordu. Bu hastalara bakanlara Buukluk ile Rohan'n Hanm'nda da ayn illet var gibi gelmiti. Yine de sabah vakti ilerlerken zaman zaman konuuyorlar, ryalarnda mrldanyorlard; onlara bakanlar, belki hastalklarna bir faydas olacak bir ey duyarz umuduyla btn sylediklerini dinliyordu. Fakat ksa bir sre sonra karanla batmaya baladlar, gri glgeler yzlerinden geerken gne batya doru dnyordu. Yine de Faramir hafiflemeyen bir atele cayr cayr yanyordu. Gandalf endie iinde bir birine, bir dierine gidip duruyor, hastalarn bandaki nbetilerin btn duyduklar kendisine anlatlyordu. Dardaki byk sava deien umutlarla ve garip haberlerle devam ederken, bylece geti gn; Gandalf, kavuan kzl gne btn g doldurup, pencerelerden geen k hastalarn kl rengi yzlerine dnceye kadar orada bekleyip gzlemeye devam ederek bir yere ayrlmad. Yaknlarda duranlara bu parlak k iinde hastalarn yzleri, sanki salklar geri geliyormuasna hafife pembelemi gibi geldi bir ara, ama bu umudun oynad bir oyundu sadece. Sonra ebe loreth, o evde hizmet eden en yal kadn, Faramir'in zarif yzne bakarak alad nk herkes onu ok severdi. Ve yle dedi: "Eyvah! Ya lrse. Ah, Gondor'da krallar olayd, bir zamanlar olduu sylendii gibi! nk eski bir tekerlemede yle denir: Kraln elleri, bir ifacnn elleridir. Bylece ne zaman olursa olsun hak sahibi kraln kim olduu anlalabilirmi." Bunun zerine yaknda duran Gandalf yle dedi: "insanlar uzun sre senin szlerini hatrlayabilirler loreth! nk szlerinde umut var. Belki de bir kral gerekten de Gondor'a dnmtr; yoksa sen e-hir'e gelen garip haberleri duymadn m?" "Btn o bana ara kulak veremeyecek kadar meguldm," diye cevap verdi kadn. "Btn mit ettiim o katil eytanlarn bu Ev'e gelip hastalan rahatsz etmemeleri." Sonra Gandalf aceleyle aynld; daha imdiden kl rengi akam krlardan emekleyip gelirken, gkyzndeki ate snmeye balam, ttmekte olan tepeler soluyordu. Gne aalara indiinde Aragorn, Eomer ve Imrahil, komutanlar ve silahrleriyle ehir'e iyice yaklamlard; Cmlekaps'na vardklarnda Aragorn yle dedi: "Byk bir yangnn iine batan Gne'e bakn! Bu birok eyin sonu ve d, dnya akntlarnda deiiklik anlamna geliyor. Fakat bu ehir, Vekilharlann ynetiminde uzun yllar dinlendi ve korkarm davet edilmeden buraya girersem, sava srasnda yaanmamas gereken kukular ve tartmalar kabilir. Galip olann biz mi Mor-dor mu olduu kesinlemeden ieri girmeyeceim, bir talepte de bulunmayacam. Adamlar adrlanm sava alanna kurarlar; burada iFA EVLERi 149 148 KRALIN DN " ehir'in Hkmdan'nn beni karlamasn bekleyeceim." Fakat Eomer yle dedi: "Krallarn sancan atnz ve Elendil hanedanlarnn nianlarn

gsterdiniz bile. Bunlara itiraz edilmesine izin mi vereceksiniz?" "Hayr," dedi Aragorn. "Fakat zamann daha ermediini dnyorum; ayrca Dman ve onun hizmetkrlarndan baka kimseyle didimeye niyetim yok." Prens tmrahil de yle dedi: "Szleriniz akllca efendim, eer Hkmdar Denethor'un bir akrabasnn bu konuda fikir yrtmesine izin verecek olursanz. Denethor gl bir iradeye sahip, marur biridir ama yaldr; olu yaralandndan beri hareketleri de bir garipleti. Yine de ben olsaydm, kapdaki bir dilenci gibi burada kalmazdm." "Bir dilenci deil," dedi Aragorn. "ehirlere ve tatan evlere alk olmayan Kolcularn bir komutan diyelim." Ve sancan toparlamalar iin emir verdi; Kuzey Krallnn Yldz'n saklayarak bunu El-rond'un oullarna emanet etti. Sonra Prens mrahil ile Rohan'h Eomer onu braktlar, ehir'i ve insanlann yaygarasn geerek Hisar'a trmandlar ve Vekilhar' bulmak iin Kule Binas'na geldiler. Fakat taht bo buldular ve krsnn nnde Yurt Kral Th6oden'in naann katafalka konmu olduunu grdler; etrafnda on iki meale vard; hem Rohan, hem de Gondor silahrlerinden on iki de muhafz. Katafalkn rtleri yeil beyazd ama gsne kadar altndan byk bir rt rtlmt, bunun zerinde knndan km klc ve ayak ucunda kalkan duruyordu. Mealelerin ak salannda, fskiyenin pskren sularnda oynaan gne gibi prldyordu, ama yz, genliin ulaamayaca bir huzurun varl bir yana braklacak olursa, gen ve zarifti; uyuyordu sanki. Kraln yannda bir sre sessizce durduktan sonra mrahil dedi ki: "Velikhar nerede? Ya Mithrandir nerede?" Muhafzlardan biri cevaplad: "Gondor Vekilharc ifa Evleri'n-de." Fakat Eomer yle dedi: "Eowyn Hanm, kz kardeim nerede, nk onun da kraln yannda uzanyor olmas, en az onun kadar sayg grmesi gerekmiyor mu? Ne yana koydular onu?" Ve mrahil yle dedi: "Ama onu buraya tadklarnda Eowyn Hanm daha yayordu. Bilmiyor muydunuz?" mit yle beklenmedik bir ekilde geldi ki Eomer'in gnlne ve mitle birlikte endie ve korkusu iini kemirmeye yle bir balad ki, daha baka bir ey sylemedi ama dnerek hzla binadan kt; Prens de onu izledi. Dar ktklarnda akam km, bir sr yldz gkyzn sarmt. Gandalf yayan olarak kageldi, yannda da grilere brnm biri vard; ifa Evleri'nin nnde karlatlar. Gandalf selamlayarak dediler ki: "Vekilhar' aryoruz, onun Ev'de olduunu sylediler. Yaraland m acaba? Sonra Eowyn Hanm, o nerede?" Gandalf cevap verdi: "Hanm ierde yatyor, lmedi ama lme ok yakn. Fakat Faramir Bey kt bir okla yaralanm sizin de duymu olduunuz gibi; artk Vekilhar da o; nk Denethor yok artk, evi kller iinde." Bunun zerine onlar Gandalf in anlatm olduu hikyeyle keder ve merak iinde kaldlar. Fakat mrahil yle dedi: "yleyse bu zafer mutluluu eksik ve pahalya mal olmu bir zafer, eer ayn gnde hem Gondor'u, hem de Rohan' hkmdarlarndan mahrum ettiyse. Eomer Rohirrim'i ynetiyor. Bu arada ehir'i kim ynetecek? Hl Hkmdar Aragom'u armayacak myz?" Pelerinli adam konutu ve dedi ki: "Geldi." Kapnn yanndaki lambann na bir adm atnca adamn, zrhlarnn zerine Lrien'in gri pelerinini giymi olan ve stnde Galadriel'in yeil tandan baka hibir nian tamayan Aragorn olduunu grdler. "Geldim nk Gandalf gelmem iin yalvard," dedi. "Fakat imdilik Amor'lu Dne-dain'in Komutan'ym; Faramir uyanncaya kadar ehir'i Dol Amroth Hkmdar ynetecek. Fakat nmzdeki gnlerde ve Dman ile yapacamz btn ilerimizde hepimizi Gandalf in ynetmesini neririm." Bu konuda hepsi hemfikir oldular. Sonra Gandalf dedi ki: "Gelin kapda elenmeyelim, zamanmz ok skk. Gelin girelim! nk Ev'de yatan hastalar iin tek mit Aragorn'un gelmesindedir. Byle syledi oreth, Gondor'un arif kadn: Kraln elleri, bir if acnn elleridir ve bylece hak sahibi kraln kim olduu anlalabilecektir." nce Aragorn girdi ieri, dierleri de onu izledi. Kapda Hisar'n zel niformas iinde iki muhafz duruyordu: Biri uzun boyluydu fakat dieri ancak bir olan ocuu boyundayd;

onlar grdnde hayret ve sevinle yksek sesle bard. " Yolgezer! Ne harika! Biliyor musun, o kara gemilerle gelenin sen olduunu tahmin etmitim. Fakat herkes korsanlar diye barp duru151 iFA EVLERi 150 KRALIN DN yordu, beni dinleyen yoktu. Nasl basardn bunu?" Aragorn glerek hobbitin elini tuttu. "Gerekten de ho bir karlama!" dedi. "Fakat henz seyyahlarn hikyelerine ayracak zaman yok." Fakat trnrahil Eomer'e yle dedi: "Krallarla byle mi konuulur? Ama belki de otacn baka bir isimde giyecektir!" Onu duyan Aragorn dnd ve dedi ki: "ok doru, nk eskinin yce lisannda ben Elessar\m yani Elfta; ayn zamanda da Envinya-tar'\m yani Yenileyici": gsnde duran yeil ta kaldrd. "Fakat hanedanmn ismi Yolgezer olacak eer kurulabilecek olursa. Yce lisanda bu o kadar kt durmuyor, Telcontar olacam ben ve bedenimin varisleri." Bu szle birlikte Ev'e getiler; onlar hastalarn tedavi edildii odalara doru giderken Gandalf Eowyn ile Meriadoc'un yaptklarn anlatt. "nk," dedi, "uzun zamandr onlarn yannda duruyorum; ilk balarda lmcl karanla kmeden nce ryalarnda ok konutular. Ayrca bana uzaktaki eyleri grmek de bahedilmitir." Aragorn nce Faramir'e gitti, sonra Fx>wyn Hanm'a ve en son olarak da Merry'ye. Hastalarn yzne bakp da hastalklarn grnce i geirdi. "Burada bana bahedilmi olan btn gc ve beceriyi ortaya koymam gerekecek," dedi. "Keke Elrond burada olsayd nk o bizim soyumuzun en yahsdr ve en byk gce sahiptir." Onun ok zgn ve yorgun olduunu gren Eomer dedi ki: "nce dinlenmen, en azndan biraz bir eyler yemen gerekmez mi?" Fakat Aagorn yle cevap verdi: "Hayr, nk bu ve en ok da Faramir iin zaman sona ermek zere. Elimizden geldiince acele etmeliyiz." Sonra oreth'e seslendi ve dedi ki: "Bu Ev'de ifal otlar stoku var m?" "Evet beyim," diye cevap verdi kadn; "ama yeterince yok tahmi-nimce, ihtiyac olan herkese yetecek kadar yok. Fakat dahasn nerede bulabileceimizi bilmediimizden eminim; nk bu korkun gnlerde atelerle yangnlarla, bu kadar az haber getirip gtren delikanllarla, tkanan yollarla her ey karman orman oldu. Baksanza Lossar-nach'tan pazara bir tayc gelmeyeli ka sene oldu! Fakat biz Ev'de elimizdekilerle, elimizden geleni yapyoruz beyefendi hazretleri, sizin de bildiiniz gibi mutlaka." "Ancak grdkten sonra varabilirim bu hkme," dedi Aragom. "Az bulunan bir ey daha var; o da konuacak zaman. Athelas var m?" "Bilmiyorum beyefendi emin olun," diye cevap verdi kadn, "en azndan o isimle bilmiyorum. Gidip ifal otlar ustasna soraym; o btn eski adlan bilir." "Kralfoyas da denir," dedi Aragorn; "belki bitkiyi bu isimle tanrsnz; nk kyller son gnlerde bu ismi kullanyor." "H o mu!" dedi loreth. "Eh beyefendi hazretleri batan yle syleseydiniz size cevap verebilirdim. Hayr, ondan hi olmadndan eminim. Tuhaf, bu bitkinin byk bir tesiri olduunu hi duymamtm; hemirelerle yetitii ormanlarda ona rast geldiimizde sk sk yle derdim: 'kralfoyas,' derdim, 'garip bir isim, acaba neden byle bir isim taklm; nk eer ben bir kral olsaydm bahemde ok daha parlak bitkiler yetitirirdim.' Yine de ezildiinde ho bir koku kartr, yle deil mi? Tatl, yerinde bir deyim olabilir mi: Tekin, belki de daha yaklak bir szck." "Tekin, gerekten," dedi Aragorn. "Ve imdi hatun kii, eer Hkmdar Faramir'i seviyorsan, dilin gibi seri ko da bana kralfoyas getir, eer ehir'de bir yaprakk bile varsa." "Eer yoksa," dedi Gandalf, "toreth'i arkama alp Lossarnach'a srerim atm; beni ormana

gtrr, kz kardelerine deil. Glgeyele de ona acele etmenin ne demek olduunu gsterir." loreth gittiinde Aragorn dier kadnlara suyu iyice stmalarn syledi. Sonra Faramir'in elini eline ald, dier elini de hasta adamn alnna koydu. Aln terden srlsklamd; fakat Faramir ne kprdad, ne de bir harekette bulundu; zorlukla nefes alp veriyor gibiydi. "Hemen hemen tkenmi," dedi Aragorn Gandalf a dnerek. "Fakat bu yaradan kaynaklanmyor. Bakn! Yara iyileiyor. Sizin zannettiiniz gibi Nazgl'n bir okuyla vurulmu olsayd, o gece lrd. Bu yara Gneyli bir okla alm tahminim. Kim kartt oku? Ok sakland m?" "Ben kardm oku," dedi mrahil, "ve kann durdurdum. Fakat oku alkoymadm, nk yapacak ok iimiz vard. Ok, hatrladm kadaryla, ayn Gneylilerin kullandklar cinstendi. Yine de ben onun yukardaki Glgelerden gelmi olduunu zannettim, nk atei ve hastal baka trl aklanmyordu; yani yara fazla derin ve nemli olmad iin. O halde bu meseleyi nasl aklyorsun?" "Yorgunluk, babasnn durumuna duyduu znt, yara ve hepsi153 lFA EVLERi 152 KRALIN DN nin zerine Kara Nefes," dedi Aragorn. "Hl kuvvetli bir iradeye sahip, nk d surlarda savamaya gitmeden nce Glge'nin ok altna yaklamt. O mevkiini korumaya alp savarken yava yava karanlk zerine km olmal. Keke daha nce buraya varabilseydim!" Bu srada ifal otlar ustas geldi. "Beyefendi hazretleri kralfoyas istemi, kyllerin deyimiyle," dedi; "ya da soylu dilde veya iyi kt biraz Volinarca bilenler iin athelas..." "Ben biliyorum," dedi Aragorn, "ve u anda buna asea aranion mu dersin kralfoyas m umurumda deil, yeter ki sende biraz bulunsun." "Affedersiniz beyim!" dedi adam. "Gryorum ki siz bir irfan us-tassnz, sadece savata bir komutan deil. Fakat heyhat! Beyim, biz bu eyi sadece ok ar yarallarn veya hastalarn bakld ifa Evle-ri'nde bulundurmuyoruz. nk bizim bildiimiz kadaryla, kt havay yumuatmak ya da gelip geici bir arl uzaklatrmaktan baka bir tesiri yok. Tabii eer, bizim iyi yrekli toreth'imiz gibi kadnlarn hl anlamadan tekrarladklar, eski gnlerden kalma tekerlemelere kulak asyorsanz o baka. Tm klar snnce lm glgesi byynce fleyince kara nefes gel athelas, gel athelas! ifa kraln ellerinden Hayata dner len! Bu sadece, korkarm, eski ebelerin hafzalarnda zamanla bozulmu, pek nemi olmayan ufak bir iir. Anlamn, takdir etmeniz iin size brakyorum, tabii eer bir anlam var ise. Fakat eskiler hl otun ayn ba arsna kar ierler." "O halde kral adna gidin de daha az irfan sahibi ama akl daha banda olan, evinde hl biraz bu ottan bulunduran yal bir adam bulun!" diye bard Gandalf. Aragorn Faramir'in yanma diz km, bir elini alnna koymutu. Onu izleyenler byk bir mcadelenin yaanmakta olduunu hissettiler. nk Aragorn'un yz yorgunluktan kl gibi olmutu; arada srada Faramir'in ismini sesleniyordu fakat sanki Aragorn da onlardan uzaklamt, sesi rak karanlk vadinin birinde, kaybolmu birine ses-leniyormu gibi her seferinde kulaklarna biraz daha belirsiz geliyordu. Sonunda Bergil koarak ieri girdi, bir bezin iinde alt tane yaprak tayordu. "Kralfoyas Beyim," dedi; "ama taze deil korkarm. En azndan iki hafta nce toplanm. Umarm bir ie yarar Beyim!" Sonra Faramir'e bakarak gzy aslan na bouldu. Fakat Aragorn glmsedi, "ie yarayacak," dedi. "En kts geti. Kal burada, iin rahatlasn!" Sonra iki yaprak alarak bunlar elleri zerine koydu ve zerine nefes verdi, sonra yapraklan ufalad; bunun zerine hemen btn oday bir canllk kaplad, sanki havann

kendisi uyanm da kprdayormu, neeyle parldyormu gibi. Sonra yapraklar, kendisine getirilen duman tten suyla dolu kaselere koydu ve koyar koymaz btn yrekler ferahlad. nk herkesin burnuna gelen rayiha; ilkbahardaki zarif dnyann kendisinin de gelip geici bir hatra olduu bir lkedeki glgesiz bir gnein dourduu ebnemli sabahlarn hatrasna benziyordu. Fakat Aragorn canlanm olarak ayaa kalkt; kseyi Faramir'in hlyalar iindeki yzne doru tutarken gzlerinin ii glyordu. "Olur ey deil! Kim inanrd?" dedi loreth yannda duran bir kadna. "Ot benim tahmin ettiimden de iyi. Gen kzlmdaki mloth Melui'nin gllerini hatrlatt; hibir kral da bundan fazlasn isteyemez." Aniden Faramir kprdad, gzlerini at ve zerine eilmi olan Aragorn'a bakt; gzlerinde bir bilgi ve sevgi tututu ve yava yava konutu. "Efendim beni siz ardnz. Geldim. Kralmz ne buyuruyorlar?" "Artk glgelerde dolanma, uyan!" dedi Aragom. "ok yorgunsun. Biraz dinlen, bir eyler ye ve geri dndmde hazr ol." "Olacam efendim," dedi Faramir. "Kral dndnde kim aylak aylak yatmak ister!" "O halde bir sre iin hoa kal!" dedi Aragorn. "Bana ihtiyac olan dierlerine gitmem gerek." Sonra Gandalf ve tmrahil ile blmeyi terk etti; fakat Beregond ile olu mutluluklanna hkim olamadan arkada kaldlar. Gandalf takip eden Pippin kapy kapatrken loreth'in yle bardn duydu: 154 KRALIN DN 155 iFA EVLERi "Kral! Duydunuz mu? Dememi miydim? Bir ifacnn elleri demitim." Ve ksa bir sre iinde kraln gerekten de aralarna gelmi olduu ve savatan sonra ifa datt haberi Ev'den her yana yayld, btn ehir'i doland. Fakat Aragorn Eowyn'in yanna giderek yle dedi: "Burada keder verici bir yara ve ar bir darbe var. Krlm olan kol byk bir hnerle tedavi edilmi ve zamanla iyileecek, eer yaayacak kadar gc olursa. Sakatlanm olan kalkan tutan kolu. ama asl ktlk klc tutan kolundan kaynaklanyor. u anda krk olmad halde hi hayat yok gibi grlyor. "Heyhat! nk kendi zihin ve beden gcnn ok tesinde bir dmanla kar karya gelmiti. Ve yle bir dmana kar kl ekenlerin elikten daha sert olmalar gerekir, tabii yaadklar aknln kendisi onlar mahvetmez de klc ekebilirlerse. Onu bu yola sokan kt bir yazgym. nk o ok zarif bir kz, kralielerin kt bir hanedana mensup gzel bir hanm. Yine de onunla nasl konumam gerektiini bilmiyorum. Ona ilk baktmda mutsuzluunu hissettim; dimdik duran, bir zambak kadar biimli, marur ak bir iek grmtm sanki, ama yine de elf zanaatlar tarafndan elikten yaplm gibi sert olduunu biliyordum. Belki de zn buza evirmi olan bir krayd; yle duruyordu, tatl-sert, yine de grn ok zarifti ama ksa bir sre sonra decek veya lecek ekilde yaralanm gibi miydi desem? Onun derdi bugnden ok nce balamt, yle deil mi Eomer?" "Bana sormanza hayret ettim beyim," diye cevap verdi Eomer. "nk ben sizi, dier btn konularda olduu gibi susuz buluyorum; yine de kzkardeim Eowyn'in size ilk bakt ana kadar buz kesmi olduunu fark etmemitim. Endiesi ve korkusu vard ve bunu benimle paylayordu Solucandil'li gnlerde ve kraln bylenmi olduu zamanlarda, krala artan bir korkuyla hizmet ediyordu. Ama bu sonucu douran o deildi!" "Dostum," dedi Gandalf, "senin atlarn vard, silahlarla yaptn iler ve ak krlarn; fakat bir kzn bedeniyle dnyaya gelen Eovvyn, en az seninkine denk bir ruha ve cesarete sahipti. Yine de babas gibi sevdii yal bir adama hizmet etmeye ve onun kt, erefsiz bir bunaklk iine dmesini seyretmeye mecbur kalmt; ve ona, kendi oynad rol, yal adamn dayand asadan bile daha erefsiz geliyordu. "Solucandil'in zehrinin sadece Theoden'in kulaklar iin olduunu mu sanyordun? Bunak!

Eorl'un kona, ekyalarn pis kokular iinde itii, veletlerinin itlerle yerde yuvarland bir yer deil de ne? Bu szleri daha nce duymam miydin? Saruman, Solucandil'in hocas sylemiti bunlar. Geri evde Solucandil'in bunlarn manalarn daha zekice terimlerle sarp sarmaladna hi kukum yok. Beyim, eer kzkardeinizin size olan sevgisi ve hl grevine ynelmi bulunan iradesi dudaklarn mhrlemi olmasayd, bu tr szlerin o dudaklar arasndan da katn duymu olurdunuz. Fakat Eowyn tek basnayken, gece boyunca sren o ac nbetlerde, btn yaam eriyip gidiyormu gibi gelirken, kulbesinin duvarlar, vahi eyleri tuzaa drmek iin kullanlan kafesler gibi stne stne gelirken karanlklara neler sylediini kim bilebilir?" Bunun zerine Eomer sessizleerek, sanki birlikte gemi olan yaamlarna ait gnler hakknda yeniden dnrm gibi kzkardeine bakmaya balad. Fakat Aragorn yle dedi: "Ben senin grm olduunu da grdm Eomer. u dnyann kr aclar arasnda bu kadar zarif ve cesur bir hanmn karlk veremeyecein akn grmek kadar ac ve utan veren baka ok az keder vardr bir erkek iin. Onu Dun-harrovv'da aresizlikten deliye dnm bir halde brakp llerin Yo-lu'na gittiimden beri hzn ve acma duygusu yakam brakmad; ve o yol zerinde hibir korku, onun bana gelebileceklerin korkusu kadar baskn deildi. Ama yine de korner, sana unu syleyeyim ki seni benden daha byk bir samimiyetle seviyor; nk seni hem seviyor, hem biliyor; ama bende sadece bir glgeyi ve bir dnceyi seviyor: Bir ann ve byk eylemlerin, Rohan'dan uzaktaki lkelerin midini. "Belki benim onun bedenini iyiletirme, onu karanlk vadiden geri arma gcm vardr. Ama uyannca ne halde olacak: mitli mi, unutmu mu, mitsiz mi bilemem. Eer mitsizlik iinde uyanrsa, benim veremediim baka bir ifa bulmazsa o zaman lr. Heyhat! Yaptklar onu byk an sahibi kralielerin yanna katt." Sonra Aragom eilerek kzn yzne bakt; gerekten de yz bir zambak gibi beyaz, kralar gibi souk ve yontulmu bir ta gibi sertti. Fakat eilerek kz alnndan pt ve ona hafife seslenerek yle dedi: "omund kz Eowyn, uyan! nk dmann gp gitti!" Kz kprdamad ama artk derin derin nefes almaya balamt, gs beyaz ketenden rts altnda inip kalkyordu. Aragom bir kez 157 156 KRALIN DN daha iki athelas yapran ezerek kaynar suya att; kzn alnn ve rtlerin zerinde souk ve hissiz yatan sa kolunu bununla ykad. Sonra, Aragorn gerekten Bathlar'n unutulmu baz glerine sahip olduundan m, yoksa onun Hanm Eovvyn iin syledii szlerin zerlerindeki etkisinden miydi bilinmez, ifal otun tatl etkisi oda iine yaylrken, etrafta duranlara pencereden sert bir yel esmi ve bu yel hi koku tamad halde daha nce canl hibir ey tarafndan solunmam tamamen taze, temiz ve diri bir havaym, yldzlardan bir gk-kubbe altnda ykselen karl dalardan veya kpkten denizler tarafndan ykanan uzaklarn gm kylarndan yeni olumu da gelmi gibi geldi. "Uyan Eovvyn, Rohan'n Hanm!" dedi Aragorn bir kez daha; kzn sa elini eline aldnda can gelerek sndn fark etti. "Uyan! Glge gitti ve btn karanlk ykanp temizlendi!" Sonra kzn elini Eomer'in eline vererek kzn yanndan uzaklat. "Seslen ona!" dedi ve sessizce odadan kt. "Eowyn, Eovvyn!" diye seslendi Eomer gzyalar arasnda. Fakat kz gzlerini aarak dedi ki: "Gmer! Bu ne byk mutluluk byle? nk senin ldrlm olduunu sylemilerdi. Yo, bu sadece r-yamdaki karanlk seslerdi. Ne zamandr rya soruyorum?" "ok uzun sre deil kzkardeim," dedi Eomer. "Ama daha fazla dnme bu konuda!" "Garip bir ekilde yorgunum," dedi Eovvyn. "Biraz dinlenmem gerek. Fakat syle bana Yurt'un Hkmdar'na ne oldu? Heyhat! Bana onun da bir rya olduunu syleme; nk yle olmadn biliyorum. Tpk nceden sezmi olduu gibi ld." "ld," dedi Eomer, "ama bana, onun iin kzndan da kymetli olan Eovvyn'e veda etmemi syledi. Artk Gondor'un Hisar'nda byk bir gururla yatyor." "Bu keder verici," dedi kz. "Yine de, Eorl Hanedan'nn herhangi bir oban slalesinden daha

az bir erefle kp gidecekmi gibi grnd o karanlk gnlerde umut etmeye bile cret edemediim kadar gzel. Peki ya kraln silahtan Buukluk'a ne oldu? Eomer onu At-anyurt silahoru yap, bunu hak ediyor!" "O da bu Ev'de, yaknlarda bir yerde yatyor, imdi ona gideceim," dedi Gandalf. "Eomer bir sre burada kalacak. Fakat henz tamamen iyilemeden savatan ve dmanlardan konumayn. Yeniden shhat ve mit iinde uyanm olman ne byk bir mutluluk yiit halFA EVLERi mm!" "Shhat iinde mi?" dedi Eovvyn. "Olabilir. Benim yerini doldurabileceim, dm olan bir Svari'nin bo eyeri olduu srece yaplacak iler var demektir. Ama mit? Onu bilemiyorum." Gandalf ile Pippin Merry'nin odasna gittiler ve Aragorn'u yatan yannda dururken buldular. "Zavall Merry'cik!" diye haykrd Pippin ve yatan yanna kotu nk ona arkada daha da ktym gibi gelmiti; yz kl rengiydi, znt dolu yllarn arl zerine kmt adeta; aniden Pippin'i bir korku ald, sanki Merry lecekmi gibi. "Korkma," dedi Aragorn. "Tam zamannda geldim ve onu geri ardm. imdi ok yorgun ve kederli; Eovvyn Hanm gibi bir yara alm o korkun eye vurmaya cesaret etmekle. Fakat bu ktlkler iyi-letirilebilir; iinde yle gl ve neeli bir ruh var ki. Kederini hi unutmayacak; ama bu onun gnln karartmayacak, tersine ona bir bilgelik verecek." Sonra Aragorn elini Merry'nin bana koyarak hafife kahverengi bukleler arasnda gezdirdi, gzkapaklanna dokundu ve ismini seslendi. Ve athelas'n kokusu, bir mey va bahesinin veya zeri anlarla dolu gne altndaki bir fundaln kokusu gibi odaya yaylnca, Merry aniden uyanarak yle dedi: "Kamm ackt. Saat ka?" "Yemek vaktini geti artk," dedi Pippin; "geri sannm sana bir eyler getirebilirim, eer bana izin verirlerse." "Elbette verirler," dedi Gandalf. "Srf yiyecek deil, adnn eref listesinde olduu Minas Tirith'te bulunan Rohan'h bu Svari'nin istedii her eyi getirebilirsin hem de." "l!" dedi Merry. "O halde nce yemek istiyorum, ondan sonra da pipo." Birden yz bulutland. "Hayr, pipo istemiyorum. Bir daha pipo iebileceimi hi zannetmiyorum." "Nedenmi?" dedi Pippin. "ey," diye cevap verdi Merry yava yava. "O ld. Bana onu hatrlatt. Benimle pipoluk otlar konusunda konuamad iin ok zgn olduunu syledi. Hemen hemen syledii son szler bunlard. Bir daha onu, atn Isengard'a srd o gn ve ne kadar kibar biri olduunu dnmeden pipo iemem Pippin." "O halde hem piponu i, hem onu dn!" dedi Aragorn. "nk o FA EVLER! 159 158 KRALIN DN ok iyi yrekliydi, byk bir krald ve szn tutuyordu; son gzel sabahn grmek iin glgelerden kmt. Ona hizmetin ksa srm olsa bile mrnn sonuna kadar memnuniyetle ve erefle hatrlayacan bir an olacak." Merry glmsedi. "Eh o halde," dedi, "eer Yolgezer ihtiyacmz olan eyleri tedarik eder ise ben de pipomu ier dnrm. Saru-man'n en iyi otlan dengimdeydi ama sava srasnda bana neler geldiini bilmediim kesin." "Efendi Meriadoc," dedi Aragorn, "eer dalardan, Gondor lkesinden ve elimde klla ateler iinden eyasn oraya buraya atan dikkatsiz bir askere otlar getirmek iin geldiimi zannediyorsan yanlyorsun. Eer dengin bulunmadysa bu Ev'in ifal otlar ustasn art. O da sana senin istediin otun bir faydas olduunu bilmediini ama o ota halk arasnda batladamotu, soylular arasnda galenas dendiini, daha byk irfana sahip baka dillerde

baka isimler verildiini syleyecek, anlamn anlayamad yan yanya unutulmu birka tekerlemeden sonra zlerek sana Ev'de bundan kalmadn haber verecek ve senin dillerin tarihi hakknda dncelere dalmana neden olacaktr. Ve artk benim de bunu yapmam gerek. nk Dunharrovv' dan ayrldmdan beri byle bir yatakta yatmadm ve afaktan nceki karanlktan beri de yemedim." Merry onun elini tutarak pt. "ok ok zgnm," dedi "Hemen git! Edoras'taki o geceden beri hep sana yk olduk. Fakat bu tr zamanlarda hafif szckler kullanp, sylediklerinden daha azn kastetmek benim halkmn bir zellii. ok sz sylemeye korkuyoruz. aka yerinde olmaynca bizi kelimelerden yoksun brakyor." "Bunu ok iyi bilirim, yoksa size ayn ekilde davranmazdm," dedi Aragorn. "Shire solmadan sonsuza kadar yaasn!" Ve Merry'yi perek dan kt; Gandalf da onunla birlikte gitti. Pippin geride kald. "Onun gibi biri daha gelmi midir dnyaya acaba?" dedi. "Gandalf hari, tabii ki. Herhalde onlarn arasnda bir ba vardr. Eek kafal, dengin yatann zerinde ya; stelik seninle karlatmda da srtndayd. Dengi bandan beri gryordu mutlaka. Sonra benim de kendime ait biraz bir eylerim var. Haydi! Uzun-dip Yapraklan bunlar. Ben gidip azck yiyecek bir eyler bakarken sen de doldur pipolar. Sonra biraz kendimize zamanayralm. Aman cann! Biz, Took'lar ve Brandybuck'lar uzun sre ykseklerde yaayamayz zaten." "Yok," dedi Merry. "Ben yaayamam. imdilik en azndan. Fakat hi olmazsa onlar grebiliyoruz imdi Pippin, ve takdir ediyoruz. Sanrm, ilk bata en iyisi kiinin sevmesi uygun olan birini sevmesi: Bir yerlerden balayp baz kklerinin olmas gerek; Shire'n topra da derindir. Yine de daha derin ve daha yksek eyler var; onlar olmayayd babalklardan hibiri bahesini huzur dedii ey iinde ekip biemez-di, onlan tamsa da, tanmasa da. Ben onlar, biraz da olsa tandm iin ok memnunum. Ama neden byle konutuumu bilmiyorum. Yapraklar nerede? Sonra, krlmadysa pipomu da kar dengimden." Aragorn ile Gandalf ifa Evleri'nin ifacbas'na gidip Faramir ve Eovvyn'in orada kalmas ve daha uzun bir sre ihtimamla baklmalar gerektii hakknda talimat verdiler. "Eowyn Hanm," dedi Aragorn, "ksa bir sre sonra ayaa kalkarak aynlmak isteyecek; lkin buna izin verilmemesi gerekir, eer elinizden gelirse en az on gn geinceye kadar onu brakmamz gerekir." "Faramir'e gelince," dedi Gandalf, "en ksa zamanda babasnn lm olduunu renmesi lazm. Fakat Denethor'un deliliinin btn ayrntlar anlatlmamal ona iyice iyileip, yapacak ilerinin bana geinceye kadar. Dikkat edin de Beregond ile orada bulunan penan ona bu konuda bir eyler sylemesinler daha!" "Ya benim gzetimimde olan dier perian Meriadoc, ona ne olacak?" diye sordu ifacba. "Yann ayaa kalkmas muhtemeldir ama ksa bir sre iin," dedi Aragorn. "Eer isterse brakn kalksn. Arkadalarnn gzetiminde biraz yryebilir." "Olaanst bir soy onlarnki," dedi ifacba ban sallayarak. "ok dayankl dokular var tahminimce." Evler'in kaplarnda daha imdiden birok kii Aragorn'u grmek iin toplanmt, onun peinden gittiler; sonunda yemeini yedikten sonra yanna giderek yaralandklan veya Kara Glge'nin altnda bulunduklar iin hayatlar tehlike iinde olan akrabalarn ve arkadalarn iyiletirmesi iin ona yalvardlar. Aragorn ayaa kalkarak dan kt, Elrond'un oullanna haber yollad ve hep birlikte gece ge saatlere kadar altlar. Ve btn ehir'i bir sylentidir ald: "Gerekten KRALIN DN 160 BLM IX SON MZAKERE de Kral geri dnm." Ve tad yeil tatan dolay ona Elfta adn taktlar; bylece

doumunda ilerde tayaca kehanetinde bulunulan ismi, ona kendi halk tarafndan verilmi oldu. Artk daha fazla alamayacak hale gelince pelerinine sarnarak ehir'den dar szld ve afaktan hemen nce adrna giderek biraz uyudu. Sabah, mavi sular zerindeki kuu gibi beyaz bir gemi olan Dol Amroth sanca Kule'de dalgalanyordu; adamlar yukar bakarak Kral'n geliinin bir rya olup olmadn merak etmeye baladlar. Sava gnnn ertesinde sabah olmutu, stelik hafif bulutlar ve batya dnen rzgrla ho bir sabaht bu. Legolas ile Gimli erkenden ortalkta dolanp ehir'e kmak iin yalvardlar; nk Merry ile Pippin'i grmeyi ok arzu ediyorlard. "Onlarn hl hayatta olduklarn renmek ok ho," dedi Gimli; "nk Rohan'dan geiimizde bize ok zahmet vermilerdi; o abalarn hepten boa gitmesini istemezdim dorusu." Elf ile cce birlikte Minas Tirith'e girdiler; onlar gren halk byle iki arkadan gemekte olmasna ok hayret ettiler; nk Legos insanlarn llerini ok aan bir yz zarafetine sahipti ve sabah vakti berrak sesiyle bir elf arks sylerken Gimli yannda sakaln svazlayp etrafna baknarak azametle yryordu. "Burada baz yerlerde gzel ta iilii var," dedi surlara bakarken; "ama baz yerlerde o kadar iyi deil, sonra caddeler daha gzel tertip edilebilirdi. Aragorn layk olduu mevkie eriince ona Dalar' m taustalannn hizmetinden yararlanmasn teklif edeceim ve bu ehri vnlecek bir yer haline sokacaz." "Daha ok baheye ihtiyalar var," dedi Legolas. "Evler l ve burada yeerip de halinden memnun olan ok az ey var. Eer Aragorn layk olduu mevkie eriirse Orman halk ona ark syleyen kular ve lmeyen aalar getirecek." Sonunda Prens tmrartU'in yanna vardlar; Legolas prense bakarak yerlere kadar eildi; nk karsnda damarlarnda gerekten de elf kan tayaa biri olduunu grmt. "Selam sana beyim!" dedi. "Nimrodel halk Lrien ormanlarndan ayrlal ok oldu ama anlalan hepsi Amroth'un limanndan denizi aarak batya gitmemi." "Byle deniyor benim lkemin irfan kitaplarnda da," dedi Prens; KRALIN DN "yine de unutulmu yllardan beri oralarda zarif halktan kimse grlm deil. Ve imdi burada, zntler ve savan ortasnda onlardan birini grdm iin hayretler iindeyim. Ne aryorsunuz burada?" "Ben, Mithrandir ile birlikte tmladris'ten yola kan Dokuz Yolar-kada'ndan biriyim," dedi Legolas; "ve dostum olan bu cce ile birlikte Hkmdar Aragorn'la geldik. Ama imdi bize sylendiine gre sizin gzetiminiz altnda olan arkadalarmz Meriadoc ile Peregrin'i grmeyi arzuluyoruz." "Onlar ifa Evleri'nde bulabilirsiniz; sizi oraya ben gtrrm," dedi tmrahil. "Bizi oraya gtrecek birini bulmanz yeterlidir beyim," dedi Legolas. "nk Aragorn size u mesaj yollad. Bu vakitte tekrar e-hir'e girmek istemiyor. Yine de komutanlarn bir an nce toplant yapmas gerekiyor; sizin ve Rohan'l Eomer'in ilk frsatta onun adrna gitmenizi rica ediyor. Mithrandir oraya gitti bile." "Geleceiz," dedi Imrahil; saygl szlerle birbirlerinden ayrldlar. "O insanlarn adil bir hkmdar ve byk bir komutan," dedi Legolas. "Eer snd bu gnlerde byle adamlara sahipse, Gondor'un ykselme gnlerinde ihtiam ok byk olmal." "Ve belli ki iyi ta iilii eskiye ait ve ehir ilk ina edilirken ya-plm," dedi Gimli. "insanlarn baladklar btn iler byledir: Ya baharda don olur, ya da yazn samyeli eser ve onlar da szlerinde duramaz." "Yine de tohumlar pek yabana gitmez," dedi Legolas. "Ve hi umulmadk bir zamanda ve zeminde yeermek iin tozun, kfn iinde gizlenirler, insanlarn yaptklar bizden daha ok yaayacak Gimli." . "Yine de sonunda 'kcke'lcrdcn baka bir ey olmayacak tahtni-nimce," dedi cce. "Bu sorunun cevabn elfler bilmiyor," dedi Legolas.

Bu szle birlikte prensin hizmetkr gelerek onlar ifa Evleri'ne gtrd; orada arkadalarn bahede buldular; kavumalar ok neeli oldu. Bir sre iin ehir'in yksek ve rzgrl dairelerinde, sabahn altnda huzur ve skn dolu ksa bir zaman boyu konutular, yrdler. Sonra Merry yorulunca, arkasnda ifa Evleri bulunan imenlerin kenarndaki surlara giderek orada oturdular; nlerinde, gneyde tza163 SON MZAKERE a, Legolas'n bile gr alannn dna, Lebennin'in ve Gney Ithili-en'in engin kumsallarna ve yeil pusuna doru aktka gnete prldayan Anduin vard. Dierleri konuurken Legolas sessizlemi, gnee doru bakyordu; baktka Nehir'den yukan kanat rpan beyaz deniz kularn grd. "Bakn!" diye bard. "Martlar! Karann ok ilerine kadar umular. Benim iin hayret verici bir ey; gnlm huzursuz ediyorlar. Btn hayatm boyunca, Pelargir'e vanncaya kadar onlarla hi karlamamtm; orada da gemilerin savana doru giderken onlarn lklarn havada duymutum. Sonra kprdamadan durmutum Orta Dnya'daki sava unutarak; nk onlarn o szlanan sesleri banaDe-niz'i anlatmt. Deniz! Heyhat! Henz denizi grmedim. Fakat benim soyumdan gelen herkesin gnlnde, derinlerde bir yerde deniz hasreti vardr ve bunu harekete geirmek de ok tehlikelidir. Eyvah ki eyvah martlara! Artk ne kayn, ne karaaa altnda huzur bulamam." "Byle deme!" dedi Gimli. "Daha Orta Dnya'da grecek saysz ey, yapacak byk iler var. Ama btn zarif halk Limanlar'a giderse, burada kalmaya mecbur olanlar iin ok skc bir dnya olur bu." "Hem skc, hem kasvetli olur gerekten de!" dedi Merry. "Limanlar'a gitmemelisin Legolas. Her zaman iin sana ihtiyac olan halklar bulunacaktr bykl kkl, hatta Gimli gibi birka bilge cce bile... En azndan yle olacan umuyorum. Yine de bu savan en kt ksmnn daha balamadn hissediyorum. Sonulanm olmasn, iyi sonulanm olmasn o kadar ok isterdim ki!" "Bu kadar karamsar olma!" dedi Pippin. "Gne parlyor ve burada en az bir iki gn birlikteyiz. Ben sizin hakknzda daha ok eyler duymak istiyorum. Haydi Gimli! Legolas'la sen, Yolgezer'le yaptnz o garip yolculua en azndan on kere deinmisinizdir sabahtan beri. Ama bu konuda bana hibir ey anlatmadnz." "Gne burada parlyor olabilir," dedi Gimli, "ama o yolla ilgili yle anlarm var ki karanlklardan kartp hatrlamak istemiyorum. Eer nmde ne olduunu bilseydim, hibir dostluk uruna llerin Yolu'nu tutmazdm." "llerin Yolu mu?" dedi Pippin. "Aragorn'un da bunu sylediini duydum ve ne demek istiyor diye merak ettim. Bize biraz daha bir eyler anlatamaz msnz?" "isteyerek deil ama," dedi Gimli. "nk o yol zerinde ok SON MZAKERE 165 164 KRALIN DN utan duydum: Ben, kendini insanlardan daha sert ve yer altnda btn elflerden daha dayankl sanan Glin'in olu Gimli. Fakat her ikisinin de doruluunu kantlayamadm; ancak Aragorn'un iradesiyle kalabildim yolda." "Ve ona duyduun sevgiyle ayn zamanda," dedi Legolas. "nk onu tanyan herkes onu kendine gre seviyor; hatta o souk Rohirrim kz bile. Biz Dunharrow'dan ayrlmadan, sen oraya gelmeden nceki sabahn erken vaktiydi Merry ve halkn zerinde yle bir korku vard ki kimse bizim ayrlmz seyredemedi, imdi aadaki Ev'de yaral yatan Eowyn Hanm'dan baka. Ayrlrken byk keder yaand, seyrederken ok mteessir oldum." "Heyhat! Ben sadece kendim iin hisleniyordum," dedi Gimli. "Yo! O yolculuk hakknda

konumayacam." Sessizleti; fakat Pippin ile Merry bir eyler renmek iin o kadar hevesliydiler ki sonunda Legolas: "Huzur bulmanz iin yeterince ey anlatacam; nk ben deheti hissetmedim, onlar gsz ve zayf addettiim iin insanlarn glgelerinden korkmadm," dedi. Sonra abuk abuk dalarn altndaki hayaletli yolu, Erech'teki randevuyu, oradan Anduin zerinde Pelargir'e yaptklar doksan ve fersahlk byk yolculuu anlatt. "Drt gn ve geceyi aan bir sre boyunca yolculuk yaptk Kara Ta'tan," dedi. "Ve o da ne! Mordor'un karanl iinde midim artt; nk o karanlk iinde Glge Ordu gitgide gleniyor, baklmayacak kadar korkunlayor gibiydi. Kimisinin ata bindiini, kimisinin yrdn ama yine de hepsinin ayn hzda ilerlediklerini grdm. Sessizdiler ama gzlerinde bir prlt vard. Lamedon tepelerinde bizim atlarmza yetitiler, etrafmz evirdiler ve eer Aragorn men etmeseydi bizi geip gideceklerdi de. "Onun emriyle geri kaldlar, 'insanlarn glgeleri bile onun iradesine boyun eiyor,' diye dndm kendi kendime. 'Ona yardmc olabilirler!1 "Ikl bir gn devam ettik yolumuza, sonra afaksz gn geldi, biz yine yolumuza devam ettik ve Ciril ile Ringl'yu getik; sonra nc gn Gilrain'in aznn biraz zerindeki Linhir'e vardk. Ve burada La-medon'lular, nehir yukar gelmi olan Umbar ve Harad'n zalim halk ile ekiiyorlard nehir geitlerini korumak iin. Fakat hem dmanlar hem de geitleri koruyanlar biz gelince, llerin Kral zerimize geliyor diye katlar. Sadece Lamedon Hkmdar Angbor tahamml edebildi bize; ve Aragorf kendisine, eer cesaret edebilirlerse, Gri Ordu geip gittikten sonra halkn toplayp arkasndan gelmesini emretti. "'Pelagir'de Isildur'un Varisi'nin size ihtiyac olacak,' dedi. "Bylece, Mordor'un mttefiklerini bozguna uratarak, nmzden srerek Gilrain'i getik; sonra biraz dinlendik. Fakat ksa bir sre sonra Aragorn ayaa kalkarak yle dedi: ite! Minas Tirith'e saldrld bile. Yardmna koamadan dmesinden korkuyorum.' Bylece gece geip gitmeden yeniden atlarmza binerek, atlarmzn tahamml edebildii en byk hzla Lebennin ovalarndan getik." Legolas durarak iini geirdi ve gzlerini gneye doru evirerek hafife ark syledi: Celos'tan Erui'ye gm akar rmaklar Lebennin'in yeil krlarnda! Uzun olur otlar. Denizden esen rzgrda Salnr ak zambaklar, Mallos ve alfrin'den dklm altn ngraklar alar Lebinnin'in yeil krlarnda! Denizden esen rzgrda! "Yeildir o krlar halkmn arklarnda; fakat biz geerken karanlktlar, nmzdeki siyahlkta gri, orak topraklar vard. Ve o engin arazi zerinde, otlan ve iekleri, hi dikkat etmeden ezerek, sonunda Ulu Nehir'in ac nihayetine varncaya kadar dmanlarmz bir gn ve bir gece boyu avladk. "O zaman Deniz'e yaklatmz gnlden hissettim; nk karanlkta su engin duruyordu ve saylamayacak kadar ok deniz kuu kylarnda lk atyordu. Ah o martlarn szlan! Hanm bana onlara dikkat etmem gerektiini sylememi miydi? Ve artk onlar unutamyorum." "Bana soracak olursanz, ben onlara hi kulak asmadm bile," dedi Gimli; "nk o zaman, sonunda ciddi olarak savaa varmtk. Orada Pelargir'de Umbar'n ana filosu duruyordu: Elli byk gemi ve saysz kk tekne. Peine dtmz dmann ou limanlara bizden nce vard ve korkularn da yanlarnda gtrd; gemilerin bazilan Ne-hir'den aa doru kap uzak sahile varmak iin yola koyuldu; kk teknelerin ou tututuruldu. Fakat artk kyya kadar kovalanm olan Haradrim skp kalm ve aresizlik iinde deliye dnmt; bize baktklarnda gldler nk hl ok byk bir orduydular. 167 SON MZAKERE

166 KRALIN DN "Fakat Aragorn durarak yksek sesle haykrd: 'imdi gelin! Kara Ta'n adna aryorum sizi!' Ve aniden, en arkada kalm olan Glge Ordu gri bir sel gibi geldi ve nndeki her eyi sprd. Uzaktan lklar, belli belirsiz ten borular ve bir mrlt, sanki uzaktaki saysz sesten geliyormu gibi bir mrlt duydum: ok eskiden kalma unutulmu bir muharebenin yanks gibi. Soluk kllar ekildi; ama bu kllarn hl ie yarayp yaramadklarn bilmiyorum, nk l-ler'in artk korkudan baka bir silaha ihtiyalar yoktu. Kimse onlara kar koyamazd. "Kydaki btn gemilere ktlar; sonra suyun zerinden akta demirli olan gemilere gittiler; gemiciler, kreklere zincirlenmi kleler hari, korkudan delirmi gibi gvertelerden aa atlyorlard. Kaan dmanlarmz arasndan umursamazca yrdk, onlar yapraklar gibi srkledik kyya varncaya kadar. Sonra kalan her byk gemi iin Aragorn bir Dnedain yollad, onlar gemide bulunan tutsaklar avuttular; korkularn bir yana atmalarn, artk zgr olduklarn sylediler. "O karanlk gn bitmeden bize kar koyacak hi dman kalmamt; hepsi ya boulmu ya da kendi lkelerini yayan bulabilecekleri umuduyla gneye kamlard. Mordor'un planlarnn byle korkularn ve karanlklarn hayaletleri tarafndan bozulmas bana hem ok tuhaf, hem de harika geldi. Kendi silahyla vurulmutu!" "Tuhaf gerekten de," dedi Legolas. "Tam o saatte Aragorn'a bakarak, eer Yzk' kendisine alkoysayd ne kadar ulu ve ne kadar korkun bir Hkmdar olurdu diye dndm. Mordor bou bouna korkmuyor ondan. Fakat onun ruhu, Sauron'un anlayabileceinden ok daha soylu; nk o Lthien'in ocuu deil mi? O soy hi yok olmayacak, yllar saylmayacak kadar uzasa da." "Byle kehanetler ccelerin gr menzillerinin dnda kalyor," dedi Gimli. "Fakat gerekten ok kudretliydi Aragorn o gn. Bir grseydiniz! Btn kara filo avucunun iindeydi; kendisi iin en byk gemiyi seti ve gemiye kt. Sonra dmandan ele geen btn borazanlar ttrtt ve Glge Ordu kyya ekildi. Orada sessizce, yanan gemilerin ltsn yakalayan gzlerindeki kzl k hari belli belirsiz durdular. Aragorn yksek sesle l Insanlar'la konutu ve yle seslendi: "'imdi Isildur'un Varisi'nin szlerini dinleyin! Sznz yerine getirdiniz. Dnn artk ve vadiyi bir daha hi rahatsz etmeyin! Ayrln ve huzur bulun!' "Bunun zerine llerin Kral ordunun nne kt, mzran krarak yere att. Sonra eilerek selam verdi ve arkasn dnd; btn gri ordu hzla hareket ederek an bir rzgrla dalan gri bir sis gibi yok oldu. Bana bir uykudan uyanyormuum gibi geldi. "O gece, dierleri alrken biz dinlendik. nk serbest braklan bir sr tutsak ve Gondor'a yaplan saldrlar srasnda yakalanp esir edilmi bir sr adam vard; sonra ksa srede Lebennin ve Ethir' den bir sr adam kagelip topland; Lamedon'lu Angbor da bir araya toplayabildii kadar atlyla geldi. Artk ller'in korkusunu stlerinden atm olduklarndan bize yardm etmek ve tsildur'un Varisi'ni grmek iin geldiler; nk o ismin sylentisi karanlkta yangn gibi yaylmt. "Bu da hemen hemen bizim ykmzn sonu oluyor. nk btn o akam ve gece boyunca birok gemi hazrlanaak mrettabat bindirildi; filo sabah yola kt. imdi ok gemi gibi geliyor ama dnden nceki gnn sabahyd, Dunharrow'dan kmzn altnc sabah. Ama yine de Aragorn hl ok ge olmasndan korkuyordu. "Talargir'den Harlond'daki iskelelere krk ve iki fersah var,' dedi. 'Yine de yarna kadar Harlond'a varmamz gerek yoksa tamamen kaybederiz.' "Krekler artk zgr insanlar tarafndan ekiliyordu ve insanca abalyorlard; yine de Ulu Nehir'i yava yava getik nk akntya kar gitmeye abalyorduk, Gney'de aknt ok hzl olmad halde rzgr bize yardmc deildi. Eer Legolas aniden glmeseydi limanlarda kazandmz zafere ramen gnlm ok ar olacakt.

'"Sakalnla ok yaa Durin'in olu!' dedi. 'nk yl denmiti: mit doar genellikle, her ey mitsizletiinde ' Fakat uzaktan ne gibi bir mit grdn sylemiyordu. Gece geldiinde karanl derinletirmekten baka bir ie yaramad; gnllerimiz kor gibiydi nk Kuzey'de bulutlarn altnda kzl bir parlaklk gryorduk ve Aragorn yle demiti: 'Minas Tirith yanyor' "Fakat geceyars gerekten de midimiz yeniden belirdi. Ethir'in deniz ustas adamlar, gneye doru bakarak Deniz'den esen serin bir rzgrla gelen bir deiiklikten sz ettiler. Gn ermeden ok nce direkli gemiler yelkenlerini at ve hzmz artt, ta ki afak vakti pruva-lardaki kpkleri aklatrncaya kadar. Ve bylece, sizin de bildiiniz gibi sabahn nc saatinde mutedil bir rzgrla, rts alm G168 169 SON MZAKERE KRALIN DN ne altnda geldik ve savata byk sancamz atk. Bu ok byk bir gn, ok byk bir saatti, bundan sonra ne olursa olsun." "Arkasndan ne gelirse gelsin byk olaylarn ehemmiyetini azaltmaz," dedi Legolas. "Bu konuda, gelecek gnlerde arklar yakp syleyecek kimse kalmasa bile Gondor'da, llerin Yolu'ndan gemek byk bir olayd." "Ve kalmayabilir de," dedi Gimli. "nk Aragorn ile Gandalf in yzleri ask. Orada, aadaki o adrlarda ne gibi bir fikir alveriinde bulunuyorlar ok merak ediyorum. Bana soracak olursanz, Merry gibi ben de, zaferimizle savan bitmi olmasn dilerdim. Yine de bundan sonra her ne yaplacaksa. Yalnz Da'n halknn erefi iin, onda bir rolm olmasn isterim." "Ve ben de Byk Orman'n halk adna," dedi Legolas, "ve Ak Aa'n Hkmdan'na olan sevgimden dolay." Bunun zerine arkadalar sessizleti ama bir sre orada, o yksek yerde, Komutanlar aada tartrken her biri kendi dncelerine dalm halde oturdu. Prens tmrahil Legolas ile Gimli'den ayrldktan sonra hemen Eo-mer'i artt; Gmer de ortunla birlikte ehir'den aaya indi ve Ara-gorn'un sava alanna, Kral Thdoden'in dm olduu yere yakn bir yere kurulmu adrlarna gittiler. Ve burada Gandalf, Aragorn ve Elrond'un oullaryla fikir alveriinde bulundular. "Efendiler," dedi Gandalf, "Gondor'un Vekilharc'nn lmeden nceki son szlerini dinleyin: Pelennor ovalarnda bir gn iin zafer kazanabilirsiniz ama artk uyanm olan G'e kar bir zafer kazanmak mmkn deildir. Ben, onun yapm olduu gibi mitsizlie kaplmanz sylemiyorum size, ama bu szlerdeki gerekler hakknda dnmenizi istiyorum. "Gren Talar yalan sylemez; Barad-dr Hkmdar bile bunu yaptramaz. Belki, kendi iradesiyle daha zayf akllarca grlmesi gerekenleri seebilir veya onlarn grdklerini yanl anlamalarna neden olabilir. Her eye ramen Denethor, Mordor'da kendisine kar hazrlanan ve hazrlanmaya devam eden.byk gleri grnce gerekleri grm oldu. "ilk byk saldry karlamaya ancak yetti gcmz, ikincisi daha byk olacaktr. Bu sava iin, Denethor'un da sezmi olduu gibi, kesin bir mit yok o halde. Zaferi silahla kazanamayz^ burada oturup btn kuatmalara dayanabilsek veya Nehir'in gerisine baskn yapmak iin yrsek bile. Ktler arasnda bir seim yapmanz lazm; ve akl- selim daha nce yapm olduunuz gibi salam yerleri daha da kuvvetlendirmenizi ve burada hcumu beklemenizi emreder; nk ancak bylelikle sonumuzun biraz gecikmesi salanabilir." "O halde bizim Minas Tirith'e, Dol Amroth'a veya Dunharrovv'a ekilip orada, dalgalarn gelip kumdan kalelerini ykmasn bekleyen ocuklar gibi beklememizi mi neriyorsunuz?" dedi tmrahil. "Bu yeni bir nasihat olmazd," dedi Gandalf. "Denethor zamannda bu ve bunun gibi eyler yapmadnz m hep? Lkin hayr! Ben bunun akl- selim olduunu syledim. Ben akl- selim

nermiyorum. Size zaferin silahlarla kazanlamayacan syledim. Ben hl bir zafer olacan mit ediyorum ama silahlarla deil. nk tam bu tedbirlerin ortasnda ortaya Barad-dr'un temelini oluturan ve Sauron'un btn midi olan G Yz kyor. "Bu ey hakknda efendiler, hem bizim hem de Sauron'un iinde bulunduumuz kt durumu kavrayacak kadar bilgisi var hepinizin. Eer onu yeniden ele geirirse sizin btn yiitlikleriniz boa gider ve onun zaferi hem hzlanr hem de mkemmel olur: O kadar mkemmel olur ki, bu dnya ayaktayken kimse bu zaferin nihayetini gremez. Eer bu ey yok edilirse, o zaman o decektir; o kadar aaya decektir ki kimse bir daha onun yeniden dorulusunu gremeyecektir. nk balangcnda kendisi iin tabii olan gcn en mkemmel ksmn kaybetmi olacak ve o gle yaplm veya balam olan her ey ufalanacak, o sonsuza kadar sakat kalp kendi kendini glgelerde kemiren nemsiz bir ruh halini alacak, ama bir daha ne byyebilecek ne de bir biimi olacaktr. Ve bylece bu dnyann byk bir ktl ortadan kaldrlm olacak. "Gelebilecek baka ktlkler de var; nk Sauron kendisi de bir hizmetkr veya gizli bir casustan baka bir ey deildi. Yine de dnyann btn gelgitlerine hkim olmak deil bizim rolmz; bizim rolmz iine braklm olduumuz yllan skntdan kurtarmak iin elimizden geleni yapmak, bizden sonra yaayanlar ilemek iin temiz bir toprak bulabilsinler diye bildiimiz tarlalardaki ktl kknden skp atmak. Ama onlarn ne bulacaklar bizim hkmmze bal deil. "imdi, Sauron btn bunlar ve kaybetmi olduu bu kymetli eyin yeniden bulunmu olduunu biliyor; ama henz nerede olduunu 171 170 KRALIN DN bilmiyor, ya da umarm yledir O yzden u anda byk bir kuku iinde nk eer bu eyi biz bulmu olsaydk, aramzda onu kullanabilecek gce sahip bazlamz var Bunu da biliyor o nk Ara gorn, senin kendini Orthanc Ta ile ona gsterdiim tahmin etmekte haklym deil m"7" Borukentten atm srmeden nce yle yapmtm diye cevap verdi Aragorn Zamann geldiine ve Ta'n da sadece bu maksatla bana ulam olduuna kanaat getirmitim O zamanlar Yzk Tay cs, Rauros tan douya gdel on gn olmutu ve Sauron un Gz, di ye dnmtm, kendi lkesinden uzaklara evnlmel Kule'sne dndnden ben ok nadiren ona meydan okuyan olmutu Geri cevap vermek iin bu kadar abuk bir saldrda bulunacan nceden tahmin edebilmi olsaydm, belki kendimi gstermeye cret etmezdim Szn yardmnza gelebilmem iin ucu ucuna zamanm oldu " 'Fakat bu nasl olur"7' diye sordu Gmer "Her ey bouna, diyorsunuz eer Yuzuk'u ele geirirse Eer yzk bzdeyse neden bize saldrmann bouna olduunu dnmesin17" 'Henz emin deil," dedi Gandalf, ' ve sonra bizim yaptmz gibi, dmanlar kendilerini emniyete alncaya kadar bekleyerek oluturmad gcn Ayrca biz de onu tm gcyle kullanmasn bir gnde renemezdik Gerekten de o sadece tek bir k tarafndan kullanlabilir, birka k tarafndan deil, o da aramzdaki byklerden b-rnn kendisini hkim klp dierlerini susturaca bir didime zaman n kollayacak yle bir zamanda Yzk ona yardmc olabilir, eer derhal hareket edebilirse 'Kolluyor ok ey gryor ve ok ey duyuyor Nazgller hl ortalkta Gne domadan nce bu alann zerinden getiler, geri yorgun ve uykuda kiilerin ok az onlar fark etti iaretlen okuyor Onu yeniden yapt hazmeden mahrum eden Kl, bizim lehimize donen kaderin arklar ve ilk saldrsnda beklenmedik bir yenilgi, byk komutannn olumu "Biz burda konuurken bile onun kukusu artyor Gz u anda, hareket eden butun dier eylere kar kor, butun gcyle bize doru donuyor Yan gzn bizden ayrmamasn salamamz lazm Butun midimiz orada Benim dm udur bu durumda Yzk bizde deil Ya byk bir ariflik ya da byk bir ahmaklk sonucu yok edilmesi m yolland, o bizi yok etmesin diye Yzk olmazsa onun gu cunu, sadece g ile yenemeyz Fakat her ne pahasna olursa olsun SON MZAKERE

Goz'u kendisine ynelen gerek tehditten uzak tutmalyz Zaferi silahlarla kazanamayz ama silahlarla Yzk Taycs'na tek bir ans o tanyabiliriz, az bir ihtimal de olsa "Aragorn'un balatm olduu gibi devam etmeliyiz Sauron'u son at m zorlamalyz Gzh kuvvetim ortaya kartmalyz ki bylece o da topraklarn boaltsn Onu karlamak m bir an nce yrye gemeliyiz Onun dilen zerimize kapansa bile kendimizi yem yapmalyz mitle ve agzllkle o yemi yutacak, nk bylesi bir crette yeni Yzk Efends'nn gururunu grecek Ve yle diyecek' 'Demek yle1 Boynunu ok abuk ve ok lenye uzatt Brakaym gelsin de onu kaamayaca bir tuzaa duureym Orada onu ezenm, onun kstahlkla ele geirmi olduu ey yeniden, sonsuza kadar benim olacak' "O tuzaa gzlerimizi drt ap girmeliyiz, cesaretle ama kendimiz m pek bir ey ummadan nk efendiler, biz kendimiz, yaayan topraklardan ok uzakta bir yerde, kara bir savan iinde tamamen yok olabiliriz, bylece Barad-dr yklsa bile, yeni bir a grecek kadar yaamayabiliriz Ama bu, kanaatimce, bizim grevimiz. Yine de, bou bouna yok olmaktan ve olurken yem bir an hibir zaman balamayacan bilmekten daha iyidir bu, eer burada oturur-sak bamza gelecek olan da budur " Bir sure iin sessiz durdular Sonunda Aragorn konutu "Baladm gibi devam edeceim In tam kysna, mit ile mitsizliin karde olduklan yere geldik Sendelemek dmek anlamna gelir. Gelin hibirimiz, sonunda Sauron a kar olan uzun gayretlerinin snanma vakti gelen Gandalf m nashatlarna kar kmayalm Eer o olmasayd her ey oktan yitip gitmiti En azndan ben imdilik insanlar ynetmek m bir talepte bulunmuyorum Dierleri diledikleri seimi yapsnlar" Bunun uzenne yle dedi Elrohr 'Kuzey den bu gaye ile geldik ve pederimiz Elrond'dan da ayn tlen getirdik Gen dnmeyeceiz " "Bana gelince," dedi Gmer, "bu derin konular hakknda benim ok az bilgim var, ama bilgiye ihtiyacm da yok Dostum Aragorn benim ve halkmn imdadna yetiti, ne zaman isterse ben de onun yardmna giderim, bunu biliyorum ve bu bana yetiyor Gideceim " "Bense," dedi Imrahl, "ben Hkmdar Aragorn'u, tab olduum 173 172 KRALIN DN hkmdamn olarak addediyorum, kendisi bunu talep etse de etmese de. Onun ricas benim iin emirdir. Ben de gideceim. Yine de bir sre iin Gondor Vekilharc'nn yerine bakyorum, o yzden ncelikle onun halkn dnmek benim ilk grevimdir. Akl- selime de biraz hak tannmal, tster iyi, ister kt her trl ihtimale kar hazrlanmamz icap eder. Bakarsnz zaferi biz kazanrz ve bu konuda hl bir mit varken Gondor korunmaf. Arkamzdan harabe haline sokulmu bir ehir'e ve tahrip edilmi topraklara zafer kazanm olarak dnmek istemem. Rohirrim'den kuzey cenahta hl savamam bir ordu olduunu reniyoruz." "Bu doru," dedi Gandalf. "Size btn ehir'i savunmasz brakmanz tlemiyorum. Aslnda douya ynlendireceimiz gcn, bir sava balatacak kadar byk olmas yeterli, Mordor'a ciddi bir saldrda bulunacak gte olmasna gerek yok. En ksa zamanda harekete gemesi gerek. O yzden komutanlara unu soruyorum: En kt ihtimalle iki gn iinde ne byklkte bir g toplayp yola kartabiliriz? Ve bunlarn, iinde bulunduklar tehlikeyi bilen, gitmeye kendiliklerinden gnll, dayankl adamlar olmalar gerek." "Hepsi yorgun ve ounun hafif olsun acl olsun, yaralar var," dedi Eomer. "Atlarmzn ounu kaybetmi olmann acsn da ekiyoruz ve bu katlanmas zor bir durum. Eer ksa bir sre sonra hareket edeceksek, iki bin adam toplamay bile mit edemem ama en az bir o kadarn ehri savunmak iin brakabilirim." "Sadece bu cephede savaanlar hesaba katmak zorunda deiliz," dedi Aragorn. "Kylar temizlendii iin Gney topraklarndan yeni kuvvetler yoldadr, iki gn nce drt bin kiiyi Pelargir'den, Lossar-nach zerinden yola karttm; Korkusuz Angbor da onlarla birlikte o geliyor. Eer iki gn sonra yola kacaksak biz ayrlmadan onlar buraya gelmi olur. stelik ok daha fazlas, bulabildikleri teknelerle beni izleme emri aldlar; bu rzgrla ksa bir sre sonra burada olurlar, aslnda daha imdiden birka gemi Harlond'a vard bile. Kanaatimce yedi bin atl ve yaya kartabiliriz yola ve buna ramen ehir'i saldr balad zamandan daha iyi bir mdafaa ile brakm oluruz."

"Cmlekaps ykld," dedi Imrahil, "onu yeniden yapacak ve yerine yerletirecek hner kimde?" "Din Krall'nda, Erebor'da byle bir hner mevcut," dedi Aragorn, "ve eer btn mitlerimiz boa kmazsa zamanla G16in olu Gimli'yi Da'n ustalarn armas iin yollanr. Fakat insanlar kaSON MZAKERE plardan daha nemli ve eer onlar terk ederse Dman'a hibir kap dayanmaz." Bu beylerin mzakeresinin sonu olmutu: O gnden sonraki ikinci gnn sabahnda, eer bir araya getirebilirlerse yedi bin kiilik bir gle yola kacaklard; gitmeleri gereken topraklarn ktl yznden bu gcn byk bir blm piyade olacakt. Aragorn Gney'den iki bin kii toplamaya alacakt; ama tmrahil bin be yz; Gmer atsz kalm ama kendileri son derece kymetli sava olan be yz Rohirrim'i bir araya getirecek, be yz atlya da kendi kumanda edecekti; ayrca aralarnda Dnedain ile birlikte Elrond'un oullarnn ve Dol Amroth'un svarilerinin bulunduu atl be yz kiilik bir blk daha oluturulacakt: Hepsi toplam alt bin piyade ve bin atl demek oluyordu. Fakat Rohirrim'in atl kalan ve savaabilen ana gc, Elfmiferi'nin kumandas altndaki bin kiilik bir g Annen' de bulunan dmana kar Bat Yolu'nu bekleyeceklerdi. Hzl srcler hemen kuzey taraflarndan, Osgiliath'n dousundan ve Minas Morgul'a giden yoldan haber toplamak iin yola koyuldular. Btn glerini hesaplayp, yapacaklar yolculuklar ve seecekleri yollar hakknda dndkten sonra mrahil aniden bir kahkaha att. "Muhakkak," diye haykrd, "bu btn Gondor tarihindeki en byk latifedir: Dalara ve Kara lke'nin devrilmez kapsna saldrmak iin yedi bin kiiyle, yani ancak onun ykseli devirlerinde kulland nc kolu kadar bir kalabalkla yola koyulalm! Bir ocuk da zrhlara brnm bir silahre yeil st aacndan yay ve okuyla ancak byle kafa tutabilirdi! Eer Karanlklar Efendisi, senin dediin kadar ok ey biliyorsa Mithrandir, korkacana tebessm edip de kendisini sokmak isteyen bir sinee yapaca gibi sere parmayla ezmez mi bizi?" "Hayr, sinei tuzaa drp inesini almaya alacaktr," dedi Gandalf. "Ve aramzda her biri bin zrhl silahre bedel bir sr isim var. Hayr, glmsemeyecek." "Biz de yle," dedi Aragorn. "Eer bu bir latifeyse bile glnmeyecek kadar ac bir latife. Yo, ok zor bir durumda yaplan son hamle bu; ya o taraf ya da bu taraf iin oyunun sonunu getirecek." Sonra Andril'i ekip prl pnl parlarken gnee doru tuttu. "Son sava olup bitinceye kadar sen tekrar knna girmeyeceksin," dedi.

BLG PAYLAMAKLA OALIR (.......................KENDER...................) KRALIN DN mis, ekilsizlemi, kimi zalimce kesilip biilmiti ama yine de ou kendini belli eden zelliklerini tayordu ve sanki ac ekerek lmlerdi; her biri Kapaksz Gz iaretiyle dvmelenmiti. Fakat istedikleri kadar ekilleri bozulmu ve aalanm olsunlar, bylelikle, insanlar bu yolla bir kez daha bir zamanlar batan aa silahlarla marurca yryen, tarlalar sren veya tepelerdeki yeil vadilerinden bayram gnleri iin aalara inen tandklar birini grm oluyorlard. Bou bouna sallyorlard yumruklarn Cmlekaps'nn nnde kaynaan acmasz dmanlarna. Lanetlere kulak astklar, Batl insanlarn dillerinden anladklar yoktu; kaba sesleriyle hayvanlar veya le kargalar gibi lklar atyorlard. Fakat ksa bir sre sonra ayaa kalkp Mordor ordularna kar koyabilecek yree sahip ok az kii kalmt. nk alktan daha tez bir silah vard Karanlk Kule'nin Efendisi'nin: Korku ve mitsizlik. Nazgl bir kez daha geldi; artk Karanlklar Efendisi byd ve btn gcn ortaya dkt iin, sadece onun iradesini ve garazn syleyen sesleri ktlk ve dehet doluydu. l insanlarla karnlarn doyurmay uman akbabalar gibi durmadan dndler durdular ehir'in zerinde. Hem gr, hem de at menzili dnda uuyorlard ama varlktan hep

oradayd, lmcl sesleri havay yrtyordu. Gitgide daha da dayanlmaz bir hal aldlar her yeni lkla. Sonunda, en yiit adamlar bile gizli tehlike zerlerinden geerken kendilerini yere atmaya baladlar; veya zihinlerine bir karanlk basar, artk sava hakknda dnemez olup da sadece gizlenmeyi, emekleyip bir yere sinmeyi ve lm dnr hale gelirken silahlar sinirleri boalm ellerinden dyor, ylece dikilip kalyorlard. Btn o kara gn boyunca Faramir, aresiz bir ate iinde rpnarak Ak Kule'deki odada yata zerinde yatt; lyor, dedi biri, ksa sre sonra surlardakj ve sokaklardaki adamlarn hepsi "lyor" diyorlard. Babas yannda oturuyor, hibir ey sylemiyor ama seyrediyor ve artk savunma konusuna hi aldr etmiyordu. Bylesine karanlk saatlerin varln hi bilmemiti Pippin, Uruk-hai'nin penelenndeyken bile. Hkmdar'n hizmetinde beklemekti onun grevi ve bekliyordu da, ama grne gre onu, kendi korkularn elinden geldiince bastnrken, aydnlatlmam odann kapsnn yannda ayakta unutmulard. Ve bakarken ona yle geldi ki Denethor sanki gzleri nnde gitgide yalanyordu; sanki o marur iradesini GONDOR KUATMASI bir ey kapatvermi, kat akl yenilmiti Elem yapmt bunu, belki bir de vicdan azab. O acmasz yzde gzyalar gryordu; bu hiddetten daha dayanlmazd. "Alamayn beyim," diye kekeledi. "Belki de iyileir. Gandalfa sordunuz mu?" "Beni byclerle avutma!" dedi Denethor. "Ahman umudu suya dt. Dman onu buldu, artk gc artyor; dncelerimizi teker teker biliyor, ne yaparsak yapalm bouna. "Olumu nankrce, kutsamadan gereksiz bir tehlikeye yolladm; ve ite burada damarlarnda zehirle yatyor artk. Yo, yo, artk savata ne olursa olsun benim soyum tkeniyor; Vekilharlar Slalesi dahi baaramad. Tepelerde hrsz gibi saklanan insanlann krallarndan ka-lanlan da kt insanlar ynetecek ta ki birer birer avlanncaya kadar." Kapya, ehir'in Hkmdan'n aran adamlar dayand. "Hayr, aaya inmeyeceim," dedi. "Olumun yannda kalmalym. Her ey bitmeden nce hl konuma ihtimali var. Fakat buna da bir vakit kalmad. Kimi isterseniz onu izleyin, hatta umutlan suya dm olsa da Gri Aptal' bile izleyebilirsiniz. Ben burada kalacam." Bylece Gondor ehri'nin son savunmasnn kumandasn Gan-dalf almt. Nereye gitse adamlarn yrekleri hafifliyor, kanatl glgelerin hatras siliniyordu. Yorulmak nedir bilmeden gitti geldi Hisar' dan Cmlekaps'na, surlar boyunca kuzeyden gneye; onunla birlikte Dol Amroth Prens'i de gidiyordu, prl prl zrhlar iinde. nk Nmenor soyunu bozulmadan devam ettiren prens ve silanrleri, beyliklerini muhafaza ediyorlard. Onlar gren adamlar yle fslda-yordu: "Ayn eski hikyelerin anlatm olduu gibi; o halkn damarlarnda elf kan var, nk Nimrodel halk bir zamanlar oralarda uzun sre yaamlar." Sonra karanlk iinde biri Nimrodel'in arksndan veya Anduin Vadisi'ne ait, yitip gitmi yllardan gelen dier arklardan birka beyit okuyordu. Yine de onlar uzaklatklarnda glgeler yeniden adamlarn zerine abanyor, yrekleri souyor ve Gondor'un bahadrl kl oluyordu. Ve byle byle, korkularla dolu lo gnden, aresiz gecenin karanlna getiler. Yangn artk ehir'in ilk dairesinde denetimsiz bir ekilde ykseliyordu; d surlardaki garnizonun daha imdiden geri ekilme yollar kesilmiti. Fakat orada, grev yerlerinde kalm olan sadk kiilerin says ok azd; ou ikinci kapnn gerisine kamt. 105 OONDOR KUATMASI 104 KRALIN DN arpmann ok gerisinde Nehir zerine aceleyle bir kpr kurulmu, btn gn boyunca byk bir sava gc ve malzemesi akmt bu kpr zerinden Sonunda, gecenin yarsnda saldn balad. nc kollar, ate dolu siperler arasnda braklm birok dolambal yoldan geti. Yaklatka uradklar kayb hie sayarak durmadan ilerlediler, hl bir arada, sr gibi okularn menziline girdiler. Fakat artk gerekten de onlara byk bir zarar verebilecek

ok az kii kalmt surlarda; geri yangnlarn Gondor'un bir zamanlar vnd cinsten okular iin birok hedefi gzler nne seriyordu. Sonra e-hir'in yiitliinin oktan krlm olduunu fark eden gizli Komutan gcn ortaya koydu. Yava yava, Osgiliath'ta ina edilmi olan kocaman kuatma kuleleri karanln iinden ilerledi. Ak Kule'dek odaya haberciler geldi yine; Pippin onlan ieri ald, nk ok aceleleri vard. Denethor yzn yava yava Faramir'in yznden evirdi ve onlara sessizce bakt. "ehir'in ilk dairesi yanyor beyim," dediler. "Emirleriniz nedir? Hl Hkmdar ve Vekilharsnz. Herkes Mithrandir'i izlemiyor. Adamlar surlardan kap, surlar korumasz brakyor." "Neden? Neden kayor ahmaklar?" dedi Denethor. "Madem eninde sonunda yanacaz bir an nce yanmakta yarar var. enlik ateinize geri dnn! Ben mi? Ben imdi cenazemi yakmak iin hazrlanan odun ynnn zerine gideceim. Kendi ynmn zerine! Denethor ile Faramir'in mezar olmayacak! Mezar yok! Mumyalanm lmn uzun ve yava uykusu yok artk. Bat'dan buraya gemiler gelmeden nceki barbar krallar gibi yanacaz. Bat kaybetti. Gidin geri, yann!" Haberciler selam ve cevap vermeden dnp katlar. Artk Denethor ayaa kalkm ve biraz nce elinde tuttuu Faramir'in ateli elini brakmt. "Yanyor, daha imdiden yanyor," dedi hznle. "Ruhunun evi ufalanyor." Sonra yavaa Pippin'e doru giderek, ona bakt. "Elveda!" dedi. "Elveda Paladin olu Peregrin! Hizmet sren ksa oldu ve artk sonuna yaklayor. Kalan o az sreden de azat ediyorum seni. Git artk verence en uygun ekil naslsa yle l. Ve kiminle istersen onunla 61, hatta ahmakl seni bu lme getirmi olanla bile. Hizmetkrlarm yolla bana ve git. Elveda!" "Ben elveda, demeyeceim beyim," dedi Pippin diz kerek. Sonra aniden yine hobbitvari bir ekilde ayaa kalkt ve yal adamn gzlerinin iine bakt, "izninle ayrlacam beyim," dedi; "nk gerekten de Galdalf grmeyi ok arzu ediyorum. Ama o bir ahmak deildir; onun yaamdan umudu kesilmedike benim lmeye hi niyetim yok. Fakat ne kendi szmden, ne de senin hizmetinden azat edilmek istemiyorum, sen yaadka. Ve en sonunda Hisar'a gelirlerse burada senin yannda bulunmay ve belki de bana verilen silahlan da hak etmeyi dnyorum." "Nasl istersen yle yap Efendi Buukluk," dedi Denethor. "Ama benim hayatm paraland artk. Hizmetkrlarm yolla bana!" Tekrar Faramir'e dnd. Pippin onu brakarak hizmetkrlar ard; hizmetkrlar geldi: Ev halkndan alt adam, gl ve zarif; yine de ar karsnda titriyorlard. Fakat Denethor sakin bir sesle Faramir'in yatann zerine scak rtler rtmelerini ve yata yukar tamalarn buyurdu. Onlar da yle yaptlar, yata kaldrarak odadan karttlar. Yava yava attlar admlarn, ateli adam mmkn olduu kadar az rahatsz etmek iin. Artk iki bklm halde bir bastona dayanan Denethor onlan izledi; en son Pippin gidiyordu. Ak Kule'den kp yrdler; sanki bir cenaze tarm gibi, zerlerinde asl duran bulutun aadan gelen donuk krmz ate taprO-lanyla aydnlatlm olduu karanla doru. Yava yava getiler byk avluyu ve Denethor'un tek bir szyle Kuru Aa'n yannda durdular. Herkes sessizdi, aadaki ehir'deki sava grltleri hari; suyun l dallardan karanlk havuza hznl hznl damlayn duyabiliyorlard. Sonra, nbetinin hayret ve keder dolu baklar altnda Hisar kapsndan geip gittiler. Batya dnUnce sonunda altnc dairenin geri surlanndaki bir kapya vardlar. Fen Hollen deniyordu buraya, nk cenaze dnda hep kapal tutulurdu ve sadece ehir'in Hkmdar veya llerin evlerine bakanlar ve mezarlara yadigrlar getirenler bu yolu kullanabilirdi. Kapnn gerisinde birok kavisle dolanarak aada, Mindolluin'in sarp kayalarnn glgesi altnda Krallarn ve Vekilharlarnn kaanelerinin bulunduu dar bir araziye inen bir yol uzanyordu. Yolun kenarnda, kk bir evde bir kapc oturuyordu; gzlerinde 106 KRALIN DN 107

GONDOR KUATMASI korku, elinde bir lambayla ilerledi. Hkmdarn buyruuyla kapy at ve sessizce geriye dayad; onlarda kapcnn elinden lambay alarak kapdan getiler. Lamba yla bir saa bir sola sallanan kadim surlar ve yol kenarndan ykselen ok stunlu korkuluklarn arasndan yukar doru trmanan yol karanlkt. Rath Dinen'e yan Sessiz Cadde'ye gelinceye kadar aa, aa doru indike ar ayak sesleri solgun kubbeler, bo salonlar, oktan lm adamlarn suretleri arasnda yanklanp durdu; sonra Vekilharlarn Evi'ne girerek yklerini braktlar. Burada Pippin etrafna huzursuz huzursuz baktka, minik lambann kefenli duvarlarna drd koca glgelerle rtlm gibi duran tonozlu geni bir odada olduunu grd. Mermerden oyulmu bir sr masa dizisi zorlukla seilebiliyordu; her masa zerinde, elleri kavuturulmu, ba taa yaslanm uyuyan ekiller vard. Fakat yaknda duran bir masa bombotu. Denethor'un bir iaretiyle Faramir ile babasn yan yana yatrdlar ve ikisini de tek bir rtyle rttler; sonra da l yatann yannda yas tutan insanlar gibi boyunlar bkk durdular. Sonra Denethor alak sesle konutu. "Biz burada bekleyeceiz," dedi. "Fakat mumyaclara haber yolla-maym. Bize abuk tutuan odun yollayn, etrafmza ve altmza yn. Ve emir verdiimde bir meale atn. Byle yapn ve bir daha benimle konumayn. Elveda!" "izninizle beyim!" dedi Pippin ve dnerek bu lm dolu evden dehet iinde kat. "Zavall Faramir!" diye dnd. "Gandalf bulmalym. Zavall Faramir! Gzyandan ok ilaca ihtiyac olduu kesin. Ah, Gandalf nerede bulacam? lerin sarpa sard yerde herhalde, onun da len ya da ldran birine ayracak zaman olmayacaktr." Kapda, orada nbet beklemek iin kalan hizmetkrlardan birine dnd. "Efendiniz kendinde deil," dedi. "Yava olun! Faramir hayattayken buraya odun getirmeyin! Gandalf gelirceye kadar bir ey yapmayn!" "Minas Tirith'in efendisi kim?" diye cevap verdi adam. "Hkmdar Denethor mu, Gri Gezgin mi?" "Ya Gri Gezgin, ya da hi kimse, grne gre," dedi Pippin; ayaklarnn onu tayabildii hzla geriye, yukar doru dne dne trmanan yola kotu, akn kapcy geerek kapdan kt ve Hisar'n kapsna yaklancaya kadar yoluna devam etti. Kapdan geip giderken nbeti onu selamlad; o zaman Beregond'un sesini tand. "Ne yana kouyorsun Efendi Peregrin?" diye seslendi. "Mithrandir'i bulmaya," diye cevap verdi Pippin. "Hkmdar'n ii acildir ve benim seni oyalamamam gerekir," dedi Beregond; "ama eer mmknse abuk abuk anlat: Neler oluyor? Hkmdarmz nereye gitti? Nbeti imdi devraldm ama onun Kapal Kap'ya doru gittiini duydum; adamlar nnde Faramir'i tayor-larm." "Evet," dedi Pippin, "Sessiz Cadde'ye." Beregond gz yalarn gizlemek iin ban edi. "lyor olduunu sylemilerdi," diye i geirdi, "ld demek." "Hayr," dedi Pippin," daha deil. Ve hl lmnn engellenebileceini zannediyorum. Fakat ehir'in Hkmdar, Beregond, ehri ele gemeden dt. Akln kard, artk tehikeli biri." abuk abuk Denethor'un garip szlerini ve ilerini anlatt. "Hemen Gandalf bulmam gerek." "O halde atmaya inmen lazm." "Biliyorum. Hkmdar bana izin verdi. Fakat Beregond eer elinden gelirse, olacak olan korkun eyleri engelle." "Hkmdar, siyah ve gm giyenlerin kendi emri olmadan grev yerlerinden ayrlmalarna izin vermez." "Eh o halde Faramir'in yaam ile emirler arasnda bir seim yapman gerekecek," dedi Pippin. "Emirlere gelince, bence muhatabnz bir deli, bir bey deil. Gitmem gerek. Eer gelebilirsem geri dneceim." Komaya devam etti aaya, aaya d ehire doru. Yangndan kaan adamlar onu

getiler; onun niformasn gren bir ksm adam dnp ona seslendi ama o hi kulak asmad. Sonunda gerisinde surlar arasnda koca alevlerin ykseldii tkinci Kap'dan gemiti. Yine de ona garip bir biimde sessiz geldi her ey. Ne atmann grlts ve haykrlar, ne de silahlarn akrts duyuluyordu. Sonra aniden korkun bir lk ve byk bir sarsnt ve derin, yankl bir gmbrt duyuldu. Neredeyse onu dizlerine kadar sarsan bir korku ve dehet rzgrna kar koymak iin kendini zorlayarak, Cmlekaps'nn arkasndaki geni bir yere alan keyi dnd Pippin. Orada olduu yere akld kald. Gandalf bulmutu; ama geri ekilip bir glgeye sindi. 108 KRALIN DN 109 GONDOR KUATMASI Gece yarsndan beri byk taarruz devam ediyordu. Davullar gmbrdyordu. Kuzeyden ve gneyden, dman bl zerine dman bl surlara yklenip duruyordu. Dzensiz al kta tpk hareket eden evler gibi grnen kocaman hayvanlar gelmiti; yani Ha-rad'n ateler arasndaki yollardan koskoca kuleler ve makinalar eken mmak'\an. Yine de komutanlar bu hayvanlarn yaptklarna da telef olabileceklerine de pek aldr etmiyordu: Onlarn btn amac savunmann gcn snamak ve Gondor'un adamlarn birok yerde megul etmekti. En ok Cmlekaps'na yklenilecekti. Kap elik ve demirden yaplm, inat ta kuleler ve burlarla korunuyor olabilirdi ama btn o yksek ve almaz surun en zayf noktas, kilidiydi. Davullar daha da yksek sesle vurdu. Alevler ykseldi. Kocaman makinalar alanlardan ilerledi; tam ortada kocaman bir ahmerdan vard; muazzam zincirlerin ucunda sallanan, uzunluu yzlerce ayaa varan, ormandan kesilmi bir aa. Uzun zamandr Mordor'un demirhanelerinde dklp duruyordu bu ahmerdan ve kara elikten dklm olan iren kafasna kudurmu bir kurt biimi verilmiti; zerinde de ykm byleri vard. Grond koymulard ismini, eskinin Yeralt Tokma'nn bir hatras olarak. Kocaman hayvanlar ekiyorlard ahmerdan, etrafn orklar sarmt; geriden de ahmerdan kullanacak olan da devleri yryordu. Fakat Cmlekaps civarnda mukavemet hl kuvvetli idi; burada Dol Amroth silahrleri ile garnizonun en etin adamlar saldrmak iin hazr bekliyorlard. Her yandan ok yayordu; kuatma kuleleri birer meale misali aniden atrdyarak alev alveriyordu. Cmlekap-s'nn her iki yannda surlarn nnde yer dkntler ve cesetlerle dolup tamt; yine de sanki zvanadan km gibi daha da ok sayda dman geliyordu. Grond yoluna devam eti. Grond'un iskeleti ate almyordu; arada bir ahmerdan ekmekte olan kocaman hayvanlardan biri delirip, ahmerdan koruyan saysz ork arasnda tepinip onlan yere serse bile, bunlarn cesetleri yoldan ekiliyor ve dierleri onlarn yerine geiveriyordu. Grond yoluna devam etti. Davullar deliler gibi gmbrdyordu. Cesetlerin oluturduu tepeciklerin zerinden korkun bir suret belirdi: Bir atl, uzun boylu, kukuletal, kara bir pelerine brnm. Yava yava, lenlerin zerine basarak, oklar umursamadan ileri doru srd atn. Durdu ve uzun, soluk klcn kaldrd. Ve o tam bunu yaparken herkesin iine, hem ehri savunanlarn, hem de dmann iine byk bir korku dt; adamlarn kollan iki yanlarna dt, artk yaylarn telleri akmyordu. Bir an iin her ey durdu. Davullar gmbrdeyerek takrdad. Grond byk bir hamleyle, kocaman eller tarafndan ileriye savruldu. Kapya ulat. Salland. Bulutlar iinde gezen gkgrlts gibi derinden bir bum sesi btn e-hir'de gmbrdedi. Fakat demirden kaplar ve elikten destekler bu darbeye dayand.

Kara Kumandan zengisi zerinde dorularak, unutulup gitmi bir dilde, hem yrei hem de ta paralayacak, g ve dehet kelimeleri sylerek korkun bir sesle bard. kere bard. kere bumlad koca ahmerdan. Ve aniden son darbede Gondor'un Cmlekaps krld. Sanki ok tesirli bir byye kaplm gibi infilak ederek paraland: Gzleri kr eden bir imek akt ve kaplar yarlm paracklar halinde yere ykld. Nazgl Efendisi atn ieri srd. Gerideki alevlerin nnde, muazzam bir mitsizlik tehdidi halinde byyen, kocaman kara bir suret olarak ykseldi. Srd atn ieri Nazgl Efendisi, daha nce hibir dmann geememi olduu kemer altndan; yzn gren herkes kat. Biri hari herkes. Orada, Cmlekaps'nn nndeki alanda sessiz ve hareketsiz bekleyen Gandalf, Glgeyele'nin zerinde oturuyordu: Dnyann btn hr atlan iinde bu dehete kprdamadan, Rath Di-nen'deki oyulmu bir heykel gibi sabit bir ekilde katlanabilecek tek at olan Glgeyele'nin zerinde. "Buraya giremezsin," dedi Gandalf; koca glge durdu. "Sen kendin iin hazrlanm olan cehenneme geri dn! Geri dn! Seni ve Efendini bekleyen hilie d. Git!" Kara Svari kukuletasn geriye itti; o da ne! Banda krallara ait bir ta vard; yine de ta grnen hibir ba zerine oturtulmamt. Tacn ve rtl geni, kara omuzlannn arasndan al al alevler parlyordu. Grnmeyen azndan lmcl bir kahkaha duyuldu. "Yal ahmak!" dedi. "Yal ahmak! Bu benim saatim. Grdnde lm' tanmaz msn sen? Geber; lanetlerin bouna artk!" Bunu der demez klcn yukanlara kaldrd; kltan aaya alevlerindi. 110 KRALIN DN BLM V ROHRRM'N GEL Gandalf kprdamad. Ve tam o anda, ehir'in avlularndan birinde bir horoz tt. Tiz sesiyle net bir biimde tt; ne bycle ne de savaa kulak asyor, sadece lmn glgelerinin ok yukarsnda, gkyznde, afakla gelen sabah karlyordu. Ve ona karlk verircesine uzaktan baka bir ses duyuldu. Borular, borular, borular. Karanlkta Mindolluin'in yanlarnda donuk donuk yanklandlar. Kuzey'in koca borular deliler gibi fleniyordu. Rohan gelmiti sonunda. Hava karanlkt ve Merry battaniyeye sarlm bir halde yerde yatarken hibir ey grmyordu; yine de gece havasz ve rzgrsz olsa bile, etrafndaki btn aalar yava yava ah etmekteydi. Ban kaldrd. Sonra yine o sesi duydu: Ormanlarla kapl tepelerdeki ve da basamaklanndaki davullarn belli belirsiz gelen sesiydi sanki. Titreim aniden kesiliyor ve sonra belki de baka bir noktada yeniden balyordu; bazen daha yakn, bazen daha uzak. Nbetilerin bunu duyup duymadklarn merak etti. Merry onlar gremiyordu ama etrafnda Rohirrim blklerinin olduunu biliyordu. Karanlkta atlarn kokusunu alabiliyor, nbet deiimlerini ve am ineleriyle kapl yerdeki yumuak ayak seslerini duyabiliyordu. Ordu, byk Dou Anrien yolunun yannda uzanan Druadan Orman'nn uzun srtlarndan ayn ve yksek bir tepe olarak ykselen Eilenach Iaretkulesi etrafnda kmelenmi am omanlan iine geici bir ordugh kurmutu. ok yorgun olmasna ramen Merry uyuyamyordu. Drt gndr kesintisiz at binmiti; durmadan koyulaan karanlk da yava yava iini karartyordu. Geride kalmak iin kendisine gayet iyi bir gereke verildii ve hatta beyinin emri olduu halde, gelmek iin neden bu kadar can atm olduunu merak etmeye balamt Ayn zamanda yal Kral'n emrine kar gelindiini bilip bilmediini ve kzgn olup olmadn merak etti. Belki de yle olmamt. Saklmifer ile birlikte at srdkleri atanlara kumanda eden Elfmiferi'nin arasnda bir anlama var gibiydi. Hem o, hem de btn adamlar Merry'yi grmezlikten, konutuunda da duymazlktan geliyorlard. Sanki Saklmifer'in tad torbalardan biriydi o. Saklmifer de iini rahatlatmyordu: Kimseyle konumuyordu hi. Merry kendini kck, istenmeyen, yalnz biri gibi hissediyordu. Endie zamanyd ve ordu tehlike iin-

112 KRALIN DN deydi. Minas Tirith'in kasaba topraklarn kuatan d surlarna bir gnlk yolculuktan biraz az kalmt. ncler yollanmt. Kimi geri dnmedi. Dierleri, yolun onlara kar tutulmu olduu haberiyle geri geldi. Bir dman ordusu, Amon Dn'in mil batsnda yolun zerinde konaklamt ve insanlardan oluan bir kuvvet yol boyunca ilerliyordu; uzaklklar da fersahtan fazla deildi. Orklar yol kenarndaki tepelerde ve ormanlarda dolanp duruyorlard. Kral ile Gmer gece nbeti srasnda bir toplant yaptlar. Merry konuacak birini aryordu; Pippin'i dnd. Ama bu huzursuzluunu arttrmaktan baka bir ie yaramad. Zavall Pippin, tatan koca ehir iine hapsolmutu, yalnz ve korku iinde. Merry Gmer gibi uzun boylu bir Svari olmu olmay diledi; boru falan f-leyebilmeyi ve Pippin'i kurtarmak iin drt nala at srebilmi olmay geirdi iinden. Artk daha yakndan gelen, tekrar almaya balayan davullar dinleyerek dorulup oturdu. Derken fslduan sesler duydu ve aalar arasndan yan rtlm, yan aydnlk lambalarn getiini grd. Yakndaki adamlar, karanlk iinde ne yapacaklarn bilemeden kprdanmaya baladlar. O srada tepesinde beliren uzun boylu bir ekil, aa kklerine kfretti. Merry, Komutan Elfmiferi'nin sesini tand. "Ben aa kk deilim Beyim," dedi Merry, "torba da deilim; incinmi bir hobbitim sadece. Bir ey yapmak istiyorsanz en azndan bana nelerin dnmekte olduunu anlatabilirsiniz." "Bu eytani karanlkta ne olabilirse o," diye cevap verdi Elfmife-ri. "Fakat beyim herkesin tetikte olmasn buyurdu: Ani bir hareket iin bir buyruk gelebilir." "O halde dman geliyor mu?" diye sordu Merry endieyle. "Bunlar onlarn davullar m? Bunlar kendi kendime hayal ediyorum diye dnmeye balantm, kimse kulak asmad iin." "Yo, yo," dedi Elfmiferi, "dman yolda, tepelerde deil. Sen V/oslar duyuyorsun, Ormanlann Vahi Insanlar'nr Onlar byle konuurlar uzaktan uzaa kendi a/alarmda. Hl Druadan Orman'nda dolatklar sylenir. Az saydadrlar ve gizlenerek yaarlar; hayvanlar gibi yabani ve rkek, gemi bir zamann kalntlardrlar. Ne Gon-dor'la, ne de Yurt'la savaa gitmezler; fakat imdi karanln ve orkla-nn geliiyle tedirgin olmular: Karanlk Yllar'n geri gelmesinden korkuyorlar, grne gre de bu hi uzak bir olaslk deil Bizi avla-madklanna kredelim: nk zehirli oklar kullandklar sylenir ve 113 ROHlRRlM'lN GELii ei benzeri bulunmayan birer tahta ustasdrlar. Thdoden'e hizmet etmeyi nermiler. imdi, u anda balarndan biri krala gtrld, teden gidiyor klan. Bu kadarn duydum, daha fazlasn deil. imdi beyimin buyruklann yerine getirmem gerek. Kendini toparla Efendi Torba!" Glgeler iinde kayboldu Elfmiferi. Merry vahi insanlar ve zehirli oklar muhabbetini sevmedi ama -bundan ayn olarak zerinde korkunun byk bir yk vard. Beklemek dayanlmaz bir eydi. Nelerin olacan bilmeyi ok istiyordu. Ayaa kalkt, ksa bir sre sonra aalar arasnda kaybolmadan nce son lambann peinden gitmeye balad. Derken, byk bir aacn altna kral iin kurulmu kk bir adrn bulunduu ak bir alana geldi. zeri rtl, kocaman bir lamba bir dala aslmt ve altna soluk bir halka halinde k sayordu. Orada oturuyordu Thdoden ile Eomer, nlerinde garip, tknaz grnl bir adam yere oturmutu; tpk yal bir ta gibi yamru yumruydu ve seyrek sakal topak enesinden kurumu yosunlar gibi sarkyordu. Ksa bacakl, kaln kollu, tknaz biriydi ve zerinde sadece beline dolanm otlar vard. Merry'ye sanki onu daha nce bir yerlerde grm gibi geldi ve aniden Dunharov/daki Koncoloslar geldi aklna, ite o kadim suretlerden biri canlanmt; belki de ok ncelerin unutulmu us-talan tarafndan kullanlm modellerin sonsuz yllar arasndan gelen gerek soydalanndan bir yaratkt. Merry yaklarken sessizlik vard; sonra Vahi insan konumaya balad, bir soruya cevap veriyordu herhalde. Sesi derin ve grtlaktan bir sesti; yine de Merry'yi hayretler iinde

brakarak Ortak Lisan'da konutu; geri duraksaya duraksaya konuuyordu ve konumasna baz kaba szckler karmt. "Hayr At Adamlar'n babas," dedi, "biz dvmezik. Avlank srf. Ormanda grgn ldrrk, ork halkndan nefret ederik. Siz de gor-gn'dan nefret edersiz. Elden geldike yardm yapark. Vahi Insan-lar'n uzun kulaklan, uzun gzleri var; btn patikalan bilir. Vahi insanlar Ta Evler'den nce burda yaard, Uzun Boylu insanlar Su'dan kmadan nce." "Ama bize, cenkte yardm gerek," dedi Eomer. "Siz ve halknz bize nasl yardm edeceksiniz?" "Haber getiririk," dedi Vahi insan. "Tepelerden bakank. Byk daa trmanr, aa bakank. Ta ehir kapal. Orda darda ateler 115 1.14 KRALIN DN yanyor; ierde de. Oraya gitmek istiyor musunuz? O zaman abuk olun. Ama grgn ve adamlar ta uzakta," ksa boum boum kolunu douya doru sallad, "at yolu zerinde oturur. ok adam, At Adam-lar'danok." "Bunu nereden biliyorsun?" dedi Gmer. Yal adamn ablak yz ve kara gzleri bir ey belli etmedi ama sesi memnuniyetsizlikle huysuzlamt. "Vahi insanlar vahi, hr ama ocuk deil," diye cevap verdi. "Ben byk bakan Ghn-buri-Ghn. ok ey sayarm: Gkteki yldzlar, aalardaki yapraklar, karanlkta insanlar. Yirmi kere yirmiyi on be kere sayacak adamnz var. Onlarn daha ok var. Byk dv; kim kazanacak? Sonra ok daha fazlas da Ta Evler'in surlar etrafnda yryor." "Heyhat1 ok akllca konuuyor," dedi Theoden. "Sonra bizim izcilerimiz de yol zerine hendekler kazp kazklar koyduklarn syledi. Onlar ani bir saldn ile sprp atamayz." "Ama yine de ok acele etmemiz gerekiyor," dedi Eomer. "Mund-burg yanyor!" "Brak Ghn-buri-Ghn szn bitirsin!" dedi Vahi insan. "Birden fazla yol biliyor. Sizi hi ukur olmayan yollardan gtrecek; hi grgn yrmez orda, srf Vahi insanlar ve hayvanlar. Yollarn ou Ta Ev Halk daha glyken yaplm. Avclarn hayvan eti kestikleri gibi keserlerdi dalan. Vahi insanlar onlann ta yediklerini dnr. Koca yk arabalanyla Druadan'dan Rimmon'a giderlerdi. Artk gitmiyorlar. Unutuldu Yol, ama Vahi insanlar unutmad. Tepenin zerinden ve gerisinden gider hl, otlarn ve aalann altndan; orada Rimmon gerisinde ve aaya Dn'e sonra yeniden At Adamlar'n yoluna dner. Vahi insanlar size o yolu gsterecek. Sonra siz gor-gn'u ldrp parlak demirle kt karanl sreceksiniz ve Vahi insanlar y ine vahi ormatlarda uyuyacak." Gmer ile kral kendi dillerinde konutular. Sonunda Theoden Vahi Insan'a dnd. "nerinizi kabul edeceiz," dedi. "nk bir ordu dman geride braksak da ne fark eder? Eer Ta ehir decek olursa, bizim de dnmz olmaz. Eer ehir kurtulursa o zaman ork ordularnn kendiliinden yolu kesilmi olacak. Eer sadk biriysen Ghan-buri-Ghn, o zaman sana zengin armaanlar veririz ve sonsuza kadar Yurt'un dostluunu kazanrsn." "l adamlar yaayanlarn dostu olamaz ve onlara armaan veremez," dedi Vahi insan. "Ama eer Rara-nlk'tan sonra yaarsan Vahi ROHtRRtM'lN GELii Insanlar' ormanlarda rahat brak ve bir daha onlar hayvan gibi avlama. Ghn-buri-Ghn seni tuzaa ekmeyecek. O kendi de At Adamlar'n babasyla birlikte gidecek; eer sizi yanl yere gtrrse, onu ldrn." "yle olsun!" dedi Thoden. "Dman ap yola dnmemiz ne kadar zaman alr?" diye sordu Eomer. "Yayan gitmemiz gerekecek eer bize siz nclk edecekseniz; sonra yolun dar olduundan da kukum yok." "Vahi insanlar hzl gider yayan," dedi Ghn. "Yol, oradaki Taa-raba Vadisi'nde drt atn gidecei kadar geni. Vahi insanlar buradan Dn'e afaktan akama kadar yrr." "O halde nclere en az yedi saat vermeliyiz," dedi Eomer; "fakat herkes iin bir on saati hesaba katmak gerekir. Gzden kaan eyler bizi oyalayabilir; ordumuzun hepsi yoladizilirse, tepelerden ktmzda onlan yeniden dzene sokmak ok vakit alabilir. imdi saat ka?"

"Kim bilir?" dediTh6oden. "Her yer gece imdi." "Her yan karanlk ama her yer gece deil daha," dedi Ghn. "Gne ktnda onu hissederiz, gizli olduunda bile. Daha imdiden Dou dalanndan trmanyor. Gk tarlalarnda gnn al vakti." "O zaman en ksa zamanda yola kmalyz," dedi Gmer, "yle olsa bile Gondor'un yardmna bugn yetimeyi mit edemeyiz." Merry daha fazla dinlemeyi gereksiz bulup, harekt iin hazrlanmaya gitti. Bu atmadan nceki son safhayd. Ona, atmadan pek fazla insan kurtulabilecek gibi gelmiyordu. Fakat Pippin'i ve Minas Tirith'teki alevleri dnnce kendi korkusunu bastrd. O gn her ey yolunda gitti; onlan pusuya drecek dmann ne sesini, ne soluunu duydular. Vahi Insanlar'n dikkatli avclarndan bir blk dmana kar siper vazifesi grmt, bylece ne orklar ne de dolaan dmanlar tepelerdeki hareketten haberdar olacaklard. Onlar-kuatlm ehre yaklatka k gitgide daha da lolat; Svariler uzun sralar halinde, insanlarn ve atlann kara glgeleri misali geip gittiler. Her blk bir vahi orman adam tarafndan ynlendiriliyordu; fakat yal Ghn kraln yannda yryordu. Harekete geileri umduklarndan daha yava olmutu nk bir yandan yryp bir yandan atlann eken Svariler'in, konakladklar yerin gerisinde ve gizli Taaraba Vadis^jre inerken sk aal srtlarda yollarn bulmas zaman ald. ncler, Amon Dn'in dou yakasnn ardnda uzanan ve 117 116 ROHlRRtM'lN GELii KRALIN DN dizi dizi tepeler arasnda Nardol'dan Dn'e, doudan batya uzanan byk bir boluu rten geni gri allklara vardklarnda gn akama kavuuyordu. ok nceleri bu boluktan oktan unutulmu olan araba yolu geiyordu ve tekrar, ehir'den kp Anrien'den geen ana at yoluna balanyordu; fakat artk, birok insan nesli boyunca aalar burada diledikleri gibi bymler ve yol saysz yllarn yapraklan altnda ufalanm, gmlp yok olmutu. Yine de allklar Svariler'e, ak atmaya girmeden nce son bir gizlenme midi veriyorlard; nk bunlarn dousunda ve gneyinde kvrm kvrm tepelerin bir araya gelip, kale burlar gibi st ste trmanarak Mindol-luin srtlarnn koca ktlelerini oluturduklar plak ve kayalk tepeler vard; telerinde ise Anduin yolu ve ovalan uzanyordu. n blk durmutu; dierleri de Taaraba Vadisi uurumundan dizi dizi karak etrafa yayldlar ve gri aalar altndaki kamp yerlerine getiler. Kral komutanlar toplantya ard. Eomer, yolu kolaan etsinler diye izciler yollad; ama yal Ghn ban sallad. "At Adam yollamann faydas yok," dedi. "Vahi insanlar, kt havada grlebilecek her eyi grd zaten. Biraz sonra gelip, bana burada anlatacaklar." Komutanlar geldi; sonra aalar arasndan yal Ghn'a, Merry'nin onlan birbirinden ayramayaca kadar ok benzeyen, koncolos biimli adamlar dikkatle kt. Garip, grtlaktan gelen bir lisanla Ghn'a bir eyler sylediler. Ghn hemen krala dnd. "Vahi insanlar ok ey sylyor," dedi. "nce, dikkatli olun! Hl Dn'in gerisinde kampta ok adam var, buradan bir saatlik yolda," kolunu batya, kara iaret kulesine doru sallad. "Fakat Ta Halk'n yeni surlar ile buras arasnda grnrde bir ey yok. Surlarda ok faaliyet var. Surlar ayakta deil artk: Surlar grgn yergrltsyle ve kara demirden sopalarla ykm. Dikkatli deillermi, etraflarnn K'ktmyorlarm. Arkadalar btn yollar koruyor samyokmn; .^onra Ghn garip, gargara yapar gibi bir ses kard; sanki glyor gibiydi. "Gzel haberler!" diye haykrd Eomer. "Bu Karanlkta bile mit yeniden prldyor. Dmanmzn tertipleri onun elinde olmadan bizim iimize yaryor. Bu lanet olas karanlk bile bizim iin bir rt oldu. Ve imdi de, Gondor'u harap etme ve ta ta stnde brakmama arzusu iindeki orklar, benim en byk korkumu da ortadan kaldrm oldular. D surlar uzun sre bize kar dayanabilirdi. imdi esip gee-

bileceiz - eer o kadar ileriye gidebilirsek." "Bir kez daha sana teekkr ederim ormann Ghn-buri-Ghn'," dedi Theoden. "Hem getirdiin haberler, hem de ettiin klavuzluk iin bahtn hep ak olsun!" "ldrn gorgn'ul ldrn ork halkn! Baka hibir sz Vahi tnsanlar' mutlu edemez," diye cevap verdi Ghn "Kt havay ve karanl parlak demirle kovun gitsin!" "Bunlar yapabilmek iin srdk atlarmz bunca rak yola," dedi kral, "kalktmz ey bu. Fakat neler baarabileceimizi sadece yarn gsterecek bize." Ghn-buri-Ghn yere melip, diken diken kalarn topraa de-dirdi, veda ettiinin bir gstergesi olarak. Sonra, ayrlmak istercesine ayaa kalkt. Fakat aniden, deiik bir havay koklayan bir orman hayvanym gibi aalad. Gzlerine bir k geldi. "Rzgr deiiyor!" diye bard; ve bununla birlikte sanki gz ap kapayncaya kadar hem o, hem de arkadalar, bir daha Rohan Svarileri tarafndan grlmemek zere karanlklar iinde kayboldular. ok gemeden uzakta dou tarafnda davullar yeniden uzaktan uzaa gmbrdedi. Yine de ordunun iinde kimsenin gnlne, garip ve sevimsiz grnl olsalar da Vahi insanlarn onlara ihanet edecekleri korkusu dmedi. "Artk klavuza ihtiyacmz yok," dedi Elfmiferi; "nk ordunun iinde ban gnlerinde Mundburg'a at srm olanlar var. Ben bunlardan biriyim. Yola vardmzda, yol gneye doru yn deitirip kasaba topraklarnn surlarna varmadan yedi fersah daha nmzde uzanacak. O yolun byk bir blmnde, yolun her iki yannda da bol bol imenlik vardr. Gondor'un ulaklan, en byk hzlarn bu uzantda yapmay hesaplarlar. Bu mesafeyi byk bir grlt koparmadan abucak aabiliriz." "O halde, madem kt olaylar bekliyoruz ve btn gcmze ihtiyacmz var," dedi Eomer, "imdi dinlenip buradan gece ayrlmamz, bylece gidiimizi yann hava aydnlanaca kadar aydnlandnda ya da beyimiz bize iaret ettiinde varacak ekilde ayarlamamz neririm." Kral buna rza gsterdi ve komutanlar ayrld. Fakat ksa bir sre sonra Elfmiferi geri dnd, "izciler gri ormann gerisinde rapor edecek bir ey bulamamlar beyim," dedi, "iki adamdan gayri: ki l adam ve iki l at." , 118 KRALIN DN "Ee?" dedi Eomer. "Ne olmu?" "u beyim. Bunlar Gondor'un ulaklarym, biri Hrgon olabilir. En azndan elinde hl Kzl Ok varm ama kafas kesilmi. Ve bir ey daha var. iaretlere gre ldrldklerinde bat ynne doru ka-yorlarm Okuyabildiim kadaryla dman daha o zaman d surda bulmular, ya da geri dndklerinde surlara saldrrken - bu da iki gece nce anlamna gelir, eer detleri olduu zere asken menziller-deki atlar kullanmlarsa. ehir'e varp geri dnm olamazlar." "Eyvah!" dedi Th6oden. "O halde Denethor bizim geliimizi haber almam, gelmemizden midi kesmi olabilir." "Skann gecikmeye tahamml olmaz ama hi yoktansa ge olmas yedir," dedi Eomer. "Sonra belki de bu dar zamanda, insanlar azlaryla konumaya balayal beri kullandklar bu eski atasznn doruluu ilk defa tam anlamyla ortaya kacaktr." Geceydi. Rohan ordusu yolun iki yannda da yava yava ilerliyordu. Mindolluin'in eteklerinden geen yol artk gneye doru dnyordu. Uzakta, neredeyse tam nlerinde kara gkyznn altnda al al bir lt vard ve koca dan yamalar bunun nnde kapkara ykseliyordu. Pelennor'un Rammas'larna yaklayorlard; ama gn henz gelmemiti. Kral nden giden bln ortasnda sryordu atn, etrafnda hanedanndan adamlarla. Elfmiferi'nin atanlar onlar izliyordu; Merry Saklmifer'in artk yerini terk ettiini ve sonunda tam kraln muhafzlarnn arkasna varncaya kadar karanlkta durmadan ileri gittiini fark etti. Aniden durdular. Merry nnde, insanlarn fsltyla konutuklarn duydu. Neredeyse surlara kadar gitmi olan ncler geri dnmt. Krala gittiler. "ok byk yangnlar var beyim," dedi bir tanes. "ehir olduu gibi alevler iinde ve tarlalar dmanlarla dolu. Fakat hepsi saldrya gitmi. Tahmin edebildiimiz kadaryla d surlarda ok az dman braklm; onlar da hibir eyi umursamyor, etraf yakp ykmakla megul."

"Vahi Insan'n szlerini hatrlyor musun beyim?" dedi bir bakas. "Bar gnlerinde ben ak bozkrlarda yaardm; adm Widfara' dr, hava bana da haberler tar. Daha imdiden dnmeye balad rzgr. Gney'den taze bir nefes geliyor; iinde denizin yosun kokusu var, belli belirsiz de olsa. Sabah yeni eyler getirecek. Siz surlar ge119 ROHlRRtM'lN GELii liginizde bu fena kokunun zerinde afak skecek."' "Eer doruyu sylyorsan Widfara, bugnlerin gerisindeki yllarda huzur iinde yaayasn!" dedi Th6oden. Yaknnda olan hanedan mensuplarna dnerek, ilk atanlar arasndan da birok kiinin duyabilecei ekilde net bir sesle konutu: "Artk zaman geldi Yurt'un Svarileri, Eorloullan! nnzde dman ve ate var; yurtlarnz ise rak, geride. Yine de, ellerin cephesinde cenk etseniz de, orada semeresini greceiniz zafer sonsuza kadar sizin olacaktr. And itiniz: imdi yerine getirin bunlar beyiniz, topranz ve dostluun birlii adna!" Adamlar mzraklarn kalkanlarna vurdular. "Eomer, olum! Sen ilk atanlan ynet," dedi Theoden; "onlar kraln sanca arkasndan, tam ortadan gidecek. Elfmiferi sen, surlar getikten sonra bln saa ynelt. Grimbold kendi bln sola gtrsn. Geriden gelen blkler de bu bl izlesinler ellerinden geldiince. Dman nerede toplarsa oray vurun. Baka planlar yapamayz, nk henz cephede neler olduunu bilmiyoruz. imdi ileri; karanlktan korkaym demeyin!" n eken blktekiler ellerinden geldiince hzla srdler atlarn nk Widfara nceden ne hissederse hissetsin ortalk hl zifiri karanlkt. Merry atta, Saklmifer'in arkasndayd, sol eliyle tutunmaya alrken sa eliyle de kn iindeki klcn kurtarmaya alyordu. imdi yal kraln szlerinin doruluunu ac ac hissediyordu: yle bir savata sen ne yapacaksn Meriadoc ? "Sadece bunu," diye dnd: "Bir atlya yk olacam ve en iyi artlarda, drtnala giden atlarn ayaklar altnda ezilmeden oturduum yerde oturmay mit edeceim!" D surlarn olduu yere bir fersah kadar kalmt. Ksa bir sre sonra surlara vardlar; Merry iin ok ksa bir sre olmutu bu. Vahi lklar koptu, silahlarn angrts duyuldu ama ok ksa srd. Surlarda eyleen orklar hem azd, hem de armlard; abucak ldrldler veya savuturuldular. Rammas'n kuzey kapsnn ykntlarnn nnde kral bir kez daha durdu, ilk atan grubu kraln arkasna ve her iki yanna yaklat. Elfmiferi'nin bl sa tarafta olduu halde Sak-lmifer krala yakn bir yerde durdu. Grimbold'un adamlar yana dnerek, surlarn dou tarafnda biraz uzaktaki bir yarktan dolanp girdi. 120 KRALIN DN Merry Saklmi-fer'in arkasndan bakyordu. ok uzakta, belki on mil, belki daha uzak bir mesafede byk bir yangn vard fakat bu yangn ile Svariler arasnda, en yakn noktas bir fersahtan daha uzak olan bir mesafede geni bir yarm ay eklinde alevler ykseliyordu. Karanlk cephede bir eyler daha seebiliyordu ama yine de ne sabahn umudunu grebilmi, ne de, ister deimi olsun ister deimemi, bir rzgr hissedebilmiti. Artk Rohan ordusu sessizce Gondor cephesinde ilerliyor, ayn insanlarn gvenli zannettikleri bir bentin gediklerinden geip kabaran bir sel gibi yava yava ama muntazaman akyordu. Fakat Kara Ko-mutan'n btn akl ve iradesi tamamen dmekte olan ehre eilmiti ve henz ona planlarnda bir atlak olduuna dair ikazda bulunan bir haber ulamamt. Bir sre sonra kral adamlarm biraz douya doru ynlendirdi, kuatmann ateleri arasna ve d cephesine gidebilmek iin. Hl onlara meydan okuyan olmamt ve hl Theoden bir iaret vermemiti. Sonunda bir kez daha durdu. ehir artk daha da yakndayd. Havada bir yank kokusu ve lmn ar glgesi vard. Atlar huzursuzland. Fakat kral Karyele zerine oturmu, hareketsiz, Minas Tirith'in can ekimesini seyrediyordu; aniden byk bir kedere veya korkuya kaplm gibi. Sanki.bzlm, yalanp klmt. Merry de zerine dehet ve kukunun byk arlnn ktn hissetti. Kalp atlar yavalamt. Zaman sanki tereddtle asl kalmt. ok ge kalmlard! ok ge kalm olmak, hi olmamasndan da

ktyd! Belki de Theoden ylacak, yal ban eecek ve tepelerde saklanmak iin svacakt. Sonra aniden *Merry de, nihayet, kuku duymayacak biimde hissetti: Bir deiim. Rzgr yzn okuyordu! Ik prldyordu. ok, ok uzakta, Gney'de yuvarlanan, srklenen bulutlar, rak gri suretler eklinde belli belirsiz grlyorlard: Sabah bunlarn gerisinde uzanyordu. Fakat ayn anda bir imek akt, sanki ehir'in altndaki topraktan bir yldrm ykselmi gibi. Kr edici bir an iin, uzakta siyah ve beyaz, gz kamatrarak durdu, en u noktas prldayan bir ine gibi ykseldi; sonra karanlk yeniden kapanrken, tarlalarn zerinden koca bir bum sesi koptu. Bu sesle kraln bklm sureti aniden doruldu. Yeniden uzun ROHlRRlM'tN GELii 121 boylu ve marur grnyordu; zengileri zerinde dorularak yksek bir sesle bard, orada bulunanlarn lml bir adamdan daha nce duymadklar bir berraklkla: Uyann, uyann, Theoden 'in Svarileri! Ktlkler kapmzda: Ate ve katliam! Mzrak savrulacak, kalkan paralanacak, kl gn geldi, kzl gn geldi daha gne domadan! Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Bu szlerle birlikte sancaktan Guthlftan byk bir boru ald ve ona yle byk bir gle fledi ki boru paralara ayrld. Ve derhal, ordudaki btn borular birlikte kaldrlp akdlar; o anda Rohan'n borularnn flenmesi ovada bir frtna, dalarda bir gk grlts gibiydi. Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Kral aniden Karyele'ye seslendi ve at ok gibi ileri frlad. Arkasndan sanca, yani yeil ovadaki beyaz atl bayrak havada dalgaland fakat kral onu geride brakt. Arkasndan hanedannn svarileri imek gibi akt ama kral hep onlardan ok ilerdeydi. Gmer nden gidiyordu, miferindeki beyaz atkuyruu hzndan uuyordu; atanlann ndeki ilk blm sahilde patlayan kpk kpk dalga gibi kkredi ama The"oden'e yetiemiyordu. Delirmi gibiydi adeta; ya da babalarnn cenk lgnl damarlarnda akmaya balamt; Karyele'nin zerinde eskilerin tanrlar gibi duruyordu, tpk dnya daha genken olan Valar savandaki Muhteem Orome gibi. Altn kalkan ortaya kmt ve o da nesi! Gne'in sureti gibi parlyor, imenler kheyla-nnn ak ayaklarnda yeil alevler oluturuyorlard. nk sabah ermiti, denizden gelen yel ve sabah erimiti; karanlk geri ekilmiti; Mordor'un ordular alayordu, dehet sarmt her yanlarn; katlar ve ldler, hiddetin nallan zerlerinden geti. Sonra btn Rohan ordusu bir arkya balad, bir yandan bitiler, bir yandan ark sylediler nk engin keyfini kartyorlard; zarif ve korkun olan arklarnn sesi ehir'e bile varmt. 123 PELENNOR AYIRLARI SAVAI BLM VI PELENNOR AYIRLARI SAVAI Fakat Gondor'a yaplan saldry yneten ne bir ork komutanyd ne de birekiya. Karanlk ok erken blnmeye balamt, Efendisi'nin tayin ettii tarihten daha nce: O an iin talih ihanet etmi, dnya kar gelmiti; tam elini uzatm tutacakt ki zafer elleri arasndan kayp gidivermiti. Ama onun kolu uzundu. Hl komuta ondayd, byk gleri kullanyordu. Kral, Yzktayf, Nazgl Efendisi olarak bir sr silah vard. Cmlekaps'n brakarak gzden yok oldu. Yurt'tn Kral Theoden, Cmlekaps'ndan Nehir'e uzanan yola varm, ehir'e doru dnmt ve artk ehirden bir mil kadar uzaktayd. Hzn biraz azaltm yeni dmanlar aryordu; silahrleri etrafna topland; Saklmifer bunlarn arasndayd, ilerde, surlara daha yakn yerlerde Elfmiferi'nin adamlar muhasara aletlerinin arasnda dmanlarn ate

ukurlarnn iine doru biiyor, kesiyor, sryordu. Hemen hemen Pelennor'un btn kuzey yars istila edilmi, kamplar atee verilmiti, orklar avclarn nndeki srler gibi Nehir'e doru kayorlard; Rohirrim ise, gnllerinin dilediince bir o yana, bir bu yana gidiyordu. Fakat henz kuatmay alaa edememi, Cmleka-ps'na ulaamamlard. Kapnn nnde ok dman vard; stelik ovann dier yarsnda henz dvlmemi ordular bulunuyordu. Gneyde, yolun gerisinde Haradrim'in ana gc bulunuyordu ve burada onlarn atllar kendi bakanlarnn sanca altnda toplanmt. Bakanlar bakt ve artmakta olan kta kraln sancan grd; sancak az ilerideydi ve etrafnda az sayda adam vard. Bunun zerine kzl bir fkeyle yksek sesle haykrd, al zerine kara ylan olan sancan gstererek bir yn adamyla yeil zerindeki ak atn zerine geldi; Gneyliler'in palalarn ekii yldzlarn pnltlarn andrmt. Sonra Theoden onun farkna vard; saldrsn beklemeden Karyele'ye seslenerek dosdoru onu karlamak iin hcum etti. Karlamalarnn grlts muazzam oldu. Fakat Kuzeyliler'in ak iddeti daha bir yanyordu; stelik uzun mzraklanyla gsterdikleri hner daha fazla ve daha acmaszd. Daha azdlar ama Gneyliler arasndan ormandaki ate topu gibi yarp getiler. Kuatmann ortasndan dalp geti Thengel olu Theoden; bakanlarn yere sererken mzra titremiti. Savruluverdi klc ve sancaa doru mahmuzlad atn, gnderi ve sancaktan biti; kara ylan dt. O zaman ldrlmeden braklm olan svarilerin hepsi dnerek uzaklara kat. Fakat o da ne! Aniden hametinin tam ortasnda kraln altn kalkan karard. Yeni doan sabaha gkyznden bir leke dt. Etrafna karanlk kt. Atlar gerileyerek kinedi. Eyerlerinden yere den adamlar yerde srndler. "Buraya! Buraya!" diye bard Theoden. "Kalkn Eorloullan! Korkmayn karanlktan!" Fakat dehetle ldran Karyele aha kalkt, bolua tekmeler savurup byk bir lkla yana dt: Kara bir ok delip gemiti onu. Kral atn altnda kald. Koca glge, den bir bulut gibi alald. Ve bakn hele! bu kanatl bir yaratkt: Eer bir ku idiyse, o zaman btn dier kulardan daha byk ve plakt, ne ty ne dikeni vard ve geni kanatlan da boynuzlu parmaklar arasna gerilmi deriden alara benziyordu; ok pis kokuyordu. Belki de daha eski bir dnyann yaratyd; cinsi Ay'n altnda unutulmu souk dalarda eylemi, bu gnlere kadar gelebilmi ve iren yuvasnda, erre meyilli bu zamansz son yavrusunu yetitirmiti. Karanlklar Efendisi onu alm, sonunda uan btn dier eylerin ok tesinde byynceye kadar kt etlerle beslemiti; sonra da onu hizmetkrlarna binek olarak vermiti. Alald, alald, sonra parmakl an katlayarak atlak bir lk att, Karyele'nin bedeni zerine kondu, penelerini batnp uzun ve plak boynunu uzatt. zerinde bir ekil oturuyordu, siyah pelerinli, kocaman ve tehdit-kr. elikten bir ta tayordu fakat cbbesiyle, tacn kenan arasnda, gzlerinin lmcl prltsndan baka hibir ey grnmyordu: Nazgl Efendisi. Havaya dnm, karanlk bozulmadan nce bineini arm ve sonra tekrar geri dnmt, etrafa felaket saarak, midi mitsizlie, zaferi lme evirerek. Kocaman kara bir topuz kullanyordu. Fakat Thdoden tamamen yzst braklmamt. Hanedanndan T 125 PELENNOR AYIRLARI SAVAI 124 KRALIN DN olan silahrler ya etrafnda katledilmi olarak yatyordu ya da ldran kheylanlar gemi azya alp onlar uzaklara tamlard. Yine de hl orada duran biri vard: Gen Saklmifer, sadakati korkusuna baskn km, alyordu nk beyini babas gibi severdi. Btn saldn boyunca Merry onun arkasnda hi yaralanmadan tanmt, ta ki Glge gelinceye kadar; o zaman Yeltay iine dt dehetle onlar atm imdi de ovada deliler gibi koturuyordu.

Merry afallam bir hayvan gibi emeklemeye balad; zerinde yle byk bir dehet vard ki etraf gremiyor, midesi bulanyordu. "Kraln adam! Kraln adam!" diye haykryordu ierden kalbi. "Onun yannda kalmalsn. Sizi babam sayyorum, demitin ona." Fakat iradesi hi cevap vermedi, bedeni titredi. Gzlerini ap, yukar bakmaya cesaret edemedi. Sonra aklna dm karanln arasndan Saklmifer'in sesini duyduunu sand; ama o anda ses bir tuhaf gelmiti, tand baka bir sesi artryordu. "Ykl karmdan le kargalarnn ba, iren yaratk! lleri rahat brak!" Souk bir ses cevap verdi: "Nazgl ile avnn arasna girme! Yoksa seni sran geldiinde ldrmem. Alr, btn karanlklarn gerisinde etlerinin yenip bitirilecei, kuruyarak bzen aklnn Kapaksz Gz nnde plak braklaca feryat evlerine tarm." Bir kl sakrdad knndan ekilirken. "Ne istersen onu yap; ama buna engel olacam eer elimden gelirse." "Engel olmak m? Seni ahmak seni. Hibir lml adam bana engel olamaz!" Sonra Merry, o saatte duyduu seslerin en garibini duydu. Sanki Saklmifer glyordu; berrak sesi eliin akrts gibiydi. "Ama adam deilim ki ben! Karnda bir kadn var! Eomund'un kz owyn' im ben. Sen benim ile beyim, hmm arasnda duruyorsun. Ykl, eer lmsz deilsen! Yoksa canl da olsan, kara bir lmemi de olsan bierim seni, eer ona dokunursan." Kanatl yaratk kza doru bir lk att ama Yzktayf hi cevap vermedi; sessizdi, sanki ani bir kuku duyarm gibi. Bir an iin hayretin ta kendisi baskn kt Merry'nin korkusuna. Gzlerini at ve birden karanlk k'alkverdi gzleri zerinden. Orada, ondan birka adm ileride koca hayvan oturuyordu ve etrafndaki her ey karanlk gibiydi; zerinde Nazgl Efendisi mitsizliin glgesi gibi ykseliyordu. Biraz sol tarafta, yz onlara dnk Merry'nin Saklmifer dedii kii duruyordu. Fakat kendini gizledii mifer dmt bandan; bandan kurtulmu parlak salar soluk altn ltsyla omuzlarnda prldyordu. Deniz gibi gri olan gzleri sert ve insafszd; yine de yanaklarnda gzyalar vard. Elinde bir kl vard; kalkann dmannn gzlerinin dehetine kar kaldrmt. Eowyn idi bu; hem de Saklmifer. nk Merry'nin aklnda, Dun-harrovv'dan ayrlrken grd yzn ans imek gibi akt: Hi umudu olmadan, lm aramaya giden birinin yz. Gnln acma duygusu ve byk bir merak ald ve aniden soyunun o yava tutuan cesareti uyand. Ellerini skt. Bu kadar zarif, bu kadar umutsuz olan bu kz lmemeliydi! En azndan tek bana, yardm grmeden lmeyecekti. Dmann yz ona dnk deildi ama o hl, ya o lmcl gzler zerine derse korkusuyla hareket etmeye pek cesaret edemiyordu. Yava yava yan tarafa doru emeklemeye balad; fakat kuku ve garazla tm dikkatini nnde duran kadna vermi olan Kara Komutan, ona amur iinde debelenen bir solucandan fazla bir nem vermedi. Aniden koca hayvan iren kanatlarn rpt; yarattklan rzgr pis kokuluydu. Tekrar havaya srad ve sonra hzla, lk atarak gagas ve peneleriyle saldrarak Eowyn'in zerine inmeye balad. Yine de rkmedi Rohirrim'in kz, krallarn ocuu, ince ama elik bir bak gibi, zarif ama korkun Eowyn. Hzla bir darbe indirdi, ustaca ve lmcl. Uzanm boynu ikiye ayrd ve kesilen kelle bir ta gibi dt. Koskoca ekil arpp yklrken geriye doru srad, geni kanatlar gerildi; topraa kt; onun dyle glge geip gitti. Kzn etrafna klar dkld ve sa gne nda parlad. Yknt iinden Kara Svari uzun boyuyla doruldu, tehdit edercesine, kzn zerinde ykseldi. Kulaklar zehirin kendisiymiesine sran bir nefret hayknyla topuzunu indirdi. Kzn kalkan bin paraya blnd, kolu da krlmt; tkezlenip dizleri zerine dtU. Kara Svari zerine bir bulut gibi eildi, gzleri prldyordu; topuzunu ldrmek iin kaldrd. Fakat aniden o da can acsndan bararak ileriye doru tkezledi; darbesi boa gitti ve yere savruldu. Merry'nin klc onu arkadan vurmutu, kara pelerinini yrtp zrhl yeleinin altna girerek o koca dizinin arkasndaki kirii paralamt. "Eovvyn! Eovvyn!" diye bard Merry. Kz sendeleyerek, btn

126 KRALIN DN 127 PELENNOR AYIRLARI SAVAI abasyla ve son gcyle klcn ta ile pelerin arasna indirdi, o koca omuzlar nnde eilmiken. Kl kvlcmlar saarak parampara oldu. Ta, bir takrtyla yuvarland gitti. owyn ne, dmannn zerine devrildi. Ama o da ne! Pelerin ve zrhl yelek botu. Artk biim-sizce yrtlm ve atlm bir halde uzanyordu yerde; derken tyler rpertici bir lk ykseldi, tiz bir uluma sesi halinde azalarak rzgrla birlikte geip gitti; lp giden bedensiz, ince ses yutulup yok oldu ve bu dnyann o anda bir daha da hi duyulmad.. Orackta, lenlerin ortasnda duruyordu hobbit Meriadoc, gn -ndaki bir bayku gibi gzlerini krptra krptra, nk gzyalar kr etmiti onu; buular arasndan, orada uzanm hi kprdamadan yatmakta olan Eowyn'in zarif salarna bakt; sonra zaferinin tam ortasnda dm olan kraln yzne de bakt. nk Karyele can ekiirken yuvarlanarak kraln zerinden kalkmt; ama yine de sahibinin felaketine neden olmutu. Bunun zerine Merry eilerek pmek iin kraln elini kaldrd ve o da ne! Theoden gzlerini at; gzleri berrakt ve zorlanarak da olsa sakin bir sesle konutu. "Elveda Efendi Holbitla!" dedi. "Bedenim krld. Atalarma gidiyorum. Ve artk, onlarn o kudretli topluluklarnda bile utanmayacam. Kara ylan drdm. mitsiz bir sabah, mutlu bir gn ve altn bir gn batm!" Merry konuamad, yine gzyalarna boulmutu. "Affet beni beyim," dedi sonunda, "emirlerine uymadysam ve seninle ayrlrken alamaktan baka bir hizmet sunamadysam sana..." Yal kral glmsedi. "zlme! Affedildin. Yrekli kiilere dizgin vurulamaz. Artk kutlu bir yaamn olsun; aznda piponla huzur iinde otururken beni hatrla! Artk seninle Tekev'de oturamayacam sz vermi olduum gibi, veya senin ot bilimini dinleyemeyeceim." Gzlerini kapatt, Merry onun yannda boynunu eerek selama durdu. Sonra kral yeniden konutu. "Gmer nerede? nk gzlerim kararyor, gitmeden nce onu grmek isterim. Benden sonra kral o olmal. Sonra Eowyn'e de haber yollamak istiyorum. O, benim ondan ayrlmam istememiti, artk onu gremeyeceim, benim iin kzmdan da stnd." "Beyim, beyim," diye balad Merry kekeleyerek, "o..." fakat tam o anda byk bir grlt koptu; etraflarnda borular, borazanlar tp duruyordu. Merry etrafna baknd: Sava ve yanndaki btn dnyay unutmutu; aslnda ksack bir sre nce olduu halde kraln dt yere atn sreli saatler gemi gibi geliyordu ona. Fakat imdi, ok yaknda balayacak byk bir arpmann tam ortasnda yakalanma tehlikesi iinde olduklarn grd. Dmann yeni gleri Nehir'deki yoldan byk bir hzla ilerliyor, surlarn altndan da Morgul alaylar geliyordu; gney ynnden nde atllar, arkada piyadeler Harad'llar geliyor, bunlarn arkasnda da zerlerinde sava kuleleriyle mumcularn koca srtlan ykseliyordu. Fakat kuzeyden Eomer'n ak sorgucu, tekrar bir araya getirip kumanda ettii koca Rohirrim cephesinin ban ekiyordu; ehir'deki btn insan gc dar kmt, Dol Amroth'un gm kuusu ncler tarafndan tanyor ve dman Cmlekaps'ndan sryordu. Bir an iin u dnce Merry'nin aklndan szlp geti: "Gandalf nerede? Burada deil mi? Kral ve Eowyn'i kurtaramaz myd?" fakat tam o srada Gmer aceleyle srd atn; yannda hanedandan hayatta kalan silahrler de vard ve artk atlarna hkim olabiliyorlard. Kt hayvann orada yatan leine hayretle bakakaldlar; kheylanlan yaknna gitmiyordu. Fakat Eomer eyerinden atlad; kraln yanma gelip sessizce durduunda zerine bir keder ve yeis kmt. Sonra silahrlerden biri kraln sancan orada lm yatan bayraktar Guthlf in elinden alarak havaya kaldrd. Thoden gzlerini yava yava at. Sanca grerek onun Eomer'e verilmesi gerektiini anlatt iaretle.

"Selam sana Yurt'un Kral!" dedi. "imdi zafere sr atn! owyn'e benim iin veda et!" Ve bylece ld, Eovvyn'in yannda yatmakta olduunu bilmeden. Yaknda olanlar alamaya baladlar yle haytara-rak: "Thfoden Kral! Theoden Kral!" Fakat Eomer onlara yle dedi: Yas tutmayn ok! Kudretliydi len, anna yakr oldu sonu. Hy ykseldiinde alayacak kadnlar ardndan. imdi cenk aryor bizi! Yine de kendisi de alyordu konuurken. "Silahrleri burada kalsn," dedi, "ve atma zerinden gemesin diye bedenini an ile alandan tasnlar! Evet, burada yatan kraln dier adamlarn da." Katledilmi olanlara bakt isimlerini bir bir sayarak. Sonra aniden kzkarde128 KRALIN DN i ovvyn'i grd yatt yerde, onu tand. Bir an iin, tam haykracakken bir ok ile kalbi paralanan bir adam gibi durdu; sonra yz l gibi bembeyaz kesildi; iinde souk bir hiddet ykseldi, yle ki bir sre istese de konuamad. zerine cin arpm gibi bir hal geldi. "owyn, Eowyn!" diye bard en sonunda. "owyn nasl vardn buraya? Bu ne biim bir delilik, ne biim bir eytanlk? lm, lm, lm! lm alsn hepimizi!" Sonra kimseye danmadan, ehir'den gelen adamlarn yaklamasn beklemeden dmanlarnn koca ordusunun n cephesine dosdoru mahmuzlad atn ve saldrnn balamas iin yksek sesle haykrd. Sava alannn zerinde berrak sesi gmbrdetti arsn: "lm! Srn, srn atlarnz ykma ve dnyann sonuna!" Bununla birlikte ordu harekete geti. Fakat Rohirrim artk ark sylemiyordu. Tek bir sesle, olanca gleriyle, korkun bir biimde lm.'.diye hay kryorlard; sava byk bir aknt gibi hz kazanarak gm krallarnn etrafndan toparlanp geti ve gneye doru grledi. Ve hobbit Meriadoc hl orada durmu, gzyalar arasnda gzlerini krptryordu; kimse onunla konumamt; aslnda ona kulak asan yok gibiydi. Gzyalarn aceleyle silerek Eovvyn'in ona vermi olduu yeil kalkan almak iin eildi; kalkan arkasna ast. Sonra elinden den klcna baknd; nk darbesini indirirken kolu uyumutu ve artk sadece sol elini kullanabiliyordu. Ama o da ne! Silah orada duruyordu da keskin ksm atee srlm kuru bir dal gibi ttyordu; o bakarken kl bzt, bzt ve yok oldu. Byle yok olup gitti Hyk Yaylalan'nn klc, Batelli'lerin eseri. Ama klcn kaderini, Dnedain henz genken ve dmanlarnn en belli bal korkular Angmardiyan ile bu diyarn byc kral olduu zamanlarda, Kuzey Krallfnda uzun sre nce yava yava yapm olan kii bileydi, mutlu olurdu. Baka hibir kl, isterse ok daha kudretli eller tarafndan kullanlm olsun, o dmanda yle ac bir yara aamaz, lmsz etini yaramaz, onun iradesinin grnmeyen gcn dokuyan byy bozamazd. Adamlar kral kaldrmlard artk; mzrak sopalarnn arasna pelerinlerini sererek onu ehir'e doru tayacak bir sedye yaptlar ida-reten: dierleri de Eowyn'i kibarca kaldrd ve onu da kraln ardndan 129 PELENNOR AYIRLARI SAVAI tad. Fakat kraln hanedanna mensup adamlar henz sava alanndan getiremiyorlard; nk kraln silahrlerinin yedisi dmt orada, balar D6orwine de aralarndayd. Bylece onlar dmanlarndan ve o kt hayvandan ayr bir yere uzatp etraflarna mzraklar yerletirdiler. Daha sonra, her ey olup bittikten sonra geri dnerek orada bir ate yakp hayvann leini yaktlar; fakat Karyele iin bir mezar kazarak, mezara zerinde Gondor ve Yurt dillerinde u yazlarn kaznm olduu bir ta diktiler: Sadk bir hizmetkrd ama efendisinin felaketi oldu yine de, Tezayan tay, hzl Karyele. Uzun ve yeil bitti Karyele'nin mezar zerindeki otlar, ama o hayvann yakld yerdeki toprak hep kara ve plak kald. Artk yava yava ve hznle yryordu Merry tayclarn yannda; atmaya kulak asmyordu. Yorgundu, ac iindeydi ve elleri, kollan, bacaklar sanki yormu gibi tir tir titriyordu. Denizden byk bir yamur geldi; sanki her ey Thoden ve Eowyn iin alyor,

ehir' deki yangn gri gzyalaryla sndryordu. Derken puslar arasndan Gondor'lulann nclerinin gelmekte olduunu grd. Dol Amroth Prensi Imrahil srd atn ve onlarn nnde dizginlerini ekti. "Yknz nedir Rohan'n insanlar?" diye bard. "Theoden Kral," diye cevap verdiler. "ld. Fakat EomerKral ynetiyor artk cengi: Ak sorgucu rzgrda dalgalanan o." Bunun zerine prens atndan inerek krala ve kraln byk saldrsna hrmeten tabutunun yannda diz kp alad. Sonra ayaa kalkarak Eowyn'e bakt ve aknlklar iinde kald. "Burada bir kadn var galiba?" dedi. "ihtiyacmz karsnda Rohirrim kadnlar da m savaa geldi?" "Hayr! Bir teki sadece," diye cevap verdiler. "Hanm ovvyn'dir o, Eomer'n kzkardei; bu saate kadar onun geldiinden haberimiz yoktu, imdi kahroluyoruz bu yzden." Sonra prens, yz solgun ve souk da olsa onun gzelliini grerek, daha yakndan bakmak iin eilirken kzn eline dedi. "Rohan' llar!" diye bard. "Aranzda hi hekim yok mu? lmcl bir yara ile yaralanm olabilir ama kanmca hl yayor." Kolundaki parlatlm kol zrhn kzn souk dudaklarna gtrd: zrhn zerinde an131 130 PELENNOR AYIRLARI SAVAI KRALIN DN o ak grlebilen minik bir buu olumutu. "Artk aceleye ihtiya var," dedi ve birini hemen ehir'e geri yollad yardm getirmesi iin. Kendisi ise lm olana eilerek veda etti ve atma atlayarak savaa gitti. Artk atma Pelennor tarlalarnda btn iddetiyle artmaya balamt; silahlarn grlts ara varyordu adamlarn haykrlar ve atlarn kinemeleriyle. Borular ttrlyor, borazanlardan kulaklar trmalayan sesler kyor, mmak'lar savaa srlrken briiyorlard. ehir'in gney surlar altnda Gondor'un piyadeleri, hl burada byk bir g halinde toplanm bulunan Morgul alaylaryla karlamlard. Fakat svariler douya omer'n imdadna gittiler: Anahtarlar Muhafz, Lossarnach Beyi Uzun Hurin, Yeil Tepeler'den Hirluin ve etrafnda silahrleriyle zarif Prens Imrahil. Rohirrim onlarn yardmna ok abuk gelemedi; nk ans o-mer'e kar dnm, hiddeti kendisine zarar vermiti. Saldrsmdaki o byk hiddet dmanlarnn n safn hemen hemen tamamen alaa etmi ve Svarilerin gen eklinde ilerleyen byk kmesi Gneyli-ler'in saflarndan geerek atllarn malup etmi, piyadelerini mahvetmiti. Fakat mmak'lann gittii yere atlar gitmiyor, rkyor, yoldan sapyorlard; byk canavarlarla dvlmemiti, onlar savunma kuleleri gibi duruyorlar, Haradrim onlarn etrafnda toplanyordu. Ve eer Rohirrim saldrrken Haradrim'den kere daha az sayda idiyse bile, ksa bir sre sonra durumlar daha da kt oldu; nk artk Os-giliath'tan sava alanna yeni gler akmaya balamt. Bunlar buraya ehir'i ve Gondor'u yamalamak iin toplanm ve komutanlarnn emrini bekliyorlard. Komutanlar artk yok edilmiti; fakat Mor-gul'un vekili Gothmog onlar bu karkln iine atmt; baltalaryla Doulular, Khand'n Variag'lan, allar iinde Gneyliler, Uzak Harad' dan beyaz gzl, krmz dilli yan deve benzeyen kara renkli adamlar. Kimisi imdi Rohirrim'in ardndan aceleyle gidiyor, dierleri Gondor'un glerini durdurmak ve Rohan'a katlmalarna mani olmak iin bat tarafn tutuyorlard. Gn byle balayp Gondor'un aleyhine dnm, mitleri azalrken ve len zamanlarnda artk byk bir rzgr eser, yamur kuzeye koar ve gne parlarken ehir'den yeni bir haykr iitildi. O berrak havada surlardaki gzcler dehet veren yeni bir grntye tank oldular ve son umutlan da kendilerini terk etti. nk Anduin, Harlond'daki kvamndan yle akyordu ki ehir'den bakan adamlar birka fersah boyunca nehiri uzunlamasna grebiliyorlard; gzleri keskin olan biri, gelen herhangi

bir gemiyi yaklarken grebilirdi. Ve o yne bakarak dehetle banyorlard; pml pm\ akarsu zerinde kapkara bir filonun rzgrla geldiini grmlerdi: Kadrgalar ve bir sr krekli ar gemi ve meltemde bel bken kara yelkenler. "Umbar Korsanlar!" diye bant adamlar. "Umbar Korsanlan! Bakn! Umbar Korsanlan geliyor! Demek ki Belfalas dm, Ethir de; Lebennin de gitti. Korsanlar zerimize geldi! Bu kr talihin son darbesi!" ehir'de kumanda edecek kimse kalmad iin, kimisi geliigzel anlara koarak alarm verdi; kimisi askerlerin geri ekilmesi iin borazanlar fledi. "Surlara geri gelin!" diye bardlar. "Surlara geri gelin! Her yer baslmadan geri gelin!" Fakat gemilere hz kazandran rzgr onlann btn feryatlarn uzaa tad. Geri Rohirrim'in ne haberlere, ne de alarma ihtiyac vard. Hepsi kendiliklerinden kara yelkenleri gayet iyi grebiliyorlard. nk Eo-mer artk Harlond'dan ancak bir mil kadar uzaktayd ve arkasndan yeni dmanlar kaynaarak gelip onlann Prens'le balantsn keserken, karlat ilk dmann byk basks onunla liman arasnda kalmt. imdi Nehir'e bakyordu; iindeki btn mit ld ve biraz nce kutsad rzgra imdi lanet etmeye balad. Fakat Mordor'un ordulan yreklenmilerdi; yeni bir heves ve taknlkla dolarak bara ara saldrya getiler. omer'in ruhu sertlemi ve akl bir kez daha almt. O tarafa gelebilecek btn adamlan sanca altnda toplayabilmek iin borula-n aldrd; nk en azndan byk bir duvar oluturmay dnyordu; dayanabildii kadar burada kalp, dnceye kadar yerde savamay, Bat'da son Yurt Kral'n hatrlayacak hibir adam kalmayaca halde, Pelennor krlarnda arklara geecek iler baarmay dnyordu. Bylece yeil tepecie srerek atn buraya sancan dikti ve Ak Atl sancak rzgrda rpnmaya balad. Kukudan, karanlktan kp gnn douuna klcm ekip geldim gnete ark syleyerek. Umudun bittii kalplerin krld yere srdm atm: Gazaba, ykma ve kzl bir guruba vardm imdi! WF 9 132 KRALIN DN 133 PELENNOR AYIRLARI SAVAI Bu msralar okudu ama yine de bunlar sylerken gld. nk bir kez daha savan arzusunu duyuyordu iinde; henz yaralanma-mt, genti ve krald: Dm bir halkn kral. Ama daha mitsizliine glmesi sona ermeden bir kez daha kara gemilere bakt ve onlara meydan okuyarak klcn kaldrd. Sonra bir hayrettir ald Eomer'i; byk de bir coku; klcn gnee doru frlatt ve tekrar yakalarken arklar syledi. Btn gzler onun bakn izledi ve o da ne! En ndeki gemide byk bir bayrak ald, gemi Harlond'a doru dnerken rzgr bu bayra gzler nne serdi. Ak Aa iek amt bayrakta, Gondor iin; fakat etrafnda Yedi Yldz vard ve zerinde bir ta, yani Elendil'in saysz yldr hibir hkmdarn kullanmad nian. Ve yldzlar gne nda alev alevdi nk Elrond'un kz Arvven tarafndan' deerli talarla ilenmiti; ta da sabah nda parlak grnyordu nk mithril ve altndan yaplmt. Byle varmt Isildur'un varisi Arathorn olu Aragorn llerin Yolu'ndan Gondor krallna, Deniz'den gelen yelle tanarak; Rohir-rim'in cmb bir kahkaha seli ve kllarn imei; ehir'in neesi ve aknl ise borazanlann mzii ve anlarn sesi olmutu. Fakat Mordor'un ordularn bir delilik sarmt ve kendi gemilerinin dmanlaryla dolu olmas onlara bir eit by gibi gelmiti; kaderin gelgitlerinin kendi aleyhlerine dndn ve sonlarnn yakn olduunu anlaynca zerlerine kara bir korku dt. Douya srdler atlarn Dol Amroth'un silahrleri, nlerinde dman srerek: Dev adamlar, Variag'lar ve gne ndan nefret eden orklan. Gneye ilerledi Gmer; adamlar onun gz nnde katlar ve rs ile eki arasna ksldlar. nk artk adamlar gemilerden Harlond iskelelerine atlyorlar ve kuzeye doru bir yldrm gibi esiyorlard.

Legolas ve elinde baltas ile Gimli de geldi; ve Leben-nin, Lamedon ve Gney tmarlarndan bahadr halkn yneten sanca-yla Halbarad ve Elladan, alnnda yldzlaryla Elrohir ve Kuzeyin Kolcular, ar elli Dnedain. Fakat hepsinin nnden yeni tututurulmu bir ate gibi parlayan Batnn Alevi Anduril, yani en az eskisi kadar lmcl dvlm Narsil ile Aragorn gidiyordu ve alnnda Elendil'in Yldz vard. Ve bylece sonunda Eomer ile Aragorn savan ortasnda bulutular; kllarna yaslanarak birbirlerine baktlar; memnundular. "Aramzda Mordor'un btn ordular olduu halde byle bulutuk ite yine," dedi Aragorn. "Borukent'te byle sylememi miydim?" "yle konumutun," dedi Eomer, "fakat umut insanlar genellikle kaldrr ve o zamanlar ben senin uza gren bir kii olduunu bilmiyordum. Yine de beklenmedik anda gelen bir yardm iki kere kutlu olsun; dostlarn karlamas daha nce hi byle nee dolu olmamtr." Ve birbirlerinin ellerini kavradlar. "Daha iyi bir zamanda da olamazd," dedi Eomer. "ok da erken gelmedin arkadam. ok kayp ve zntler geldi bamza." "O halde, haydi bunlarn cn alalm bu konuda konumadan nce!" dedi Aragorn, ve birlikte savaa srdler atlarn. Hl nlerinde zorlu bir dv ve uzun bir ura vard; nk Gneyliler hem cesur hem de salam insanlard ve aresizlikleri iinde hiddetliydiler de; Doulular da gl, savata pimi, aman dilemeyen insanlard. O yzden, kh burada, kh orada, yanm bir mtemilat veya ambarn yannda, bir tepecikte veya toprak yn zerinde, surlarn altnda veya alanda hl bir araya toplanmaya devam ettiler, saldrdlar ve gn geip gidinceye kadar dvtler. Sonra, sonunda Gne Mindolluin'in ardndan batt ve btn gkyzn byk bir yangnla doldurdu, bylece tepeler ve dalar kanla boyanm gibi oldu; Nehir'den ate akyordu ve gece kerken Pelen-nor otlar al al uzanyordu. Ve tam o saatte Gondor Meydan Sava bitmiti; Rammas'n emberi iinde canl tek bir dman kalmamt. lmne veya Nehir'in kzl kpnde boulmak iin kaanlar hari hepsi kltan gemiti. ok az douya doru Morgul veya Mordor'a gidebilmiti; Haradrim lkesine ise uzaktan bir masal ulamt sadece: Gondor'un hiddetinin ve dehetinin bir sylentisi. Aragorn, Eomer ve mrahil ehir Cmlekaps'na doru geri srdler atlarn; artk yorgunluktan ne sevinecek, ne zlecek durumdaydlar. Bu hi yara almamt; nk byleydi onlann yazglar ve bileklerinin gc ile hneri; gerekten de ok az kii onlara dayanabilmi veya hiddetleri srasnda yzlerine bakabilmiti. Fakat dierlerinin ou yaralanm, sakatlanm veya sava alannda lmt. Baltalar atndan inmi tek bana dven Forlong'u bimiti; okularn canavarlarn gzlerini vurmalar iin ynetirken mmaklan. saldrnca hem Morthond'lu Duilin, hem de kardei inenerek lmlerdi. Ne zarif Hirluin dnebilmiti Pinnath Gelin'e, ne Grimbold Grimsr 134 KRALIN DN lade'e, ne de bklmez bilekli Halbarad Kuzey topraklarna. n olmayan, isimsiz az insan gmedi, ister komutan-olsun, ister er; nk bu ok byk bir savat ve bu savata btn olup bitenleri anlatan hibir yk yazlmamtr daha. Sonradan, ok zaman sonra Rohan'da bir destanc Mundburg Hykleri'nden sz etti trksnde: Tepelerde nlayan borular duyduk, Gney krallnda parlyordu kllar. Kheylanlar sabah rzgr gibi Dald Stoningland'a. Cenk oldu. Orada dt Bakomutan Theoden, kudretli Thengelolu, dnmedi bir daha altn saraylarna ve Kuzey krlarndaki yeil otlaklara. Harding ve Guthldf, Dnhere ve Deonvine, yiit Grimbold Herefara ve Herubrand, Horn ve Fastred dvp dtler orada, o uzak lkede: Mundburg Hykleri altnda, kfler iinde yatyorlar imdi yoldalar Gondor bey teriyle. Ne zarif Hirluin dnebildi deniz kysndaki tepelere, ne de

yal Forlong dnd zaferle Arnach'a, lkesinin iekli vadilerine; Derufn ve Duilin, uzun boylu okular, dnemediler kara sulara, dalarn glgesindeki Morthond gllerine. Beyler ve erler kabul ettiler sabah vakti ve gn sonunda lm. Uzun zamandr uyurlar imdi Ulu Nehir kysnda, Gondor'un imenleri altnda. imdi gzyalar gibi, parlayan gm gibi akan su, oO gn kpkzl gdyordu: Gnbattmyla alevlenmiti kana boyaliKpkler; iaret kuleleri gibi yanyordu dalar akam vakti; Rammas Echor'a al al dyordu i. BLM VII DENETHOR'U YAKMAK N ATILAN ODUNLAR Cmlekaps'ndaki kara glge ekildikten sonra bile Gandalf kprdamadan durdu. Fakat Pippin, sanki zerinden byk bir yk kalkm gibi ayaa kalkt; borular dinleyerek ayakta durdu ve kalbinin mutluluktan infilak edebileceini hissetti. Bir daha hibir zaman, uzaktan gelen bir boru sesini gzleri yaarmadan dinleyemedi. Fakat o anda birden grevi geldi aklna ve ileri doru koturdu. Ayn anda Gandalf kprdad ve Glgeyele'yle konutu; tam Cmlekaps'ndan geip gitmek zereydi. "Gandalf, Gandalf!" diye bard Pippin; Glgeyele durdu. "Burada ne aryorsun?" dedi Gandalf. "Siyah ve gm giyenlerin, efendileri izin vermedike Hisar'dan ayrlmamalar ehir'in bir kural deil mi?" "zin verdi," dedi Pippin. "Beni salverdi. Ama ben korkuyorum. Orada ok korkun bir ey olabilir. Hkmdar akln kaybetti, diye dnyorum. Korkarm hem kendini, hem de Faramir'i ldrecek. Bir eyler yapamaz msn?" Gandalf alan kapdan bakt; daha imdiden sava alannda artmaya balayan atma seslerini duyabiliyordu. Yumruklarn skt. "Gitmem lazm," dedi. "Kara Svari ortalarda; hl bize zarar verebilir. Hi vaktim yok." "Ama Faramir!" diye bard Pippin. "O lmedi, onu canl canl yakacaklar eer biri onlar durdurmazsa." "Canl canl m yakacaklar?" dedi Gandalf. "Neymi bu hikye byle? abuk abuk anlat!" "Denethor Mezarlar'a gitti," dedi Pippin, "Faramir'i de gtrd ve hepimizin yanacan sylyor; beklemeyecekmi, odunlar atp kendini yaktracak, Faramir'i de. Adamlar odun ve ya getirmeleri 136 KRALIN DN iin gnderdi Bunu Beregond'a syledim ama korkarm o bulunduu yerden ayrlmaya cesaret edemeyecek Nbetteydi Sonra zaten o ne yapabilir ki7 Byle kt Pppn'n yks azndan, bir yandan uzanp titreyen ellerle Gandalf m dizine dokunurken "Faramr' kurtaramaz msn'1 "Belki kurtarabilirim,' dedi Gandalf, "ama eer onu kurtarrsam dierleri lecek korkarm Evet, gelmem lazm geliyor, baka hibir yardm ona ulaamaz Fakat bu i, ktlk ve hzne neden olacak Kalemizin iinden bile vurabiliyor Dman bizi nk u anda ibanda olan onun iradesi " Sonra kararn verdikten sonra hzla harekete geti Pppn yakalayp nne yerletirerek tek bir szle Golgeyele'y dondurdu Mnas Trth m trmanan caddelerinden takrdayp getiler arkalarndaki sava seslen ykselirken Her yerde adamlar yeislerinden ve korkularndan kurtularak silahlarn kapyorlar, birbirlerine yle sesleniyorlard Rohan geldi1" Komutanlar haykryor, blkler toplanyordu, ou Cumlekaps'ndan kmaya balamt bile Prens tmrahl ile karlatlar, Prens onlara seslendi Ne yana imdi Mthrandr'' Rohrrm Gondor krlarnda dvyor1 Bulduumuz butun gc bir araya getirmeliyiz " "Daha da fazlasna ihtiyacnz var," dedi Gandalf "Elinden geldiince tez git lk frsatta geleceim Fakat Hkmdar Denethor iin vapmam gereken acil bir i var Hukumdar'n yokluunda kumanday sen al1 Yollarna devam ettiler, trmanp Hsar'a yaklatka yzlerine arpan rzgr ve gney gnde artmakta olan bir hissettiler, uzaktaki sabahn prltsn yakaladlar Fakat nlerinde ne gibi bir ktln olduunu bilmediklerinden ve ok ge kalm olmaktan korktuklarndan bu onlara ok az bir mit getirdi

"Karanlk geiyor," dedi Gandalf, "ama ehir in u/erne hl tm arl) la km duruyor" Hisarn kapsnda nbetiye rastlamadlar Demek ki Beregond sztm, dedi Pppm biraz daha fazla mitle Dnerek Kapal Kap ya giden yol boyunca h/ld ilerlediler Kap azna kadar ak duyo du kapc yere serilmiti Kapc ldrlerek anahtar alnmt Dman in 1 dedi Gandalf 'Byle ilere baylr Dostu dosta drmek, gonullerdek kargaa yznden blnen sadakat' Attan DENETHOR U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 137 inerek Glgeyele'ye ahrna dnmesini syledi ' nk dostum," dedi, "sen ve ben ok nceleri krlarda komalydk, fakat baka iler beni alkoydu Yine de eer arrsam abucak gel'" Kap'y geip dolambal dik yoldan inmeye baladlar Ik artmaya balamt, yolun yanndaki uzun stunlar ve yontular gri hayaletler gibi yava yava geiyorlard Aniden sessizlik bozuldu, altlarndan bar seslen, akrdyan kllar duydular Byle sesler ehr'n ina edildii zamanlardan beri kutsal yerlerde hi duyulmamt Sonunda Rath D'nen'e vardlar ve koca kubbesi altnda alacakaranlkta ykselen Vekilharlar Evi'ne doru seyrttler "Durun1 Durun'" diye bard Gandalf kaplarn nnde bulunan ta merdivene doru srayarak "Durdurun bu delilii'" nk orada, ellerinde kllar ve mealelerle Denethor'un hizmetkrlar vard, fakat sundurmann en st basamanda Beregond tek bana durmutu Nbetilerin siyah ve gm renklen iinde, kapy onlara kar savunuyordu Daha imdiden ks, kutsal yerleri kanlaryla kirleterek onun klcyla dmt, dierleri de onu lanetliyorlar, yasalara kar gelmekle ve efendisine hamlk etmekle suluyorlard Tam Gandalf ile Pppn ileri koarken ller evinin iinden Denethor'un yle bardn duydular "abuk, abuk1 Size emrettiimi yapn1 Bu ham oldurun benim iin1 Yoksa bunu kendim mi yapmam gerekiyor9" Bunun zenne Beregond'un sol eliyle kapal tuttuu kap zorla evrilerek ald, tam arkasnda uzun boyu ve tm ktlyle ehr'n Hkmdar duruyordu, gozlennde alev gibi bir k vard ve elinde knndan ekilmi bir kl tutuyordu Fakat Gandalf basamaklardan srad, adamlar onun nUnden kaarak gozlenn kapadlar, nk onun gelii, karanlk bir yere giren beyaz bir k gibiydi, stelik byk bir fkeyle geliyordu. Elini kaldrd ve bu darbesiyle Denethor'un klc havaya uup elinden kurtularak arkasna, evin glgeleri iine dutu, Denethor, Gandalf m nnde hayretlere dm biri gibi geriledi "Nedir bu beyim9" dedi buyucu llerin evlen yaayanlar iin deildir Ve neden adamlar burada, Kutsal Yerlerde dvyorlar, Cumlekaps nn nnde yeterince atma varken0 Yoksa dmanmz Rath Dnen e kadar bile geldi m9 "Ne zamandan beri Gondor Hkmdar sana kar sorumlu oldu9" dedi Denethor 'Yoksa kendi hizmetkrlarma emir veremeyecek m138 KRALIN DN yim?" "Verebilirsin," dedi Gandalf. "Fakat delilik veya ktle dnerse iraden, bakalar sana kar kabilirler. Olun Faramr nerede?" "ieride yatyor," dedi Denethor, "yanyor, daha imdiden yanyor. Etlerini tututurmular. Fakat ksa bir sre sonra her ey yanacak. Bat kaybetti. Her ey byk bir yangna dnecek ve her ey bitecek. Kl! Rzgrda savrulan kl ile duman!" O zaman, ondaki delilii gren Gandalf, kt bir ey yapm olmasndan korktu ve Denethor ierdeki masann yannda duruncaya kadar gerilerken o da ileriye doru bir hamle yapt, arkasnda Bere-gond ve Pippin ile. Fakat burada Faramir'i yatakta, hl ateler iinde hayaller grrken buldular. Masann altna ve etrafna yukarlara kadar odun istiflenmi ve her ey ya ile slatlmt, hatta Faramir'in giysileri ile rtleri bile; fakat henz hibiri tututurulmamt. Sonra Gandalf tpk gcnn gri pelerininin iinde nasl gizliyse iinde yle gizli kalm kuvveti ortaya kartverdi. nce odunlarn zerine zplad, hasta adam kaldrarak yine kolaycack yere srad ve onu kapya doru tad. Fakat o bunu yaparken

Faramir homurdanarak ryasnda babasna seslendi. Denethor trans halinden kurtulan biri gibi irkildi; gzndeki alev snd ve alamaya balad; yle dedi: "Olumu benden ayrmayn! Bana sesleniyor." "Sesleniyor," dedi Gandalf, "fakat sen henz onun yanna varamazsn. nk lmn eiindeyken onun ifa aramas gerek, bula-masa da. Senin grevine gelince, senin ehir'inin savana kman lazm, orada lm seni bekliyor olabilir. Bunun byle olduunu sen de gnlden biliyorsun." "Bir daha uyanmayacak," dedi Denethor. "Sava bouna. Neden daha fazla yaamay isteyelim? Neden lme yan yana gitmeyelim?" "Hkm sana verilmemi Gondor'un Vekilharc, kendi lmnn saatini tesbit etmen iin," diye cevap verdi Gandalf. "Ve sadece Karanlk G'n etkisi altndaki kfir krallar byle yaparlar, kibir ve yeisle kendilerini yok edip kendi lmlerini kolaylatrmak iin akrabalarn ldrrler." Sonra kapdan geerek Faramir'i bu lmcl evden kard; Faramir'i buraya tam olan ve o anda sundurmada duran sedyeye yatrd. Denethor onu izleyip, yznde oluna duyduu hasret, titreyerek durdu. Ve bir an iin herkes elem iindeki Hkmdar sessiz ve hareketsiz seyrederken o duraksad. 139 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR "Haydi!" dedi Gandalf. "Bize ihtiyalar var. Senin yapabilecein ok ey vardla." Sonra aniden gld Denethor. Yeniden uzun boyuyla marur bir biimde dikildi ve arabuk geriye, masann yanna srayarak, bann altna yastk etmi olduu eyi ald. Sonra kapya gelerek rty ekti ve o da ne! Elleri arasnda bir palanrir tutuyordu. Bunu yukan kaldrdka, seyredenlere krenin ii iten gelen bir alevle parlyor gibi geldi, yle ki Hkmdar'n ince yz sanki kzl bir atele aydnlatlyordu; siyah glgelerle kesin hatlara sahip yz sert bir tatan kesilmi gibi soylu, marur ve korkun duruyordu. Gzleri parlad. "Kibir ve yeis!" diye haykrd. "Ak Kule'nin gzlerinin kr olduunu mu zannetmitin? Hayr, senin bildiinden daha ounu grdm Gri Ahmak. nk senin umudun cahillikten baka bir ey deil. Git o halde, ifa bulmaya al! Git de dv! Kibir. nk bir gnlne, sava alannda azck bir yerde bir zafer kazanabilirsin. Fakat u anda uyanmakta olan G'e kar zafer kazanlamaz. Bu ehir'e sadece elinin ilk parma ulamtr. Btn Dou hareket halinde. u anda sizi umutlandran rzgr bile sizi arkadan vuruyor, Anduin'den kara yelkenli bir filoyu srklyor. Bat kaybetti. Esir olmak istemeyenlerin ayrlma vakti geldi." "Bu tr nasihatlerin Dman'n zaferini kesinletireceine kuku yok," dedi Gandalf. "Umutlanmaya devam et o halde!" diye gld Denethor. "Seni tanmaz mym ben Mithrandir? Sen, benim yerime hkm srmeyi; kuzeyde, gneyde veya batda bulunan btn tahtlarn arkasnda olmay umuyorsun. Senin akln ve aklnn takip ettii yolu okudum. Buradaki bu buuklua sessiz kalmas iin emirler verdiini bilmiyor muyum? Onu buraya, benim odamda casusluk etsin diye getirdiini? Yine de birlikte konuurken yol arkadalarnzn hepsinin isimlerini ve amalarn rendim. Byle ite! Sol elinle beni bir sre iin Mor-dor'a kar kalkan gibi kullanrken sa elinle Kuzeyli bu Kolcuyu beni yerimden etmek iin getireceksin. "Fakat sana sylyorum Gandalf Mithrandir, ben sana alet olmayacam! Ben Andrion Hanedan'nn Vekilharc'ym. Bir zpktnn bunak terifats olmak iin aaya adm atmam, iddias bana kantlanm olsayd bile, yine de sadece sildur'un soyundan geliyor, o kadar. Ben yle birine, hkmranlk ve asaletten ok nce yoksun kalm dzensiz bir hanedann son yesine boyun emem." 141 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 140 KRALIN DN

"Ne yaparsn o zaman," dedi Gandalf, "eer isteine karlmayacak olsayd?" "Her eyin, yaamm boyunca olduu gibi olmasn isterdim," diye cevap verdi Denethor, "ve benden nceki atalarmn zamannda, bar iindeki bu ehir'in Hkmdar olmak ve tahtm kendi kendinin efendisi olan, bir bycnn ra olmayan oluma brakmak isterdim. Fakat eer kader bunu bana vermiyorsa o halde hibir ey istemiyorum: ne snk bir yaam, ne blnm bir sevgi, ne de eksilmi bir onur." "Bana, sadakatle grevini teslim eden bir Vekilhar ne sevgi, ne de onurda alalmaz gibi geliyor," dedi Gandalf. "Ayrca en azndan, lm hl kesin deilken olunun elinden seeneini alm olmazsn." Bu szlerle Denethor'un gzleri yeniden alevlendi; Ta' kolunun altna kstrarak bir bak ekti ve tabuta doru yrd. Fakat Bere-gond ileri doru atlarak kendini Faramir'in nne srd. "Demek yle!" diye haykrd Denethor. "Daha imdiden olumun sevgisinin yarsn kazanmtn. imdi de silahrlerimin kalplerini alyorsun ki sonunda onlar beni olumdan tamamiyle mahrum braksnlar. Fakat en azndan u konuda benim isteime kar koyamayacaksn: Kendi sonuma hkmetme isteime." "Buraya gelin!" diye bard hizmetkrlarna. "Gelin, hepiniz de alak deilsiniz ya, gelin!" Bunun zerine ikisi, merdivenlerden onun yanna kotu. abucak birisinin elindeki mealeyi kaparak eve geri srad Denethor. Gandalf ona engel olamadan sopay yakacaklarn arasnasoktu ve odunlar hemen trdayarak alevle grledi. Sonra Denethor masaya srayarak orada durdu ve ate ile duman etrafnda elenk olurken o, ayaklarnn dibinde duran vekilharlk asasn alp dizinde krd. Paralan alevlere atarak eilip masann zerine uzand ve palantir'i her iki eliyle iyice kavrayarak gsnn zerine koydu. Ve derler ki, ondan sonra Ta'a kim bakarsa baksn, eer baka bir amaca evirmek iin byk bir iradesi yoksa, sadece alevler iinde buruup yok olan iki yal el grrm. Gandalf ac ve dehetle yzn evirdi ve kapy kapatt. Bir sre iin dnceler iinde durdu sessizce eikte, dierleri ieriden gelen atein agzl grleyiini dinlerken. Sonra Denethor'dan byk bir haykr duyuldu; daha sonra bir daha ne konutu, ne de lml insanlar arasnda grld. "ite bylece gelip geti Ecthelion olu Denethor," dedi Gandalf. Sonra Beregond'a ve Hkmdar'n donakalm hizmetkrlarna dnd. "Ve bylece bitiyor Gondor'un sizin bildiiniz haliyle gnleri; ister iyi, ister kt olsun o gnler geride kald. Burada kt eyler yapld; fakat gelin artk aranzdaki btn husumeti bir kenara brakn, nk bu husumet Dman tarafndan tertip edilmiti ve onun isteklerine hizmet ediyordu. Kendi dokumadnz sava grevlerinin anda skm buldunuz kendinizi. Ama dnn, siz, Hkmdar'n kr krne itaat eden hizmetkrlar; eer Beregond hainlik etmemi olsayd. Ak Kule'nin komutan Faramir de yanm olacakt. "len yoldalarnz bu uursuz yerden tayn. Biz de Gondor Vekilharc Faramir'i huzur iinde uyuyabilecei ya da yazgs o ise lebilecei bir yere tayalm." Bunun zerine sedyeyi kaldran Gandalf ile Beregond, arkalarnda ban nne emi Pippin ile ifa Evleri'ne doru tamaya baladlar Faramir'i. Fakat Hkmdar'n hizmetkrlar arplm gibi l evinde duruyorlard; tam Gandalf Rath Dfnen'in sonuna varmt ki byk bir grlt koptu. Arkalarna baktklarnda evin kubbesinin abrdadn ve iinden duman pskrdn grdler; sonra bina, hzla ve talarn byk grltsyle, telala yanan atein iine kt; fakat azalmayan alevler hl ykntnn etrafnda dans etmeye, oynamaya devam ediyordu. Bylece hizmetkrlar korku iinde kaarak Gandalf izlediler. Zamanla Vekilhar'n Kaps'na vardlar ve Beregond hznle kapcya bakt. "Bu iten hep pimanlk duyacam," dedi; "fakat zerime acele etmek iin bir delilik gelmiti; o ise beni dinlemiyordu ve bana kl ekmiti." Sonra len adamdan dverek ald anahtar kartarak kapy kapatt ve kilitledi. "Bu artk Hkmdar Faramir'e verilmeli," dedi. "Hkmdarn yokluunda Dol Amroth Prensi komutay ald," dedi Gandalf; "fakat o da burada olmadna gre, onu ben kendim almalym. Anahtar alp koruman emrediyorum, ehir yeniden bir dzene girinceye kadar." Artk sonunda ehir'in yksek dairelerine gemilerdi ve sabah nda ifa Evleri'ne doru

yollarna devam ettiler; bunlar, fena surette hasta olanlar iin ayrlm zarif evlerdi fakat imdi atmalarda yaralanan ve lmekte olanlar tedavi etmek iin hazrlanyordu. Altn143 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 142 KRALIN DN c dairede, Hisar Kapsfndan ok uzakta olmayan bir yerde, tam gney surunda bulunuyorlard ve evlerin etrafnda, ehirde baka hibir yerde bulunmayan bir bahe, aalarla dolu bir imenlik vard. Burada, ifa verecek ya da tedavi edenlerin hizmetinde bulunabilecek yetenekte olduklar iin Minas Tirith'te kalmasna izin verilmi olan kadnlar oturuyordu. Fakat tam Gandalf ile arkadalar sedyeyi Evler'in ana kapsna tayp getirdikleri srada Cmlekaps'nn nndeki alandan byk bir haykrn tiz bir ekilde ykselerek kulaklar yrtarcasna ge vardn, getiini ve rzgrda yitip gittiini duydular. Haykr o kadar korkuntu ki bir an iin hepsi kprdamadan durdu; ama ses geip gittikten sonra Dou'dan karanlk geleli beri tatmadklar bir umutla gnlleri ferahlad; onlara yle geldi ki, sanki k daha bir belirginlemi ve gne bulutlar arasndan grnmt. Fakat Gandalf in yz sert ve zgnd; Beregond ile Pippin'e Fa-ramir'i ifa Evleri'ne gtrmelerini emrederek yakndaki surlarn tepesine gitti; orada, yeni doan gne altnda ak bir heykel gibi durarak etrafa baknd. Ve kendisine bahedilmi olan gr kuvveti ile olup biteni grd; Eomer enginin n saflarndan gelip sava alannda yatanlarn yannda durduu zaman i geirerek yeniden pelerinine sa-nnd ve surlardan aaya indi. Beregond ile Pippin dar ktklarnda onu Evler'in nnde dncelere dalm buldular. Ona baktlar; bir sre sessiz kald. Sonunda konutu. "Dostlarm," dedi, "ve bu ehrin ve btn Bat lkelerinin btn ahalisi! Byk zntye ve ana yol aacak eyler meydana geldi. Sevinecek miyiz, zlecek miyiz9 Hi umulmadk bir biimde dmanlarmzn komutan yok edildi; sizler de onun yeisinin son yanksn duydunuz. Fakat giderken eleme ve byk kayplara neden oldu. Ve eer Denethor'un delilii olmasayd ben bunu engelleyebilirdim. Dmanmzn eli ok uzad! Heyhat! Fakat artk onun iradesinin ehir'in kalbine kadar nasl girebilmi olduunu biliyorum. "Vekilharlar bunun sadece kendileri tarafndan bilinen bir sr olduuna hkmetmi olduklar halde ok nce, Yedi Gren Ta'n en nemsizlerinden birinin burada Ak Kule'de saklandn tahmin etmitim. Dirayetli gnlerinde, kendi gcnn snrlarn bildii iin Denethor ta kullanmaya veya Sauron'a meydan okumaya cesaret etmemiti. Fakat irfan tkendi; ve korkarm lkesinin iinde bulunduu tehlike arttka o da Ta'a bakt ve kandrld: Herhalde Boromir ayrldndan beri olduka sk bakt. Karanlk G'n iradesine boyun emeyecek kadar byk biriydi; bununla beraber sadece G'n grmesine izin verdii eyleri grebildi. Elde ettii bilgiler, kukusuz, genellikle iine yaryordu; yine de ona gsterilmi olan Mordor'un byk kudretinin grnts onun gnln mitsizlikle doldurmutu, ta ki sonunda akln alaa edinceye kadar." "imdi bana bu kadar garip gelen eyin ne olduunu anladm!" dedi Pippin konuurken aklna gelenlerle rpererek. "Hkmdar Fara-mir'in yatt odadan aynlmtr, onun deitiini, yalandn, krldn ilk o zaman, geri dndnde dnmtm." "Tam Faramir'in Kule'ye getirildii saat, biroumuz en st odada garip bir k grdk," dedi Beregond. "Fakat bu daha nce de grmtk; uzun zamandr ehir'de, Hkmdar'n zihninde Dman ile grebildii sylentileri dolanyordu." "Heyhat! O halde doru tahmin etmiim," dedi Gandalf. "Bylece girmi Sauron'un iradesi Minas Tirith'e; ben de bylece alkonuldum burada. Ve burada kalmaya zorlanmaya da devam edeceim nk ok yaknda baka ilerim de olacak, sadece Faramir deil. "imdi gidip, gelenleri karlamam lazm. Sava meydannda kalbime ok dokunan bir ey grdm; daha byk zntler de meydana gelebilir. Benimle gel Pippin! Fakat sen

Beregond, Hisar'a geri dnp Muhafz bana olanlar anlatmalsn. Seni muhafzlktan almak, onun grevi olacak korkarm; fakat ona, eer benim fikrimi dinleyecek olursa, seni, komutannn muhafz ve hizmetkr olman ve uyandnda -tabii bu mmkn olursabaucunda bulunman iin ifa Evleri'ne yollamasn syle. nk onu ateten kurtaran sen oldun. Git imdi! Ksa bir sre sonra dneceim." Bunlar syledikten sonra ayrlarak Pippin ile birlikte alt ehre doru inmeye balad. Onlar aceleyle yol alrlarken rzgr gri bir yamur getirdi ve nlerinden byk bir duman ykseldi. IFA EVLER! 145 BLM VIII FA EVLER Merry'nin gzlerinde yalardan ve yorgunluktan bir buu vard, Mi-nas Tirith'in yklm Cmlekaps'na yaklatklarnda. Ykntlara ve etraftaki katliama pek kulak asmad. Havada ate, duman ve le gibi bir koku vard; nk orada burada byk Gneyli canavarlarn yan yanm, mancnklarla oralar buralar krlm veya Morthond'un cesur okular tarafndan gzlerinden vurulmu leleri yatarken, sava aletlerinin ve katledilenlerin de ounluu yanm ya da ate ukurlarna atlmt. Uuan yamur bir ara durmu ve gne her eyin zerinde prldamt; fakat btn aa ehir hl ttmekte olan pis bir kokuyla sarlmt. Daha imdiden adamlar muharebenin ykntlarndan bir yol amaya alyorlard; o anda da Cmlekaps'ndan sedyeler tayan birileri girmiti. Kibarca yatrdlar Eowyn'i yumuak minderler zerine; fakat kralh bedenini altndan byk bir rtyle rttler ve etrafna mealeler getirdiler; gne nda soluk meale alevlen rzgrla dalgaland. Bylelikle Theoden ile Eowyn Gondor ehri'ne gelmi oldu; onlar gren herkes balarn aarak boyunlarn bkt; onlar ise yanm dairenin kl ve dumanndan geerek ta caddelerden yukan doru gtrldler Merry'ye tnnan asrlar srm gibi geldi, sanki sevilmeyen bir ryadaki, hatralarn kavrayamad karanlk bir sona doru durmadan giden anlamsz bir yolculuk gibi. Yava yava nndeki mealelerin klar titreerek snd, o bir karanlkta yryordu; yle dnd: "Bu mezara uzanan bir tnel; sonsuza kadar orada kalacaz." Fakat aniden ryasnn iine canl bir ses dt. "Olur ey deil Merry! krler olsun seni buldum!" Ban kaldrp bakt ve gzlerinin nndeki bulanklk biraz aldi. Pippin oradayd ite! Dar bir yolda yz yze gelmilerdi fakat onlarn dnda her yer bombotu. Gzlerini ovuturdu. "Kral nerede?" dedi. "Ya Eowyn?" Sonra sendeledi, eie oturarak yeniden alamaya balad. "Onlar Hisar'a ktlar," dedi Pippin. "Galiba sen ayakta uyuyakalmsn ve yanl bir yola sapmsn. Onlarla olmadn grnce Gan-dalf seni bulmak iin beni yollad. Zavall Merry'cik! Seni bir kez daha grdme yle memnunum ki! Fakat ok yorulmusun, seni konuarak rahatsz etmeyeceim. Ama syle bana bir yerin acyor mu, yaral msn?" "Hayr," dedi Merry. "Yo hayr, zannetmiyorum. Ama sa kolumu kullanamyorum Pippin, onu bakladmdan beri kullanamyorum. Sonra klcm da bir odun paras gibi yand bitti kl oldu." Pippin'in yz endieliydi. "Bir an nce benimle gelsen fena olmayacak," dedi. "Keke seni tayabilseydim. Daha fazla yryecek halde deilsin. Seni hi yrtmemeliydiler; ama onlar mazur grmen lazm. ehir'de o kadar korkun eyler olup bitti ki Merry, savatan gelen zavall bir hobbit rahatlkla gzden kaabilirdi." "Gzden kamak her zaman talihsizlik olmuyor," dedi Merry. "Biraz nce o da beni gznden kard... Yo yo, onun hakknda konuamayacam. Yardm et bana Pippin! Yine her yer kararmaya balad ve kolum da ok souk." "Yaslan bana Merry olum!" dedi Pippin. "Haydi! Adm adm. Uzak deil." "Beni gmecek misin?" dedi Merry.

"Elbette ki hayr!" dedi Pippin, ii korku ve acma duygusuyla bu-rulduu halde neeli grnmeye alarak. "imdi ifa Evleri'ne gidiyoruz." Yksek evler ile drdnc dairenin d surlan arasnda giden yoldan ayrlp karak Hisar'a doru trmanan ana yola dndler. Merry uykuda gibi sallanp mrldanrken adm adm ilerliyorlard. "Onu oraya gtremeyeceim," diye dnd Pippin. "Bana yardm edecek kimse yok mu? Onu burada brakamam." Tam o anda, hayretle bir ocuun arkasndan geldiini grd; tam yanlarndan geerken Beregond'un olu Bergil'i tand. "Hop Bergil!" diye seslendi. "Nereye gidiyorsun? Seni tekrar ve canl olarak grdm iin ok memnun oldum!" tFA EVLERi 147 146 KRALIN DN "ifaclar iin haber tayorum," dedi Bergil. "Oyalanamam." "Oyalanma," dedi Pippin. "Fakat onlara de ki yanmda hasta bir hobbit var, sava:; alanndan gelmi bir penan, unutma. Oraya kadar yryebileceini zannetmiyorum. Eer Mithrandir orada ise bu haberi duyduuna memnun olacaktr." Bergil komaya devam etti. "En iyisi burada bekleyeyim," diye dnd Pippin. Bylece Merry'yi gne alan bir yere, yolun zerindeki demenin zerine yavaa brakt, ban kucana yatrarak. Yava yava Merry'nin bedenine ve kollarna dokundu ve arkadann ellerini kendi ellerine ald. Sa eli, dokununca buz gibi gelmiti ona. Gandalf in bizzat onlar aramaya gelmesi ok srmedi. Merry'nin zerine eilerek alnn okad; sonra dikkatle kaldrd onu. "Bu ehre erefle tanmalyd," dedi. "Benim gvenimi fazlasyla hakl kard; nk eer Elrond benim dediklerimi hrmeten kabul etmi olmasayd ikiniz de yola kamayacaktnz; o zaman bu gnn ktlkleri ok daha hzn verici olacakt." iini ekti. "Yine de bana bir i daha kt ite, bir yandan sava da hep dengede dururken." Bylece sonunda Faramir, Eowyn ve Meriadoc ifa Evleri'ne yat-nlmlard; orada gzel gzel baklyordu onlara. O son gnlerde btn irfanlarda eski zamanlann yetkinliinden bir d olduu halde Gondor'un hekimlik zanaat hl ferasetliydi, yaralanmlar berelen-mileri ve Deniz'in dousunda lmllerin maruz kaldklar btn hastalklar iyi etme konusunda hnerliydiler. Yallk hari. Bunun iin hi areleri yoktu; gerekten de mrleri artk dier insanlarn mrlerinden biraz fazla da olsa, azalmt ve elden ayaktan kesilmeden elli ya geenlerin hikyeleri de azalmaya balamt artk - saf bir kana sahip birka slale hari. Fakat imdi sanatlar ve bilgileri aciz kalmt; nk iyiletirilemez bir illetten hastalanm birok hasta vard; onlar buna Kara Glge diyorlard nk Nazgl'den kaynaklanyordu. Buna tutulan herkes yava yava, durmadan derinleen bir ryaya dalyor ve sonra sessizlie gmlp lmcl bir ekilde soumaya balayarak lyordu. Bu hastalara bakanlara Buukluk ile Rohan'n Hanm'nda da ayn illet var gibi gelmiti. Yine de sabah vakti ilerlerken zaman zaman konuuyorlar, ryalarnda mrldanyorlard; onlara bakanlar, belki hastalklarna bir faydas olacak bir ey duyarz umuduyla btn sylediklerini dinliyordu. Fakat ksa bir sre sonra karanla batmaya baladlar, gri glgeler yzlerinden geerken gne batya doru dnyordu. Yine de Faramir hafiflemeyen bir atele cayr cayr yanyordu. Gandalf endie iinde bir birine, bir dierine gidip duruyor, hastalarn bandaki nbetilerin btn duyduklar kendisine anlatlyordu. Dardaki byk sava deien umutlarla ve garip haberlerle devam ederken, bylece geti gn; Gandalf, kavuan kzl gne btn g doldurup, pencerelerden geen k hastalarn kl rengi yzlerine dnceye kadar orada bekleyip gzlemeye devam ederek bir yere ayrlmad. Yaknlarda duranlara bu parlak k iinde hastalarn yzleri, sanki salklar geri geliyormuasna hafife pembelemi gibi geldi

bir ara, ama bu umudun oynad bir oyundu sadece. Sonra ebe loreth, o evde hizmet eden en yal kadn, Faramir'in zarif yzne bakarak alad nk herkes onu ok severdi. Ve yle dedi: "Eyvah! Ya lrse. Ah, Gondor'da krallar olayd, bir zamanlar olduu sylendii gibi! nk eski bir tekerlemede yle denir: Kraln elleri, bir ifacnn elleridir. Bylece ne zaman olursa olsun hak sahibi kraln kim olduu anlalabilirmi." Bunun zerine yaknda duran Gandalf yle dedi: "insanlar uzun sre senin szlerini hatrlayabilirler loreth! nk szlerinde umut var. Belki de bir kral gerekten de Gondor'a dnmtr; yoksa sen e-hir'e gelen garip haberleri duymadn m?" "Btn o bana ara kulak veremeyecek kadar meguldm," diye cevap verdi kadn. "Btn mit ettiim o katil eytanlarn bu Ev'e gelip hastalan rahatsz etmemeleri." Sonra Gandalf aceleyle aynld; daha imdiden kl rengi akam krlardan emekleyip gelirken, gkyzndeki ate snmeye balam, ttmekte olan tepeler soluyordu. Gne aalara indiinde Aragorn, Eomer ve Imrahil, komutanlar ve silahrleriyle ehir'e iyice yaklamlard; Cmlekaps'na vardklarnda Aragorn yle dedi: "Byk bir yangnn iine batan Gne'e bakn! Bu birok eyin sonu ve d, dnya akntlarnda deiiklik anlamna geliyor. Fakat bu ehir, Vekilharlann ynetiminde uzun yllar dinlendi ve korkarm davet edilmeden buraya girersem, sava srasnda yaanmamas gereken kukular ve tartmalar kabilir. Galip olann biz mi Mor-dor mu olduu kesinlemeden ieri girmeyeceim, bir talepte de bulunmayacam. Adamlar adrlanm sava alanna kurarlar; burada iFA EVLERi 149 148 KRALIN DN " ehir'in Hkmdan'nn beni karlamasn bekleyeceim." Fakat Eomer yle dedi: "Krallarn sancan atnz ve Elendil hanedanlarnn nianlarn gsterdiniz bile. Bunlara itiraz edilmesine izin mi vereceksiniz?" "Hayr," dedi Aragorn. "Fakat zamann daha ermediini dnyorum; ayrca Dman ve onun hizmetkrlarndan baka kimseyle didimeye niyetim yok." Prens tmrahil de yle dedi: "Szleriniz akllca efendim, eer Hkmdar Denethor'un bir akrabasnn bu konuda fikir yrtmesine izin verecek olursanz. Denethor gl bir iradeye sahip, marur biridir ama yaldr; olu yaralandndan beri hareketleri de bir garipleti. Yine de ben olsaydm, kapdaki bir dilenci gibi burada kalmazdm." "Bir dilenci deil," dedi Aragorn. "ehirlere ve tatan evlere alk olmayan Kolcularn bir komutan diyelim." Ve sancan toparlamalar iin emir verdi; Kuzey Krallnn Yldz'n saklayarak bunu El-rond'un oullarna emanet etti. Sonra Prens mrahil ile Rohan'h Eomer onu braktlar, ehir'i ve insanlann yaygarasn geerek Hisar'a trmandlar ve Vekilhar' bulmak iin Kule Binas'na geldiler. Fakat taht bo buldular ve krsnn nnde Yurt Kral Th6oden'in naann katafalka konmu olduunu grdler; etrafnda on iki meale vard; hem Rohan, hem de Gondor silahrlerinden on iki de muhafz. Katafalkn rtleri yeil beyazd ama gsne kadar altndan byk bir rt rtlmt, bunun zerinde knndan km klc ve ayak ucunda kalkan duruyordu. Mealelerin ak salannda, fskiyenin pskren sularnda oynaan gne gibi prldyordu, ama yz, genliin ulaamayaca bir huzurun varl bir yana braklacak olursa, gen ve zarifti; uyuyordu sanki. Kraln yannda bir sre sessizce durduktan sonra mrahil dedi ki: "Velikhar nerede? Ya Mithrandir nerede?" Muhafzlardan biri cevaplad: "Gondor Vekilharc ifa Evleri'n-de." Fakat Eomer yle dedi: "Eowyn Hanm, kz kardeim nerede, nk onun da kraln yannda uzanyor olmas, en az onun kadar sayg grmesi gerekmiyor mu? Ne yana koydular onu?"

Ve mrahil yle dedi: "Ama onu buraya tadklarnda Eowyn Hanm daha yayordu. Bilmiyor muydunuz?" mit yle beklenmedik bir ekilde geldi ki Eomer'in gnlne ve mitle birlikte endie ve korkusu iini kemirmeye yle bir balad ki, daha baka bir ey sylemedi ama dnerek hzla binadan kt; Prens de onu izledi. Dar ktklarnda akam km, bir sr yldz gkyzn sarmt. Gandalf yayan olarak kageldi, yannda da grilere brnm biri vard; ifa Evleri'nin nnde karlatlar. Gandalf selamlayarak dediler ki: "Vekilhar' aryoruz, onun Ev'de olduunu sylediler. Yaraland m acaba? Sonra Eowyn Hanm, o nerede?" Gandalf cevap verdi: "Hanm ierde yatyor, lmedi ama lme ok yakn. Fakat Faramir Bey kt bir okla yaralanm sizin de duymu olduunuz gibi; artk Vekilhar da o; nk Denethor yok artk, evi kller iinde." Bunun zerine onlar Gandalf in anlatm olduu hikyeyle keder ve merak iinde kaldlar. Fakat mrahil yle dedi: "yleyse bu zafer mutluluu eksik ve pahalya mal olmu bir zafer, eer ayn gnde hem Gondor'u, hem de Rohan' hkmdarlarndan mahrum ettiyse. Eomer Rohirrim'i ynetiyor. Bu arada ehir'i kim ynetecek? Hl Hkmdar Aragom'u armayacak myz?" Pelerinli adam konutu ve dedi ki: "Geldi." Kapnn yanndaki lambann na bir adm atnca adamn, zrhlarnn zerine Lrien'in gri pelerinini giymi olan ve stnde Galadriel'in yeil tandan baka hibir nian tamayan Aragorn olduunu grdler. "Geldim nk Gandalf gelmem iin yalvard," dedi. "Fakat imdilik Amor'lu Dne-dain'in Komutan'ym; Faramir uyanncaya kadar ehir'i Dol Amroth Hkmdar ynetecek. Fakat nmzdeki gnlerde ve Dman ile yapacamz btn ilerimizde hepimizi Gandalf in ynetmesini neririm." Bu konuda hepsi hemfikir oldular. Sonra Gandalf dedi ki: "Gelin kapda elenmeyelim, zamanmz ok skk. Gelin girelim! nk Ev'de yatan hastalar iin tek mit Aragorn'un gelmesindedir. Byle syledi oreth, Gondor'un arif kadn: Kraln elleri, bir if acnn elleridir ve bylece hak sahibi kraln kim olduu anlalabilecektir." nce Aragorn girdi ieri, dierleri de onu izledi. Kapda Hisar'n zel niformas iinde iki muhafz duruyordu: Biri uzun boyluydu fakat dieri ancak bir olan ocuu boyundayd; onlar grdnde hayret ve sevinle yksek sesle bard. " Yolgezer! Ne harika! Biliyor musun, o kara gemilerle gelenin sen olduunu tahmin etmitim. Fakat herkes korsanlar diye barp duru151 iFA EVLERi 150 KRALIN DN yordu, beni dinleyen yoktu. Nasl basardn bunu?" Aragorn glerek hobbitin elini tuttu. "Gerekten de ho bir karlama!" dedi. "Fakat henz seyyahlarn hikyelerine ayracak zaman yok." Fakat trnrahil Eomer'e yle dedi: "Krallarla byle mi konuulur? Ama belki de otacn baka bir isimde giyecektir!" Onu duyan Aragorn dnd ve dedi ki: "ok doru, nk eskinin yce lisannda ben Elessar\m yani Elfta; ayn zamanda da Envinya-tar'\m yani Yenileyici": gsnde duran yeil ta kaldrd. "Fakat hanedanmn ismi Yolgezer olacak eer kurulabilecek olursa. Yce lisanda bu o kadar kt durmuyor, Telcontar olacam ben ve bedenimin varisleri." Bu szle birlikte Ev'e getiler; onlar hastalarn tedavi edildii odalara doru giderken Gandalf Eowyn ile Meriadoc'un yaptklarn anlatt. "nk," dedi, "uzun zamandr onlarn yannda duruyorum; ilk balarda lmcl karanla kmeden nce ryalarnda ok konutular. Ayrca bana uzaktaki eyleri grmek de bahedilmitir." Aragorn nce Faramir'e gitti, sonra Fx>wyn Hanm'a ve en son olarak da Merry'ye. Hastalarn

yzne bakp da hastalklarn grnce i geirdi. "Burada bana bahedilmi olan btn gc ve beceriyi ortaya koymam gerekecek," dedi. "Keke Elrond burada olsayd nk o bizim soyumuzun en yahsdr ve en byk gce sahiptir." Onun ok zgn ve yorgun olduunu gren Eomer dedi ki: "nce dinlenmen, en azndan biraz bir eyler yemen gerekmez mi?" Fakat Aagorn yle cevap verdi: "Hayr, nk bu ve en ok da Faramir iin zaman sona ermek zere. Elimizden geldiince acele etmeliyiz." Sonra oreth'e seslendi ve dedi ki: "Bu Ev'de ifal otlar stoku var m?" "Evet beyim," diye cevap verdi kadn; "ama yeterince yok tahmi-nimce, ihtiyac olan herkese yetecek kadar yok. Fakat dahasn nerede bulabileceimizi bilmediimizden eminim; nk bu korkun gnlerde atelerle yangnlarla, bu kadar az haber getirip gtren delikanllarla, tkanan yollarla her ey karman orman oldu. Baksanza Lossar-nach'tan pazara bir tayc gelmeyeli ka sene oldu! Fakat biz Ev'de elimizdekilerle, elimizden geleni yapyoruz beyefendi hazretleri, sizin de bildiiniz gibi mutlaka." "Ancak grdkten sonra varabilirim bu hkme," dedi Aragom. "Az bulunan bir ey daha var; o da konuacak zaman. Athelas var m?" "Bilmiyorum beyefendi emin olun," diye cevap verdi kadn, "en azndan o isimle bilmiyorum. Gidip ifal otlar ustasna soraym; o btn eski adlan bilir." "Kralfoyas da denir," dedi Aragorn; "belki bitkiyi bu isimle tanrsnz; nk kyller son gnlerde bu ismi kullanyor." "H o mu!" dedi loreth. "Eh beyefendi hazretleri batan yle syleseydiniz size cevap verebilirdim. Hayr, ondan hi olmadndan eminim. Tuhaf, bu bitkinin byk bir tesiri olduunu hi duymamtm; hemirelerle yetitii ormanlarda ona rast geldiimizde sk sk yle derdim: 'kralfoyas,' derdim, 'garip bir isim, acaba neden byle bir isim taklm; nk eer ben bir kral olsaydm bahemde ok daha parlak bitkiler yetitirirdim.' Yine de ezildiinde ho bir koku kartr, yle deil mi? Tatl, yerinde bir deyim olabilir mi: Tekin, belki de daha yaklak bir szck." "Tekin, gerekten," dedi Aragorn. "Ve imdi hatun kii, eer Hkmdar Faramir'i seviyorsan, dilin gibi seri ko da bana kralfoyas getir, eer ehir'de bir yaprakk bile varsa." "Eer yoksa," dedi Gandalf, "toreth'i arkama alp Lossarnach'a srerim atm; beni ormana gtrr, kz kardelerine deil. Glgeyele de ona acele etmenin ne demek olduunu gsterir." loreth gittiinde Aragorn dier kadnlara suyu iyice stmalarn syledi. Sonra Faramir'in elini eline ald, dier elini de hasta adamn alnna koydu. Aln terden srlsklamd; fakat Faramir ne kprdad, ne de bir harekette bulundu; zorlukla nefes alp veriyor gibiydi. "Hemen hemen tkenmi," dedi Aragorn Gandalf a dnerek. "Fakat bu yaradan kaynaklanmyor. Bakn! Yara iyileiyor. Sizin zannettiiniz gibi Nazgl'n bir okuyla vurulmu olsayd, o gece lrd. Bu yara Gneyli bir okla alm tahminim. Kim kartt oku? Ok sakland m?" "Ben kardm oku," dedi mrahil, "ve kann durdurdum. Fakat oku alkoymadm, nk yapacak ok iimiz vard. Ok, hatrladm kadaryla, ayn Gneylilerin kullandklar cinstendi. Yine de ben onun yukardaki Glgelerden gelmi olduunu zannettim, nk atei ve hastal baka trl aklanmyordu; yani yara fazla derin ve nemli olmad iin. O halde bu meseleyi nasl aklyorsun?" "Yorgunluk, babasnn durumuna duyduu znt, yara ve hepsi153 lFA EVLERi 152 KRALIN DN nin zerine Kara Nefes," dedi Aragorn. "Hl kuvvetli bir iradeye sahip, nk d surlarda savamaya gitmeden nce Glge'nin ok altna yaklamt. O mevkiini korumaya alp

savarken yava yava karanlk zerine km olmal. Keke daha nce buraya varabilseydim!" Bu srada ifal otlar ustas geldi. "Beyefendi hazretleri kralfoyas istemi, kyllerin deyimiyle," dedi; "ya da soylu dilde veya iyi kt biraz Volinarca bilenler iin athelas..." "Ben biliyorum," dedi Aragorn, "ve u anda buna asea aranion mu dersin kralfoyas m umurumda deil, yeter ki sende biraz bulunsun." "Affedersiniz beyim!" dedi adam. "Gryorum ki siz bir irfan us-tassnz, sadece savata bir komutan deil. Fakat heyhat! Beyim, biz bu eyi sadece ok ar yarallarn veya hastalarn bakld ifa Evle-ri'nde bulundurmuyoruz. nk bizim bildiimiz kadaryla, kt havay yumuatmak ya da gelip geici bir arl uzaklatrmaktan baka bir tesiri yok. Tabii eer, bizim iyi yrekli toreth'imiz gibi kadnlarn hl anlamadan tekrarladklar, eski gnlerden kalma tekerlemelere kulak asyorsanz o baka. Tm klar snnce lm glgesi byynce fleyince kara nefes gel athelas, gel athelas! ifa kraln ellerinden Hayata dner len! Bu sadece, korkarm, eski ebelerin hafzalarnda zamanla bozulmu, pek nemi olmayan ufak bir iir. Anlamn, takdir etmeniz iin size brakyorum, tabii eer bir anlam var ise. Fakat eskiler hl otun ayn ba arsna kar ierler." "O halde kral adna gidin de daha az irfan sahibi ama akl daha banda olan, evinde hl biraz bu ottan bulunduran yal bir adam bulun!" diye bard Gandalf. Aragorn Faramir'in yanma diz km, bir elini alnna koymutu. Onu izleyenler byk bir mcadelenin yaanmakta olduunu hissettiler. nk Aragorn'un yz yorgunluktan kl gibi olmutu; arada srada Faramir'in ismini sesleniyordu fakat sanki Aragorn da onlardan uzaklamt, sesi rak karanlk vadinin birinde, kaybolmu birine ses-leniyormu gibi her seferinde kulaklarna biraz daha belirsiz geliyordu. Sonunda Bergil koarak ieri girdi, bir bezin iinde alt tane yaprak tayordu. "Kralfoyas Beyim," dedi; "ama taze deil korkarm. En azndan iki hafta nce toplanm. Umarm bir ie yarar Beyim!" Sonra Faramir'e bakarak gzy aslan na bouldu. Fakat Aragorn glmsedi, "ie yarayacak," dedi. "En kts geti. Kal burada, iin rahatlasn!" Sonra iki yaprak alarak bunlar elleri zerine koydu ve zerine nefes verdi, sonra yapraklan ufalad; bunun zerine hemen btn oday bir canllk kaplad, sanki havann kendisi uyanm da kprdayormu, neeyle parldyormu gibi. Sonra yapraklar, kendisine getirilen duman tten suyla dolu kaselere koydu ve koyar koymaz btn yrekler ferahlad. nk herkesin burnuna gelen rayiha; ilkbahardaki zarif dnyann kendisinin de gelip geici bir hatra olduu bir lkedeki glgesiz bir gnein dourduu ebnemli sabahlarn hatrasna benziyordu. Fakat Aragorn canlanm olarak ayaa kalkt; kseyi Faramir'in hlyalar iindeki yzne doru tutarken gzlerinin ii glyordu. "Olur ey deil! Kim inanrd?" dedi loreth yannda duran bir kadna. "Ot benim tahmin ettiimden de iyi. Gen kzlmdaki mloth Melui'nin gllerini hatrlatt; hibir kral da bundan fazlasn isteyemez." Aniden Faramir kprdad, gzlerini at ve zerine eilmi olan Aragorn'a bakt; gzlerinde bir bilgi ve sevgi tututu ve yava yava konutu. "Efendim beni siz ardnz. Geldim. Kralmz ne buyuruyorlar?" "Artk glgelerde dolanma, uyan!" dedi Aragom. "ok yorgunsun. Biraz dinlen, bir eyler ye ve geri dndmde hazr ol." "Olacam efendim," dedi Faramir. "Kral dndnde kim aylak aylak yatmak ister!" "O halde bir sre iin hoa kal!" dedi Aragorn. "Bana ihtiyac olan dierlerine gitmem gerek." Sonra Gandalf ve tmrahil ile blmeyi terk etti; fakat Beregond ile olu mutluluklanna hkim olamadan arkada kaldlar. Gandalf takip eden Pippin kapy kapatrken loreth'in yle bardn duydu: 154 KRALIN DN 155 iFA EVLERi

"Kral! Duydunuz mu? Dememi miydim? Bir ifacnn elleri demitim." Ve ksa bir sre iinde kraln gerekten de aralarna gelmi olduu ve savatan sonra ifa datt haberi Ev'den her yana yayld, btn ehir'i doland. Fakat Aragorn Eowyn'in yanna giderek yle dedi: "Burada keder verici bir yara ve ar bir darbe var. Krlm olan kol byk bir hnerle tedavi edilmi ve zamanla iyileecek, eer yaayacak kadar gc olursa. Sakatlanm olan kalkan tutan kolu. ama asl ktlk klc tutan kolundan kaynaklanyor. u anda krk olmad halde hi hayat yok gibi grlyor. "Heyhat! nk kendi zihin ve beden gcnn ok tesinde bir dmanla kar karya gelmiti. Ve yle bir dmana kar kl ekenlerin elikten daha sert olmalar gerekir, tabii yaadklar aknln kendisi onlar mahvetmez de klc ekebilirlerse. Onu bu yola sokan kt bir yazgym. nk o ok zarif bir kz, kralielerin kt bir hanedana mensup gzel bir hanm. Yine de onunla nasl konumam gerektiini bilmiyorum. Ona ilk baktmda mutsuzluunu hissettim; dimdik duran, bir zambak kadar biimli, marur ak bir iek grmtm sanki, ama yine de elf zanaatlar tarafndan elikten yaplm gibi sert olduunu biliyordum. Belki de zn buza evirmi olan bir krayd; yle duruyordu, tatl-sert, yine de grn ok zarifti ama ksa bir sre sonra decek veya lecek ekilde yaralanm gibi miydi desem? Onun derdi bugnden ok nce balamt, yle deil mi Eomer?" "Bana sormanza hayret ettim beyim," diye cevap verdi Eomer. "nk ben sizi, dier btn konularda olduu gibi susuz buluyorum; yine de kzkardeim Eowyn'in size ilk bakt ana kadar buz kesmi olduunu fark etmemitim. Endiesi ve korkusu vard ve bunu benimle paylayordu Solucandil'li gnlerde ve kraln bylenmi olduu zamanlarda, krala artan bir korkuyla hizmet ediyordu. Ama bu sonucu douran o deildi!" "Dostum," dedi Gandalf, "senin atlarn vard, silahlarla yaptn iler ve ak krlarn; fakat bir kzn bedeniyle dnyaya gelen Eovvyn, en az seninkine denk bir ruha ve cesarete sahipti. Yine de babas gibi sevdii yal bir adama hizmet etmeye ve onun kt, erefsiz bir bunaklk iine dmesini seyretmeye mecbur kalmt; ve ona, kendi oynad rol, yal adamn dayand asadan bile daha erefsiz geliyordu. "Solucandil'in zehrinin sadece Theoden'in kulaklar iin olduunu mu sanyordun? Bunak! Eorl'un kona, ekyalarn pis kokular iinde itii, veletlerinin itlerle yerde yuvarland bir yer deil de ne? Bu szleri daha nce duymam miydin? Saruman, Solucandil'in hocas sylemiti bunlar. Geri evde Solucandil'in bunlarn manalarn daha zekice terimlerle sarp sarmaladna hi kukum yok. Beyim, eer kzkardeinizin size olan sevgisi ve hl grevine ynelmi bulunan iradesi dudaklarn mhrlemi olmasayd, bu tr szlerin o dudaklar arasndan da katn duymu olurdunuz. Fakat Eowyn tek basnayken, gece boyunca sren o ac nbetlerde, btn yaam eriyip gidiyormu gibi gelirken, kulbesinin duvarlar, vahi eyleri tuzaa drmek iin kullanlan kafesler gibi stne stne gelirken karanlklara neler sylediini kim bilebilir?" Bunun zerine Eomer sessizleerek, sanki birlikte gemi olan yaamlarna ait gnler hakknda yeniden dnrm gibi kzkardeine bakmaya balad. Fakat Aragorn yle dedi: "Ben senin grm olduunu da grdm Eomer. u dnyann kr aclar arasnda bu kadar zarif ve cesur bir hanmn karlk veremeyecein akn grmek kadar ac ve utan veren baka ok az keder vardr bir erkek iin. Onu Dun-harrovv'da aresizlikten deliye dnm bir halde brakp llerin Yo-lu'na gittiimden beri hzn ve acma duygusu yakam brakmad; ve o yol zerinde hibir korku, onun bana gelebileceklerin korkusu kadar baskn deildi. Ama yine de korner, sana unu syleyeyim ki seni benden daha byk bir samimiyetle seviyor; nk seni hem seviyor, hem biliyor; ama bende sadece bir glgeyi ve bir dnceyi seviyor: Bir ann ve byk eylemlerin, Rohan'dan uzaktaki lkelerin midini. "Belki benim onun bedenini iyiletirme, onu karanlk vadiden geri arma gcm vardr. Ama uyannca ne halde olacak: mitli mi, unutmu mu, mitsiz mi bilemem. Eer mitsizlik iinde uyanrsa, benim veremediim baka bir ifa bulmazsa o zaman lr. Heyhat! Yaptklar onu byk an sahibi kralielerin yanna katt." Sonra Aragom eilerek kzn yzne bakt; gerekten de yz bir zambak gibi beyaz, kralar

gibi souk ve yontulmu bir ta gibi sertti. Fakat eilerek kz alnndan pt ve ona hafife seslenerek yle dedi: "omund kz Eowyn, uyan! nk dmann gp gitti!" Kz kprdamad ama artk derin derin nefes almaya balamt, gs beyaz ketenden rts altnda inip kalkyordu. Aragom bir kez 157 156 KRALIN DN daha iki athelas yapran ezerek kaynar suya att; kzn alnn ve rtlerin zerinde souk ve hissiz yatan sa kolunu bununla ykad. Sonra, Aragorn gerekten Bathlar'n unutulmu baz glerine sahip olduundan m, yoksa onun Hanm Eovvyn iin syledii szlerin zerlerindeki etkisinden miydi bilinmez, ifal otun tatl etkisi oda iine yaylrken, etrafta duranlara pencereden sert bir yel esmi ve bu yel hi koku tamad halde daha nce canl hibir ey tarafndan solunmam tamamen taze, temiz ve diri bir havaym, yldzlardan bir gk-kubbe altnda ykselen karl dalardan veya kpkten denizler tarafndan ykanan uzaklarn gm kylarndan yeni olumu da gelmi gibi geldi. "Uyan Eovvyn, Rohan'n Hanm!" dedi Aragorn bir kez daha; kzn sa elini eline aldnda can gelerek sndn fark etti. "Uyan! Glge gitti ve btn karanlk ykanp temizlendi!" Sonra kzn elini Eomer'in eline vererek kzn yanndan uzaklat. "Seslen ona!" dedi ve sessizce odadan kt. "Eowyn, Eovvyn!" diye seslendi Eomer gzyalar arasnda. Fakat kz gzlerini aarak dedi ki: "Gmer! Bu ne byk mutluluk byle? nk senin ldrlm olduunu sylemilerdi. Yo, bu sadece r-yamdaki karanlk seslerdi. Ne zamandr rya soruyorum?" "ok uzun sre deil kzkardeim," dedi Eomer. "Ama daha fazla dnme bu konuda!" "Garip bir ekilde yorgunum," dedi Eovvyn. "Biraz dinlenmem gerek. Fakat syle bana Yurt'un Hkmdar'na ne oldu? Heyhat! Bana onun da bir rya olduunu syleme; nk yle olmadn biliyorum. Tpk nceden sezmi olduu gibi ld." "ld," dedi Eomer, "ama bana, onun iin kzndan da kymetli olan Eovvyn'e veda etmemi syledi. Artk Gondor'un Hisar'nda byk bir gururla yatyor." "Bu keder verici," dedi kz. "Yine de, Eorl Hanedan'nn herhangi bir oban slalesinden daha az bir erefle kp gidecekmi gibi grnd o karanlk gnlerde umut etmeye bile cret edemediim kadar gzel. Peki ya kraln silahtan Buukluk'a ne oldu? Eomer onu At-anyurt silahoru yap, bunu hak ediyor!" "O da bu Ev'de, yaknlarda bir yerde yatyor, imdi ona gideceim," dedi Gandalf. "Eomer bir sre burada kalacak. Fakat henz tamamen iyilemeden savatan ve dmanlardan konumayn. Yeniden shhat ve mit iinde uyanm olman ne byk bir mutluluk yiit halFA EVLERi mm!" "Shhat iinde mi?" dedi Eovvyn. "Olabilir. Benim yerini doldurabileceim, dm olan bir Svari'nin bo eyeri olduu srece yaplacak iler var demektir. Ama mit? Onu bilemiyorum." Gandalf ile Pippin Merry'nin odasna gittiler ve Aragorn'u yatan yannda dururken buldular. "Zavall Merry'cik!" diye haykrd Pippin ve yatan yanna kotu nk ona arkada daha da ktym gibi gelmiti; yz kl rengiydi, znt dolu yllarn arl zerine kmt adeta; aniden Pippin'i bir korku ald, sanki Merry lecekmi gibi. "Korkma," dedi Aragorn. "Tam zamannda geldim ve onu geri ardm. imdi ok yorgun ve kederli; Eovvyn Hanm gibi bir yara alm o korkun eye vurmaya cesaret etmekle. Fakat bu ktlkler iyi-letirilebilir; iinde yle gl ve neeli bir ruh var ki. Kederini hi unutmayacak; ama bu onun gnln karartmayacak, tersine ona bir bilgelik verecek." Sonra Aragorn elini Merry'nin bana koyarak hafife kahverengi bukleler arasnda gezdirdi, gzkapaklanna dokundu ve ismini seslendi. Ve athelas'n kokusu, bir mey va bahesinin veya zeri anlarla dolu gne altndaki bir fundaln kokusu gibi odaya yaylnca, Merry aniden uyanarak yle dedi:

"Kamm ackt. Saat ka?" "Yemek vaktini geti artk," dedi Pippin; "geri sannm sana bir eyler getirebilirim, eer bana izin verirlerse." "Elbette verirler," dedi Gandalf. "Srf yiyecek deil, adnn eref listesinde olduu Minas Tirith'te bulunan Rohan'h bu Svari'nin istedii her eyi getirebilirsin hem de." "l!" dedi Merry. "O halde nce yemek istiyorum, ondan sonra da pipo." Birden yz bulutland. "Hayr, pipo istemiyorum. Bir daha pipo iebileceimi hi zannetmiyorum." "Nedenmi?" dedi Pippin. "ey," diye cevap verdi Merry yava yava. "O ld. Bana onu hatrlatt. Benimle pipoluk otlar konusunda konuamad iin ok zgn olduunu syledi. Hemen hemen syledii son szler bunlard. Bir daha onu, atn Isengard'a srd o gn ve ne kadar kibar biri olduunu dnmeden pipo iemem Pippin." "O halde hem piponu i, hem onu dn!" dedi Aragorn. "nk o FA EVLER! 159 158 KRALIN DN ok iyi yrekliydi, byk bir krald ve szn tutuyordu; son gzel sabahn grmek iin glgelerden kmt. Ona hizmetin ksa srm olsa bile mrnn sonuna kadar memnuniyetle ve erefle hatrlayacan bir an olacak." Merry glmsedi. "Eh o halde," dedi, "eer Yolgezer ihtiyacmz olan eyleri tedarik eder ise ben de pipomu ier dnrm. Saru-man'n en iyi otlan dengimdeydi ama sava srasnda bana neler geldiini bilmediim kesin." "Efendi Meriadoc," dedi Aragorn, "eer dalardan, Gondor lkesinden ve elimde klla ateler iinden eyasn oraya buraya atan dikkatsiz bir askere otlar getirmek iin geldiimi zannediyorsan yanlyorsun. Eer dengin bulunmadysa bu Ev'in ifal otlar ustasn art. O da sana senin istediin otun bir faydas olduunu bilmediini ama o ota halk arasnda batladamotu, soylular arasnda galenas dendiini, daha byk irfana sahip baka dillerde baka isimler verildiini syleyecek, anlamn anlayamad yan yanya unutulmu birka tekerlemeden sonra zlerek sana Ev'de bundan kalmadn haber verecek ve senin dillerin tarihi hakknda dncelere dalmana neden olacaktr. Ve artk benim de bunu yapmam gerek. nk Dunharrovv' dan ayrldmdan beri byle bir yatakta yatmadm ve afaktan nceki karanlktan beri de yemedim." Merry onun elini tutarak pt. "ok ok zgnm," dedi "Hemen git! Edoras'taki o geceden beri hep sana yk olduk. Fakat bu tr zamanlarda hafif szckler kullanp, sylediklerinden daha azn kastetmek benim halkmn bir zellii. ok sz sylemeye korkuyoruz. aka yerinde olmaynca bizi kelimelerden yoksun brakyor." "Bunu ok iyi bilirim, yoksa size ayn ekilde davranmazdm," dedi Aragorn. "Shire solmadan sonsuza kadar yaasn!" Ve Merry'yi perek dan kt; Gandalf da onunla birlikte gitti. Pippin geride kald. "Onun gibi biri daha gelmi midir dnyaya acaba?" dedi. "Gandalf hari, tabii ki. Herhalde onlarn arasnda bir ba vardr. Eek kafal, dengin yatann zerinde ya; stelik seninle karlatmda da srtndayd. Dengi bandan beri gryordu mutlaka. Sonra benim de kendime ait biraz bir eylerim var. Haydi! Uzun-dip Yapraklan bunlar. Ben gidip azck yiyecek bir eyler bakarken sen de doldur pipolar. Sonra biraz kendimize zamanayralm. Aman cann! Biz, Took'lar ve Brandybuck'lar uzun sre ykseklerde yaayamayz zaten." "Yok," dedi Merry. "Ben yaayamam. imdilik en azndan. Fakat hi olmazsa onlar grebiliyoruz imdi Pippin, ve takdir ediyoruz. Sanrm, ilk bata en iyisi kiinin sevmesi uygun olan birini sevmesi: Bir yerlerden balayp baz kklerinin olmas gerek; Shire'n topra da derindir. Yine de daha derin ve daha yksek eyler var; onlar olmayayd babalklardan hibiri bahesini huzur dedii ey iinde ekip biemez-di, onlan tamsa da,

tanmasa da. Ben onlar, biraz da olsa tandm iin ok memnunum. Ama neden byle konutuumu bilmiyorum. Yapraklar nerede? Sonra, krlmadysa pipomu da kar dengimden." Aragorn ile Gandalf ifa Evleri'nin ifacbas'na gidip Faramir ve Eovvyn'in orada kalmas ve daha uzun bir sre ihtimamla baklmalar gerektii hakknda talimat verdiler. "Eowyn Hanm," dedi Aragorn, "ksa bir sre sonra ayaa kalkarak aynlmak isteyecek; lkin buna izin verilmemesi gerekir, eer elinizden gelirse en az on gn geinceye kadar onu brakmamz gerekir." "Faramir'e gelince," dedi Gandalf, "en ksa zamanda babasnn lm olduunu renmesi lazm. Fakat Denethor'un deliliinin btn ayrntlar anlatlmamal ona iyice iyileip, yapacak ilerinin bana geinceye kadar. Dikkat edin de Beregond ile orada bulunan penan ona bu konuda bir eyler sylemesinler daha!" "Ya benim gzetimimde olan dier perian Meriadoc, ona ne olacak?" diye sordu ifacba. "Yann ayaa kalkmas muhtemeldir ama ksa bir sre iin," dedi Aragorn. "Eer isterse brakn kalksn. Arkadalarnn gzetiminde biraz yryebilir." "Olaanst bir soy onlarnki," dedi ifacba ban sallayarak. "ok dayankl dokular var tahminimce." Evler'in kaplarnda daha imdiden birok kii Aragorn'u grmek iin toplanmt, onun peinden gittiler; sonunda yemeini yedikten sonra yanna giderek yaralandklan veya Kara Glge'nin altnda bulunduklar iin hayatlar tehlike iinde olan akrabalarn ve arkadalarn iyiletirmesi iin ona yalvardlar. Aragorn ayaa kalkarak dan kt, Elrond'un oullanna haber yollad ve hep birlikte gece ge saatlere kadar altlar. Ve btn ehir'i bir sylentidir ald: "Gerekten KRALIN DN 160 BLM IX SON MZAKERE de Kral geri dnm." Ve tad yeil tatan dolay ona Elfta adn taktlar; bylece doumunda ilerde tayaca kehanetinde bulunulan ismi, ona kendi halk tarafndan verilmi oldu. Artk daha fazla alamayacak hale gelince pelerinine sarnarak ehir'den dar szld ve afaktan hemen nce adrna giderek biraz uyudu. Sabah, mavi sular zerindeki kuu gibi beyaz bir gemi olan Dol Amroth sanca Kule'de dalgalanyordu; adamlar yukar bakarak Kral'n geliinin bir rya olup olmadn merak etmeye baladlar. Sava gnnn ertesinde sabah olmutu, stelik hafif bulutlar ve batya dnen rzgrla ho bir sabaht bu. Legolas ile Gimli erkenden ortalkta dolanp ehir'e kmak iin yalvardlar; nk Merry ile Pippin'i grmeyi ok arzu ediyorlard. "Onlarn hl hayatta olduklarn renmek ok ho," dedi Gimli; "nk Rohan'dan geiimizde bize ok zahmet vermilerdi; o abalarn hepten boa gitmesini istemezdim dorusu." Elf ile cce birlikte Minas Tirith'e girdiler; onlar gren halk byle iki arkadan gemekte olmasna ok hayret ettiler; nk Legos insanlarn llerini ok aan bir yz zarafetine sahipti ve sabah vakti berrak sesiyle bir elf arks sylerken Gimli yannda sakaln svazlayp etrafna baknarak azametle yryordu. "Burada baz yerlerde gzel ta iilii var," dedi surlara bakarken; "ama baz yerlerde o kadar iyi deil, sonra caddeler daha gzel tertip edilebilirdi. Aragorn layk olduu mevkie eriince ona Dalar' m taustalannn hizmetinden yararlanmasn teklif edeceim ve bu ehri vnlecek bir yer haline sokacaz." "Daha ok baheye ihtiyalar var," dedi Legolas. "Evler l ve burada yeerip de halinden memnun olan ok az ey var. Eer Aragorn layk olduu mevkie eriirse Orman halk ona ark syleyen kular ve lmeyen aalar getirecek."

Sonunda Prens tmrartU'in yanna vardlar; Legolas prense bakarak yerlere kadar eildi; nk karsnda damarlarnda gerekten de elf kan tayaa biri olduunu grmt. "Selam sana beyim!" dedi. "Nimrodel halk Lrien ormanlarndan ayrlal ok oldu ama anlalan hepsi Amroth'un limanndan denizi aarak batya gitmemi." "Byle deniyor benim lkemin irfan kitaplarnda da," dedi Prens; KRALIN DN "yine de unutulmu yllardan beri oralarda zarif halktan kimse grlm deil. Ve imdi burada, zntler ve savan ortasnda onlardan birini grdm iin hayretler iindeyim. Ne aryorsunuz burada?" "Ben, Mithrandir ile birlikte tmladris'ten yola kan Dokuz Yolar-kada'ndan biriyim," dedi Legolas; "ve dostum olan bu cce ile birlikte Hkmdar Aragorn'la geldik. Ama imdi bize sylendiine gre sizin gzetiminiz altnda olan arkadalarmz Meriadoc ile Peregrin'i grmeyi arzuluyoruz." "Onlar ifa Evleri'nde bulabilirsiniz; sizi oraya ben gtrrm," dedi tmrahil. "Bizi oraya gtrecek birini bulmanz yeterlidir beyim," dedi Legolas. "nk Aragorn size u mesaj yollad. Bu vakitte tekrar e-hir'e girmek istemiyor. Yine de komutanlarn bir an nce toplant yapmas gerekiyor; sizin ve Rohan'l Eomer'in ilk frsatta onun adrna gitmenizi rica ediyor. Mithrandir oraya gitti bile." "Geleceiz," dedi Imrahil; saygl szlerle birbirlerinden ayrldlar. "O insanlarn adil bir hkmdar ve byk bir komutan," dedi Legolas. "Eer snd bu gnlerde byle adamlara sahipse, Gondor'un ykselme gnlerinde ihtiam ok byk olmal." "Ve belli ki iyi ta iilii eskiye ait ve ehir ilk ina edilirken ya-plm," dedi Gimli. "insanlarn baladklar btn iler byledir: Ya baharda don olur, ya da yazn samyeli eser ve onlar da szlerinde duramaz." "Yine de tohumlar pek yabana gitmez," dedi Legolas. "Ve hi umulmadk bir zamanda ve zeminde yeermek iin tozun, kfn iinde gizlenirler, insanlarn yaptklar bizden daha ok yaayacak Gimli." . "Yine de sonunda 'kcke'lcrdcn baka bir ey olmayacak tahtni-nimce," dedi cce. "Bu sorunun cevabn elfler bilmiyor," dedi Legolas. Bu szle birlikte prensin hizmetkr gelerek onlar ifa Evleri'ne gtrd; orada arkadalarn bahede buldular; kavumalar ok neeli oldu. Bir sre iin ehir'in yksek ve rzgrl dairelerinde, sabahn altnda huzur ve skn dolu ksa bir zaman boyu konutular, yrdler. Sonra Merry yorulunca, arkasnda ifa Evleri bulunan imenlerin kenarndaki surlara giderek orada oturdular; nlerinde, gneyde tza163 SON MZAKERE a, Legolas'n bile gr alannn dna, Lebennin'in ve Gney Ithili-en'in engin kumsallarna ve yeil pusuna doru aktka gnete prldayan Anduin vard. Dierleri konuurken Legolas sessizlemi, gnee doru bakyordu; baktka Nehir'den yukan kanat rpan beyaz deniz kularn grd. "Bakn!" diye bard. "Martlar! Karann ok ilerine kadar umular. Benim iin hayret verici bir ey; gnlm huzursuz ediyorlar. Btn hayatm boyunca, Pelargir'e vanncaya kadar onlarla hi karlamamtm; orada da gemilerin savana doru giderken onlarn lklarn havada duymutum. Sonra kprdamadan durmutum Orta Dnya'daki sava unutarak; nk onlarn o szlanan sesleri banaDe-niz'i anlatmt. Deniz! Heyhat! Henz denizi grmedim. Fakat benim soyumdan gelen herkesin gnlnde, derinlerde bir yerde deniz hasreti vardr ve bunu harekete geirmek de ok tehlikelidir. Eyvah ki eyvah martlara! Artk ne kayn, ne karaaa altnda huzur bulamam." "Byle deme!" dedi Gimli. "Daha Orta Dnya'da grecek saysz ey, yapacak byk iler var. Ama btn zarif halk Limanlar'a giderse, burada kalmaya mecbur olanlar iin ok skc bir dnya olur bu."

"Hem skc, hem kasvetli olur gerekten de!" dedi Merry. "Limanlar'a gitmemelisin Legolas. Her zaman iin sana ihtiyac olan halklar bulunacaktr bykl kkl, hatta Gimli gibi birka bilge cce bile... En azndan yle olacan umuyorum. Yine de bu savan en kt ksmnn daha balamadn hissediyorum. Sonulanm olmasn, iyi sonulanm olmasn o kadar ok isterdim ki!" "Bu kadar karamsar olma!" dedi Pippin. "Gne parlyor ve burada en az bir iki gn birlikteyiz. Ben sizin hakknzda daha ok eyler duymak istiyorum. Haydi Gimli! Legolas'la sen, Yolgezer'le yaptnz o garip yolculua en azndan on kere deinmisinizdir sabahtan beri. Ama bu konuda bana hibir ey anlatmadnz." "Gne burada parlyor olabilir," dedi Gimli, "ama o yolla ilgili yle anlarm var ki karanlklardan kartp hatrlamak istemiyorum. Eer nmde ne olduunu bilseydim, hibir dostluk uruna llerin Yolu'nu tutmazdm." "llerin Yolu mu?" dedi Pippin. "Aragorn'un da bunu sylediini duydum ve ne demek istiyor diye merak ettim. Bize biraz daha bir eyler anlatamaz msnz?" "isteyerek deil ama," dedi Gimli. "nk o yol zerinde ok SON MZAKERE 165 164 KRALIN DN utan duydum: Ben, kendini insanlardan daha sert ve yer altnda btn elflerden daha dayankl sanan Glin'in olu Gimli. Fakat her ikisinin de doruluunu kantlayamadm; ancak Aragorn'un iradesiyle kalabildim yolda." "Ve ona duyduun sevgiyle ayn zamanda," dedi Legolas. "nk onu tanyan herkes onu kendine gre seviyor; hatta o souk Rohirrim kz bile. Biz Dunharrow'dan ayrlmadan, sen oraya gelmeden nceki sabahn erken vaktiydi Merry ve halkn zerinde yle bir korku vard ki kimse bizim ayrlmz seyredemedi, imdi aadaki Ev'de yaral yatan Eowyn Hanm'dan baka. Ayrlrken byk keder yaand, seyrederken ok mteessir oldum." "Heyhat! Ben sadece kendim iin hisleniyordum," dedi Gimli. "Yo! O yolculuk hakknda konumayacam." Sessizleti; fakat Pippin ile Merry bir eyler renmek iin o kadar hevesliydiler ki sonunda Legolas: "Huzur bulmanz iin yeterince ey anlatacam; nk ben deheti hissetmedim, onlar gsz ve zayf addettiim iin insanlarn glgelerinden korkmadm," dedi. Sonra abuk abuk dalarn altndaki hayaletli yolu, Erech'teki randevuyu, oradan Anduin zerinde Pelargir'e yaptklar doksan ve fersahlk byk yolculuu anlatt. "Drt gn ve geceyi aan bir sre boyunca yolculuk yaptk Kara Ta'tan," dedi. "Ve o da ne! Mordor'un karanl iinde midim artt; nk o karanlk iinde Glge Ordu gitgide gleniyor, baklmayacak kadar korkunlayor gibiydi. Kimisinin ata bindiini, kimisinin yrdn ama yine de hepsinin ayn hzda ilerlediklerini grdm. Sessizdiler ama gzlerinde bir prlt vard. Lamedon tepelerinde bizim atlarmza yetitiler, etrafmz evirdiler ve eer Aragorn men etmeseydi bizi geip gideceklerdi de. "Onun emriyle geri kaldlar, 'insanlarn glgeleri bile onun iradesine boyun eiyor,' diye dndm kendi kendime. 'Ona yardmc olabilirler!1 "Ikl bir gn devam ettik yolumuza, sonra afaksz gn geldi, biz yine yolumuza devam ettik ve Ciril ile Ringl'yu getik; sonra nc gn Gilrain'in aznn biraz zerindeki Linhir'e vardk. Ve burada La-medon'lular, nehir yukar gelmi olan Umbar ve Harad'n zalim halk ile ekiiyorlard nehir geitlerini korumak iin. Fakat hem dmanlar hem de geitleri koruyanlar biz gelince, llerin Kral zerimize geliyor diye katlar. Sadece Lamedon Hkmdar Angbor tahamml edebildi bize; ve Aragorf kendisine, eer cesaret edebilirlerse, Gri Ordu geip gittikten sonra halkn toplayp arkasndan gelmesini emretti. "'Pelagir'de Isildur'un Varisi'nin size ihtiyac olacak,' dedi.

"Bylece, Mordor'un mttefiklerini bozguna uratarak, nmzden srerek Gilrain'i getik; sonra biraz dinlendik. Fakat ksa bir sre sonra Aragorn ayaa kalkarak yle dedi: ite! Minas Tirith'e saldrld bile. Yardmna koamadan dmesinden korkuyorum.' Bylece gece geip gitmeden yeniden atlarmza binerek, atlarmzn tahamml edebildii en byk hzla Lebennin ovalarndan getik." Legolas durarak iini geirdi ve gzlerini gneye doru evirerek hafife ark syledi: Celos'tan Erui'ye gm akar rmaklar Lebennin'in yeil krlarnda! Uzun olur otlar. Denizden esen rzgrda Salnr ak zambaklar, Mallos ve alfrin'den dklm altn ngraklar alar Lebinnin'in yeil krlarnda! Denizden esen rzgrda! "Yeildir o krlar halkmn arklarnda; fakat biz geerken karanlktlar, nmzdeki siyahlkta gri, orak topraklar vard. Ve o engin arazi zerinde, otlan ve iekleri, hi dikkat etmeden ezerek, sonunda Ulu Nehir'in ac nihayetine varncaya kadar dmanlarmz bir gn ve bir gece boyu avladk. "O zaman Deniz'e yaklatmz gnlden hissettim; nk karanlkta su engin duruyordu ve saylamayacak kadar ok deniz kuu kylarnda lk atyordu. Ah o martlarn szlan! Hanm bana onlara dikkat etmem gerektiini sylememi miydi? Ve artk onlar unutamyorum." "Bana soracak olursanz, ben onlara hi kulak asmadm bile," dedi Gimli; "nk o zaman, sonunda ciddi olarak savaa varmtk. Orada Pelargir'de Umbar'n ana filosu duruyordu: Elli byk gemi ve saysz kk tekne. Peine dtmz dmann ou limanlara bizden nce vard ve korkularn da yanlarnda gtrd; gemilerin bazilan Ne-hir'den aa doru kap uzak sahile varmak iin yola koyuldu; kk teknelerin ou tututuruldu. Fakat artk kyya kadar kovalanm olan Haradrim skp kalm ve aresizlik iinde deliye dnmt; bize baktklarnda gldler nk hl ok byk bir orduydular. 167 SON MZAKERE 166 KRALIN DN "Fakat Aragorn durarak yksek sesle haykrd: 'imdi gelin! Kara Ta'n adna aryorum sizi!' Ve aniden, en arkada kalm olan Glge Ordu gri bir sel gibi geldi ve nndeki her eyi sprd. Uzaktan lklar, belli belirsiz ten borular ve bir mrlt, sanki uzaktaki saysz sesten geliyormu gibi bir mrlt duydum: ok eskiden kalma unutulmu bir muharebenin yanks gibi. Soluk kllar ekildi; ama bu kllarn hl ie yarayp yaramadklarn bilmiyorum, nk l-ler'in artk korkudan baka bir silaha ihtiyalar yoktu. Kimse onlara kar koyamazd. "Kydaki btn gemilere ktlar; sonra suyun zerinden akta demirli olan gemilere gittiler; gemiciler, kreklere zincirlenmi kleler hari, korkudan delirmi gibi gvertelerden aa atlyorlard. Kaan dmanlarmz arasndan umursamazca yrdk, onlar yapraklar gibi srkledik kyya varncaya kadar. Sonra kalan her byk gemi iin Aragorn bir Dnedain yollad, onlar gemide bulunan tutsaklar avuttular; korkularn bir yana atmalarn, artk zgr olduklarn sylediler. "O karanlk gn bitmeden bize kar koyacak hi dman kalmamt; hepsi ya boulmu ya da kendi lkelerini yayan bulabilecekleri umuduyla gneye kamlard. Mordor'un planlarnn byle korkularn ve karanlklarn hayaletleri tarafndan bozulmas bana hem ok tuhaf, hem de harika geldi. Kendi silahyla vurulmutu!" "Tuhaf gerekten de," dedi Legolas. "Tam o saatte Aragorn'a bakarak, eer Yzk' kendisine alkoysayd ne kadar ulu ve ne kadar korkun bir Hkmdar olurdu diye dndm. Mordor bou bouna korkmuyor ondan. Fakat onun ruhu, Sauron'un anlayabileceinden ok

daha soylu; nk o Lthien'in ocuu deil mi? O soy hi yok olmayacak, yllar saylmayacak kadar uzasa da." "Byle kehanetler ccelerin gr menzillerinin dnda kalyor," dedi Gimli. "Fakat gerekten ok kudretliydi Aragorn o gn. Bir grseydiniz! Btn kara filo avucunun iindeydi; kendisi iin en byk gemiyi seti ve gemiye kt. Sonra dmandan ele geen btn borazanlar ttrtt ve Glge Ordu kyya ekildi. Orada sessizce, yanan gemilerin ltsn yakalayan gzlerindeki kzl k hari belli belirsiz durdular. Aragorn yksek sesle l Insanlar'la konutu ve yle seslendi: "'imdi Isildur'un Varisi'nin szlerini dinleyin! Sznz yerine getirdiniz. Dnn artk ve vadiyi bir daha hi rahatsz etmeyin! Ayrln ve huzur bulun!' "Bunun zerine llerin Kral ordunun nne kt, mzran krarak yere att. Sonra eilerek selam verdi ve arkasn dnd; btn gri ordu hzla hareket ederek an bir rzgrla dalan gri bir sis gibi yok oldu. Bana bir uykudan uyanyormuum gibi geldi. "O gece, dierleri alrken biz dinlendik. nk serbest braklan bir sr tutsak ve Gondor'a yaplan saldrlar srasnda yakalanp esir edilmi bir sr adam vard; sonra ksa srede Lebennin ve Ethir' den bir sr adam kagelip topland; Lamedon'lu Angbor da bir araya toplayabildii kadar atlyla geldi. Artk ller'in korkusunu stlerinden atm olduklarndan bize yardm etmek ve tsildur'un Varisi'ni grmek iin geldiler; nk o ismin sylentisi karanlkta yangn gibi yaylmt. "Bu da hemen hemen bizim ykmzn sonu oluyor. nk btn o akam ve gece boyunca birok gemi hazrlanaak mrettabat bindirildi; filo sabah yola kt. imdi ok gemi gibi geliyor ama dnden nceki gnn sabahyd, Dunharrow'dan kmzn altnc sabah. Ama yine de Aragorn hl ok ge olmasndan korkuyordu. "Talargir'den Harlond'daki iskelelere krk ve iki fersah var,' dedi. 'Yine de yarna kadar Harlond'a varmamz gerek yoksa tamamen kaybederiz.' "Krekler artk zgr insanlar tarafndan ekiliyordu ve insanca abalyorlard; yine de Ulu Nehir'i yava yava getik nk akntya kar gitmeye abalyorduk, Gney'de aknt ok hzl olmad halde rzgr bize yardmc deildi. Eer Legolas aniden glmeseydi limanlarda kazandmz zafere ramen gnlm ok ar olacakt. '"Sakalnla ok yaa Durin'in olu!' dedi. 'nk yl denmiti: mit doar genellikle, her ey mitsizletiinde ' Fakat uzaktan ne gibi bir mit grdn sylemiyordu. Gece geldiinde karanl derinletirmekten baka bir ie yaramad; gnllerimiz kor gibiydi nk Kuzey'de bulutlarn altnda kzl bir parlaklk gryorduk ve Aragorn yle demiti: 'Minas Tirith yanyor' "Fakat geceyars gerekten de midimiz yeniden belirdi. Ethir'in deniz ustas adamlar, gneye doru bakarak Deniz'den esen serin bir rzgrla gelen bir deiiklikten sz ettiler. Gn ermeden ok nce direkli gemiler yelkenlerini at ve hzmz artt, ta ki afak vakti pruva-lardaki kpkleri aklatrncaya kadar. Ve bylece, sizin de bildiiniz gibi sabahn nc saatinde mutedil bir rzgrla, rts alm G168 169 SON MZAKERE KRALIN DN ne altnda geldik ve savata byk sancamz atk. Bu ok byk bir gn, ok byk bir saatti, bundan sonra ne olursa olsun." "Arkasndan ne gelirse gelsin byk olaylarn ehemmiyetini azaltmaz," dedi Legolas. "Bu konuda, gelecek gnlerde arklar yakp syleyecek kimse kalmasa bile Gondor'da, llerin Yolu'ndan gemek byk bir olayd." "Ve kalmayabilir de," dedi Gimli. "nk Aragorn ile Gandalf in yzleri ask. Orada, aadaki o adrlarda ne gibi bir fikir alveriinde bulunuyorlar ok merak ediyorum. Bana soracak

olursanz, Merry gibi ben de, zaferimizle savan bitmi olmasn dilerdim. Yine de bundan sonra her ne yaplacaksa. Yalnz Da'n halknn erefi iin, onda bir rolm olmasn isterim." "Ve ben de Byk Orman'n halk adna," dedi Legolas, "ve Ak Aa'n Hkmdan'na olan sevgimden dolay." Bunun zerine arkadalar sessizleti ama bir sre orada, o yksek yerde, Komutanlar aada tartrken her biri kendi dncelerine dalm halde oturdu. Prens tmrahil Legolas ile Gimli'den ayrldktan sonra hemen Eo-mer'i artt; Gmer de ortunla birlikte ehir'den aaya indi ve Ara-gorn'un sava alanna, Kral Thdoden'in dm olduu yere yakn bir yere kurulmu adrlarna gittiler. Ve burada Gandalf, Aragorn ve Elrond'un oullaryla fikir alveriinde bulundular. "Efendiler," dedi Gandalf, "Gondor'un Vekilharc'nn lmeden nceki son szlerini dinleyin: Pelennor ovalarnda bir gn iin zafer kazanabilirsiniz ama artk uyanm olan G'e kar bir zafer kazanmak mmkn deildir. Ben, onun yapm olduu gibi mitsizlie kaplmanz sylemiyorum size, ama bu szlerdeki gerekler hakknda dnmenizi istiyorum. "Gren Talar yalan sylemez; Barad-dr Hkmdar bile bunu yaptramaz. Belki, kendi iradesiyle daha zayf akllarca grlmesi gerekenleri seebilir veya onlarn grdklerini yanl anlamalarna neden olabilir. Her eye ramen Denethor, Mordor'da kendisine kar hazrlanan ve hazrlanmaya devam eden.byk gleri grnce gerekleri grm oldu. "ilk byk saldry karlamaya ancak yetti gcmz, ikincisi daha byk olacaktr. Bu sava iin, Denethor'un da sezmi olduu gibi, kesin bir mit yok o halde. Zaferi silahla kazanamayz^ burada oturup btn kuatmalara dayanabilsek veya Nehir'in gerisine baskn yapmak iin yrsek bile. Ktler arasnda bir seim yapmanz lazm; ve akl- selim daha nce yapm olduunuz gibi salam yerleri daha da kuvvetlendirmenizi ve burada hcumu beklemenizi emreder; nk ancak bylelikle sonumuzun biraz gecikmesi salanabilir." "O halde bizim Minas Tirith'e, Dol Amroth'a veya Dunharrovv'a ekilip orada, dalgalarn gelip kumdan kalelerini ykmasn bekleyen ocuklar gibi beklememizi mi neriyorsunuz?" dedi tmrahil. "Bu yeni bir nasihat olmazd," dedi Gandalf. "Denethor zamannda bu ve bunun gibi eyler yapmadnz m hep? Lkin hayr! Ben bunun akl- selim olduunu syledim. Ben akl- selim nermiyorum. Size zaferin silahlarla kazanlamayacan syledim. Ben hl bir zafer olacan mit ediyorum ama silahlarla deil. nk tam bu tedbirlerin ortasnda ortaya Barad-dr'un temelini oluturan ve Sauron'un btn midi olan G Yz kyor. "Bu ey hakknda efendiler, hem bizim hem de Sauron'un iinde bulunduumuz kt durumu kavrayacak kadar bilgisi var hepinizin. Eer onu yeniden ele geirirse sizin btn yiitlikleriniz boa gider ve onun zaferi hem hzlanr hem de mkemmel olur: O kadar mkemmel olur ki, bu dnya ayaktayken kimse bu zaferin nihayetini gremez. Eer bu ey yok edilirse, o zaman o decektir; o kadar aaya decektir ki kimse bir daha onun yeniden dorulusunu gremeyecektir. nk balangcnda kendisi iin tabii olan gcn en mkemmel ksmn kaybetmi olacak ve o gle yaplm veya balam olan her ey ufalanacak, o sonsuza kadar sakat kalp kendi kendini glgelerde kemiren nemsiz bir ruh halini alacak, ama bir daha ne byyebilecek ne de bir biimi olacaktr. Ve bylece bu dnyann byk bir ktl ortadan kaldrlm olacak. "Gelebilecek baka ktlkler de var; nk Sauron kendisi de bir hizmetkr veya gizli bir casustan baka bir ey deildi. Yine de dnyann btn gelgitlerine hkim olmak deil bizim rolmz; bizim rolmz iine braklm olduumuz yllan skntdan kurtarmak iin elimizden geleni yapmak, bizden sonra yaayanlar ilemek iin temiz bir toprak bulabilsinler diye bildiimiz tarlalardaki ktl kknden skp atmak. Ama onlarn ne bulacaklar bizim hkmmze bal deil. "imdi, Sauron btn bunlar ve kaybetmi olduu bu kymetli eyin yeniden bulunmu olduunu biliyor; ama henz nerede olduunu 171 170 KRALIN DN

bilmiyor, ya da umarm yledir O yzden u anda byk bir kuku iinde nk eer bu eyi biz bulmu olsaydk, aramzda onu kullanabilecek gce sahip bazlamz var Bunu da biliyor o nk Ara gorn, senin kendini Orthanc Ta ile ona gsterdiim tahmin etmekte haklym deil m"7" Borukentten atm srmeden nce yle yapmtm diye cevap verdi Aragorn Zamann geldiine ve Ta'n da sadece bu maksatla bana ulam olduuna kanaat getirmitim O zamanlar Yzk Tay cs, Rauros tan douya gdel on gn olmutu ve Sauron un Gz, di ye dnmtm, kendi lkesinden uzaklara evnlmel Kule'sne dndnden ben ok nadiren ona meydan okuyan olmutu Geri cevap vermek iin bu kadar abuk bir saldrda bulunacan nceden tahmin edebilmi olsaydm, belki kendimi gstermeye cret etmezdim Szn yardmnza gelebilmem iin ucu ucuna zamanm oldu " 'Fakat bu nasl olur"7' diye sordu Gmer "Her ey bouna, diyorsunuz eer Yuzuk'u ele geirirse Eer yzk bzdeyse neden bize saldrmann bouna olduunu dnmesin17" 'Henz emin deil," dedi Gandalf, ' ve sonra bizim yaptmz gibi, dmanlar kendilerini emniyete alncaya kadar bekleyerek oluturmad gcn Ayrca biz de onu tm gcyle kullanmasn bir gnde renemezdik Gerekten de o sadece tek bir k tarafndan kullanlabilir, birka k tarafndan deil, o da aramzdaki byklerden b-rnn kendisini hkim klp dierlerini susturaca bir didime zaman n kollayacak yle bir zamanda Yzk ona yardmc olabilir, eer derhal hareket edebilirse 'Kolluyor ok ey gryor ve ok ey duyuyor Nazgller hl ortalkta Gne domadan nce bu alann zerinden getiler, geri yorgun ve uykuda kiilerin ok az onlar fark etti iaretlen okuyor Onu yeniden yapt hazmeden mahrum eden Kl, bizim lehimize donen kaderin arklar ve ilk saldrsnda beklenmedik bir yenilgi, byk komutannn olumu "Biz burda konuurken bile onun kukusu artyor Gz u anda, hareket eden butun dier eylere kar kor, butun gcyle bize doru donuyor Yan gzn bizden ayrmamasn salamamz lazm Butun midimiz orada Benim dm udur bu durumda Yzk bizde deil Ya byk bir ariflik ya da byk bir ahmaklk sonucu yok edilmesi m yolland, o bizi yok etmesin diye Yzk olmazsa onun gu cunu, sadece g ile yenemeyz Fakat her ne pahasna olursa olsun SON MZAKERE Goz'u kendisine ynelen gerek tehditten uzak tutmalyz Zaferi silahlarla kazanamayz ama silahlarla Yzk Taycs'na tek bir ans o tanyabiliriz, az bir ihtimal de olsa "Aragorn'un balatm olduu gibi devam etmeliyiz Sauron'u son at m zorlamalyz Gzh kuvvetim ortaya kartmalyz ki bylece o da topraklarn boaltsn Onu karlamak m bir an nce yrye gemeliyiz Onun dilen zerimize kapansa bile kendimizi yem yapmalyz mitle ve agzllkle o yemi yutacak, nk bylesi bir crette yeni Yzk Efends'nn gururunu grecek Ve yle diyecek' 'Demek yle1 Boynunu ok abuk ve ok lenye uzatt Brakaym gelsin de onu kaamayaca bir tuzaa duureym Orada onu ezenm, onun kstahlkla ele geirmi olduu ey yeniden, sonsuza kadar benim olacak' "O tuzaa gzlerimizi drt ap girmeliyiz, cesaretle ama kendimiz m pek bir ey ummadan nk efendiler, biz kendimiz, yaayan topraklardan ok uzakta bir yerde, kara bir savan iinde tamamen yok olabiliriz, bylece Barad-dr yklsa bile, yeni bir a grecek kadar yaamayabiliriz Ama bu, kanaatimce, bizim grevimiz. Yine de, bou bouna yok olmaktan ve olurken yem bir an hibir zaman balamayacan bilmekten daha iyidir bu, eer burada oturur-sak bamza gelecek olan da budur " Bir sure iin sessiz durdular Sonunda Aragorn konutu "Baladm gibi devam edeceim In tam kysna, mit ile mitsizliin karde olduklan yere geldik Sendelemek dmek anlamna gelir. Gelin hibirimiz, sonunda Sauron a kar olan uzun gayretlerinin snanma vakti gelen Gandalf m nashatlarna kar kmayalm Eer o olmasayd her ey oktan yitip gitmiti En azndan ben imdilik insanlar ynetmek m bir talepte bulunmuyorum Dierleri diledikleri seimi yapsnlar" Bunun uzenne yle dedi Elrohr 'Kuzey den bu gaye ile geldik ve pederimiz Elrond'dan da ayn tlen getirdik Gen dnmeyeceiz " "Bana gelince," dedi Gmer, "bu derin konular hakknda benim ok az bilgim var, ama bilgiye

ihtiyacm da yok Dostum Aragorn benim ve halkmn imdadna yetiti, ne zaman isterse ben de onun yardmna giderim, bunu biliyorum ve bu bana yetiyor Gideceim " "Bense," dedi Imrahl, "ben Hkmdar Aragorn'u, tab olduum 173 172 KRALIN DN hkmdamn olarak addediyorum, kendisi bunu talep etse de etmese de. Onun ricas benim iin emirdir. Ben de gideceim. Yine de bir sre iin Gondor Vekilharc'nn yerine bakyorum, o yzden ncelikle onun halkn dnmek benim ilk grevimdir. Akl- selime de biraz hak tannmal, tster iyi, ister kt her trl ihtimale kar hazrlanmamz icap eder. Bakarsnz zaferi biz kazanrz ve bu konuda hl bir mit varken Gondor korunmaf. Arkamzdan harabe haline sokulmu bir ehir'e ve tahrip edilmi topraklara zafer kazanm olarak dnmek istemem. Rohirrim'den kuzey cenahta hl savamam bir ordu olduunu reniyoruz." "Bu doru," dedi Gandalf. "Size btn ehir'i savunmasz brakmanz tlemiyorum. Aslnda douya ynlendireceimiz gcn, bir sava balatacak kadar byk olmas yeterli, Mordor'a ciddi bir saldrda bulunacak gte olmasna gerek yok. En ksa zamanda harekete gemesi gerek. O yzden komutanlara unu soruyorum: En kt ihtimalle iki gn iinde ne byklkte bir g toplayp yola kartabiliriz? Ve bunlarn, iinde bulunduklar tehlikeyi bilen, gitmeye kendiliklerinden gnll, dayankl adamlar olmalar gerek." "Hepsi yorgun ve ounun hafif olsun acl olsun, yaralar var," dedi Eomer. "Atlarmzn ounu kaybetmi olmann acsn da ekiyoruz ve bu katlanmas zor bir durum. Eer ksa bir sre sonra hareket edeceksek, iki bin adam toplamay bile mit edemem ama en az bir o kadarn ehri savunmak iin brakabilirim." "Sadece bu cephede savaanlar hesaba katmak zorunda deiliz," dedi Aragorn. "Kylar temizlendii iin Gney topraklarndan yeni kuvvetler yoldadr, iki gn nce drt bin kiiyi Pelargir'den, Lossar-nach zerinden yola karttm; Korkusuz Angbor da onlarla birlikte o geliyor. Eer iki gn sonra yola kacaksak biz ayrlmadan onlar buraya gelmi olur. stelik ok daha fazlas, bulabildikleri teknelerle beni izleme emri aldlar; bu rzgrla ksa bir sre sonra burada olurlar, aslnda daha imdiden birka gemi Harlond'a vard bile. Kanaatimce yedi bin atl ve yaya kartabiliriz yola ve buna ramen ehir'i saldr balad zamandan daha iyi bir mdafaa ile brakm oluruz." "Cmlekaps ykld," dedi Imrahil, "onu yeniden yapacak ve yerine yerletirecek hner kimde?" "Din Krall'nda, Erebor'da byle bir hner mevcut," dedi Aragorn, "ve eer btn mitlerimiz boa kmazsa zamanla G16in olu Gimli'yi Da'n ustalarn armas iin yollanr. Fakat insanlar kaSON MZAKERE plardan daha nemli ve eer onlar terk ederse Dman'a hibir kap dayanmaz." Bu beylerin mzakeresinin sonu olmutu: O gnden sonraki ikinci gnn sabahnda, eer bir araya getirebilirlerse yedi bin kiilik bir gle yola kacaklard; gitmeleri gereken topraklarn ktl yznden bu gcn byk bir blm piyade olacakt. Aragorn Gney'den iki bin kii toplamaya alacakt; ama tmrahil bin be yz; Gmer atsz kalm ama kendileri son derece kymetli sava olan be yz Rohirrim'i bir araya getirecek, be yz atlya da kendi kumanda edecekti; ayrca aralarnda Dnedain ile birlikte Elrond'un oullarnn ve Dol Amroth'un svarilerinin bulunduu atl be yz kiilik bir blk daha oluturulacakt: Hepsi toplam alt bin piyade ve bin atl demek oluyordu. Fakat Rohirrim'in atl kalan ve savaabilen ana gc, Elfmiferi'nin kumandas altndaki bin kiilik bir g Annen' de bulunan dmana kar Bat Yolu'nu bekleyeceklerdi. Hzl srcler hemen kuzey taraflarndan, Osgiliath'n dousundan ve Minas Morgul'a giden yoldan haber toplamak iin yola koyuldular. Btn glerini hesaplayp, yapacaklar yolculuklar ve seecekleri yollar hakknda dndkten sonra mrahil aniden bir kahkaha att. "Muhakkak," diye haykrd, "bu btn Gondor tarihindeki en byk latifedir: Dalara ve Kara lke'nin devrilmez kapsna saldrmak iin yedi bin kiiyle, yani ancak onun ykseli devirlerinde kulland nc kolu kadar bir kalabalkla yola koyulalm! Bir ocuk da zrhlara

brnm bir silahre yeil st aacndan yay ve okuyla ancak byle kafa tutabilirdi! Eer Karanlklar Efendisi, senin dediin kadar ok ey biliyorsa Mithrandir, korkacana tebessm edip de kendisini sokmak isteyen bir sinee yapaca gibi sere parmayla ezmez mi bizi?" "Hayr, sinei tuzaa drp inesini almaya alacaktr," dedi Gandalf. "Ve aramzda her biri bin zrhl silahre bedel bir sr isim var. Hayr, glmsemeyecek." "Biz de yle," dedi Aragorn. "Eer bu bir latifeyse bile glnmeyecek kadar ac bir latife. Yo, ok zor bir durumda yaplan son hamle bu; ya o taraf ya da bu taraf iin oyunun sonunu getirecek." Sonra Andril'i ekip prl pnl parlarken gnee doru tuttu. "Son sava olup bitinceye kadar sen tekrar knna girmeyeceksin," dedi.

BLG PAYLAMAKLA OALIR (.......................KENDER...................) KRALIN DN mis, ekilsizlemi, kimi zalimce kesilip biilmiti ama yine de ou kendini belli eden zelliklerini tayordu ve sanki ac ekerek lmlerdi; her biri Kapaksz Gz iaretiyle dvmelenmiti. Fakat istedikleri kadar ekilleri bozulmu ve aalanm olsunlar, bylelikle, insanlar bu yolla bir kez daha bir zamanlar batan aa silahlarla marurca yryen, tarlalar sren veya tepelerdeki yeil vadilerinden bayram gnleri iin aalara inen tandklar birini grm oluyorlard. Bou bouna sallyorlard yumruklarn Cmlekaps'nn nnde kaynaan acmasz dmanlarna. Lanetlere kulak astklar, Batl insanlarn dillerinden anladklar yoktu; kaba sesleriyle hayvanlar veya le kargalar gibi lklar atyorlard. Fakat ksa bir sre sonra ayaa kalkp Mordor ordularna kar koyabilecek yree sahip ok az kii kalmt. nk alktan daha tez bir silah vard Karanlk Kule'nin Efendisi'nin: Korku ve mitsizlik. Nazgl bir kez daha geldi; artk Karanlklar Efendisi byd ve btn gcn ortaya dkt iin, sadece onun iradesini ve garazn syleyen sesleri ktlk ve dehet doluydu. l insanlarla karnlarn doyurmay uman akbabalar gibi durmadan dndler durdular ehir'in zerinde. Hem gr, hem de at menzili dnda uuyorlard ama varlktan hep oradayd, lmcl sesleri havay yrtyordu. Gitgide daha da dayanlmaz bir hal aldlar her yeni lkla. Sonunda, en yiit adamlar bile gizli tehlike zerlerinden geerken kendilerini yere atmaya baladlar; veya zihinlerine bir karanlk basar, artk sava hakknda dnemez olup da sadece gizlenmeyi, emekleyip bir yere sinmeyi ve lm dnr hale gelirken silahlar sinirleri boalm ellerinden dyor, ylece dikilip kalyorlard. Btn o kara gn boyunca Faramir, aresiz bir ate iinde rpnarak Ak Kule'deki odada yata zerinde yatt; lyor, dedi biri, ksa sre sonra surlardakj ve sokaklardaki adamlarn hepsi "lyor" diyorlard. Babas yannda oturuyor, hibir ey sylemiyor ama seyrediyor ve artk savunma konusuna hi aldr etmiyordu. Bylesine karanlk saatlerin varln hi bilmemiti Pippin, Uruk-hai'nin penelenndeyken bile. Hkmdar'n hizmetinde beklemekti onun grevi ve bekliyordu da, ama grne gre onu, kendi korkularn elinden geldiince bastnrken, aydnlatlmam odann kapsnn yannda ayakta unutmulard. Ve bakarken ona yle geldi ki Denethor sanki gzleri nnde gitgide yalanyordu; sanki o marur iradesini GONDOR KUATMASI bir ey kapatvermi, kat akl yenilmiti Elem yapmt bunu, belki bir de vicdan azab. O acmasz yzde gzyalar gryordu; bu hiddetten daha dayanlmazd. "Alamayn beyim," diye kekeledi. "Belki de iyileir. Gandalfa sordunuz mu?" "Beni byclerle avutma!" dedi Denethor. "Ahman umudu suya dt. Dman onu buldu, artk gc artyor; dncelerimizi teker teker biliyor, ne yaparsak yapalm bouna. "Olumu nankrce, kutsamadan gereksiz bir tehlikeye yolladm; ve ite burada damarlarnda zehirle yatyor artk. Yo, yo, artk savata ne olursa olsun benim soyum tkeniyor; Vekilharlar Slalesi dahi baaramad. Tepelerde hrsz gibi saklanan insanlann krallarndan ka-lanlan da kt insanlar ynetecek ta ki birer birer avlanncaya kadar."

Kapya, ehir'in Hkmdan'n aran adamlar dayand. "Hayr, aaya inmeyeceim," dedi. "Olumun yannda kalmalym. Her ey bitmeden nce hl konuma ihtimali var. Fakat buna da bir vakit kalmad. Kimi isterseniz onu izleyin, hatta umutlan suya dm olsa da Gri Aptal' bile izleyebilirsiniz. Ben burada kalacam." Bylece Gondor ehri'nin son savunmasnn kumandasn Gan-dalf almt. Nereye gitse adamlarn yrekleri hafifliyor, kanatl glgelerin hatras siliniyordu. Yorulmak nedir bilmeden gitti geldi Hisar' dan Cmlekaps'na, surlar boyunca kuzeyden gneye; onunla birlikte Dol Amroth Prens'i de gidiyordu, prl prl zrhlar iinde. nk Nmenor soyunu bozulmadan devam ettiren prens ve silanrleri, beyliklerini muhafaza ediyorlard. Onlar gren adamlar yle fslda-yordu: "Ayn eski hikyelerin anlatm olduu gibi; o halkn damarlarnda elf kan var, nk Nimrodel halk bir zamanlar oralarda uzun sre yaamlar." Sonra karanlk iinde biri Nimrodel'in arksndan veya Anduin Vadisi'ne ait, yitip gitmi yllardan gelen dier arklardan birka beyit okuyordu. Yine de onlar uzaklatklarnda glgeler yeniden adamlarn zerine abanyor, yrekleri souyor ve Gondor'un bahadrl kl oluyordu. Ve byle byle, korkularla dolu lo gnden, aresiz gecenin karanlna getiler. Yangn artk ehir'in ilk dairesinde denetimsiz bir ekilde ykseliyordu; d surlardaki garnizonun daha imdiden geri ekilme yollar kesilmiti. Fakat orada, grev yerlerinde kalm olan sadk kiilerin says ok azd; ou ikinci kapnn gerisine kamt. 105 OONDOR KUATMASI 104 KRALIN DN arpmann ok gerisinde Nehir zerine aceleyle bir kpr kurulmu, btn gn boyunca byk bir sava gc ve malzemesi akmt bu kpr zerinden Sonunda, gecenin yarsnda saldn balad. nc kollar, ate dolu siperler arasnda braklm birok dolambal yoldan geti. Yaklatka uradklar kayb hie sayarak durmadan ilerlediler, hl bir arada, sr gibi okularn menziline girdiler. Fakat artk gerekten de onlara byk bir zarar verebilecek ok az kii kalmt surlarda; geri yangnlarn Gondor'un bir zamanlar vnd cinsten okular iin birok hedefi gzler nne seriyordu. Sonra e-hir'in yiitliinin oktan krlm olduunu fark eden gizli Komutan gcn ortaya koydu. Yava yava, Osgiliath'ta ina edilmi olan kocaman kuatma kuleleri karanln iinden ilerledi. Ak Kule'dek odaya haberciler geldi yine; Pippin onlan ieri ald, nk ok aceleleri vard. Denethor yzn yava yava Faramir'in yznden evirdi ve onlara sessizce bakt. "ehir'in ilk dairesi yanyor beyim," dediler. "Emirleriniz nedir? Hl Hkmdar ve Vekilharsnz. Herkes Mithrandir'i izlemiyor. Adamlar surlardan kap, surlar korumasz brakyor." "Neden? Neden kayor ahmaklar?" dedi Denethor. "Madem eninde sonunda yanacaz bir an nce yanmakta yarar var. enlik ateinize geri dnn! Ben mi? Ben imdi cenazemi yakmak iin hazrlanan odun ynnn zerine gideceim. Kendi ynmn zerine! Denethor ile Faramir'in mezar olmayacak! Mezar yok! Mumyalanm lmn uzun ve yava uykusu yok artk. Bat'dan buraya gemiler gelmeden nceki barbar krallar gibi yanacaz. Bat kaybetti. Gidin geri, yann!" Haberciler selam ve cevap vermeden dnp katlar. Artk Denethor ayaa kalkm ve biraz nce elinde tuttuu Faramir'in ateli elini brakmt. "Yanyor, daha imdiden yanyor," dedi hznle. "Ruhunun evi ufalanyor." Sonra yavaa Pippin'e doru giderek, ona bakt. "Elveda!" dedi. "Elveda Paladin olu Peregrin! Hizmet sren ksa oldu ve artk sonuna yaklayor. Kalan o az sreden de azat ediyorum seni. Git artk verence en uygun ekil naslsa yle l. Ve kiminle istersen onunla 61, hatta ahmakl seni bu lme getirmi olanla bile. Hizmetkrlarm yolla bana ve git. Elveda!"

"Ben elveda, demeyeceim beyim," dedi Pippin diz kerek. Sonra aniden yine hobbitvari bir ekilde ayaa kalkt ve yal adamn gzlerinin iine bakt, "izninle ayrlacam beyim," dedi; "nk gerekten de Galdalf grmeyi ok arzu ediyorum. Ama o bir ahmak deildir; onun yaamdan umudu kesilmedike benim lmeye hi niyetim yok. Fakat ne kendi szmden, ne de senin hizmetinden azat edilmek istemiyorum, sen yaadka. Ve en sonunda Hisar'a gelirlerse burada senin yannda bulunmay ve belki de bana verilen silahlan da hak etmeyi dnyorum." "Nasl istersen yle yap Efendi Buukluk," dedi Denethor. "Ama benim hayatm paraland artk. Hizmetkrlarm yolla bana!" Tekrar Faramir'e dnd. Pippin onu brakarak hizmetkrlar ard; hizmetkrlar geldi: Ev halkndan alt adam, gl ve zarif; yine de ar karsnda titriyorlard. Fakat Denethor sakin bir sesle Faramir'in yatann zerine scak rtler rtmelerini ve yata yukar tamalarn buyurdu. Onlar da yle yaptlar, yata kaldrarak odadan karttlar. Yava yava attlar admlarn, ateli adam mmkn olduu kadar az rahatsz etmek iin. Artk iki bklm halde bir bastona dayanan Denethor onlan izledi; en son Pippin gidiyordu. Ak Kule'den kp yrdler; sanki bir cenaze tarm gibi, zerlerinde asl duran bulutun aadan gelen donuk krmz ate taprO-lanyla aydnlatlm olduu karanla doru. Yava yava getiler byk avluyu ve Denethor'un tek bir szyle Kuru Aa'n yannda durdular. Herkes sessizdi, aadaki ehir'deki sava grltleri hari; suyun l dallardan karanlk havuza hznl hznl damlayn duyabiliyorlard. Sonra, nbetinin hayret ve keder dolu baklar altnda Hisar kapsndan geip gittiler. Batya dnUnce sonunda altnc dairenin geri surlanndaki bir kapya vardlar. Fen Hollen deniyordu buraya, nk cenaze dnda hep kapal tutulurdu ve sadece ehir'in Hkmdar veya llerin evlerine bakanlar ve mezarlara yadigrlar getirenler bu yolu kullanabilirdi. Kapnn gerisinde birok kavisle dolanarak aada, Mindolluin'in sarp kayalarnn glgesi altnda Krallarn ve Vekilharlarnn kaanelerinin bulunduu dar bir araziye inen bir yol uzanyordu. Yolun kenarnda, kk bir evde bir kapc oturuyordu; gzlerinde 106 KRALIN DN 107 GONDOR KUATMASI korku, elinde bir lambayla ilerledi. Hkmdarn buyruuyla kapy at ve sessizce geriye dayad; onlarda kapcnn elinden lambay alarak kapdan getiler. Lamba yla bir saa bir sola sallanan kadim surlar ve yol kenarndan ykselen ok stunlu korkuluklarn arasndan yukar doru trmanan yol karanlkt. Rath Dinen'e yan Sessiz Cadde'ye gelinceye kadar aa, aa doru indike ar ayak sesleri solgun kubbeler, bo salonlar, oktan lm adamlarn suretleri arasnda yanklanp durdu; sonra Vekilharlarn Evi'ne girerek yklerini braktlar. Burada Pippin etrafna huzursuz huzursuz baktka, minik lambann kefenli duvarlarna drd koca glgelerle rtlm gibi duran tonozlu geni bir odada olduunu grd. Mermerden oyulmu bir sr masa dizisi zorlukla seilebiliyordu; her masa zerinde, elleri kavuturulmu, ba taa yaslanm uyuyan ekiller vard. Fakat yaknda duran bir masa bombotu. Denethor'un bir iaretiyle Faramir ile babasn yan yana yatrdlar ve ikisini de tek bir rtyle rttler; sonra da l yatann yannda yas tutan insanlar gibi boyunlar bkk durdular. Sonra Denethor alak sesle konutu. "Biz burada bekleyeceiz," dedi. "Fakat mumyaclara haber yolla-maym. Bize abuk tutuan odun yollayn, etrafmza ve altmza yn. Ve emir verdiimde bir meale atn. Byle yapn ve bir daha benimle konumayn. Elveda!" "izninizle beyim!" dedi Pippin ve dnerek bu lm dolu evden dehet iinde kat. "Zavall Faramir!" diye dnd. "Gandalf bulmalym. Zavall Faramir! Gzyandan ok ilaca ihtiyac olduu kesin. Ah, Gandalf nerede bulacam? lerin sarpa sard yerde herhalde, onun da len ya da ldran birine ayracak zaman olmayacaktr."

Kapda, orada nbet beklemek iin kalan hizmetkrlardan birine dnd. "Efendiniz kendinde deil," dedi. "Yava olun! Faramir hayattayken buraya odun getirmeyin! Gandalf gelirceye kadar bir ey yapmayn!" "Minas Tirith'in efendisi kim?" diye cevap verdi adam. "Hkmdar Denethor mu, Gri Gezgin mi?" "Ya Gri Gezgin, ya da hi kimse, grne gre," dedi Pippin; ayaklarnn onu tayabildii hzla geriye, yukar doru dne dne trmanan yola kotu, akn kapcy geerek kapdan kt ve Hisar'n kapsna yaklancaya kadar yoluna devam etti. Kapdan geip giderken nbeti onu selamlad; o zaman Beregond'un sesini tand. "Ne yana kouyorsun Efendi Peregrin?" diye seslendi. "Mithrandir'i bulmaya," diye cevap verdi Pippin. "Hkmdar'n ii acildir ve benim seni oyalamamam gerekir," dedi Beregond; "ama eer mmknse abuk abuk anlat: Neler oluyor? Hkmdarmz nereye gitti? Nbeti imdi devraldm ama onun Kapal Kap'ya doru gittiini duydum; adamlar nnde Faramir'i tayor-larm." "Evet," dedi Pippin, "Sessiz Cadde'ye." Beregond gz yalarn gizlemek iin ban edi. "lyor olduunu sylemilerdi," diye i geirdi, "ld demek." "Hayr," dedi Pippin," daha deil. Ve hl lmnn engellenebileceini zannediyorum. Fakat ehir'in Hkmdar, Beregond, ehri ele gemeden dt. Akln kard, artk tehikeli biri." abuk abuk Denethor'un garip szlerini ve ilerini anlatt. "Hemen Gandalf bulmam gerek." "O halde atmaya inmen lazm." "Biliyorum. Hkmdar bana izin verdi. Fakat Beregond eer elinden gelirse, olacak olan korkun eyleri engelle." "Hkmdar, siyah ve gm giyenlerin kendi emri olmadan grev yerlerinden ayrlmalarna izin vermez." "Eh o halde Faramir'in yaam ile emirler arasnda bir seim yapman gerekecek," dedi Pippin. "Emirlere gelince, bence muhatabnz bir deli, bir bey deil. Gitmem gerek. Eer gelebilirsem geri dneceim." Komaya devam etti aaya, aaya d ehire doru. Yangndan kaan adamlar onu getiler; onun niformasn gren bir ksm adam dnp ona seslendi ama o hi kulak asmad. Sonunda gerisinde surlar arasnda koca alevlerin ykseldii tkinci Kap'dan gemiti. Yine de ona garip bir biimde sessiz geldi her ey. Ne atmann grlts ve haykrlar, ne de silahlarn akrts duyuluyordu. Sonra aniden korkun bir lk ve byk bir sarsnt ve derin, yankl bir gmbrt duyuldu. Neredeyse onu dizlerine kadar sarsan bir korku ve dehet rzgrna kar koymak iin kendini zorlayarak, Cmlekaps'nn arkasndaki geni bir yere alan keyi dnd Pippin. Orada olduu yere akld kald. Gandalf bulmutu; ama geri ekilip bir glgeye sindi. 108 KRALIN DN 109 GONDOR KUATMASI Gece yarsndan beri byk taarruz devam ediyordu. Davullar gmbrdyordu. Kuzeyden ve gneyden, dman bl zerine dman bl surlara yklenip duruyordu. Dzensiz al kta tpk hareket eden evler gibi grnen kocaman hayvanlar gelmiti; yani Ha-rad'n ateler arasndaki yollardan koskoca kuleler ve makinalar eken mmak'\an. Yine de komutanlar bu hayvanlarn yaptklarna da telef olabileceklerine de pek aldr etmiyordu: Onlarn btn amac savunmann gcn snamak ve Gondor'un adamlarn birok yerde megul etmekti. En ok Cmlekaps'na yklenilecekti. Kap elik ve demirden yaplm, inat

ta kuleler ve burlarla korunuyor olabilirdi ama btn o yksek ve almaz surun en zayf noktas, kilidiydi. Davullar daha da yksek sesle vurdu. Alevler ykseldi. Kocaman makinalar alanlardan ilerledi; tam ortada kocaman bir ahmerdan vard; muazzam zincirlerin ucunda sallanan, uzunluu yzlerce ayaa varan, ormandan kesilmi bir aa. Uzun zamandr Mordor'un demirhanelerinde dklp duruyordu bu ahmerdan ve kara elikten dklm olan iren kafasna kudurmu bir kurt biimi verilmiti; zerinde de ykm byleri vard. Grond koymulard ismini, eskinin Yeralt Tokma'nn bir hatras olarak. Kocaman hayvanlar ekiyorlard ahmerdan, etrafn orklar sarmt; geriden de ahmerdan kullanacak olan da devleri yryordu. Fakat Cmlekaps civarnda mukavemet hl kuvvetli idi; burada Dol Amroth silahrleri ile garnizonun en etin adamlar saldrmak iin hazr bekliyorlard. Her yandan ok yayordu; kuatma kuleleri birer meale misali aniden atrdyarak alev alveriyordu. Cmlekap-s'nn her iki yannda surlarn nnde yer dkntler ve cesetlerle dolup tamt; yine de sanki zvanadan km gibi daha da ok sayda dman geliyordu. Grond yoluna devam eti. Grond'un iskeleti ate almyordu; arada bir ahmerdan ekmekte olan kocaman hayvanlardan biri delirip, ahmerdan koruyan saysz ork arasnda tepinip onlan yere serse bile, bunlarn cesetleri yoldan ekiliyor ve dierleri onlarn yerine geiveriyordu. Grond yoluna devam etti. Davullar deliler gibi gmbrdyordu. Cesetlerin oluturduu tepeciklerin zerinden korkun bir suret belirdi: Bir atl, uzun boylu, kukuletal, kara bir pelerine brnm. Yava yava, lenlerin zerine basarak, oklar umursamadan ileri doru srd atn. Durdu ve uzun, soluk klcn kaldrd. Ve o tam bunu yaparken herkesin iine, hem ehri savunanlarn, hem de dmann iine byk bir korku dt; adamlarn kollan iki yanlarna dt, artk yaylarn telleri akmyordu. Bir an iin her ey durdu. Davullar gmbrdeyerek takrdad. Grond byk bir hamleyle, kocaman eller tarafndan ileriye savruldu. Kapya ulat. Salland. Bulutlar iinde gezen gkgrlts gibi derinden bir bum sesi btn e-hir'de gmbrdedi. Fakat demirden kaplar ve elikten destekler bu darbeye dayand. Kara Kumandan zengisi zerinde dorularak, unutulup gitmi bir dilde, hem yrei hem de ta paralayacak, g ve dehet kelimeleri sylerek korkun bir sesle bard. kere bard. kere bumlad koca ahmerdan. Ve aniden son darbede Gondor'un Cmlekaps krld. Sanki ok tesirli bir byye kaplm gibi infilak ederek paraland: Gzleri kr eden bir imek akt ve kaplar yarlm paracklar halinde yere ykld. Nazgl Efendisi atn ieri srd. Gerideki alevlerin nnde, muazzam bir mitsizlik tehdidi halinde byyen, kocaman kara bir suret olarak ykseldi. Srd atn ieri Nazgl Efendisi, daha nce hibir dmann geememi olduu kemer altndan; yzn gren herkes kat. Biri hari herkes. Orada, Cmlekaps'nn nndeki alanda sessiz ve hareketsiz bekleyen Gandalf, Glgeyele'nin zerinde oturuyordu: Dnyann btn hr atlan iinde bu dehete kprdamadan, Rath Di-nen'deki oyulmu bir heykel gibi sabit bir ekilde katlanabilecek tek at olan Glgeyele'nin zerinde. "Buraya giremezsin," dedi Gandalf; koca glge durdu. "Sen kendin iin hazrlanm olan cehenneme geri dn! Geri dn! Seni ve Efendini bekleyen hilie d. Git!" Kara Svari kukuletasn geriye itti; o da ne! Banda krallara ait bir ta vard; yine de ta grnen hibir ba zerine oturtulmamt. Tacn ve rtl geni, kara omuzlannn arasndan al al alevler parlyordu. Grnmeyen azndan lmcl bir kahkaha duyuldu. "Yal ahmak!" dedi. "Yal ahmak! Bu benim saatim. Grdnde lm' tanmaz msn sen? Geber; lanetlerin bouna artk!" Bunu der demez klcn yukanlara kaldrd; kltan aaya alevlerindi. 110 KRALIN DN

BLM V ROHRRM'N GEL Gandalf kprdamad. Ve tam o anda, ehir'in avlularndan birinde bir horoz tt. Tiz sesiyle net bir biimde tt; ne bycle ne de savaa kulak asyor, sadece lmn glgelerinin ok yukarsnda, gkyznde, afakla gelen sabah karlyordu. Ve ona karlk verircesine uzaktan baka bir ses duyuldu. Borular, borular, borular. Karanlkta Mindolluin'in yanlarnda donuk donuk yanklandlar. Kuzey'in koca borular deliler gibi fleniyordu. Rohan gelmiti sonunda. Hava karanlkt ve Merry battaniyeye sarlm bir halde yerde yatarken hibir ey grmyordu; yine de gece havasz ve rzgrsz olsa bile, etrafndaki btn aalar yava yava ah etmekteydi. Ban kaldrd. Sonra yine o sesi duydu: Ormanlarla kapl tepelerdeki ve da basamaklanndaki davullarn belli belirsiz gelen sesiydi sanki. Titreim aniden kesiliyor ve sonra belki de baka bir noktada yeniden balyordu; bazen daha yakn, bazen daha uzak. Nbetilerin bunu duyup duymadklarn merak etti. Merry onlar gremiyordu ama etrafnda Rohirrim blklerinin olduunu biliyordu. Karanlkta atlarn kokusunu alabiliyor, nbet deiimlerini ve am ineleriyle kapl yerdeki yumuak ayak seslerini duyabiliyordu. Ordu, byk Dou Anrien yolunun yannda uzanan Druadan Orman'nn uzun srtlarndan ayn ve yksek bir tepe olarak ykselen Eilenach Iaretkulesi etrafnda kmelenmi am omanlan iine geici bir ordugh kurmutu. ok yorgun olmasna ramen Merry uyuyamyordu. Drt gndr kesintisiz at binmiti; durmadan koyulaan karanlk da yava yava iini karartyordu. Geride kalmak iin kendisine gayet iyi bir gereke verildii ve hatta beyinin emri olduu halde, gelmek iin neden bu kadar can atm olduunu merak etmeye balamt Ayn zamanda yal Kral'n emrine kar gelindiini bilip bilmediini ve kzgn olup olmadn merak etti. Belki de yle olmamt. Saklmifer ile birlikte at srdkleri atanlara kumanda eden Elfmiferi'nin arasnda bir anlama var gibiydi. Hem o, hem de btn adamlar Merry'yi grmezlikten, konutuunda da duymazlktan geliyorlard. Sanki Saklmifer'in tad torbalardan biriydi o. Saklmifer de iini rahatlatmyordu: Kimseyle konumuyordu hi. Merry kendini kck, istenmeyen, yalnz biri gibi hissediyordu. Endie zamanyd ve ordu tehlike iin112 KRALIN DN deydi. Minas Tirith'in kasaba topraklarn kuatan d surlarna bir gnlk yolculuktan biraz az kalmt. ncler yollanmt. Kimi geri dnmedi. Dierleri, yolun onlara kar tutulmu olduu haberiyle geri geldi. Bir dman ordusu, Amon Dn'in mil batsnda yolun zerinde konaklamt ve insanlardan oluan bir kuvvet yol boyunca ilerliyordu; uzaklklar da fersahtan fazla deildi. Orklar yol kenarndaki tepelerde ve ormanlarda dolanp duruyorlard. Kral ile Gmer gece nbeti srasnda bir toplant yaptlar. Merry konuacak birini aryordu; Pippin'i dnd. Ama bu huzursuzluunu arttrmaktan baka bir ie yaramad. Zavall Pippin, tatan koca ehir iine hapsolmutu, yalnz ve korku iinde. Merry Gmer gibi uzun boylu bir Svari olmu olmay diledi; boru falan f-leyebilmeyi ve Pippin'i kurtarmak iin drt nala at srebilmi olmay geirdi iinden. Artk daha yakndan gelen, tekrar almaya balayan davullar dinleyerek dorulup oturdu. Derken fslduan sesler duydu ve aalar arasndan yan rtlm, yan aydnlk lambalarn getiini grd. Yakndaki adamlar, karanlk iinde ne yapacaklarn bilemeden kprdanmaya baladlar. O srada tepesinde beliren uzun boylu bir ekil, aa kklerine kfretti. Merry, Komutan Elfmiferi'nin sesini tand. "Ben aa kk deilim Beyim," dedi Merry, "torba da deilim; incinmi bir hobbitim sadece. Bir ey yapmak istiyorsanz en azndan bana nelerin dnmekte olduunu anlatabilirsiniz." "Bu eytani karanlkta ne olabilirse o," diye cevap verdi Elfmife-ri. "Fakat beyim herkesin tetikte olmasn buyurdu: Ani bir hareket iin bir buyruk gelebilir." "O halde dman geliyor mu?" diye sordu Merry endieyle. "Bunlar onlarn davullar m? Bunlar kendi kendime hayal ediyorum diye dnmeye balantm, kimse kulak asmad

iin." "Yo, yo," dedi Elfmiferi, "dman yolda, tepelerde deil. Sen V/oslar duyuyorsun, Ormanlann Vahi Insanlar'nr Onlar byle konuurlar uzaktan uzaa kendi a/alarmda. Hl Druadan Orman'nda dolatklar sylenir. Az saydadrlar ve gizlenerek yaarlar; hayvanlar gibi yabani ve rkek, gemi bir zamann kalntlardrlar. Ne Gon-dor'la, ne de Yurt'la savaa gitmezler; fakat imdi karanln ve orkla-nn geliiyle tedirgin olmular: Karanlk Yllar'n geri gelmesinden korkuyorlar, grne gre de bu hi uzak bir olaslk deil Bizi avla-madklanna kredelim: nk zehirli oklar kullandklar sylenir ve 113 ROHlRRlM'lN GELii ei benzeri bulunmayan birer tahta ustasdrlar. Thdoden'e hizmet etmeyi nermiler. imdi, u anda balarndan biri krala gtrld, teden gidiyor klan. Bu kadarn duydum, daha fazlasn deil. imdi beyimin buyruklann yerine getirmem gerek. Kendini toparla Efendi Torba!" Glgeler iinde kayboldu Elfmiferi. Merry vahi insanlar ve zehirli oklar muhabbetini sevmedi ama -bundan ayn olarak zerinde korkunun byk bir yk vard. Beklemek dayanlmaz bir eydi. Nelerin olacan bilmeyi ok istiyordu. Ayaa kalkt, ksa bir sre sonra aalar arasnda kaybolmadan nce son lambann peinden gitmeye balad. Derken, byk bir aacn altna kral iin kurulmu kk bir adrn bulunduu ak bir alana geldi. zeri rtl, kocaman bir lamba bir dala aslmt ve altna soluk bir halka halinde k sayordu. Orada oturuyordu Thdoden ile Eomer, nlerinde garip, tknaz grnl bir adam yere oturmutu; tpk yal bir ta gibi yamru yumruydu ve seyrek sakal topak enesinden kurumu yosunlar gibi sarkyordu. Ksa bacakl, kaln kollu, tknaz biriydi ve zerinde sadece beline dolanm otlar vard. Merry'ye sanki onu daha nce bir yerlerde grm gibi geldi ve aniden Dunharov/daki Koncoloslar geldi aklna, ite o kadim suretlerden biri canlanmt; belki de ok ncelerin unutulmu us-talan tarafndan kullanlm modellerin sonsuz yllar arasndan gelen gerek soydalanndan bir yaratkt. Merry yaklarken sessizlik vard; sonra Vahi insan konumaya balad, bir soruya cevap veriyordu herhalde. Sesi derin ve grtlaktan bir sesti; yine de Merry'yi hayretler iinde brakarak Ortak Lisan'da konutu; geri duraksaya duraksaya konuuyordu ve konumasna baz kaba szckler karmt. "Hayr At Adamlar'n babas," dedi, "biz dvmezik. Avlank srf. Ormanda grgn ldrrk, ork halkndan nefret ederik. Siz de gor-gn'dan nefret edersiz. Elden geldike yardm yapark. Vahi Insan-lar'n uzun kulaklan, uzun gzleri var; btn patikalan bilir. Vahi insanlar Ta Evler'den nce burda yaard, Uzun Boylu insanlar Su'dan kmadan nce." "Ama bize, cenkte yardm gerek," dedi Eomer. "Siz ve halknz bize nasl yardm edeceksiniz?" "Haber getiririk," dedi Vahi insan. "Tepelerden bakank. Byk daa trmanr, aa bakank. Ta ehir kapal. Orda darda ateler 115 1.14 KRALIN DN yanyor; ierde de. Oraya gitmek istiyor musunuz? O zaman abuk olun. Ama grgn ve adamlar ta uzakta," ksa boum boum kolunu douya doru sallad, "at yolu zerinde oturur. ok adam, At Adam-lar'danok." "Bunu nereden biliyorsun?" dedi Gmer. Yal adamn ablak yz ve kara gzleri bir ey belli etmedi ama sesi memnuniyetsizlikle huysuzlamt. "Vahi insanlar vahi, hr ama ocuk deil," diye cevap verdi. "Ben byk bakan Ghn-buri-Ghn. ok ey sayarm: Gkteki yldzlar, aalardaki yapraklar, karanlkta insanlar. Yirmi kere yirmiyi on be kere sayacak adamnz var. Onlarn daha ok var. Byk dv; kim kazanacak? Sonra ok daha fazlas da Ta Evler'in surlar etrafnda yryor." "Heyhat1 ok akllca konuuyor," dedi Theoden. "Sonra bizim izcilerimiz de yol zerine

hendekler kazp kazklar koyduklarn syledi. Onlar ani bir saldn ile sprp atamayz." "Ama yine de ok acele etmemiz gerekiyor," dedi Eomer. "Mund-burg yanyor!" "Brak Ghn-buri-Ghn szn bitirsin!" dedi Vahi insan. "Birden fazla yol biliyor. Sizi hi ukur olmayan yollardan gtrecek; hi grgn yrmez orda, srf Vahi insanlar ve hayvanlar. Yollarn ou Ta Ev Halk daha glyken yaplm. Avclarn hayvan eti kestikleri gibi keserlerdi dalan. Vahi insanlar onlann ta yediklerini dnr. Koca yk arabalanyla Druadan'dan Rimmon'a giderlerdi. Artk gitmiyorlar. Unutuldu Yol, ama Vahi insanlar unutmad. Tepenin zerinden ve gerisinden gider hl, otlarn ve aalann altndan; orada Rimmon gerisinde ve aaya Dn'e sonra yeniden At Adamlar'n yoluna dner. Vahi insanlar size o yolu gsterecek. Sonra siz gor-gn'u ldrp parlak demirle kt karanl sreceksiniz ve Vahi insanlar y ine vahi ormatlarda uyuyacak." Gmer ile kral kendi dillerinde konutular. Sonunda Theoden Vahi Insan'a dnd. "nerinizi kabul edeceiz," dedi. "nk bir ordu dman geride braksak da ne fark eder? Eer Ta ehir decek olursa, bizim de dnmz olmaz. Eer ehir kurtulursa o zaman ork ordularnn kendiliinden yolu kesilmi olacak. Eer sadk biriysen Ghan-buri-Ghn, o zaman sana zengin armaanlar veririz ve sonsuza kadar Yurt'un dostluunu kazanrsn." "l adamlar yaayanlarn dostu olamaz ve onlara armaan veremez," dedi Vahi insan. "Ama eer Rara-nlk'tan sonra yaarsan Vahi ROHtRRtM'lN GELii Insanlar' ormanlarda rahat brak ve bir daha onlar hayvan gibi avlama. Ghn-buri-Ghn seni tuzaa ekmeyecek. O kendi de At Adamlar'n babasyla birlikte gidecek; eer sizi yanl yere gtrrse, onu ldrn." "yle olsun!" dedi Thoden. "Dman ap yola dnmemiz ne kadar zaman alr?" diye sordu Eomer. "Yayan gitmemiz gerekecek eer bize siz nclk edecekseniz; sonra yolun dar olduundan da kukum yok." "Vahi insanlar hzl gider yayan," dedi Ghn. "Yol, oradaki Taa-raba Vadisi'nde drt atn gidecei kadar geni. Vahi insanlar buradan Dn'e afaktan akama kadar yrr." "O halde nclere en az yedi saat vermeliyiz," dedi Eomer; "fakat herkes iin bir on saati hesaba katmak gerekir. Gzden kaan eyler bizi oyalayabilir; ordumuzun hepsi yoladizilirse, tepelerden ktmzda onlan yeniden dzene sokmak ok vakit alabilir. imdi saat ka?" "Kim bilir?" dediTh6oden. "Her yer gece imdi." "Her yan karanlk ama her yer gece deil daha," dedi Ghn. "Gne ktnda onu hissederiz, gizli olduunda bile. Daha imdiden Dou dalanndan trmanyor. Gk tarlalarnda gnn al vakti." "O zaman en ksa zamanda yola kmalyz," dedi Gmer, "yle olsa bile Gondor'un yardmna bugn yetimeyi mit edemeyiz." Merry daha fazla dinlemeyi gereksiz bulup, harekt iin hazrlanmaya gitti. Bu atmadan nceki son safhayd. Ona, atmadan pek fazla insan kurtulabilecek gibi gelmiyordu. Fakat Pippin'i ve Minas Tirith'teki alevleri dnnce kendi korkusunu bastrd. O gn her ey yolunda gitti; onlan pusuya drecek dmann ne sesini, ne soluunu duydular. Vahi Insanlar'n dikkatli avclarndan bir blk dmana kar siper vazifesi grmt, bylece ne orklar ne de dolaan dmanlar tepelerdeki hareketten haberdar olacaklard. Onlar-kuatlm ehre yaklatka k gitgide daha da lolat; Svariler uzun sralar halinde, insanlarn ve atlann kara glgeleri misali geip gittiler. Her blk bir vahi orman adam tarafndan ynlendiriliyordu; fakat yal Ghn kraln yannda yryordu. Harekete geileri umduklarndan daha yava olmutu nk bir yandan yryp bir yandan atlann eken Svariler'in, konakladklar yerin gerisinde ve gizli Taaraba Vadis^jre inerken sk aal srtlarda yollarn bulmas zaman ald. ncler, Amon Dn'in dou yakasnn ardnda uzanan ve 117 116 ROHlRRtM'lN GELii KRALIN DN

dizi dizi tepeler arasnda Nardol'dan Dn'e, doudan batya uzanan byk bir boluu rten geni gri allklara vardklarnda gn akama kavuuyordu. ok nceleri bu boluktan oktan unutulmu olan araba yolu geiyordu ve tekrar, ehir'den kp Anrien'den geen ana at yoluna balanyordu; fakat artk, birok insan nesli boyunca aalar burada diledikleri gibi bymler ve yol saysz yllarn yapraklan altnda ufalanm, gmlp yok olmutu. Yine de allklar Svariler'e, ak atmaya girmeden nce son bir gizlenme midi veriyorlard; nk bunlarn dousunda ve gneyinde kvrm kvrm tepelerin bir araya gelip, kale burlar gibi st ste trmanarak Mindol-luin srtlarnn koca ktlelerini oluturduklar plak ve kayalk tepeler vard; telerinde ise Anduin yolu ve ovalan uzanyordu. n blk durmutu; dierleri de Taaraba Vadisi uurumundan dizi dizi karak etrafa yayldlar ve gri aalar altndaki kamp yerlerine getiler. Kral komutanlar toplantya ard. Eomer, yolu kolaan etsinler diye izciler yollad; ama yal Ghn ban sallad. "At Adam yollamann faydas yok," dedi. "Vahi insanlar, kt havada grlebilecek her eyi grd zaten. Biraz sonra gelip, bana burada anlatacaklar." Komutanlar geldi; sonra aalar arasndan yal Ghn'a, Merry'nin onlan birbirinden ayramayaca kadar ok benzeyen, koncolos biimli adamlar dikkatle kt. Garip, grtlaktan gelen bir lisanla Ghn'a bir eyler sylediler. Ghn hemen krala dnd. "Vahi insanlar ok ey sylyor," dedi. "nce, dikkatli olun! Hl Dn'in gerisinde kampta ok adam var, buradan bir saatlik yolda," kolunu batya, kara iaret kulesine doru sallad. "Fakat Ta Halk'n yeni surlar ile buras arasnda grnrde bir ey yok. Surlarda ok faaliyet var. Surlar ayakta deil artk: Surlar grgn yergrltsyle ve kara demirden sopalarla ykm. Dikkatli deillermi, etraflarnn K'ktmyorlarm. Arkadalar btn yollar koruyor samyokmn; .^onra Ghn garip, gargara yapar gibi bir ses kard; sanki glyor gibiydi. "Gzel haberler!" diye haykrd Eomer. "Bu Karanlkta bile mit yeniden prldyor. Dmanmzn tertipleri onun elinde olmadan bizim iimize yaryor. Bu lanet olas karanlk bile bizim iin bir rt oldu. Ve imdi de, Gondor'u harap etme ve ta ta stnde brakmama arzusu iindeki orklar, benim en byk korkumu da ortadan kaldrm oldular. D surlar uzun sre bize kar dayanabilirdi. imdi esip geebileceiz - eer o kadar ileriye gidebilirsek." "Bir kez daha sana teekkr ederim ormann Ghn-buri-Ghn'," dedi Theoden. "Hem getirdiin haberler, hem de ettiin klavuzluk iin bahtn hep ak olsun!" "ldrn gorgn'ul ldrn ork halkn! Baka hibir sz Vahi tnsanlar' mutlu edemez," diye cevap verdi Ghn "Kt havay ve karanl parlak demirle kovun gitsin!" "Bunlar yapabilmek iin srdk atlarmz bunca rak yola," dedi kral, "kalktmz ey bu. Fakat neler baarabileceimizi sadece yarn gsterecek bize." Ghn-buri-Ghn yere melip, diken diken kalarn topraa de-dirdi, veda ettiinin bir gstergesi olarak. Sonra, ayrlmak istercesine ayaa kalkt. Fakat aniden, deiik bir havay koklayan bir orman hayvanym gibi aalad. Gzlerine bir k geldi. "Rzgr deiiyor!" diye bard; ve bununla birlikte sanki gz ap kapayncaya kadar hem o, hem de arkadalar, bir daha Rohan Svarileri tarafndan grlmemek zere karanlklar iinde kayboldular. ok gemeden uzakta dou tarafnda davullar yeniden uzaktan uzaa gmbrdedi. Yine de ordunun iinde kimsenin gnlne, garip ve sevimsiz grnl olsalar da Vahi insanlarn onlara ihanet edecekleri korkusu dmedi. "Artk klavuza ihtiyacmz yok," dedi Elfmiferi; "nk ordunun iinde ban gnlerinde Mundburg'a at srm olanlar var. Ben bunlardan biriyim. Yola vardmzda, yol gneye doru yn deitirip kasaba topraklarnn surlarna varmadan yedi fersah daha nmzde uzanacak. O yolun byk bir blmnde, yolun her iki yannda da bol bol imenlik vardr. Gondor'un ulaklan, en byk hzlarn bu uzantda yapmay hesaplarlar. Bu mesafeyi byk bir grlt koparmadan abucak aabiliriz." "O halde, madem kt olaylar bekliyoruz ve btn gcmze ihtiyacmz var," dedi Eomer, "imdi dinlenip buradan gece ayrlmamz, bylece gidiimizi yann hava aydnlanaca kadar

aydnlandnda ya da beyimiz bize iaret ettiinde varacak ekilde ayarlamamz neririm." Kral buna rza gsterdi ve komutanlar ayrld. Fakat ksa bir sre sonra Elfmiferi geri dnd, "izciler gri ormann gerisinde rapor edecek bir ey bulamamlar beyim," dedi, "iki adamdan gayri: ki l adam ve iki l at." , 118 KRALIN DN "Ee?" dedi Eomer. "Ne olmu?" "u beyim. Bunlar Gondor'un ulaklarym, biri Hrgon olabilir. En azndan elinde hl Kzl Ok varm ama kafas kesilmi. Ve bir ey daha var. iaretlere gre ldrldklerinde bat ynne doru ka-yorlarm Okuyabildiim kadaryla dman daha o zaman d surda bulmular, ya da geri dndklerinde surlara saldrrken - bu da iki gece nce anlamna gelir, eer detleri olduu zere asken menziller-deki atlar kullanmlarsa. ehir'e varp geri dnm olamazlar." "Eyvah!" dedi Th6oden. "O halde Denethor bizim geliimizi haber almam, gelmemizden midi kesmi olabilir." "Skann gecikmeye tahamml olmaz ama hi yoktansa ge olmas yedir," dedi Eomer. "Sonra belki de bu dar zamanda, insanlar azlaryla konumaya balayal beri kullandklar bu eski atasznn doruluu ilk defa tam anlamyla ortaya kacaktr." Geceydi. Rohan ordusu yolun iki yannda da yava yava ilerliyordu. Mindolluin'in eteklerinden geen yol artk gneye doru dnyordu. Uzakta, neredeyse tam nlerinde kara gkyznn altnda al al bir lt vard ve koca dan yamalar bunun nnde kapkara ykseliyordu. Pelennor'un Rammas'larna yaklayorlard; ama gn henz gelmemiti. Kral nden giden bln ortasnda sryordu atn, etrafnda hanedanndan adamlarla. Elfmiferi'nin atanlar onlar izliyordu; Merry Saklmifer'in artk yerini terk ettiini ve sonunda tam kraln muhafzlarnn arkasna varncaya kadar karanlkta durmadan ileri gittiini fark etti. Aniden durdular. Merry nnde, insanlarn fsltyla konutuklarn duydu. Neredeyse surlara kadar gitmi olan ncler geri dnmt. Krala gittiler. "ok byk yangnlar var beyim," dedi bir tanes. "ehir olduu gibi alevler iinde ve tarlalar dmanlarla dolu. Fakat hepsi saldrya gitmi. Tahmin edebildiimiz kadaryla d surlarda ok az dman braklm; onlar da hibir eyi umursamyor, etraf yakp ykmakla megul." "Vahi Insan'n szlerini hatrlyor musun beyim?" dedi bir bakas. "Bar gnlerinde ben ak bozkrlarda yaardm; adm Widfara' dr, hava bana da haberler tar. Daha imdiden dnmeye balad rzgr. Gney'den taze bir nefes geliyor; iinde denizin yosun kokusu var, belli belirsiz de olsa. Sabah yeni eyler getirecek. Siz surlar ge119 ROHlRRtM'lN GELii liginizde bu fena kokunun zerinde afak skecek."' "Eer doruyu sylyorsan Widfara, bugnlerin gerisindeki yllarda huzur iinde yaayasn!" dedi Th6oden. Yaknnda olan hanedan mensuplarna dnerek, ilk atanlar arasndan da birok kiinin duyabilecei ekilde net bir sesle konutu: "Artk zaman geldi Yurt'un Svarileri, Eorloullan! nnzde dman ve ate var; yurtlarnz ise rak, geride. Yine de, ellerin cephesinde cenk etseniz de, orada semeresini greceiniz zafer sonsuza kadar sizin olacaktr. And itiniz: imdi yerine getirin bunlar beyiniz, topranz ve dostluun birlii adna!" Adamlar mzraklarn kalkanlarna vurdular. "Eomer, olum! Sen ilk atanlan ynet," dedi Theoden; "onlar kraln sanca arkasndan, tam ortadan gidecek. Elfmiferi sen, surlar getikten sonra bln saa ynelt. Grimbold kendi bln sola gtrsn. Geriden gelen blkler de bu bl izlesinler ellerinden geldiince. Dman nerede toplarsa oray vurun. Baka planlar yapamayz, nk henz cephede neler olduunu bilmiyoruz. imdi ileri; karanlktan korkaym demeyin!" n eken blktekiler ellerinden geldiince hzla srdler atlarn nk Widfara nceden ne hissederse hissetsin ortalk hl zifiri karanlkt. Merry atta, Saklmifer'in arkasndayd, sol

eliyle tutunmaya alrken sa eliyle de kn iindeki klcn kurtarmaya alyordu. imdi yal kraln szlerinin doruluunu ac ac hissediyordu: yle bir savata sen ne yapacaksn Meriadoc ? "Sadece bunu," diye dnd: "Bir atlya yk olacam ve en iyi artlarda, drtnala giden atlarn ayaklar altnda ezilmeden oturduum yerde oturmay mit edeceim!" D surlarn olduu yere bir fersah kadar kalmt. Ksa bir sre sonra surlara vardlar; Merry iin ok ksa bir sre olmutu bu. Vahi lklar koptu, silahlarn angrts duyuldu ama ok ksa srd. Surlarda eyleen orklar hem azd, hem de armlard; abucak ldrldler veya savuturuldular. Rammas'n kuzey kapsnn ykntlarnn nnde kral bir kez daha durdu, ilk atan grubu kraln arkasna ve her iki yanna yaklat. Elfmiferi'nin bl sa tarafta olduu halde Sak-lmifer krala yakn bir yerde durdu. Grimbold'un adamlar yana dnerek, surlarn dou tarafnda biraz uzaktaki bir yarktan dolanp girdi. 120 KRALIN DN Merry Saklmi-fer'in arkasndan bakyordu. ok uzakta, belki on mil, belki daha uzak bir mesafede byk bir yangn vard fakat bu yangn ile Svariler arasnda, en yakn noktas bir fersahtan daha uzak olan bir mesafede geni bir yarm ay eklinde alevler ykseliyordu. Karanlk cephede bir eyler daha seebiliyordu ama yine de ne sabahn umudunu grebilmi, ne de, ister deimi olsun ister deimemi, bir rzgr hissedebilmiti. Artk Rohan ordusu sessizce Gondor cephesinde ilerliyor, ayn insanlarn gvenli zannettikleri bir bentin gediklerinden geip kabaran bir sel gibi yava yava ama muntazaman akyordu. Fakat Kara Ko-mutan'n btn akl ve iradesi tamamen dmekte olan ehre eilmiti ve henz ona planlarnda bir atlak olduuna dair ikazda bulunan bir haber ulamamt. Bir sre sonra kral adamlarm biraz douya doru ynlendirdi, kuatmann ateleri arasna ve d cephesine gidebilmek iin. Hl onlara meydan okuyan olmamt ve hl Theoden bir iaret vermemiti. Sonunda bir kez daha durdu. ehir artk daha da yakndayd. Havada bir yank kokusu ve lmn ar glgesi vard. Atlar huzursuzland. Fakat kral Karyele zerine oturmu, hareketsiz, Minas Tirith'in can ekimesini seyrediyordu; aniden byk bir kedere veya korkuya kaplm gibi. Sanki.bzlm, yalanp klmt. Merry de zerine dehet ve kukunun byk arlnn ktn hissetti. Kalp atlar yavalamt. Zaman sanki tereddtle asl kalmt. ok ge kalmlard! ok ge kalm olmak, hi olmamasndan da ktyd! Belki de Theoden ylacak, yal ban eecek ve tepelerde saklanmak iin svacakt. Sonra aniden *Merry de, nihayet, kuku duymayacak biimde hissetti: Bir deiim. Rzgr yzn okuyordu! Ik prldyordu. ok, ok uzakta, Gney'de yuvarlanan, srklenen bulutlar, rak gri suretler eklinde belli belirsiz grlyorlard: Sabah bunlarn gerisinde uzanyordu. Fakat ayn anda bir imek akt, sanki ehir'in altndaki topraktan bir yldrm ykselmi gibi. Kr edici bir an iin, uzakta siyah ve beyaz, gz kamatrarak durdu, en u noktas prldayan bir ine gibi ykseldi; sonra karanlk yeniden kapanrken, tarlalarn zerinden koca bir bum sesi koptu. Bu sesle kraln bklm sureti aniden doruldu. Yeniden uzun ROHlRRlM'tN GELii 121 boylu ve marur grnyordu; zengileri zerinde dorularak yksek bir sesle bard, orada bulunanlarn lml bir adamdan daha nce duymadklar bir berraklkla: Uyann, uyann, Theoden 'in Svarileri! Ktlkler kapmzda: Ate ve katliam! Mzrak savrulacak, kalkan paralanacak, kl gn geldi, kzl gn geldi daha gne domadan! Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Bu szlerle birlikte sancaktan Guthlftan byk bir boru ald ve ona yle byk bir gle fledi ki boru paralara ayrld. Ve derhal, ordudaki btn borular birlikte kaldrlp akdlar; o anda Rohan'n borularnn flenmesi ovada bir frtna, dalarda bir gk grlts gibiydi. Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a!

Kral aniden Karyele'ye seslendi ve at ok gibi ileri frlad. Arkasndan sanca, yani yeil ovadaki beyaz atl bayrak havada dalgaland fakat kral onu geride brakt. Arkasndan hanedannn svarileri imek gibi akt ama kral hep onlardan ok ilerdeydi. Gmer nden gidiyordu, miferindeki beyaz atkuyruu hzndan uuyordu; atanlann ndeki ilk blm sahilde patlayan kpk kpk dalga gibi kkredi ama The"oden'e yetiemiyordu. Delirmi gibiydi adeta; ya da babalarnn cenk lgnl damarlarnda akmaya balamt; Karyele'nin zerinde eskilerin tanrlar gibi duruyordu, tpk dnya daha genken olan Valar savandaki Muhteem Orome gibi. Altn kalkan ortaya kmt ve o da nesi! Gne'in sureti gibi parlyor, imenler kheyla-nnn ak ayaklarnda yeil alevler oluturuyorlard. nk sabah ermiti, denizden gelen yel ve sabah erimiti; karanlk geri ekilmiti; Mordor'un ordular alayordu, dehet sarmt her yanlarn; katlar ve ldler, hiddetin nallan zerlerinden geti. Sonra btn Rohan ordusu bir arkya balad, bir yandan bitiler, bir yandan ark sylediler nk engin keyfini kartyorlard; zarif ve korkun olan arklarnn sesi ehir'e bile varmt. 123 PELENNOR AYIRLARI SAVAI BLM VI PELENNOR AYIRLARI SAVAI Fakat Gondor'a yaplan saldry yneten ne bir ork komutanyd ne de birekiya. Karanlk ok erken blnmeye balamt, Efendisi'nin tayin ettii tarihten daha nce: O an iin talih ihanet etmi, dnya kar gelmiti; tam elini uzatm tutacakt ki zafer elleri arasndan kayp gidivermiti. Ama onun kolu uzundu. Hl komuta ondayd, byk gleri kullanyordu. Kral, Yzktayf, Nazgl Efendisi olarak bir sr silah vard. Cmlekaps'n brakarak gzden yok oldu. Yurt'tn Kral Theoden, Cmlekaps'ndan Nehir'e uzanan yola varm, ehir'e doru dnmt ve artk ehirden bir mil kadar uzaktayd. Hzn biraz azaltm yeni dmanlar aryordu; silahrleri etrafna topland; Saklmifer bunlarn arasndayd, ilerde, surlara daha yakn yerlerde Elfmiferi'nin adamlar muhasara aletlerinin arasnda dmanlarn ate ukurlarnn iine doru biiyor, kesiyor, sryordu. Hemen hemen Pelennor'un btn kuzey yars istila edilmi, kamplar atee verilmiti, orklar avclarn nndeki srler gibi Nehir'e doru kayorlard; Rohirrim ise, gnllerinin dilediince bir o yana, bir bu yana gidiyordu. Fakat henz kuatmay alaa edememi, Cmleka-ps'na ulaamamlard. Kapnn nnde ok dman vard; stelik ovann dier yarsnda henz dvlmemi ordular bulunuyordu. Gneyde, yolun gerisinde Haradrim'in ana gc bulunuyordu ve burada onlarn atllar kendi bakanlarnn sanca altnda toplanmt. Bakanlar bakt ve artmakta olan kta kraln sancan grd; sancak az ilerideydi ve etrafnda az sayda adam vard. Bunun zerine kzl bir fkeyle yksek sesle haykrd, al zerine kara ylan olan sancan gstererek bir yn adamyla yeil zerindeki ak atn zerine geldi; Gneyliler'in palalarn ekii yldzlarn pnltlarn andrmt. Sonra Theoden onun farkna vard; saldrsn beklemeden Karyele'ye seslenerek dosdoru onu karlamak iin hcum etti. Karlamalarnn grlts muazzam oldu. Fakat Kuzeyliler'in ak iddeti daha bir yanyordu; stelik uzun mzraklanyla gsterdikleri hner daha fazla ve daha acmaszd. Daha azdlar ama Gneyliler arasndan ormandaki ate topu gibi yarp getiler. Kuatmann ortasndan dalp geti Thengel olu Theoden; bakanlarn yere sererken mzra titremiti. Savruluverdi klc ve sancaa doru mahmuzlad atn, gnderi ve sancaktan biti; kara ylan dt. O zaman ldrlmeden braklm olan svarilerin hepsi dnerek uzaklara kat. Fakat o da ne! Aniden hametinin tam ortasnda kraln altn kalkan karard. Yeni doan sabaha gkyznden bir leke dt. Etrafna karanlk kt. Atlar gerileyerek kinedi. Eyerlerinden yere den adamlar yerde srndler. "Buraya! Buraya!" diye bard Theoden. "Kalkn Eorloullan! Korkmayn karanlktan!" Fakat

dehetle ldran Karyele aha kalkt, bolua tekmeler savurup byk bir lkla yana dt: Kara bir ok delip gemiti onu. Kral atn altnda kald. Koca glge, den bir bulut gibi alald. Ve bakn hele! bu kanatl bir yaratkt: Eer bir ku idiyse, o zaman btn dier kulardan daha byk ve plakt, ne ty ne dikeni vard ve geni kanatlan da boynuzlu parmaklar arasna gerilmi deriden alara benziyordu; ok pis kokuyordu. Belki de daha eski bir dnyann yaratyd; cinsi Ay'n altnda unutulmu souk dalarda eylemi, bu gnlere kadar gelebilmi ve iren yuvasnda, erre meyilli bu zamansz son yavrusunu yetitirmiti. Karanlklar Efendisi onu alm, sonunda uan btn dier eylerin ok tesinde byynceye kadar kt etlerle beslemiti; sonra da onu hizmetkrlarna binek olarak vermiti. Alald, alald, sonra parmakl an katlayarak atlak bir lk att, Karyele'nin bedeni zerine kondu, penelerini batnp uzun ve plak boynunu uzatt. zerinde bir ekil oturuyordu, siyah pelerinli, kocaman ve tehdit-kr. elikten bir ta tayordu fakat cbbesiyle, tacn kenan arasnda, gzlerinin lmcl prltsndan baka hibir ey grnmyordu: Nazgl Efendisi. Havaya dnm, karanlk bozulmadan nce bineini arm ve sonra tekrar geri dnmt, etrafa felaket saarak, midi mitsizlie, zaferi lme evirerek. Kocaman kara bir topuz kullanyordu. Fakat Thdoden tamamen yzst braklmamt. Hanedanndan T 125 PELENNOR AYIRLARI SAVAI 124 KRALIN DN olan silahrler ya etrafnda katledilmi olarak yatyordu ya da ldran kheylanlar gemi azya alp onlar uzaklara tamlard. Yine de hl orada duran biri vard: Gen Saklmifer, sadakati korkusuna baskn km, alyordu nk beyini babas gibi severdi. Btn saldn boyunca Merry onun arkasnda hi yaralanmadan tanmt, ta ki Glge gelinceye kadar; o zaman Yeltay iine dt dehetle onlar atm imdi de ovada deliler gibi koturuyordu. Merry afallam bir hayvan gibi emeklemeye balad; zerinde yle byk bir dehet vard ki etraf gremiyor, midesi bulanyordu. "Kraln adam! Kraln adam!" diye haykryordu ierden kalbi. "Onun yannda kalmalsn. Sizi babam sayyorum, demitin ona." Fakat iradesi hi cevap vermedi, bedeni titredi. Gzlerini ap, yukar bakmaya cesaret edemedi. Sonra aklna dm karanln arasndan Saklmifer'in sesini duyduunu sand; ama o anda ses bir tuhaf gelmiti, tand baka bir sesi artryordu. "Ykl karmdan le kargalarnn ba, iren yaratk! lleri rahat brak!" Souk bir ses cevap verdi: "Nazgl ile avnn arasna girme! Yoksa seni sran geldiinde ldrmem. Alr, btn karanlklarn gerisinde etlerinin yenip bitirilecei, kuruyarak bzen aklnn Kapaksz Gz nnde plak braklaca feryat evlerine tarm." Bir kl sakrdad knndan ekilirken. "Ne istersen onu yap; ama buna engel olacam eer elimden gelirse." "Engel olmak m? Seni ahmak seni. Hibir lml adam bana engel olamaz!" Sonra Merry, o saatte duyduu seslerin en garibini duydu. Sanki Saklmifer glyordu; berrak sesi eliin akrts gibiydi. "Ama adam deilim ki ben! Karnda bir kadn var! Eomund'un kz owyn' im ben. Sen benim ile beyim, hmm arasnda duruyorsun. Ykl, eer lmsz deilsen! Yoksa canl da olsan, kara bir lmemi de olsan bierim seni, eer ona dokunursan." Kanatl yaratk kza doru bir lk att ama Yzktayf hi cevap vermedi; sessizdi, sanki ani bir kuku duyarm gibi. Bir an iin hayretin ta kendisi baskn kt Merry'nin korkusuna. Gzlerini at ve birden karanlk k'alkverdi gzleri zerinden. Orada, ondan birka adm ileride koca hayvan oturuyordu ve etrafndaki her ey karanlk gibiydi; zerinde Nazgl Efendisi mitsizliin glgesi gibi ykseli-

yordu. Biraz sol tarafta, yz onlara dnk Merry'nin Saklmifer dedii kii duruyordu. Fakat kendini gizledii mifer dmt bandan; bandan kurtulmu parlak salar soluk altn ltsyla omuzlarnda prldyordu. Deniz gibi gri olan gzleri sert ve insafszd; yine de yanaklarnda gzyalar vard. Elinde bir kl vard; kalkann dmannn gzlerinin dehetine kar kaldrmt. Eowyn idi bu; hem de Saklmifer. nk Merry'nin aklnda, Dun-harrovv'dan ayrlrken grd yzn ans imek gibi akt: Hi umudu olmadan, lm aramaya giden birinin yz. Gnln acma duygusu ve byk bir merak ald ve aniden soyunun o yava tutuan cesareti uyand. Ellerini skt. Bu kadar zarif, bu kadar umutsuz olan bu kz lmemeliydi! En azndan tek bana, yardm grmeden lmeyecekti. Dmann yz ona dnk deildi ama o hl, ya o lmcl gzler zerine derse korkusuyla hareket etmeye pek cesaret edemiyordu. Yava yava yan tarafa doru emeklemeye balad; fakat kuku ve garazla tm dikkatini nnde duran kadna vermi olan Kara Komutan, ona amur iinde debelenen bir solucandan fazla bir nem vermedi. Aniden koca hayvan iren kanatlarn rpt; yarattklan rzgr pis kokuluydu. Tekrar havaya srad ve sonra hzla, lk atarak gagas ve peneleriyle saldrarak Eowyn'in zerine inmeye balad. Yine de rkmedi Rohirrim'in kz, krallarn ocuu, ince ama elik bir bak gibi, zarif ama korkun Eowyn. Hzla bir darbe indirdi, ustaca ve lmcl. Uzanm boynu ikiye ayrd ve kesilen kelle bir ta gibi dt. Koskoca ekil arpp yklrken geriye doru srad, geni kanatlar gerildi; topraa kt; onun dyle glge geip gitti. Kzn etrafna klar dkld ve sa gne nda parlad. Yknt iinden Kara Svari uzun boyuyla doruldu, tehdit edercesine, kzn zerinde ykseldi. Kulaklar zehirin kendisiymiesine sran bir nefret hayknyla topuzunu indirdi. Kzn kalkan bin paraya blnd, kolu da krlmt; tkezlenip dizleri zerine dtU. Kara Svari zerine bir bulut gibi eildi, gzleri prldyordu; topuzunu ldrmek iin kaldrd. Fakat aniden o da can acsndan bararak ileriye doru tkezledi; darbesi boa gitti ve yere savruldu. Merry'nin klc onu arkadan vurmutu, kara pelerinini yrtp zrhl yeleinin altna girerek o koca dizinin arkasndaki kirii paralamt. "Eovvyn! Eovvyn!" diye bard Merry. Kz sendeleyerek, btn 126 KRALIN DN 127 PELENNOR AYIRLARI SAVAI abasyla ve son gcyle klcn ta ile pelerin arasna indirdi, o koca omuzlar nnde eilmiken. Kl kvlcmlar saarak parampara oldu. Ta, bir takrtyla yuvarland gitti. owyn ne, dmannn zerine devrildi. Ama o da ne! Pelerin ve zrhl yelek botu. Artk biim-sizce yrtlm ve atlm bir halde uzanyordu yerde; derken tyler rpertici bir lk ykseldi, tiz bir uluma sesi halinde azalarak rzgrla birlikte geip gitti; lp giden bedensiz, ince ses yutulup yok oldu ve bu dnyann o anda bir daha da hi duyulmad.. Orackta, lenlerin ortasnda duruyordu hobbit Meriadoc, gn -ndaki bir bayku gibi gzlerini krptra krptra, nk gzyalar kr etmiti onu; buular arasndan, orada uzanm hi kprdamadan yatmakta olan Eowyn'in zarif salarna bakt; sonra zaferinin tam ortasnda dm olan kraln yzne de bakt. nk Karyele can ekiirken yuvarlanarak kraln zerinden kalkmt; ama yine de sahibinin felaketine neden olmutu. Bunun zerine Merry eilerek pmek iin kraln elini kaldrd ve o da ne! Theoden gzlerini at; gzleri berrakt ve zorlanarak da olsa sakin bir sesle konutu. "Elveda Efendi Holbitla!" dedi. "Bedenim krld. Atalarma gidiyorum. Ve artk, onlarn o kudretli topluluklarnda bile utanmayacam. Kara ylan drdm. mitsiz bir sabah, mutlu bir gn ve altn bir gn batm!" Merry konuamad, yine gzyalarna boulmutu. "Affet beni beyim," dedi sonunda,

"emirlerine uymadysam ve seninle ayrlrken alamaktan baka bir hizmet sunamadysam sana..." Yal kral glmsedi. "zlme! Affedildin. Yrekli kiilere dizgin vurulamaz. Artk kutlu bir yaamn olsun; aznda piponla huzur iinde otururken beni hatrla! Artk seninle Tekev'de oturamayacam sz vermi olduum gibi, veya senin ot bilimini dinleyemeyeceim." Gzlerini kapatt, Merry onun yannda boynunu eerek selama durdu. Sonra kral yeniden konutu. "Gmer nerede? nk gzlerim kararyor, gitmeden nce onu grmek isterim. Benden sonra kral o olmal. Sonra Eowyn'e de haber yollamak istiyorum. O, benim ondan ayrlmam istememiti, artk onu gremeyeceim, benim iin kzmdan da stnd." "Beyim, beyim," diye balad Merry kekeleyerek, "o..." fakat tam o anda byk bir grlt koptu; etraflarnda borular, borazanlar tp duruyordu. Merry etrafna baknd: Sava ve yanndaki btn dnyay unutmutu; aslnda ksack bir sre nce olduu halde kraln dt yere atn sreli saatler gemi gibi geliyordu ona. Fakat imdi, ok yaknda balayacak byk bir arpmann tam ortasnda yakalanma tehlikesi iinde olduklarn grd. Dmann yeni gleri Nehir'deki yoldan byk bir hzla ilerliyor, surlarn altndan da Morgul alaylar geliyordu; gney ynnden nde atllar, arkada piyadeler Harad'llar geliyor, bunlarn arkasnda da zerlerinde sava kuleleriyle mumcularn koca srtlan ykseliyordu. Fakat kuzeyden Eomer'n ak sorgucu, tekrar bir araya getirip kumanda ettii koca Rohirrim cephesinin ban ekiyordu; ehir'deki btn insan gc dar kmt, Dol Amroth'un gm kuusu ncler tarafndan tanyor ve dman Cmlekaps'ndan sryordu. Bir an iin u dnce Merry'nin aklndan szlp geti: "Gandalf nerede? Burada deil mi? Kral ve Eowyn'i kurtaramaz myd?" fakat tam o srada Gmer aceleyle srd atn; yannda hanedandan hayatta kalan silahrler de vard ve artk atlarna hkim olabiliyorlard. Kt hayvann orada yatan leine hayretle bakakaldlar; kheylanlan yaknna gitmiyordu. Fakat Eomer eyerinden atlad; kraln yanma gelip sessizce durduunda zerine bir keder ve yeis kmt. Sonra silahrlerden biri kraln sancan orada lm yatan bayraktar Guthlf in elinden alarak havaya kaldrd. Thoden gzlerini yava yava at. Sanca grerek onun Eomer'e verilmesi gerektiini anlatt iaretle. "Selam sana Yurt'un Kral!" dedi. "imdi zafere sr atn! owyn'e benim iin veda et!" Ve bylece ld, Eovvyn'in yannda yatmakta olduunu bilmeden. Yaknda olanlar alamaya baladlar yle haytara-rak: "Thfoden Kral! Theoden Kral!" Fakat Eomer onlara yle dedi: Yas tutmayn ok! Kudretliydi len, anna yakr oldu sonu. Hy ykseldiinde alayacak kadnlar ardndan. imdi cenk aryor bizi! Yine de kendisi de alyordu konuurken. "Silahrleri burada kalsn," dedi, "ve atma zerinden gemesin diye bedenini an ile alandan tasnlar! Evet, burada yatan kraln dier adamlarn da." Katledilmi olanlara bakt isimlerini bir bir sayarak. Sonra aniden kzkarde128 KRALIN DN i ovvyn'i grd yatt yerde, onu tand. Bir an iin, tam haykracakken bir ok ile kalbi paralanan bir adam gibi durdu; sonra yz l gibi bembeyaz kesildi; iinde souk bir hiddet ykseldi, yle ki bir sre istese de konuamad. zerine cin arpm gibi bir hal geldi. "owyn, Eowyn!" diye bard en sonunda. "owyn nasl vardn buraya? Bu ne biim bir delilik, ne biim bir eytanlk? lm, lm, lm! lm alsn hepimizi!" Sonra kimseye danmadan, ehir'den gelen adamlarn yaklamasn beklemeden dmanlarnn koca ordusunun n cephesine dosdoru mahmuzlad atn ve saldrnn balamas iin yksek sesle haykrd. Sava alannn zerinde berrak sesi gmbrdetti arsn: "lm! Srn, srn atlarnz ykma ve dnyann sonuna!" Bununla birlikte ordu harekete geti. Fakat Rohirrim artk ark sylemiyordu. Tek bir sesle, olanca gleriyle, korkun bir biimde lm.'.diye hay kryorlard; sava byk bir aknt gibi hz kazanarak gm krallarnn etrafndan toparlanp geti ve gneye doru grledi.

Ve hobbit Meriadoc hl orada durmu, gzyalar arasnda gzlerini krptryordu; kimse onunla konumamt; aslnda ona kulak asan yok gibiydi. Gzyalarn aceleyle silerek Eovvyn'in ona vermi olduu yeil kalkan almak iin eildi; kalkan arkasna ast. Sonra elinden den klcna baknd; nk darbesini indirirken kolu uyumutu ve artk sadece sol elini kullanabiliyordu. Ama o da ne! Silah orada duruyordu da keskin ksm atee srlm kuru bir dal gibi ttyordu; o bakarken kl bzt, bzt ve yok oldu. Byle yok olup gitti Hyk Yaylalan'nn klc, Batelli'lerin eseri. Ama klcn kaderini, Dnedain henz genken ve dmanlarnn en belli bal korkular Angmardiyan ile bu diyarn byc kral olduu zamanlarda, Kuzey Krallfnda uzun sre nce yava yava yapm olan kii bileydi, mutlu olurdu. Baka hibir kl, isterse ok daha kudretli eller tarafndan kullanlm olsun, o dmanda yle ac bir yara aamaz, lmsz etini yaramaz, onun iradesinin grnmeyen gcn dokuyan byy bozamazd. Adamlar kral kaldrmlard artk; mzrak sopalarnn arasna pelerinlerini sererek onu ehir'e doru tayacak bir sedye yaptlar ida-reten: dierleri de Eowyn'i kibarca kaldrd ve onu da kraln ardndan 129 PELENNOR AYIRLARI SAVAI tad. Fakat kraln hanedanna mensup adamlar henz sava alanndan getiremiyorlard; nk kraln silahrlerinin yedisi dmt orada, balar D6orwine de aralarndayd. Bylece onlar dmanlarndan ve o kt hayvandan ayr bir yere uzatp etraflarna mzraklar yerletirdiler. Daha sonra, her ey olup bittikten sonra geri dnerek orada bir ate yakp hayvann leini yaktlar; fakat Karyele iin bir mezar kazarak, mezara zerinde Gondor ve Yurt dillerinde u yazlarn kaznm olduu bir ta diktiler: Sadk bir hizmetkrd ama efendisinin felaketi oldu yine de, Tezayan tay, hzl Karyele. Uzun ve yeil bitti Karyele'nin mezar zerindeki otlar, ama o hayvann yakld yerdeki toprak hep kara ve plak kald. Artk yava yava ve hznle yryordu Merry tayclarn yannda; atmaya kulak asmyordu. Yorgundu, ac iindeydi ve elleri, kollan, bacaklar sanki yormu gibi tir tir titriyordu. Denizden byk bir yamur geldi; sanki her ey Thoden ve Eowyn iin alyor, ehir' deki yangn gri gzyalaryla sndryordu. Derken puslar arasndan Gondor'lulann nclerinin gelmekte olduunu grd. Dol Amroth Prensi Imrahil srd atn ve onlarn nnde dizginlerini ekti. "Yknz nedir Rohan'n insanlar?" diye bard. "Theoden Kral," diye cevap verdiler. "ld. Fakat EomerKral ynetiyor artk cengi: Ak sorgucu rzgrda dalgalanan o." Bunun zerine prens atndan inerek krala ve kraln byk saldrsna hrmeten tabutunun yannda diz kp alad. Sonra ayaa kalkarak Eowyn'e bakt ve aknlklar iinde kald. "Burada bir kadn var galiba?" dedi. "ihtiyacmz karsnda Rohirrim kadnlar da m savaa geldi?" "Hayr! Bir teki sadece," diye cevap verdiler. "Hanm ovvyn'dir o, Eomer'n kzkardei; bu saate kadar onun geldiinden haberimiz yoktu, imdi kahroluyoruz bu yzden." Sonra prens, yz solgun ve souk da olsa onun gzelliini grerek, daha yakndan bakmak iin eilirken kzn eline dedi. "Rohan' llar!" diye bard. "Aranzda hi hekim yok mu? lmcl bir yara ile yaralanm olabilir ama kanmca hl yayor." Kolundaki parlatlm kol zrhn kzn souk dudaklarna gtrd: zrhn zerinde an131 130 PELENNOR AYIRLARI SAVAI KRALIN DN o

ak grlebilen minik bir buu olumutu. "Artk aceleye ihtiya var," dedi ve birini hemen ehir'e geri yollad yardm getirmesi iin. Kendisi ise lm olana eilerek veda etti ve atma atlayarak savaa gitti. Artk atma Pelennor tarlalarnda btn iddetiyle artmaya balamt; silahlarn grlts ara varyordu adamlarn haykrlar ve atlarn kinemeleriyle. Borular ttrlyor, borazanlardan kulaklar trmalayan sesler kyor, mmak'lar savaa srlrken briiyorlard. ehir'in gney surlar altnda Gondor'un piyadeleri, hl burada byk bir g halinde toplanm bulunan Morgul alaylaryla karlamlard. Fakat svariler douya omer'n imdadna gittiler: Anahtarlar Muhafz, Lossarnach Beyi Uzun Hurin, Yeil Tepeler'den Hirluin ve etrafnda silahrleriyle zarif Prens Imrahil. Rohirrim onlarn yardmna ok abuk gelemedi; nk ans o-mer'e kar dnm, hiddeti kendisine zarar vermiti. Saldrsmdaki o byk hiddet dmanlarnn n safn hemen hemen tamamen alaa etmi ve Svarilerin gen eklinde ilerleyen byk kmesi Gneyli-ler'in saflarndan geerek atllarn malup etmi, piyadelerini mahvetmiti. Fakat mmak'lann gittii yere atlar gitmiyor, rkyor, yoldan sapyorlard; byk canavarlarla dvlmemiti, onlar savunma kuleleri gibi duruyorlar, Haradrim onlarn etrafnda toplanyordu. Ve eer Rohirrim saldrrken Haradrim'den kere daha az sayda idiyse bile, ksa bir sre sonra durumlar daha da kt oldu; nk artk Os-giliath'tan sava alanna yeni gler akmaya balamt. Bunlar buraya ehir'i ve Gondor'u yamalamak iin toplanm ve komutanlarnn emrini bekliyorlard. Komutanlar artk yok edilmiti; fakat Mor-gul'un vekili Gothmog onlar bu karkln iine atmt; baltalaryla Doulular, Khand'n Variag'lan, allar iinde Gneyliler, Uzak Harad' dan beyaz gzl, krmz dilli yan deve benzeyen kara renkli adamlar. Kimisi imdi Rohirrim'in ardndan aceleyle gidiyor, dierleri Gondor'un glerini durdurmak ve Rohan'a katlmalarna mani olmak iin bat tarafn tutuyorlard. Gn byle balayp Gondor'un aleyhine dnm, mitleri azalrken ve len zamanlarnda artk byk bir rzgr eser, yamur kuzeye koar ve gne parlarken ehir'den yeni bir haykr iitildi. O berrak havada surlardaki gzcler dehet veren yeni bir grntye tank oldular ve son umutlan da kendilerini terk etti. nk Anduin, Harlond'daki kvamndan yle akyordu ki ehir'den bakan adamlar birka fersah boyunca nehiri uzunlamasna grebiliyorlard; gzleri keskin olan biri, gelen herhangi bir gemiyi yaklarken grebilirdi. Ve o yne bakarak dehetle banyorlard; pml pm\ akarsu zerinde kapkara bir filonun rzgrla geldiini grmlerdi: Kadrgalar ve bir sr krekli ar gemi ve meltemde bel bken kara yelkenler. "Umbar Korsanlar!" diye bant adamlar. "Umbar Korsanlan! Bakn! Umbar Korsanlan geliyor! Demek ki Belfalas dm, Ethir de; Lebennin de gitti. Korsanlar zerimize geldi! Bu kr talihin son darbesi!" ehir'de kumanda edecek kimse kalmad iin, kimisi geliigzel anlara koarak alarm verdi; kimisi askerlerin geri ekilmesi iin borazanlar fledi. "Surlara geri gelin!" diye bardlar. "Surlara geri gelin! Her yer baslmadan geri gelin!" Fakat gemilere hz kazandran rzgr onlann btn feryatlarn uzaa tad. Geri Rohirrim'in ne haberlere, ne de alarma ihtiyac vard. Hepsi kendiliklerinden kara yelkenleri gayet iyi grebiliyorlard. nk Eo-mer artk Harlond'dan ancak bir mil kadar uzaktayd ve arkasndan yeni dmanlar kaynaarak gelip onlann Prens'le balantsn keserken, karlat ilk dmann byk basks onunla liman arasnda kalmt. imdi Nehir'e bakyordu; iindeki btn mit ld ve biraz nce kutsad rzgra imdi lanet etmeye balad. Fakat Mordor'un ordulan yreklenmilerdi; yeni bir heves ve taknlkla dolarak bara ara saldrya getiler. omer'in ruhu sertlemi ve akl bir kez daha almt. O tarafa gelebilecek btn adamlan sanca altnda toplayabilmek iin borula-n aldrd; nk en azndan byk bir duvar oluturmay dnyordu; dayanabildii kadar burada kalp, dnceye kadar yerde savamay, Bat'da son Yurt Kral'n hatrlayacak hibir adam kalmayaca halde, Pelennor krlarnda arklara geecek iler baarmay dnyordu. Bylece yeil tepecie srerek atn buraya sancan dikti ve Ak Atl sancak rzgrda rpnmaya balad. Kukudan, karanlktan kp gnn douuna klcm ekip geldim gnete ark syleyerek.

Umudun bittii kalplerin krld yere srdm atm: Gazaba, ykma ve kzl bir guruba vardm imdi! WF 9 132 KRALIN DN 133 PELENNOR AYIRLARI SAVAI Bu msralar okudu ama yine de bunlar sylerken gld. nk bir kez daha savan arzusunu duyuyordu iinde; henz yaralanma-mt, genti ve krald: Dm bir halkn kral. Ama daha mitsizliine glmesi sona ermeden bir kez daha kara gemilere bakt ve onlara meydan okuyarak klcn kaldrd. Sonra bir hayrettir ald Eomer'i; byk de bir coku; klcn gnee doru frlatt ve tekrar yakalarken arklar syledi. Btn gzler onun bakn izledi ve o da ne! En ndeki gemide byk bir bayrak ald, gemi Harlond'a doru dnerken rzgr bu bayra gzler nne serdi. Ak Aa iek amt bayrakta, Gondor iin; fakat etrafnda Yedi Yldz vard ve zerinde bir ta, yani Elendil'in saysz yldr hibir hkmdarn kullanmad nian. Ve yldzlar gne nda alev alevdi nk Elrond'un kz Arvven tarafndan' deerli talarla ilenmiti; ta da sabah nda parlak grnyordu nk mithril ve altndan yaplmt. Byle varmt Isildur'un varisi Arathorn olu Aragorn llerin Yolu'ndan Gondor krallna, Deniz'den gelen yelle tanarak; Rohir-rim'in cmb bir kahkaha seli ve kllarn imei; ehir'in neesi ve aknl ise borazanlann mzii ve anlarn sesi olmutu. Fakat Mordor'un ordularn bir delilik sarmt ve kendi gemilerinin dmanlaryla dolu olmas onlara bir eit by gibi gelmiti; kaderin gelgitlerinin kendi aleyhlerine dndn ve sonlarnn yakn olduunu anlaynca zerlerine kara bir korku dt. Douya srdler atlarn Dol Amroth'un silahrleri, nlerinde dman srerek: Dev adamlar, Variag'lar ve gne ndan nefret eden orklan. Gneye ilerledi Gmer; adamlar onun gz nnde katlar ve rs ile eki arasna ksldlar. nk artk adamlar gemilerden Harlond iskelelerine atlyorlar ve kuzeye doru bir yldrm gibi esiyorlard. Legolas ve elinde baltas ile Gimli de geldi; ve Leben-nin, Lamedon ve Gney tmarlarndan bahadr halkn yneten sanca-yla Halbarad ve Elladan, alnnda yldzlaryla Elrohir ve Kuzeyin Kolcular, ar elli Dnedain. Fakat hepsinin nnden yeni tututurulmu bir ate gibi parlayan Batnn Alevi Anduril, yani en az eskisi kadar lmcl dvlm Narsil ile Aragorn gidiyordu ve alnnda Elendil'in Yldz vard. Ve bylece sonunda Eomer ile Aragorn savan ortasnda bulutular; kllarna yaslanarak birbirlerine baktlar; memnundular. "Aramzda Mordor'un btn ordular olduu halde byle bulutuk ite yine," dedi Aragorn. "Borukent'te byle sylememi miydim?" "yle konumutun," dedi Eomer, "fakat umut insanlar genellikle kaldrr ve o zamanlar ben senin uza gren bir kii olduunu bilmiyordum. Yine de beklenmedik anda gelen bir yardm iki kere kutlu olsun; dostlarn karlamas daha nce hi byle nee dolu olmamtr." Ve birbirlerinin ellerini kavradlar. "Daha iyi bir zamanda da olamazd," dedi Eomer. "ok da erken gelmedin arkadam. ok kayp ve zntler geldi bamza." "O halde, haydi bunlarn cn alalm bu konuda konumadan nce!" dedi Aragorn, ve birlikte savaa srdler atlarn. Hl nlerinde zorlu bir dv ve uzun bir ura vard; nk Gneyliler hem cesur hem de salam insanlard ve aresizlikleri iinde hiddetliydiler de; Doulular da gl, savata pimi, aman dilemeyen insanlard. O yzden, kh burada, kh orada, yanm bir mtemilat veya ambarn yannda, bir tepecikte veya toprak yn zerinde, surlarn altnda veya alanda hl bir araya toplanmaya devam ettiler, saldrdlar ve gn geip gidinceye kadar dvtler. Sonra, sonunda Gne Mindolluin'in ardndan batt ve btn gkyzn byk bir yangnla doldurdu, bylece tepeler ve dalar kanla boyanm gibi oldu; Nehir'den ate akyordu ve

gece kerken Pelen-nor otlar al al uzanyordu. Ve tam o saatte Gondor Meydan Sava bitmiti; Rammas'n emberi iinde canl tek bir dman kalmamt. lmne veya Nehir'in kzl kpnde boulmak iin kaanlar hari hepsi kltan gemiti. ok az douya doru Morgul veya Mordor'a gidebilmiti; Haradrim lkesine ise uzaktan bir masal ulamt sadece: Gondor'un hiddetinin ve dehetinin bir sylentisi. Aragorn, Eomer ve mrahil ehir Cmlekaps'na doru geri srdler atlarn; artk yorgunluktan ne sevinecek, ne zlecek durumdaydlar. Bu hi yara almamt; nk byleydi onlann yazglar ve bileklerinin gc ile hneri; gerekten de ok az kii onlara dayanabilmi veya hiddetleri srasnda yzlerine bakabilmiti. Fakat dierlerinin ou yaralanm, sakatlanm veya sava alannda lmt. Baltalar atndan inmi tek bana dven Forlong'u bimiti; okularn canavarlarn gzlerini vurmalar iin ynetirken mmaklan. saldrnca hem Morthond'lu Duilin, hem de kardei inenerek lmlerdi. Ne zarif Hirluin dnebilmiti Pinnath Gelin'e, ne Grimbold Grimsr 134 KRALIN DN lade'e, ne de bklmez bilekli Halbarad Kuzey topraklarna. n olmayan, isimsiz az insan gmedi, ister komutan-olsun, ister er; nk bu ok byk bir savat ve bu savata btn olup bitenleri anlatan hibir yk yazlmamtr daha. Sonradan, ok zaman sonra Rohan'da bir destanc Mundburg Hykleri'nden sz etti trksnde: Tepelerde nlayan borular duyduk, Gney krallnda parlyordu kllar. Kheylanlar sabah rzgr gibi Dald Stoningland'a. Cenk oldu. Orada dt Bakomutan Theoden, kudretli Thengelolu, dnmedi bir daha altn saraylarna ve Kuzey krlarndaki yeil otlaklara. Harding ve Guthldf, Dnhere ve Deonvine, yiit Grimbold Herefara ve Herubrand, Horn ve Fastred dvp dtler orada, o uzak lkede: Mundburg Hykleri altnda, kfler iinde yatyorlar imdi yoldalar Gondor bey teriyle. Ne zarif Hirluin dnebildi deniz kysndaki tepelere, ne de yal Forlong dnd zaferle Arnach'a, lkesinin iekli vadilerine; Derufn ve Duilin, uzun boylu okular, dnemediler kara sulara, dalarn glgesindeki Morthond gllerine. Beyler ve erler kabul ettiler sabah vakti ve gn sonunda lm. Uzun zamandr uyurlar imdi Ulu Nehir kysnda, Gondor'un imenleri altnda. imdi gzyalar gibi, parlayan gm gibi akan su, oO gn kpkzl gdyordu: Gnbattmyla alevlenmiti kana boyaliKpkler; iaret kuleleri gibi yanyordu dalar akam vakti; Rammas Echor'a al al dyordu i. BLM VII DENETHOR'U YAKMAK N ATILAN ODUNLAR Cmlekaps'ndaki kara glge ekildikten sonra bile Gandalf kprdamadan durdu. Fakat Pippin, sanki zerinden byk bir yk kalkm gibi ayaa kalkt; borular dinleyerek ayakta durdu ve kalbinin mutluluktan infilak edebileceini hissetti. Bir daha hibir zaman, uzaktan gelen bir boru sesini gzleri yaarmadan dinleyemedi. Fakat o anda birden grevi geldi aklna ve ileri doru koturdu. Ayn anda Gandalf kprdad ve Glgeyele'yle konutu; tam Cmlekaps'ndan geip gitmek zereydi. "Gandalf, Gandalf!" diye bard Pippin; Glgeyele durdu. "Burada ne aryorsun?" dedi Gandalf. "Siyah ve gm giyenlerin, efendileri izin vermedike Hisar'dan ayrlmamalar ehir'in bir kural deil mi?" "zin verdi," dedi Pippin. "Beni salverdi. Ama ben korkuyorum. Orada ok korkun bir ey olabilir. Hkmdar akln kaybetti, diye dnyorum. Korkarm hem kendini, hem de Faramir'i ldrecek. Bir eyler yapamaz msn?" Gandalf alan kapdan bakt; daha imdiden sava alannda artmaya balayan atma seslerini duyabiliyordu. Yumruklarn skt. "Gitmem lazm," dedi. "Kara Svari ortalarda; hl bize zarar verebilir. Hi vaktim yok."

"Ama Faramir!" diye bard Pippin. "O lmedi, onu canl canl yakacaklar eer biri onlar durdurmazsa." "Canl canl m yakacaklar?" dedi Gandalf. "Neymi bu hikye byle? abuk abuk anlat!" "Denethor Mezarlar'a gitti," dedi Pippin, "Faramir'i de gtrd ve hepimizin yanacan sylyor; beklemeyecekmi, odunlar atp kendini yaktracak, Faramir'i de. Adamlar odun ve ya getirmeleri 136 KRALIN DN iin gnderdi Bunu Beregond'a syledim ama korkarm o bulunduu yerden ayrlmaya cesaret edemeyecek Nbetteydi Sonra zaten o ne yapabilir ki7 Byle kt Pppn'n yks azndan, bir yandan uzanp titreyen ellerle Gandalf m dizine dokunurken "Faramr' kurtaramaz msn'1 "Belki kurtarabilirim,' dedi Gandalf, "ama eer onu kurtarrsam dierleri lecek korkarm Evet, gelmem lazm geliyor, baka hibir yardm ona ulaamaz Fakat bu i, ktlk ve hzne neden olacak Kalemizin iinden bile vurabiliyor Dman bizi nk u anda ibanda olan onun iradesi " Sonra kararn verdikten sonra hzla harekete geti Pppn yakalayp nne yerletirerek tek bir szle Golgeyele'y dondurdu Mnas Trth m trmanan caddelerinden takrdayp getiler arkalarndaki sava seslen ykselirken Her yerde adamlar yeislerinden ve korkularndan kurtularak silahlarn kapyorlar, birbirlerine yle sesleniyorlard Rohan geldi1" Komutanlar haykryor, blkler toplanyordu, ou Cumlekaps'ndan kmaya balamt bile Prens tmrahl ile karlatlar, Prens onlara seslendi Ne yana imdi Mthrandr'' Rohrrm Gondor krlarnda dvyor1 Bulduumuz butun gc bir araya getirmeliyiz " "Daha da fazlasna ihtiyacnz var," dedi Gandalf "Elinden geldiince tez git lk frsatta geleceim Fakat Hkmdar Denethor iin vapmam gereken acil bir i var Hukumdar'n yokluunda kumanday sen al1 Yollarna devam ettiler, trmanp Hsar'a yaklatka yzlerine arpan rzgr ve gney gnde artmakta olan bir hissettiler, uzaktaki sabahn prltsn yakaladlar Fakat nlerinde ne gibi bir ktln olduunu bilmediklerinden ve ok ge kalm olmaktan korktuklarndan bu onlara ok az bir mit getirdi "Karanlk geiyor," dedi Gandalf, "ama ehir in u/erne hl tm arl) la km duruyor" Hisarn kapsnda nbetiye rastlamadlar Demek ki Beregond sztm, dedi Pppm biraz daha fazla mitle Dnerek Kapal Kap ya giden yol boyunca h/ld ilerlediler Kap azna kadar ak duyo du kapc yere serilmiti Kapc ldrlerek anahtar alnmt Dman in 1 dedi Gandalf 'Byle ilere baylr Dostu dosta drmek, gonullerdek kargaa yznden blnen sadakat' Attan DENETHOR U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 137 inerek Glgeyele'ye ahrna dnmesini syledi ' nk dostum," dedi, "sen ve ben ok nceleri krlarda komalydk, fakat baka iler beni alkoydu Yine de eer arrsam abucak gel'" Kap'y geip dolambal dik yoldan inmeye baladlar Ik artmaya balamt, yolun yanndaki uzun stunlar ve yontular gri hayaletler gibi yava yava geiyorlard Aniden sessizlik bozuldu, altlarndan bar seslen, akrdyan kllar duydular Byle sesler ehr'n ina edildii zamanlardan beri kutsal yerlerde hi duyulmamt Sonunda Rath D'nen'e vardlar ve koca kubbesi altnda alacakaranlkta ykselen Vekilharlar Evi'ne doru seyrttler "Durun1 Durun'" diye bard Gandalf kaplarn nnde bulunan ta merdivene doru srayarak "Durdurun bu delilii'" nk orada, ellerinde kllar ve mealelerle Denethor'un hizmetkrlar vard, fakat sundurmann en st basamanda Beregond tek bana durmutu Nbetilerin siyah ve gm renklen iinde, kapy onlara kar savunuyordu Daha imdiden ks, kutsal yerleri kanlaryla kirleterek onun klcyla dmt, dierleri de onu lanetliyorlar, yasalara kar gelmekle ve efendisine hamlk etmekle suluyorlard

Tam Gandalf ile Pppn ileri koarken ller evinin iinden Denethor'un yle bardn duydular "abuk, abuk1 Size emrettiimi yapn1 Bu ham oldurun benim iin1 Yoksa bunu kendim mi yapmam gerekiyor9" Bunun zenne Beregond'un sol eliyle kapal tuttuu kap zorla evrilerek ald, tam arkasnda uzun boyu ve tm ktlyle ehr'n Hkmdar duruyordu, gozlennde alev gibi bir k vard ve elinde knndan ekilmi bir kl tutuyordu Fakat Gandalf basamaklardan srad, adamlar onun nUnden kaarak gozlenn kapadlar, nk onun gelii, karanlk bir yere giren beyaz bir k gibiydi, stelik byk bir fkeyle geliyordu. Elini kaldrd ve bu darbesiyle Denethor'un klc havaya uup elinden kurtularak arkasna, evin glgeleri iine dutu, Denethor, Gandalf m nnde hayretlere dm biri gibi geriledi "Nedir bu beyim9" dedi buyucu llerin evlen yaayanlar iin deildir Ve neden adamlar burada, Kutsal Yerlerde dvyorlar, Cumlekaps nn nnde yeterince atma varken0 Yoksa dmanmz Rath Dnen e kadar bile geldi m9 "Ne zamandan beri Gondor Hkmdar sana kar sorumlu oldu9" dedi Denethor 'Yoksa kendi hizmetkrlarma emir veremeyecek m138 KRALIN DN yim?" "Verebilirsin," dedi Gandalf. "Fakat delilik veya ktle dnerse iraden, bakalar sana kar kabilirler. Olun Faramr nerede?" "ieride yatyor," dedi Denethor, "yanyor, daha imdiden yanyor. Etlerini tututurmular. Fakat ksa bir sre sonra her ey yanacak. Bat kaybetti. Her ey byk bir yangna dnecek ve her ey bitecek. Kl! Rzgrda savrulan kl ile duman!" O zaman, ondaki delilii gren Gandalf, kt bir ey yapm olmasndan korktu ve Denethor ierdeki masann yannda duruncaya kadar gerilerken o da ileriye doru bir hamle yapt, arkasnda Bere-gond ve Pippin ile. Fakat burada Faramir'i yatakta, hl ateler iinde hayaller grrken buldular. Masann altna ve etrafna yukarlara kadar odun istiflenmi ve her ey ya ile slatlmt, hatta Faramir'in giysileri ile rtleri bile; fakat henz hibiri tututurulmamt. Sonra Gandalf tpk gcnn gri pelerininin iinde nasl gizliyse iinde yle gizli kalm kuvveti ortaya kartverdi. nce odunlarn zerine zplad, hasta adam kaldrarak yine kolaycack yere srad ve onu kapya doru tad. Fakat o bunu yaparken Faramir homurdanarak ryasnda babasna seslendi. Denethor trans halinden kurtulan biri gibi irkildi; gzndeki alev snd ve alamaya balad; yle dedi: "Olumu benden ayrmayn! Bana sesleniyor." "Sesleniyor," dedi Gandalf, "fakat sen henz onun yanna varamazsn. nk lmn eiindeyken onun ifa aramas gerek, bula-masa da. Senin grevine gelince, senin ehir'inin savana kman lazm, orada lm seni bekliyor olabilir. Bunun byle olduunu sen de gnlden biliyorsun." "Bir daha uyanmayacak," dedi Denethor. "Sava bouna. Neden daha fazla yaamay isteyelim? Neden lme yan yana gitmeyelim?" "Hkm sana verilmemi Gondor'un Vekilharc, kendi lmnn saatini tesbit etmen iin," diye cevap verdi Gandalf. "Ve sadece Karanlk G'n etkisi altndaki kfir krallar byle yaparlar, kibir ve yeisle kendilerini yok edip kendi lmlerini kolaylatrmak iin akrabalarn ldrrler." Sonra kapdan geerek Faramir'i bu lmcl evden kard; Faramir'i buraya tam olan ve o anda sundurmada duran sedyeye yatrd. Denethor onu izleyip, yznde oluna duyduu hasret, titreyerek durdu. Ve bir an iin herkes elem iindeki Hkmdar sessiz ve hareketsiz seyrederken o duraksad. 139 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR "Haydi!" dedi Gandalf. "Bize ihtiyalar var. Senin yapabilecein ok ey vardla." Sonra aniden gld Denethor. Yeniden uzun boyuyla marur bir biimde dikildi ve arabuk geriye, masann yanna srayarak, bann altna yastk etmi olduu eyi ald. Sonra kapya gelerek rty ekti ve o da ne! Elleri arasnda bir palanrir tutuyordu. Bunu yukan

kaldrdka, seyredenlere krenin ii iten gelen bir alevle parlyor gibi geldi, yle ki Hkmdar'n ince yz sanki kzl bir atele aydnlatlyordu; siyah glgelerle kesin hatlara sahip yz sert bir tatan kesilmi gibi soylu, marur ve korkun duruyordu. Gzleri parlad. "Kibir ve yeis!" diye haykrd. "Ak Kule'nin gzlerinin kr olduunu mu zannetmitin? Hayr, senin bildiinden daha ounu grdm Gri Ahmak. nk senin umudun cahillikten baka bir ey deil. Git o halde, ifa bulmaya al! Git de dv! Kibir. nk bir gnlne, sava alannda azck bir yerde bir zafer kazanabilirsin. Fakat u anda uyanmakta olan G'e kar zafer kazanlamaz. Bu ehir'e sadece elinin ilk parma ulamtr. Btn Dou hareket halinde. u anda sizi umutlandran rzgr bile sizi arkadan vuruyor, Anduin'den kara yelkenli bir filoyu srklyor. Bat kaybetti. Esir olmak istemeyenlerin ayrlma vakti geldi." "Bu tr nasihatlerin Dman'n zaferini kesinletireceine kuku yok," dedi Gandalf. "Umutlanmaya devam et o halde!" diye gld Denethor. "Seni tanmaz mym ben Mithrandir? Sen, benim yerime hkm srmeyi; kuzeyde, gneyde veya batda bulunan btn tahtlarn arkasnda olmay umuyorsun. Senin akln ve aklnn takip ettii yolu okudum. Buradaki bu buuklua sessiz kalmas iin emirler verdiini bilmiyor muyum? Onu buraya, benim odamda casusluk etsin diye getirdiini? Yine de birlikte konuurken yol arkadalarnzn hepsinin isimlerini ve amalarn rendim. Byle ite! Sol elinle beni bir sre iin Mor-dor'a kar kalkan gibi kullanrken sa elinle Kuzeyli bu Kolcuyu beni yerimden etmek iin getireceksin. "Fakat sana sylyorum Gandalf Mithrandir, ben sana alet olmayacam! Ben Andrion Hanedan'nn Vekilharc'ym. Bir zpktnn bunak terifats olmak iin aaya adm atmam, iddias bana kantlanm olsayd bile, yine de sadece sildur'un soyundan geliyor, o kadar. Ben yle birine, hkmranlk ve asaletten ok nce yoksun kalm dzensiz bir hanedann son yesine boyun emem." 141 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 140 KRALIN DN "Ne yaparsn o zaman," dedi Gandalf, "eer isteine karlmayacak olsayd?" "Her eyin, yaamm boyunca olduu gibi olmasn isterdim," diye cevap verdi Denethor, "ve benden nceki atalarmn zamannda, bar iindeki bu ehir'in Hkmdar olmak ve tahtm kendi kendinin efendisi olan, bir bycnn ra olmayan oluma brakmak isterdim. Fakat eer kader bunu bana vermiyorsa o halde hibir ey istemiyorum: ne snk bir yaam, ne blnm bir sevgi, ne de eksilmi bir onur." "Bana, sadakatle grevini teslim eden bir Vekilhar ne sevgi, ne de onurda alalmaz gibi geliyor," dedi Gandalf. "Ayrca en azndan, lm hl kesin deilken olunun elinden seeneini alm olmazsn." Bu szlerle Denethor'un gzleri yeniden alevlendi; Ta' kolunun altna kstrarak bir bak ekti ve tabuta doru yrd. Fakat Bere-gond ileri doru atlarak kendini Faramir'in nne srd. "Demek yle!" diye haykrd Denethor. "Daha imdiden olumun sevgisinin yarsn kazanmtn. imdi de silahrlerimin kalplerini alyorsun ki sonunda onlar beni olumdan tamamiyle mahrum braksnlar. Fakat en azndan u konuda benim isteime kar koyamayacaksn: Kendi sonuma hkmetme isteime." "Buraya gelin!" diye bard hizmetkrlarna. "Gelin, hepiniz de alak deilsiniz ya, gelin!" Bunun zerine ikisi, merdivenlerden onun yanna kotu. abucak birisinin elindeki mealeyi kaparak eve geri srad Denethor. Gandalf ona engel olamadan sopay yakacaklarn arasnasoktu ve odunlar hemen trdayarak alevle grledi. Sonra Denethor masaya srayarak orada durdu ve ate ile duman etrafnda elenk olurken o, ayaklarnn dibinde duran vekilharlk asasn alp dizinde krd. Paralan alevlere atarak eilip masann zerine uzand ve palantir'i her iki eliyle iyice kavrayarak gsnn zerine koydu. Ve derler ki, ondan sonra Ta'a kim bakarsa baksn, eer baka bir amaca evirmek

iin byk bir iradesi yoksa, sadece alevler iinde buruup yok olan iki yal el grrm. Gandalf ac ve dehetle yzn evirdi ve kapy kapatt. Bir sre iin dnceler iinde durdu sessizce eikte, dierleri ieriden gelen atein agzl grleyiini dinlerken. Sonra Denethor'dan byk bir haykr duyuldu; daha sonra bir daha ne konutu, ne de lml insanlar arasnda grld. "ite bylece gelip geti Ecthelion olu Denethor," dedi Gandalf. Sonra Beregond'a ve Hkmdar'n donakalm hizmetkrlarna dnd. "Ve bylece bitiyor Gondor'un sizin bildiiniz haliyle gnleri; ister iyi, ister kt olsun o gnler geride kald. Burada kt eyler yapld; fakat gelin artk aranzdaki btn husumeti bir kenara brakn, nk bu husumet Dman tarafndan tertip edilmiti ve onun isteklerine hizmet ediyordu. Kendi dokumadnz sava grevlerinin anda skm buldunuz kendinizi. Ama dnn, siz, Hkmdar'n kr krne itaat eden hizmetkrlar; eer Beregond hainlik etmemi olsayd. Ak Kule'nin komutan Faramir de yanm olacakt. "len yoldalarnz bu uursuz yerden tayn. Biz de Gondor Vekilharc Faramir'i huzur iinde uyuyabilecei ya da yazgs o ise lebilecei bir yere tayalm." Bunun zerine sedyeyi kaldran Gandalf ile Beregond, arkalarnda ban nne emi Pippin ile ifa Evleri'ne doru tamaya baladlar Faramir'i. Fakat Hkmdar'n hizmetkrlar arplm gibi l evinde duruyorlard; tam Gandalf Rath Dfnen'in sonuna varmt ki byk bir grlt koptu. Arkalarna baktklarnda evin kubbesinin abrdadn ve iinden duman pskrdn grdler; sonra bina, hzla ve talarn byk grltsyle, telala yanan atein iine kt; fakat azalmayan alevler hl ykntnn etrafnda dans etmeye, oynamaya devam ediyordu. Bylece hizmetkrlar korku iinde kaarak Gandalf izlediler. Zamanla Vekilhar'n Kaps'na vardlar ve Beregond hznle kapcya bakt. "Bu iten hep pimanlk duyacam," dedi; "fakat zerime acele etmek iin bir delilik gelmiti; o ise beni dinlemiyordu ve bana kl ekmiti." Sonra len adamdan dverek ald anahtar kartarak kapy kapatt ve kilitledi. "Bu artk Hkmdar Faramir'e verilmeli," dedi. "Hkmdarn yokluunda Dol Amroth Prensi komutay ald," dedi Gandalf; "fakat o da burada olmadna gre, onu ben kendim almalym. Anahtar alp koruman emrediyorum, ehir yeniden bir dzene girinceye kadar." Artk sonunda ehir'in yksek dairelerine gemilerdi ve sabah nda ifa Evleri'ne doru yollarna devam ettiler; bunlar, fena surette hasta olanlar iin ayrlm zarif evlerdi fakat imdi atmalarda yaralanan ve lmekte olanlar tedavi etmek iin hazrlanyordu. Altn143 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 142 KRALIN DN c dairede, Hisar Kapsfndan ok uzakta olmayan bir yerde, tam gney surunda bulunuyorlard ve evlerin etrafnda, ehirde baka hibir yerde bulunmayan bir bahe, aalarla dolu bir imenlik vard. Burada, ifa verecek ya da tedavi edenlerin hizmetinde bulunabilecek yetenekte olduklar iin Minas Tirith'te kalmasna izin verilmi olan kadnlar oturuyordu. Fakat tam Gandalf ile arkadalar sedyeyi Evler'in ana kapsna tayp getirdikleri srada Cmlekaps'nn nndeki alandan byk bir haykrn tiz bir ekilde ykselerek kulaklar yrtarcasna ge vardn, getiini ve rzgrda yitip gittiini duydular. Haykr o kadar korkuntu ki bir an iin hepsi kprdamadan durdu; ama ses geip gittikten sonra Dou'dan karanlk geleli beri tatmadklar bir umutla gnlleri ferahlad; onlara yle geldi ki, sanki k daha bir belirginlemi ve gne bulutlar arasndan grnmt. Fakat Gandalf in yz sert ve zgnd; Beregond ile Pippin'e Fa-ramir'i ifa Evleri'ne gtrmelerini emrederek yakndaki surlarn tepesine gitti; orada, yeni doan gne altnda ak bir heykel gibi durarak etrafa baknd. Ve kendisine bahedilmi olan gr kuvveti ile olup biteni grd; Eomer enginin n saflarndan gelip sava alannda yatanlarn yannda durduu

zaman i geirerek yeniden pelerinine sa-nnd ve surlardan aaya indi. Beregond ile Pippin dar ktklarnda onu Evler'in nnde dncelere dalm buldular. Ona baktlar; bir sre sessiz kald. Sonunda konutu. "Dostlarm," dedi, "ve bu ehrin ve btn Bat lkelerinin btn ahalisi! Byk zntye ve ana yol aacak eyler meydana geldi. Sevinecek miyiz, zlecek miyiz9 Hi umulmadk bir biimde dmanlarmzn komutan yok edildi; sizler de onun yeisinin son yanksn duydunuz. Fakat giderken eleme ve byk kayplara neden oldu. Ve eer Denethor'un delilii olmasayd ben bunu engelleyebilirdim. Dmanmzn eli ok uzad! Heyhat! Fakat artk onun iradesinin ehir'in kalbine kadar nasl girebilmi olduunu biliyorum. "Vekilharlar bunun sadece kendileri tarafndan bilinen bir sr olduuna hkmetmi olduklar halde ok nce, Yedi Gren Ta'n en nemsizlerinden birinin burada Ak Kule'de saklandn tahmin etmitim. Dirayetli gnlerinde, kendi gcnn snrlarn bildii iin Denethor ta kullanmaya veya Sauron'a meydan okumaya cesaret etmemiti. Fakat irfan tkendi; ve korkarm lkesinin iinde bulunduu tehlike arttka o da Ta'a bakt ve kandrld: Herhalde Boromir ayrldndan beri olduka sk bakt. Karanlk G'n iradesine boyun emeyecek kadar byk biriydi; bununla beraber sadece G'n grmesine izin verdii eyleri grebildi. Elde ettii bilgiler, kukusuz, genellikle iine yaryordu; yine de ona gsterilmi olan Mordor'un byk kudretinin grnts onun gnln mitsizlikle doldurmutu, ta ki sonunda akln alaa edinceye kadar." "imdi bana bu kadar garip gelen eyin ne olduunu anladm!" dedi Pippin konuurken aklna gelenlerle rpererek. "Hkmdar Fara-mir'in yatt odadan aynlmtr, onun deitiini, yalandn, krldn ilk o zaman, geri dndnde dnmtm." "Tam Faramir'in Kule'ye getirildii saat, biroumuz en st odada garip bir k grdk," dedi Beregond. "Fakat bu daha nce de grmtk; uzun zamandr ehir'de, Hkmdar'n zihninde Dman ile grebildii sylentileri dolanyordu." "Heyhat! O halde doru tahmin etmiim," dedi Gandalf. "Bylece girmi Sauron'un iradesi Minas Tirith'e; ben de bylece alkonuldum burada. Ve burada kalmaya zorlanmaya da devam edeceim nk ok yaknda baka ilerim de olacak, sadece Faramir deil. "imdi gidip, gelenleri karlamam lazm. Sava meydannda kalbime ok dokunan bir ey grdm; daha byk zntler de meydana gelebilir. Benimle gel Pippin! Fakat sen Beregond, Hisar'a geri dnp Muhafz bana olanlar anlatmalsn. Seni muhafzlktan almak, onun grevi olacak korkarm; fakat ona, eer benim fikrimi dinleyecek olursa, seni, komutannn muhafz ve hizmetkr olman ve uyandnda -tabii bu mmkn olursabaucunda bulunman iin ifa Evleri'ne yollamasn syle. nk onu ateten kurtaran sen oldun. Git imdi! Ksa bir sre sonra dneceim." Bunlar syledikten sonra ayrlarak Pippin ile birlikte alt ehre doru inmeye balad. Onlar aceleyle yol alrlarken rzgr gri bir yamur getirdi ve nlerinden byk bir duman ykseldi. IFA EVLER! 145 BLM VIII FA EVLER Merry'nin gzlerinde yalardan ve yorgunluktan bir buu vard, Mi-nas Tirith'in yklm Cmlekaps'na yaklatklarnda. Ykntlara ve etraftaki katliama pek kulak asmad. Havada ate, duman ve le gibi bir koku vard; nk orada burada byk Gneyli canavarlarn yan yanm, mancnklarla oralar buralar krlm veya Morthond'un cesur okular tarafndan gzlerinden vurulmu leleri yatarken, sava aletlerinin ve katledilenlerin de ounluu yanm ya da ate ukurlarna atlmt. Uuan yamur bir ara durmu ve gne her eyin zerinde prldamt; fakat btn aa ehir hl ttmekte olan pis bir kokuyla sarlmt. Daha imdiden adamlar muharebenin ykntlarndan bir yol amaya alyorlard; o anda da Cmlekaps'ndan sedyeler tayan birileri girmiti. Kibarca yatrdlar Eowyn'i yumuak minderler zerine; fakat kralh bedenini altndan byk bir rtyle rttler ve etrafna

mealeler getirdiler; gne nda soluk meale alevlen rzgrla dalgaland. Bylelikle Theoden ile Eowyn Gondor ehri'ne gelmi oldu; onlar gren herkes balarn aarak boyunlarn bkt; onlar ise yanm dairenin kl ve dumanndan geerek ta caddelerden yukan doru gtrldler Merry'ye tnnan asrlar srm gibi geldi, sanki sevilmeyen bir ryadaki, hatralarn kavrayamad karanlk bir sona doru durmadan giden anlamsz bir yolculuk gibi. Yava yava nndeki mealelerin klar titreerek snd, o bir karanlkta yryordu; yle dnd: "Bu mezara uzanan bir tnel; sonsuza kadar orada kalacaz." Fakat aniden ryasnn iine canl bir ses dt. "Olur ey deil Merry! krler olsun seni buldum!" Ban kaldrp bakt ve gzlerinin nndeki bulanklk biraz aldi. Pippin oradayd ite! Dar bir yolda yz yze gelmilerdi fakat onlarn dnda her yer bombotu. Gzlerini ovuturdu. "Kral nerede?" dedi. "Ya Eowyn?" Sonra sendeledi, eie oturarak yeniden alamaya balad. "Onlar Hisar'a ktlar," dedi Pippin. "Galiba sen ayakta uyuyakalmsn ve yanl bir yola sapmsn. Onlarla olmadn grnce Gan-dalf seni bulmak iin beni yollad. Zavall Merry'cik! Seni bir kez daha grdme yle memnunum ki! Fakat ok yorulmusun, seni konuarak rahatsz etmeyeceim. Ama syle bana bir yerin acyor mu, yaral msn?" "Hayr," dedi Merry. "Yo hayr, zannetmiyorum. Ama sa kolumu kullanamyorum Pippin, onu bakladmdan beri kullanamyorum. Sonra klcm da bir odun paras gibi yand bitti kl oldu." Pippin'in yz endieliydi. "Bir an nce benimle gelsen fena olmayacak," dedi. "Keke seni tayabilseydim. Daha fazla yryecek halde deilsin. Seni hi yrtmemeliydiler; ama onlar mazur grmen lazm. ehir'de o kadar korkun eyler olup bitti ki Merry, savatan gelen zavall bir hobbit rahatlkla gzden kaabilirdi." "Gzden kamak her zaman talihsizlik olmuyor," dedi Merry. "Biraz nce o da beni gznden kard... Yo yo, onun hakknda konuamayacam. Yardm et bana Pippin! Yine her yer kararmaya balad ve kolum da ok souk." "Yaslan bana Merry olum!" dedi Pippin. "Haydi! Adm adm. Uzak deil." "Beni gmecek misin?" dedi Merry. "Elbette ki hayr!" dedi Pippin, ii korku ve acma duygusuyla bu-rulduu halde neeli grnmeye alarak. "imdi ifa Evleri'ne gidiyoruz." Yksek evler ile drdnc dairenin d surlan arasnda giden yoldan ayrlp karak Hisar'a doru trmanan ana yola dndler. Merry uykuda gibi sallanp mrldanrken adm adm ilerliyorlard. "Onu oraya gtremeyeceim," diye dnd Pippin. "Bana yardm edecek kimse yok mu? Onu burada brakamam." Tam o anda, hayretle bir ocuun arkasndan geldiini grd; tam yanlarndan geerken Beregond'un olu Bergil'i tand. "Hop Bergil!" diye seslendi. "Nereye gidiyorsun? Seni tekrar ve canl olarak grdm iin ok memnun oldum!" tFA EVLERi 147 146 KRALIN DN "ifaclar iin haber tayorum," dedi Bergil. "Oyalanamam." "Oyalanma," dedi Pippin. "Fakat onlara de ki yanmda hasta bir hobbit var, sava:; alanndan gelmi bir penan, unutma. Oraya kadar yryebileceini zannetmiyorum. Eer Mithrandir orada ise bu haberi duyduuna memnun olacaktr." Bergil komaya devam etti. "En iyisi burada bekleyeyim," diye dnd Pippin. Bylece Merry'yi gne alan bir yere, yolun zerindeki demenin zerine yavaa brakt, ban kucana yatrarak. Yava yava Merry'nin bedenine ve kollarna dokundu ve arkadann ellerini kendi ellerine ald. Sa eli,

dokununca buz gibi gelmiti ona. Gandalf in bizzat onlar aramaya gelmesi ok srmedi. Merry'nin zerine eilerek alnn okad; sonra dikkatle kaldrd onu. "Bu ehre erefle tanmalyd," dedi. "Benim gvenimi fazlasyla hakl kard; nk eer Elrond benim dediklerimi hrmeten kabul etmi olmasayd ikiniz de yola kamayacaktnz; o zaman bu gnn ktlkleri ok daha hzn verici olacakt." iini ekti. "Yine de bana bir i daha kt ite, bir yandan sava da hep dengede dururken." Bylece sonunda Faramir, Eowyn ve Meriadoc ifa Evleri'ne yat-nlmlard; orada gzel gzel baklyordu onlara. O son gnlerde btn irfanlarda eski zamanlann yetkinliinden bir d olduu halde Gondor'un hekimlik zanaat hl ferasetliydi, yaralanmlar berelen-mileri ve Deniz'in dousunda lmllerin maruz kaldklar btn hastalklar iyi etme konusunda hnerliydiler. Yallk hari. Bunun iin hi areleri yoktu; gerekten de mrleri artk dier insanlarn mrlerinden biraz fazla da olsa, azalmt ve elden ayaktan kesilmeden elli ya geenlerin hikyeleri de azalmaya balamt artk - saf bir kana sahip birka slale hari. Fakat imdi sanatlar ve bilgileri aciz kalmt; nk iyiletirilemez bir illetten hastalanm birok hasta vard; onlar buna Kara Glge diyorlard nk Nazgl'den kaynaklanyordu. Buna tutulan herkes yava yava, durmadan derinleen bir ryaya dalyor ve sonra sessizlie gmlp lmcl bir ekilde soumaya balayarak lyordu. Bu hastalara bakanlara Buukluk ile Rohan'n Hanm'nda da ayn illet var gibi gelmiti. Yine de sabah vakti ilerlerken zaman zaman konuuyorlar, ryalarnda mrldanyorlard; onlara bakanlar, belki hastalklarna bir faydas olacak bir ey duyarz umuduyla btn sylediklerini dinliyordu. Fakat ksa bir sre sonra karanla batmaya baladlar, gri glgeler yzlerinden geerken gne batya doru dnyordu. Yine de Faramir hafiflemeyen bir atele cayr cayr yanyordu. Gandalf endie iinde bir birine, bir dierine gidip duruyor, hastalarn bandaki nbetilerin btn duyduklar kendisine anlatlyordu. Dardaki byk sava deien umutlarla ve garip haberlerle devam ederken, bylece geti gn; Gandalf, kavuan kzl gne btn g doldurup, pencerelerden geen k hastalarn kl rengi yzlerine dnceye kadar orada bekleyip gzlemeye devam ederek bir yere ayrlmad. Yaknlarda duranlara bu parlak k iinde hastalarn yzleri, sanki salklar geri geliyormuasna hafife pembelemi gibi geldi bir ara, ama bu umudun oynad bir oyundu sadece. Sonra ebe loreth, o evde hizmet eden en yal kadn, Faramir'in zarif yzne bakarak alad nk herkes onu ok severdi. Ve yle dedi: "Eyvah! Ya lrse. Ah, Gondor'da krallar olayd, bir zamanlar olduu sylendii gibi! nk eski bir tekerlemede yle denir: Kraln elleri, bir ifacnn elleridir. Bylece ne zaman olursa olsun hak sahibi kraln kim olduu anlalabilirmi." Bunun zerine yaknda duran Gandalf yle dedi: "insanlar uzun sre senin szlerini hatrlayabilirler loreth! nk szlerinde umut var. Belki de bir kral gerekten de Gondor'a dnmtr; yoksa sen e-hir'e gelen garip haberleri duymadn m?" "Btn o bana ara kulak veremeyecek kadar meguldm," diye cevap verdi kadn. "Btn mit ettiim o katil eytanlarn bu Ev'e gelip hastalan rahatsz etmemeleri." Sonra Gandalf aceleyle aynld; daha imdiden kl rengi akam krlardan emekleyip gelirken, gkyzndeki ate snmeye balam, ttmekte olan tepeler soluyordu. Gne aalara indiinde Aragorn, Eomer ve Imrahil, komutanlar ve silahrleriyle ehir'e iyice yaklamlard; Cmlekaps'na vardklarnda Aragorn yle dedi: "Byk bir yangnn iine batan Gne'e bakn! Bu birok eyin sonu ve d, dnya akntlarnda deiiklik anlamna geliyor. Fakat bu ehir, Vekilharlann ynetiminde uzun yllar dinlendi ve korkarm davet edilmeden buraya girersem, sava srasnda yaanmamas gereken kukular ve tartmalar kabilir. Galip olann biz mi Mor-dor mu olduu kesinlemeden ieri girmeyeceim, bir talepte de bulunmayacam. Adamlar adrlanm sava alanna kurarlar; burada iFA EVLERi 149

148 KRALIN DN " ehir'in Hkmdan'nn beni karlamasn bekleyeceim." Fakat Eomer yle dedi: "Krallarn sancan atnz ve Elendil hanedanlarnn nianlarn gsterdiniz bile. Bunlara itiraz edilmesine izin mi vereceksiniz?" "Hayr," dedi Aragorn. "Fakat zamann daha ermediini dnyorum; ayrca Dman ve onun hizmetkrlarndan baka kimseyle didimeye niyetim yok." Prens tmrahil de yle dedi: "Szleriniz akllca efendim, eer Hkmdar Denethor'un bir akrabasnn bu konuda fikir yrtmesine izin verecek olursanz. Denethor gl bir iradeye sahip, marur biridir ama yaldr; olu yaralandndan beri hareketleri de bir garipleti. Yine de ben olsaydm, kapdaki bir dilenci gibi burada kalmazdm." "Bir dilenci deil," dedi Aragorn. "ehirlere ve tatan evlere alk olmayan Kolcularn bir komutan diyelim." Ve sancan toparlamalar iin emir verdi; Kuzey Krallnn Yldz'n saklayarak bunu El-rond'un oullarna emanet etti. Sonra Prens mrahil ile Rohan'h Eomer onu braktlar, ehir'i ve insanlann yaygarasn geerek Hisar'a trmandlar ve Vekilhar' bulmak iin Kule Binas'na geldiler. Fakat taht bo buldular ve krsnn nnde Yurt Kral Th6oden'in naann katafalka konmu olduunu grdler; etrafnda on iki meale vard; hem Rohan, hem de Gondor silahrlerinden on iki de muhafz. Katafalkn rtleri yeil beyazd ama gsne kadar altndan byk bir rt rtlmt, bunun zerinde knndan km klc ve ayak ucunda kalkan duruyordu. Mealelerin ak salannda, fskiyenin pskren sularnda oynaan gne gibi prldyordu, ama yz, genliin ulaamayaca bir huzurun varl bir yana braklacak olursa, gen ve zarifti; uyuyordu sanki. Kraln yannda bir sre sessizce durduktan sonra mrahil dedi ki: "Velikhar nerede? Ya Mithrandir nerede?" Muhafzlardan biri cevaplad: "Gondor Vekilharc ifa Evleri'n-de." Fakat Eomer yle dedi: "Eowyn Hanm, kz kardeim nerede, nk onun da kraln yannda uzanyor olmas, en az onun kadar sayg grmesi gerekmiyor mu? Ne yana koydular onu?" Ve mrahil yle dedi: "Ama onu buraya tadklarnda Eowyn Hanm daha yayordu. Bilmiyor muydunuz?" mit yle beklenmedik bir ekilde geldi ki Eomer'in gnlne ve mitle birlikte endie ve korkusu iini kemirmeye yle bir balad ki, daha baka bir ey sylemedi ama dnerek hzla binadan kt; Prens de onu izledi. Dar ktklarnda akam km, bir sr yldz gkyzn sarmt. Gandalf yayan olarak kageldi, yannda da grilere brnm biri vard; ifa Evleri'nin nnde karlatlar. Gandalf selamlayarak dediler ki: "Vekilhar' aryoruz, onun Ev'de olduunu sylediler. Yaraland m acaba? Sonra Eowyn Hanm, o nerede?" Gandalf cevap verdi: "Hanm ierde yatyor, lmedi ama lme ok yakn. Fakat Faramir Bey kt bir okla yaralanm sizin de duymu olduunuz gibi; artk Vekilhar da o; nk Denethor yok artk, evi kller iinde." Bunun zerine onlar Gandalf in anlatm olduu hikyeyle keder ve merak iinde kaldlar. Fakat mrahil yle dedi: "yleyse bu zafer mutluluu eksik ve pahalya mal olmu bir zafer, eer ayn gnde hem Gondor'u, hem de Rohan' hkmdarlarndan mahrum ettiyse. Eomer Rohirrim'i ynetiyor. Bu arada ehir'i kim ynetecek? Hl Hkmdar Aragom'u armayacak myz?" Pelerinli adam konutu ve dedi ki: "Geldi." Kapnn yanndaki lambann na bir adm atnca adamn, zrhlarnn zerine Lrien'in gri pelerinini giymi olan ve stnde Galadriel'in yeil tandan baka hibir nian tamayan Aragorn olduunu grdler. "Geldim nk Gandalf gelmem iin yalvard," dedi. "Fakat imdilik Amor'lu Dne-dain'in Komutan'ym; Faramir uyanncaya kadar ehir'i Dol Amroth Hkmdar ynetecek. Fakat nmzdeki gnlerde ve Dman ile yapacamz btn ilerimizde hepimizi Gandalf in ynetmesini neririm." Bu

konuda hepsi hemfikir oldular. Sonra Gandalf dedi ki: "Gelin kapda elenmeyelim, zamanmz ok skk. Gelin girelim! nk Ev'de yatan hastalar iin tek mit Aragorn'un gelmesindedir. Byle syledi oreth, Gondor'un arif kadn: Kraln elleri, bir if acnn elleridir ve bylece hak sahibi kraln kim olduu anlalabilecektir." nce Aragorn girdi ieri, dierleri de onu izledi. Kapda Hisar'n zel niformas iinde iki muhafz duruyordu: Biri uzun boyluydu fakat dieri ancak bir olan ocuu boyundayd; onlar grdnde hayret ve sevinle yksek sesle bard. " Yolgezer! Ne harika! Biliyor musun, o kara gemilerle gelenin sen olduunu tahmin etmitim. Fakat herkes korsanlar diye barp duru151 iFA EVLERi 150 KRALIN DN yordu, beni dinleyen yoktu. Nasl basardn bunu?" Aragorn glerek hobbitin elini tuttu. "Gerekten de ho bir karlama!" dedi. "Fakat henz seyyahlarn hikyelerine ayracak zaman yok." Fakat trnrahil Eomer'e yle dedi: "Krallarla byle mi konuulur? Ama belki de otacn baka bir isimde giyecektir!" Onu duyan Aragorn dnd ve dedi ki: "ok doru, nk eskinin yce lisannda ben Elessar\m yani Elfta; ayn zamanda da Envinya-tar'\m yani Yenileyici": gsnde duran yeil ta kaldrd. "Fakat hanedanmn ismi Yolgezer olacak eer kurulabilecek olursa. Yce lisanda bu o kadar kt durmuyor, Telcontar olacam ben ve bedenimin varisleri." Bu szle birlikte Ev'e getiler; onlar hastalarn tedavi edildii odalara doru giderken Gandalf Eowyn ile Meriadoc'un yaptklarn anlatt. "nk," dedi, "uzun zamandr onlarn yannda duruyorum; ilk balarda lmcl karanla kmeden nce ryalarnda ok konutular. Ayrca bana uzaktaki eyleri grmek de bahedilmitir." Aragorn nce Faramir'e gitti, sonra Fx>wyn Hanm'a ve en son olarak da Merry'ye. Hastalarn yzne bakp da hastalklarn grnce i geirdi. "Burada bana bahedilmi olan btn gc ve beceriyi ortaya koymam gerekecek," dedi. "Keke Elrond burada olsayd nk o bizim soyumuzun en yahsdr ve en byk gce sahiptir." Onun ok zgn ve yorgun olduunu gren Eomer dedi ki: "nce dinlenmen, en azndan biraz bir eyler yemen gerekmez mi?" Fakat Aagorn yle cevap verdi: "Hayr, nk bu ve en ok da Faramir iin zaman sona ermek zere. Elimizden geldiince acele etmeliyiz." Sonra oreth'e seslendi ve dedi ki: "Bu Ev'de ifal otlar stoku var m?" "Evet beyim," diye cevap verdi kadn; "ama yeterince yok tahmi-nimce, ihtiyac olan herkese yetecek kadar yok. Fakat dahasn nerede bulabileceimizi bilmediimizden eminim; nk bu korkun gnlerde atelerle yangnlarla, bu kadar az haber getirip gtren delikanllarla, tkanan yollarla her ey karman orman oldu. Baksanza Lossar-nach'tan pazara bir tayc gelmeyeli ka sene oldu! Fakat biz Ev'de elimizdekilerle, elimizden geleni yapyoruz beyefendi hazretleri, sizin de bildiiniz gibi mutlaka." "Ancak grdkten sonra varabilirim bu hkme," dedi Aragom. "Az bulunan bir ey daha var; o da konuacak zaman. Athelas var m?" "Bilmiyorum beyefendi emin olun," diye cevap verdi kadn, "en azndan o isimle bilmiyorum. Gidip ifal otlar ustasna soraym; o btn eski adlan bilir." "Kralfoyas da denir," dedi Aragorn; "belki bitkiyi bu isimle tanrsnz; nk kyller son gnlerde bu ismi kullanyor." "H o mu!" dedi loreth. "Eh beyefendi hazretleri batan yle syleseydiniz size cevap verebilirdim. Hayr, ondan hi olmadndan eminim. Tuhaf, bu bitkinin byk bir tesiri olduunu hi duymamtm; hemirelerle yetitii ormanlarda ona rast geldiimizde sk sk

yle derdim: 'kralfoyas,' derdim, 'garip bir isim, acaba neden byle bir isim taklm; nk eer ben bir kral olsaydm bahemde ok daha parlak bitkiler yetitirirdim.' Yine de ezildiinde ho bir koku kartr, yle deil mi? Tatl, yerinde bir deyim olabilir mi: Tekin, belki de daha yaklak bir szck." "Tekin, gerekten," dedi Aragorn. "Ve imdi hatun kii, eer Hkmdar Faramir'i seviyorsan, dilin gibi seri ko da bana kralfoyas getir, eer ehir'de bir yaprakk bile varsa." "Eer yoksa," dedi Gandalf, "toreth'i arkama alp Lossarnach'a srerim atm; beni ormana gtrr, kz kardelerine deil. Glgeyele de ona acele etmenin ne demek olduunu gsterir." loreth gittiinde Aragorn dier kadnlara suyu iyice stmalarn syledi. Sonra Faramir'in elini eline ald, dier elini de hasta adamn alnna koydu. Aln terden srlsklamd; fakat Faramir ne kprdad, ne de bir harekette bulundu; zorlukla nefes alp veriyor gibiydi. "Hemen hemen tkenmi," dedi Aragorn Gandalf a dnerek. "Fakat bu yaradan kaynaklanmyor. Bakn! Yara iyileiyor. Sizin zannettiiniz gibi Nazgl'n bir okuyla vurulmu olsayd, o gece lrd. Bu yara Gneyli bir okla alm tahminim. Kim kartt oku? Ok sakland m?" "Ben kardm oku," dedi mrahil, "ve kann durdurdum. Fakat oku alkoymadm, nk yapacak ok iimiz vard. Ok, hatrladm kadaryla, ayn Gneylilerin kullandklar cinstendi. Yine de ben onun yukardaki Glgelerden gelmi olduunu zannettim, nk atei ve hastal baka trl aklanmyordu; yani yara fazla derin ve nemli olmad iin. O halde bu meseleyi nasl aklyorsun?" "Yorgunluk, babasnn durumuna duyduu znt, yara ve hepsi153 lFA EVLERi 152 KRALIN DN nin zerine Kara Nefes," dedi Aragorn. "Hl kuvvetli bir iradeye sahip, nk d surlarda savamaya gitmeden nce Glge'nin ok altna yaklamt. O mevkiini korumaya alp savarken yava yava karanlk zerine km olmal. Keke daha nce buraya varabilseydim!" Bu srada ifal otlar ustas geldi. "Beyefendi hazretleri kralfoyas istemi, kyllerin deyimiyle," dedi; "ya da soylu dilde veya iyi kt biraz Volinarca bilenler iin athelas..." "Ben biliyorum," dedi Aragorn, "ve u anda buna asea aranion mu dersin kralfoyas m umurumda deil, yeter ki sende biraz bulunsun." "Affedersiniz beyim!" dedi adam. "Gryorum ki siz bir irfan us-tassnz, sadece savata bir komutan deil. Fakat heyhat! Beyim, biz bu eyi sadece ok ar yarallarn veya hastalarn bakld ifa Evle-ri'nde bulundurmuyoruz. nk bizim bildiimiz kadaryla, kt havay yumuatmak ya da gelip geici bir arl uzaklatrmaktan baka bir tesiri yok. Tabii eer, bizim iyi yrekli toreth'imiz gibi kadnlarn hl anlamadan tekrarladklar, eski gnlerden kalma tekerlemelere kulak asyorsanz o baka. Tm klar snnce lm glgesi byynce fleyince kara nefes gel athelas, gel athelas! ifa kraln ellerinden Hayata dner len! Bu sadece, korkarm, eski ebelerin hafzalarnda zamanla bozulmu, pek nemi olmayan ufak bir iir. Anlamn, takdir etmeniz iin size brakyorum, tabii eer bir anlam var ise. Fakat eskiler hl otun ayn ba arsna kar ierler." "O halde kral adna gidin de daha az irfan sahibi ama akl daha banda olan, evinde hl biraz bu ottan bulunduran yal bir adam bulun!" diye bard Gandalf. Aragorn Faramir'in yanma diz km, bir elini alnna koymutu. Onu izleyenler byk bir mcadelenin yaanmakta olduunu hissettiler. nk Aragorn'un yz yorgunluktan kl gibi olmutu; arada srada Faramir'in ismini sesleniyordu fakat sanki Aragorn da onlardan uzaklamt, sesi rak karanlk vadinin birinde,

kaybolmu birine ses-leniyormu gibi her seferinde kulaklarna biraz daha belirsiz geliyordu. Sonunda Bergil koarak ieri girdi, bir bezin iinde alt tane yaprak tayordu. "Kralfoyas Beyim," dedi; "ama taze deil korkarm. En azndan iki hafta nce toplanm. Umarm bir ie yarar Beyim!" Sonra Faramir'e bakarak gzy aslan na bouldu. Fakat Aragorn glmsedi, "ie yarayacak," dedi. "En kts geti. Kal burada, iin rahatlasn!" Sonra iki yaprak alarak bunlar elleri zerine koydu ve zerine nefes verdi, sonra yapraklan ufalad; bunun zerine hemen btn oday bir canllk kaplad, sanki havann kendisi uyanm da kprdayormu, neeyle parldyormu gibi. Sonra yapraklar, kendisine getirilen duman tten suyla dolu kaselere koydu ve koyar koymaz btn yrekler ferahlad. nk herkesin burnuna gelen rayiha; ilkbahardaki zarif dnyann kendisinin de gelip geici bir hatra olduu bir lkedeki glgesiz bir gnein dourduu ebnemli sabahlarn hatrasna benziyordu. Fakat Aragorn canlanm olarak ayaa kalkt; kseyi Faramir'in hlyalar iindeki yzne doru tutarken gzlerinin ii glyordu. "Olur ey deil! Kim inanrd?" dedi loreth yannda duran bir kadna. "Ot benim tahmin ettiimden de iyi. Gen kzlmdaki mloth Melui'nin gllerini hatrlatt; hibir kral da bundan fazlasn isteyemez." Aniden Faramir kprdad, gzlerini at ve zerine eilmi olan Aragorn'a bakt; gzlerinde bir bilgi ve sevgi tututu ve yava yava konutu. "Efendim beni siz ardnz. Geldim. Kralmz ne buyuruyorlar?" "Artk glgelerde dolanma, uyan!" dedi Aragom. "ok yorgunsun. Biraz dinlen, bir eyler ye ve geri dndmde hazr ol." "Olacam efendim," dedi Faramir. "Kral dndnde kim aylak aylak yatmak ister!" "O halde bir sre iin hoa kal!" dedi Aragorn. "Bana ihtiyac olan dierlerine gitmem gerek." Sonra Gandalf ve tmrahil ile blmeyi terk etti; fakat Beregond ile olu mutluluklanna hkim olamadan arkada kaldlar. Gandalf takip eden Pippin kapy kapatrken loreth'in yle bardn duydu: 154 KRALIN DN 155 iFA EVLERi "Kral! Duydunuz mu? Dememi miydim? Bir ifacnn elleri demitim." Ve ksa bir sre iinde kraln gerekten de aralarna gelmi olduu ve savatan sonra ifa datt haberi Ev'den her yana yayld, btn ehir'i doland. Fakat Aragorn Eowyn'in yanna giderek yle dedi: "Burada keder verici bir yara ve ar bir darbe var. Krlm olan kol byk bir hnerle tedavi edilmi ve zamanla iyileecek, eer yaayacak kadar gc olursa. Sakatlanm olan kalkan tutan kolu. ama asl ktlk klc tutan kolundan kaynaklanyor. u anda krk olmad halde hi hayat yok gibi grlyor. "Heyhat! nk kendi zihin ve beden gcnn ok tesinde bir dmanla kar karya gelmiti. Ve yle bir dmana kar kl ekenlerin elikten daha sert olmalar gerekir, tabii yaadklar aknln kendisi onlar mahvetmez de klc ekebilirlerse. Onu bu yola sokan kt bir yazgym. nk o ok zarif bir kz, kralielerin kt bir hanedana mensup gzel bir hanm. Yine de onunla nasl konumam gerektiini bilmiyorum. Ona ilk baktmda mutsuzluunu hissettim; dimdik duran, bir zambak kadar biimli, marur ak bir iek grmtm sanki, ama yine de elf zanaatlar tarafndan elikten yaplm gibi sert olduunu biliyordum. Belki de zn buza evirmi olan bir krayd; yle duruyordu, tatl-sert, yine de grn ok zarifti ama ksa bir sre sonra decek veya lecek ekilde yaralanm gibi miydi desem? Onun derdi bugnden ok nce balamt, yle deil mi Eomer?" "Bana sormanza hayret ettim beyim," diye cevap verdi Eomer. "nk ben sizi, dier btn konularda olduu gibi susuz buluyorum; yine de kzkardeim Eowyn'in size ilk bakt ana kadar buz kesmi olduunu fark etmemitim. Endiesi ve korkusu vard ve bunu benimle paylayordu Solucandil'li gnlerde ve kraln bylenmi olduu zamanlarda, krala artan bir korkuyla hizmet ediyordu. Ama bu sonucu douran o deildi!"

"Dostum," dedi Gandalf, "senin atlarn vard, silahlarla yaptn iler ve ak krlarn; fakat bir kzn bedeniyle dnyaya gelen Eovvyn, en az seninkine denk bir ruha ve cesarete sahipti. Yine de babas gibi sevdii yal bir adama hizmet etmeye ve onun kt, erefsiz bir bunaklk iine dmesini seyretmeye mecbur kalmt; ve ona, kendi oynad rol, yal adamn dayand asadan bile daha erefsiz geliyordu. "Solucandil'in zehrinin sadece Theoden'in kulaklar iin olduunu mu sanyordun? Bunak! Eorl'un kona, ekyalarn pis kokular iinde itii, veletlerinin itlerle yerde yuvarland bir yer deil de ne? Bu szleri daha nce duymam miydin? Saruman, Solucandil'in hocas sylemiti bunlar. Geri evde Solucandil'in bunlarn manalarn daha zekice terimlerle sarp sarmaladna hi kukum yok. Beyim, eer kzkardeinizin size olan sevgisi ve hl grevine ynelmi bulunan iradesi dudaklarn mhrlemi olmasayd, bu tr szlerin o dudaklar arasndan da katn duymu olurdunuz. Fakat Eowyn tek basnayken, gece boyunca sren o ac nbetlerde, btn yaam eriyip gidiyormu gibi gelirken, kulbesinin duvarlar, vahi eyleri tuzaa drmek iin kullanlan kafesler gibi stne stne gelirken karanlklara neler sylediini kim bilebilir?" Bunun zerine Eomer sessizleerek, sanki birlikte gemi olan yaamlarna ait gnler hakknda yeniden dnrm gibi kzkardeine bakmaya balad. Fakat Aragorn yle dedi: "Ben senin grm olduunu da grdm Eomer. u dnyann kr aclar arasnda bu kadar zarif ve cesur bir hanmn karlk veremeyecein akn grmek kadar ac ve utan veren baka ok az keder vardr bir erkek iin. Onu Dun-harrovv'da aresizlikten deliye dnm bir halde brakp llerin Yo-lu'na gittiimden beri hzn ve acma duygusu yakam brakmad; ve o yol zerinde hibir korku, onun bana gelebileceklerin korkusu kadar baskn deildi. Ama yine de korner, sana unu syleyeyim ki seni benden daha byk bir samimiyetle seviyor; nk seni hem seviyor, hem biliyor; ama bende sadece bir glgeyi ve bir dnceyi seviyor: Bir ann ve byk eylemlerin, Rohan'dan uzaktaki lkelerin midini. "Belki benim onun bedenini iyiletirme, onu karanlk vadiden geri arma gcm vardr. Ama uyannca ne halde olacak: mitli mi, unutmu mu, mitsiz mi bilemem. Eer mitsizlik iinde uyanrsa, benim veremediim baka bir ifa bulmazsa o zaman lr. Heyhat! Yaptklar onu byk an sahibi kralielerin yanna katt." Sonra Aragom eilerek kzn yzne bakt; gerekten de yz bir zambak gibi beyaz, kralar gibi souk ve yontulmu bir ta gibi sertti. Fakat eilerek kz alnndan pt ve ona hafife seslenerek yle dedi: "omund kz Eowyn, uyan! nk dmann gp gitti!" Kz kprdamad ama artk derin derin nefes almaya balamt, gs beyaz ketenden rts altnda inip kalkyordu. Aragom bir kez 157 156 KRALIN DN daha iki athelas yapran ezerek kaynar suya att; kzn alnn ve rtlerin zerinde souk ve hissiz yatan sa kolunu bununla ykad. Sonra, Aragorn gerekten Bathlar'n unutulmu baz glerine sahip olduundan m, yoksa onun Hanm Eovvyn iin syledii szlerin zerlerindeki etkisinden miydi bilinmez, ifal otun tatl etkisi oda iine yaylrken, etrafta duranlara pencereden sert bir yel esmi ve bu yel hi koku tamad halde daha nce canl hibir ey tarafndan solunmam tamamen taze, temiz ve diri bir havaym, yldzlardan bir gk-kubbe altnda ykselen karl dalardan veya kpkten denizler tarafndan ykanan uzaklarn gm kylarndan yeni olumu da gelmi gibi geldi. "Uyan Eovvyn, Rohan'n Hanm!" dedi Aragorn bir kez daha; kzn sa elini eline aldnda can gelerek sndn fark etti. "Uyan! Glge gitti ve btn karanlk ykanp temizlendi!" Sonra kzn elini Eomer'in eline vererek kzn yanndan uzaklat. "Seslen ona!" dedi ve sessizce odadan kt. "Eowyn, Eovvyn!" diye seslendi Eomer gzyalar arasnda. Fakat kz gzlerini aarak dedi ki: "Gmer! Bu ne byk mutluluk byle? nk senin ldrlm olduunu sylemilerdi. Yo, bu sadece r-yamdaki karanlk seslerdi. Ne zamandr rya soruyorum?"

"ok uzun sre deil kzkardeim," dedi Eomer. "Ama daha fazla dnme bu konuda!" "Garip bir ekilde yorgunum," dedi Eovvyn. "Biraz dinlenmem gerek. Fakat syle bana Yurt'un Hkmdar'na ne oldu? Heyhat! Bana onun da bir rya olduunu syleme; nk yle olmadn biliyorum. Tpk nceden sezmi olduu gibi ld." "ld," dedi Eomer, "ama bana, onun iin kzndan da kymetli olan Eovvyn'e veda etmemi syledi. Artk Gondor'un Hisar'nda byk bir gururla yatyor." "Bu keder verici," dedi kz. "Yine de, Eorl Hanedan'nn herhangi bir oban slalesinden daha az bir erefle kp gidecekmi gibi grnd o karanlk gnlerde umut etmeye bile cret edemediim kadar gzel. Peki ya kraln silahtan Buukluk'a ne oldu? Eomer onu At-anyurt silahoru yap, bunu hak ediyor!" "O da bu Ev'de, yaknlarda bir yerde yatyor, imdi ona gideceim," dedi Gandalf. "Eomer bir sre burada kalacak. Fakat henz tamamen iyilemeden savatan ve dmanlardan konumayn. Yeniden shhat ve mit iinde uyanm olman ne byk bir mutluluk yiit halFA EVLERi mm!" "Shhat iinde mi?" dedi Eovvyn. "Olabilir. Benim yerini doldurabileceim, dm olan bir Svari'nin bo eyeri olduu srece yaplacak iler var demektir. Ama mit? Onu bilemiyorum." Gandalf ile Pippin Merry'nin odasna gittiler ve Aragorn'u yatan yannda dururken buldular. "Zavall Merry'cik!" diye haykrd Pippin ve yatan yanna kotu nk ona arkada daha da ktym gibi gelmiti; yz kl rengiydi, znt dolu yllarn arl zerine kmt adeta; aniden Pippin'i bir korku ald, sanki Merry lecekmi gibi. "Korkma," dedi Aragorn. "Tam zamannda geldim ve onu geri ardm. imdi ok yorgun ve kederli; Eovvyn Hanm gibi bir yara alm o korkun eye vurmaya cesaret etmekle. Fakat bu ktlkler iyi-letirilebilir; iinde yle gl ve neeli bir ruh var ki. Kederini hi unutmayacak; ama bu onun gnln karartmayacak, tersine ona bir bilgelik verecek." Sonra Aragorn elini Merry'nin bana koyarak hafife kahverengi bukleler arasnda gezdirdi, gzkapaklanna dokundu ve ismini seslendi. Ve athelas'n kokusu, bir mey va bahesinin veya zeri anlarla dolu gne altndaki bir fundaln kokusu gibi odaya yaylnca, Merry aniden uyanarak yle dedi: "Kamm ackt. Saat ka?" "Yemek vaktini geti artk," dedi Pippin; "geri sannm sana bir eyler getirebilirim, eer bana izin verirlerse." "Elbette verirler," dedi Gandalf. "Srf yiyecek deil, adnn eref listesinde olduu Minas Tirith'te bulunan Rohan'h bu Svari'nin istedii her eyi getirebilirsin hem de." "l!" dedi Merry. "O halde nce yemek istiyorum, ondan sonra da pipo." Birden yz bulutland. "Hayr, pipo istemiyorum. Bir daha pipo iebileceimi hi zannetmiyorum." "Nedenmi?" dedi Pippin. "ey," diye cevap verdi Merry yava yava. "O ld. Bana onu hatrlatt. Benimle pipoluk otlar konusunda konuamad iin ok zgn olduunu syledi. Hemen hemen syledii son szler bunlard. Bir daha onu, atn Isengard'a srd o gn ve ne kadar kibar biri olduunu dnmeden pipo iemem Pippin." "O halde hem piponu i, hem onu dn!" dedi Aragorn. "nk o FA EVLER! 159 158 KRALIN DN ok iyi yrekliydi, byk bir krald ve szn tutuyordu; son gzel sabahn grmek iin glgelerden kmt. Ona hizmetin ksa srm olsa bile mrnn sonuna kadar memnuniyetle ve erefle hatrlayacan bir an olacak." Merry glmsedi. "Eh o halde," dedi, "eer Yolgezer ihtiyacmz olan eyleri tedarik eder ise

ben de pipomu ier dnrm. Saru-man'n en iyi otlan dengimdeydi ama sava srasnda bana neler geldiini bilmediim kesin." "Efendi Meriadoc," dedi Aragorn, "eer dalardan, Gondor lkesinden ve elimde klla ateler iinden eyasn oraya buraya atan dikkatsiz bir askere otlar getirmek iin geldiimi zannediyorsan yanlyorsun. Eer dengin bulunmadysa bu Ev'in ifal otlar ustasn art. O da sana senin istediin otun bir faydas olduunu bilmediini ama o ota halk arasnda batladamotu, soylular arasnda galenas dendiini, daha byk irfana sahip baka dillerde baka isimler verildiini syleyecek, anlamn anlayamad yan yanya unutulmu birka tekerlemeden sonra zlerek sana Ev'de bundan kalmadn haber verecek ve senin dillerin tarihi hakknda dncelere dalmana neden olacaktr. Ve artk benim de bunu yapmam gerek. nk Dunharrovv' dan ayrldmdan beri byle bir yatakta yatmadm ve afaktan nceki karanlktan beri de yemedim." Merry onun elini tutarak pt. "ok ok zgnm," dedi "Hemen git! Edoras'taki o geceden beri hep sana yk olduk. Fakat bu tr zamanlarda hafif szckler kullanp, sylediklerinden daha azn kastetmek benim halkmn bir zellii. ok sz sylemeye korkuyoruz. aka yerinde olmaynca bizi kelimelerden yoksun brakyor." "Bunu ok iyi bilirim, yoksa size ayn ekilde davranmazdm," dedi Aragorn. "Shire solmadan sonsuza kadar yaasn!" Ve Merry'yi perek dan kt; Gandalf da onunla birlikte gitti. Pippin geride kald. "Onun gibi biri daha gelmi midir dnyaya acaba?" dedi. "Gandalf hari, tabii ki. Herhalde onlarn arasnda bir ba vardr. Eek kafal, dengin yatann zerinde ya; stelik seninle karlatmda da srtndayd. Dengi bandan beri gryordu mutlaka. Sonra benim de kendime ait biraz bir eylerim var. Haydi! Uzun-dip Yapraklan bunlar. Ben gidip azck yiyecek bir eyler bakarken sen de doldur pipolar. Sonra biraz kendimize zamanayralm. Aman cann! Biz, Took'lar ve Brandybuck'lar uzun sre ykseklerde yaayamayz zaten." "Yok," dedi Merry. "Ben yaayamam. imdilik en azndan. Fakat hi olmazsa onlar grebiliyoruz imdi Pippin, ve takdir ediyoruz. Sanrm, ilk bata en iyisi kiinin sevmesi uygun olan birini sevmesi: Bir yerlerden balayp baz kklerinin olmas gerek; Shire'n topra da derindir. Yine de daha derin ve daha yksek eyler var; onlar olmayayd babalklardan hibiri bahesini huzur dedii ey iinde ekip biemez-di, onlan tamsa da, tanmasa da. Ben onlar, biraz da olsa tandm iin ok memnunum. Ama neden byle konutuumu bilmiyorum. Yapraklar nerede? Sonra, krlmadysa pipomu da kar dengimden." Aragorn ile Gandalf ifa Evleri'nin ifacbas'na gidip Faramir ve Eovvyn'in orada kalmas ve daha uzun bir sre ihtimamla baklmalar gerektii hakknda talimat verdiler. "Eowyn Hanm," dedi Aragorn, "ksa bir sre sonra ayaa kalkarak aynlmak isteyecek; lkin buna izin verilmemesi gerekir, eer elinizden gelirse en az on gn geinceye kadar onu brakmamz gerekir." "Faramir'e gelince," dedi Gandalf, "en ksa zamanda babasnn lm olduunu renmesi lazm. Fakat Denethor'un deliliinin btn ayrntlar anlatlmamal ona iyice iyileip, yapacak ilerinin bana geinceye kadar. Dikkat edin de Beregond ile orada bulunan penan ona bu konuda bir eyler sylemesinler daha!" "Ya benim gzetimimde olan dier perian Meriadoc, ona ne olacak?" diye sordu ifacba. "Yann ayaa kalkmas muhtemeldir ama ksa bir sre iin," dedi Aragorn. "Eer isterse brakn kalksn. Arkadalarnn gzetiminde biraz yryebilir." "Olaanst bir soy onlarnki," dedi ifacba ban sallayarak. "ok dayankl dokular var tahminimce." Evler'in kaplarnda daha imdiden birok kii Aragorn'u grmek iin toplanmt, onun peinden gittiler; sonunda yemeini yedikten sonra yanna giderek yaralandklan veya Kara Glge'nin altnda bulunduklar iin hayatlar tehlike iinde olan akrabalarn ve arkadalarn iyiletirmesi iin ona yalvardlar. Aragorn ayaa kalkarak dan kt, Elrond'un oullanna haber yollad ve hep birlikte gece ge saatlere kadar altlar. Ve btn ehir'i bir sylentidir ald: "Gerekten

KRALIN DN 160 BLM IX SON MZAKERE de Kral geri dnm." Ve tad yeil tatan dolay ona Elfta adn taktlar; bylece doumunda ilerde tayaca kehanetinde bulunulan ismi, ona kendi halk tarafndan verilmi oldu. Artk daha fazla alamayacak hale gelince pelerinine sarnarak ehir'den dar szld ve afaktan hemen nce adrna giderek biraz uyudu. Sabah, mavi sular zerindeki kuu gibi beyaz bir gemi olan Dol Amroth sanca Kule'de dalgalanyordu; adamlar yukar bakarak Kral'n geliinin bir rya olup olmadn merak etmeye baladlar. Sava gnnn ertesinde sabah olmutu, stelik hafif bulutlar ve batya dnen rzgrla ho bir sabaht bu. Legolas ile Gimli erkenden ortalkta dolanp ehir'e kmak iin yalvardlar; nk Merry ile Pippin'i grmeyi ok arzu ediyorlard. "Onlarn hl hayatta olduklarn renmek ok ho," dedi Gimli; "nk Rohan'dan geiimizde bize ok zahmet vermilerdi; o abalarn hepten boa gitmesini istemezdim dorusu." Elf ile cce birlikte Minas Tirith'e girdiler; onlar gren halk byle iki arkadan gemekte olmasna ok hayret ettiler; nk Legos insanlarn llerini ok aan bir yz zarafetine sahipti ve sabah vakti berrak sesiyle bir elf arks sylerken Gimli yannda sakaln svazlayp etrafna baknarak azametle yryordu. "Burada baz yerlerde gzel ta iilii var," dedi surlara bakarken; "ama baz yerlerde o kadar iyi deil, sonra caddeler daha gzel tertip edilebilirdi. Aragorn layk olduu mevkie eriince ona Dalar' m taustalannn hizmetinden yararlanmasn teklif edeceim ve bu ehri vnlecek bir yer haline sokacaz." "Daha ok baheye ihtiyalar var," dedi Legolas. "Evler l ve burada yeerip de halinden memnun olan ok az ey var. Eer Aragorn layk olduu mevkie eriirse Orman halk ona ark syleyen kular ve lmeyen aalar getirecek." Sonunda Prens tmrartU'in yanna vardlar; Legolas prense bakarak yerlere kadar eildi; nk karsnda damarlarnda gerekten de elf kan tayaa biri olduunu grmt. "Selam sana beyim!" dedi. "Nimrodel halk Lrien ormanlarndan ayrlal ok oldu ama anlalan hepsi Amroth'un limanndan denizi aarak batya gitmemi." "Byle deniyor benim lkemin irfan kitaplarnda da," dedi Prens; KRALIN DN "yine de unutulmu yllardan beri oralarda zarif halktan kimse grlm deil. Ve imdi burada, zntler ve savan ortasnda onlardan birini grdm iin hayretler iindeyim. Ne aryorsunuz burada?" "Ben, Mithrandir ile birlikte tmladris'ten yola kan Dokuz Yolar-kada'ndan biriyim," dedi Legolas; "ve dostum olan bu cce ile birlikte Hkmdar Aragorn'la geldik. Ama imdi bize sylendiine gre sizin gzetiminiz altnda olan arkadalarmz Meriadoc ile Peregrin'i grmeyi arzuluyoruz." "Onlar ifa Evleri'nde bulabilirsiniz; sizi oraya ben gtrrm," dedi tmrahil. "Bizi oraya gtrecek birini bulmanz yeterlidir beyim," dedi Legolas. "nk Aragorn size u mesaj yollad. Bu vakitte tekrar e-hir'e girmek istemiyor. Yine de komutanlarn bir an nce toplant yapmas gerekiyor; sizin ve Rohan'l Eomer'in ilk frsatta onun adrna gitmenizi rica ediyor. Mithrandir oraya gitti bile." "Geleceiz," dedi Imrahil; saygl szlerle birbirlerinden ayrldlar. "O insanlarn adil bir hkmdar ve byk bir komutan," dedi Legolas. "Eer snd bu gnlerde byle adamlara sahipse, Gondor'un ykselme gnlerinde ihtiam ok byk olmal." "Ve belli ki iyi ta iilii eskiye ait ve ehir ilk ina edilirken ya-plm," dedi Gimli. "insanlarn

baladklar btn iler byledir: Ya baharda don olur, ya da yazn samyeli eser ve onlar da szlerinde duramaz." "Yine de tohumlar pek yabana gitmez," dedi Legolas. "Ve hi umulmadk bir zamanda ve zeminde yeermek iin tozun, kfn iinde gizlenirler, insanlarn yaptklar bizden daha ok yaayacak Gimli." . "Yine de sonunda 'kcke'lcrdcn baka bir ey olmayacak tahtni-nimce," dedi cce. "Bu sorunun cevabn elfler bilmiyor," dedi Legolas. Bu szle birlikte prensin hizmetkr gelerek onlar ifa Evleri'ne gtrd; orada arkadalarn bahede buldular; kavumalar ok neeli oldu. Bir sre iin ehir'in yksek ve rzgrl dairelerinde, sabahn altnda huzur ve skn dolu ksa bir zaman boyu konutular, yrdler. Sonra Merry yorulunca, arkasnda ifa Evleri bulunan imenlerin kenarndaki surlara giderek orada oturdular; nlerinde, gneyde tza163 SON MZAKERE a, Legolas'n bile gr alannn dna, Lebennin'in ve Gney Ithili-en'in engin kumsallarna ve yeil pusuna doru aktka gnete prldayan Anduin vard. Dierleri konuurken Legolas sessizlemi, gnee doru bakyordu; baktka Nehir'den yukan kanat rpan beyaz deniz kularn grd. "Bakn!" diye bard. "Martlar! Karann ok ilerine kadar umular. Benim iin hayret verici bir ey; gnlm huzursuz ediyorlar. Btn hayatm boyunca, Pelargir'e vanncaya kadar onlarla hi karlamamtm; orada da gemilerin savana doru giderken onlarn lklarn havada duymutum. Sonra kprdamadan durmutum Orta Dnya'daki sava unutarak; nk onlarn o szlanan sesleri banaDe-niz'i anlatmt. Deniz! Heyhat! Henz denizi grmedim. Fakat benim soyumdan gelen herkesin gnlnde, derinlerde bir yerde deniz hasreti vardr ve bunu harekete geirmek de ok tehlikelidir. Eyvah ki eyvah martlara! Artk ne kayn, ne karaaa altnda huzur bulamam." "Byle deme!" dedi Gimli. "Daha Orta Dnya'da grecek saysz ey, yapacak byk iler var. Ama btn zarif halk Limanlar'a giderse, burada kalmaya mecbur olanlar iin ok skc bir dnya olur bu." "Hem skc, hem kasvetli olur gerekten de!" dedi Merry. "Limanlar'a gitmemelisin Legolas. Her zaman iin sana ihtiyac olan halklar bulunacaktr bykl kkl, hatta Gimli gibi birka bilge cce bile... En azndan yle olacan umuyorum. Yine de bu savan en kt ksmnn daha balamadn hissediyorum. Sonulanm olmasn, iyi sonulanm olmasn o kadar ok isterdim ki!" "Bu kadar karamsar olma!" dedi Pippin. "Gne parlyor ve burada en az bir iki gn birlikteyiz. Ben sizin hakknzda daha ok eyler duymak istiyorum. Haydi Gimli! Legolas'la sen, Yolgezer'le yaptnz o garip yolculua en azndan on kere deinmisinizdir sabahtan beri. Ama bu konuda bana hibir ey anlatmadnz." "Gne burada parlyor olabilir," dedi Gimli, "ama o yolla ilgili yle anlarm var ki karanlklardan kartp hatrlamak istemiyorum. Eer nmde ne olduunu bilseydim, hibir dostluk uruna llerin Yolu'nu tutmazdm." "llerin Yolu mu?" dedi Pippin. "Aragorn'un da bunu sylediini duydum ve ne demek istiyor diye merak ettim. Bize biraz daha bir eyler anlatamaz msnz?" "isteyerek deil ama," dedi Gimli. "nk o yol zerinde ok SON MZAKERE 165 164 KRALIN DN utan duydum: Ben, kendini insanlardan daha sert ve yer altnda btn elflerden daha dayankl sanan Glin'in olu Gimli. Fakat her ikisinin de doruluunu kantlayamadm; ancak

Aragorn'un iradesiyle kalabildim yolda." "Ve ona duyduun sevgiyle ayn zamanda," dedi Legolas. "nk onu tanyan herkes onu kendine gre seviyor; hatta o souk Rohirrim kz bile. Biz Dunharrow'dan ayrlmadan, sen oraya gelmeden nceki sabahn erken vaktiydi Merry ve halkn zerinde yle bir korku vard ki kimse bizim ayrlmz seyredemedi, imdi aadaki Ev'de yaral yatan Eowyn Hanm'dan baka. Ayrlrken byk keder yaand, seyrederken ok mteessir oldum." "Heyhat! Ben sadece kendim iin hisleniyordum," dedi Gimli. "Yo! O yolculuk hakknda konumayacam." Sessizleti; fakat Pippin ile Merry bir eyler renmek iin o kadar hevesliydiler ki sonunda Legolas: "Huzur bulmanz iin yeterince ey anlatacam; nk ben deheti hissetmedim, onlar gsz ve zayf addettiim iin insanlarn glgelerinden korkmadm," dedi. Sonra abuk abuk dalarn altndaki hayaletli yolu, Erech'teki randevuyu, oradan Anduin zerinde Pelargir'e yaptklar doksan ve fersahlk byk yolculuu anlatt. "Drt gn ve geceyi aan bir sre boyunca yolculuk yaptk Kara Ta'tan," dedi. "Ve o da ne! Mordor'un karanl iinde midim artt; nk o karanlk iinde Glge Ordu gitgide gleniyor, baklmayacak kadar korkunlayor gibiydi. Kimisinin ata bindiini, kimisinin yrdn ama yine de hepsinin ayn hzda ilerlediklerini grdm. Sessizdiler ama gzlerinde bir prlt vard. Lamedon tepelerinde bizim atlarmza yetitiler, etrafmz evirdiler ve eer Aragorn men etmeseydi bizi geip gideceklerdi de. "Onun emriyle geri kaldlar, 'insanlarn glgeleri bile onun iradesine boyun eiyor,' diye dndm kendi kendime. 'Ona yardmc olabilirler!1 "Ikl bir gn devam ettik yolumuza, sonra afaksz gn geldi, biz yine yolumuza devam ettik ve Ciril ile Ringl'yu getik; sonra nc gn Gilrain'in aznn biraz zerindeki Linhir'e vardk. Ve burada La-medon'lular, nehir yukar gelmi olan Umbar ve Harad'n zalim halk ile ekiiyorlard nehir geitlerini korumak iin. Fakat hem dmanlar hem de geitleri koruyanlar biz gelince, llerin Kral zerimize geliyor diye katlar. Sadece Lamedon Hkmdar Angbor tahamml edebildi bize; ve Aragorf kendisine, eer cesaret edebilirlerse, Gri Ordu geip gittikten sonra halkn toplayp arkasndan gelmesini emretti. "'Pelagir'de Isildur'un Varisi'nin size ihtiyac olacak,' dedi. "Bylece, Mordor'un mttefiklerini bozguna uratarak, nmzden srerek Gilrain'i getik; sonra biraz dinlendik. Fakat ksa bir sre sonra Aragorn ayaa kalkarak yle dedi: ite! Minas Tirith'e saldrld bile. Yardmna koamadan dmesinden korkuyorum.' Bylece gece geip gitmeden yeniden atlarmza binerek, atlarmzn tahamml edebildii en byk hzla Lebennin ovalarndan getik." Legolas durarak iini geirdi ve gzlerini gneye doru evirerek hafife ark syledi: Celos'tan Erui'ye gm akar rmaklar Lebennin'in yeil krlarnda! Uzun olur otlar. Denizden esen rzgrda Salnr ak zambaklar, Mallos ve alfrin'den dklm altn ngraklar alar Lebinnin'in yeil krlarnda! Denizden esen rzgrda! "Yeildir o krlar halkmn arklarnda; fakat biz geerken karanlktlar, nmzdeki siyahlkta gri, orak topraklar vard. Ve o engin arazi zerinde, otlan ve iekleri, hi dikkat etmeden ezerek, sonunda Ulu Nehir'in ac nihayetine varncaya kadar dmanlarmz bir gn ve bir gece boyu avladk. "O zaman Deniz'e yaklatmz gnlden hissettim; nk karanlkta su engin duruyordu ve saylamayacak kadar ok deniz kuu kylarnda lk atyordu. Ah o martlarn szlan! Hanm bana onlara dikkat etmem gerektiini sylememi miydi? Ve artk onlar unutamyorum." "Bana soracak olursanz, ben onlara hi kulak asmadm bile," dedi Gimli; "nk o zaman, sonunda ciddi olarak savaa varmtk. Orada Pelargir'de Umbar'n ana filosu duruyordu: Elli byk gemi ve saysz kk tekne. Peine dtmz dmann ou limanlara bizden

nce vard ve korkularn da yanlarnda gtrd; gemilerin bazilan Ne-hir'den aa doru kap uzak sahile varmak iin yola koyuldu; kk teknelerin ou tututuruldu. Fakat artk kyya kadar kovalanm olan Haradrim skp kalm ve aresizlik iinde deliye dnmt; bize baktklarnda gldler nk hl ok byk bir orduydular. 167 SON MZAKERE 166 KRALIN DN "Fakat Aragorn durarak yksek sesle haykrd: 'imdi gelin! Kara Ta'n adna aryorum sizi!' Ve aniden, en arkada kalm olan Glge Ordu gri bir sel gibi geldi ve nndeki her eyi sprd. Uzaktan lklar, belli belirsiz ten borular ve bir mrlt, sanki uzaktaki saysz sesten geliyormu gibi bir mrlt duydum: ok eskiden kalma unutulmu bir muharebenin yanks gibi. Soluk kllar ekildi; ama bu kllarn hl ie yarayp yaramadklarn bilmiyorum, nk l-ler'in artk korkudan baka bir silaha ihtiyalar yoktu. Kimse onlara kar koyamazd. "Kydaki btn gemilere ktlar; sonra suyun zerinden akta demirli olan gemilere gittiler; gemiciler, kreklere zincirlenmi kleler hari, korkudan delirmi gibi gvertelerden aa atlyorlard. Kaan dmanlarmz arasndan umursamazca yrdk, onlar yapraklar gibi srkledik kyya varncaya kadar. Sonra kalan her byk gemi iin Aragorn bir Dnedain yollad, onlar gemide bulunan tutsaklar avuttular; korkularn bir yana atmalarn, artk zgr olduklarn sylediler. "O karanlk gn bitmeden bize kar koyacak hi dman kalmamt; hepsi ya boulmu ya da kendi lkelerini yayan bulabilecekleri umuduyla gneye kamlard. Mordor'un planlarnn byle korkularn ve karanlklarn hayaletleri tarafndan bozulmas bana hem ok tuhaf, hem de harika geldi. Kendi silahyla vurulmutu!" "Tuhaf gerekten de," dedi Legolas. "Tam o saatte Aragorn'a bakarak, eer Yzk' kendisine alkoysayd ne kadar ulu ve ne kadar korkun bir Hkmdar olurdu diye dndm. Mordor bou bouna korkmuyor ondan. Fakat onun ruhu, Sauron'un anlayabileceinden ok daha soylu; nk o Lthien'in ocuu deil mi? O soy hi yok olmayacak, yllar saylmayacak kadar uzasa da." "Byle kehanetler ccelerin gr menzillerinin dnda kalyor," dedi Gimli. "Fakat gerekten ok kudretliydi Aragorn o gn. Bir grseydiniz! Btn kara filo avucunun iindeydi; kendisi iin en byk gemiyi seti ve gemiye kt. Sonra dmandan ele geen btn borazanlar ttrtt ve Glge Ordu kyya ekildi. Orada sessizce, yanan gemilerin ltsn yakalayan gzlerindeki kzl k hari belli belirsiz durdular. Aragorn yksek sesle l Insanlar'la konutu ve yle seslendi: "'imdi Isildur'un Varisi'nin szlerini dinleyin! Sznz yerine getirdiniz. Dnn artk ve vadiyi bir daha hi rahatsz etmeyin! Ayrln ve huzur bulun!' "Bunun zerine llerin Kral ordunun nne kt, mzran krarak yere att. Sonra eilerek selam verdi ve arkasn dnd; btn gri ordu hzla hareket ederek an bir rzgrla dalan gri bir sis gibi yok oldu. Bana bir uykudan uyanyormuum gibi geldi. "O gece, dierleri alrken biz dinlendik. nk serbest braklan bir sr tutsak ve Gondor'a yaplan saldrlar srasnda yakalanp esir edilmi bir sr adam vard; sonra ksa srede Lebennin ve Ethir' den bir sr adam kagelip topland; Lamedon'lu Angbor da bir araya toplayabildii kadar atlyla geldi. Artk ller'in korkusunu stlerinden atm olduklarndan bize yardm etmek ve tsildur'un Varisi'ni grmek iin geldiler; nk o ismin sylentisi karanlkta yangn gibi yaylmt. "Bu da hemen hemen bizim ykmzn sonu oluyor. nk btn o akam ve gece boyunca birok gemi hazrlanaak mrettabat bindirildi; filo sabah yola kt. imdi ok gemi gibi geliyor ama dnden nceki gnn sabahyd, Dunharrow'dan kmzn altnc sabah. Ama

yine de Aragorn hl ok ge olmasndan korkuyordu. "Talargir'den Harlond'daki iskelelere krk ve iki fersah var,' dedi. 'Yine de yarna kadar Harlond'a varmamz gerek yoksa tamamen kaybederiz.' "Krekler artk zgr insanlar tarafndan ekiliyordu ve insanca abalyorlard; yine de Ulu Nehir'i yava yava getik nk akntya kar gitmeye abalyorduk, Gney'de aknt ok hzl olmad halde rzgr bize yardmc deildi. Eer Legolas aniden glmeseydi limanlarda kazandmz zafere ramen gnlm ok ar olacakt. '"Sakalnla ok yaa Durin'in olu!' dedi. 'nk yl denmiti: mit doar genellikle, her ey mitsizletiinde ' Fakat uzaktan ne gibi bir mit grdn sylemiyordu. Gece geldiinde karanl derinletirmekten baka bir ie yaramad; gnllerimiz kor gibiydi nk Kuzey'de bulutlarn altnda kzl bir parlaklk gryorduk ve Aragorn yle demiti: 'Minas Tirith yanyor' "Fakat geceyars gerekten de midimiz yeniden belirdi. Ethir'in deniz ustas adamlar, gneye doru bakarak Deniz'den esen serin bir rzgrla gelen bir deiiklikten sz ettiler. Gn ermeden ok nce direkli gemiler yelkenlerini at ve hzmz artt, ta ki afak vakti pruva-lardaki kpkleri aklatrncaya kadar. Ve bylece, sizin de bildiiniz gibi sabahn nc saatinde mutedil bir rzgrla, rts alm G168 169 SON MZAKERE KRALIN DN ne altnda geldik ve savata byk sancamz atk. Bu ok byk bir gn, ok byk bir saatti, bundan sonra ne olursa olsun." "Arkasndan ne gelirse gelsin byk olaylarn ehemmiyetini azaltmaz," dedi Legolas. "Bu konuda, gelecek gnlerde arklar yakp syleyecek kimse kalmasa bile Gondor'da, llerin Yolu'ndan gemek byk bir olayd." "Ve kalmayabilir de," dedi Gimli. "nk Aragorn ile Gandalf in yzleri ask. Orada, aadaki o adrlarda ne gibi bir fikir alveriinde bulunuyorlar ok merak ediyorum. Bana soracak olursanz, Merry gibi ben de, zaferimizle savan bitmi olmasn dilerdim. Yine de bundan sonra her ne yaplacaksa. Yalnz Da'n halknn erefi iin, onda bir rolm olmasn isterim." "Ve ben de Byk Orman'n halk adna," dedi Legolas, "ve Ak Aa'n Hkmdan'na olan sevgimden dolay." Bunun zerine arkadalar sessizleti ama bir sre orada, o yksek yerde, Komutanlar aada tartrken her biri kendi dncelerine dalm halde oturdu. Prens tmrahil Legolas ile Gimli'den ayrldktan sonra hemen Eo-mer'i artt; Gmer de ortunla birlikte ehir'den aaya indi ve Ara-gorn'un sava alanna, Kral Thdoden'in dm olduu yere yakn bir yere kurulmu adrlarna gittiler. Ve burada Gandalf, Aragorn ve Elrond'un oullaryla fikir alveriinde bulundular. "Efendiler," dedi Gandalf, "Gondor'un Vekilharc'nn lmeden nceki son szlerini dinleyin: Pelennor ovalarnda bir gn iin zafer kazanabilirsiniz ama artk uyanm olan G'e kar bir zafer kazanmak mmkn deildir. Ben, onun yapm olduu gibi mitsizlie kaplmanz sylemiyorum size, ama bu szlerdeki gerekler hakknda dnmenizi istiyorum. "Gren Talar yalan sylemez; Barad-dr Hkmdar bile bunu yaptramaz. Belki, kendi iradesiyle daha zayf akllarca grlmesi gerekenleri seebilir veya onlarn grdklerini yanl anlamalarna neden olabilir. Her eye ramen Denethor, Mordor'da kendisine kar hazrlanan ve hazrlanmaya devam eden.byk gleri grnce gerekleri grm oldu. "ilk byk saldry karlamaya ancak yetti gcmz, ikincisi daha byk olacaktr. Bu sava iin, Denethor'un da sezmi olduu gibi, kesin bir mit yok o halde. Zaferi silahla kazanamayz^ burada oturup btn kuatmalara dayanabilsek veya Nehir'in gerisine baskn yapmak iin yrsek bile. Ktler arasnda bir seim yapmanz lazm; ve akl- selim daha nce yapm olduunuz gibi

salam yerleri daha da kuvvetlendirmenizi ve burada hcumu beklemenizi emreder; nk ancak bylelikle sonumuzun biraz gecikmesi salanabilir." "O halde bizim Minas Tirith'e, Dol Amroth'a veya Dunharrovv'a ekilip orada, dalgalarn gelip kumdan kalelerini ykmasn bekleyen ocuklar gibi beklememizi mi neriyorsunuz?" dedi tmrahil. "Bu yeni bir nasihat olmazd," dedi Gandalf. "Denethor zamannda bu ve bunun gibi eyler yapmadnz m hep? Lkin hayr! Ben bunun akl- selim olduunu syledim. Ben akl- selim nermiyorum. Size zaferin silahlarla kazanlamayacan syledim. Ben hl bir zafer olacan mit ediyorum ama silahlarla deil. nk tam bu tedbirlerin ortasnda ortaya Barad-dr'un temelini oluturan ve Sauron'un btn midi olan G Yz kyor. "Bu ey hakknda efendiler, hem bizim hem de Sauron'un iinde bulunduumuz kt durumu kavrayacak kadar bilgisi var hepinizin. Eer onu yeniden ele geirirse sizin btn yiitlikleriniz boa gider ve onun zaferi hem hzlanr hem de mkemmel olur: O kadar mkemmel olur ki, bu dnya ayaktayken kimse bu zaferin nihayetini gremez. Eer bu ey yok edilirse, o zaman o decektir; o kadar aaya decektir ki kimse bir daha onun yeniden dorulusunu gremeyecektir. nk balangcnda kendisi iin tabii olan gcn en mkemmel ksmn kaybetmi olacak ve o gle yaplm veya balam olan her ey ufalanacak, o sonsuza kadar sakat kalp kendi kendini glgelerde kemiren nemsiz bir ruh halini alacak, ama bir daha ne byyebilecek ne de bir biimi olacaktr. Ve bylece bu dnyann byk bir ktl ortadan kaldrlm olacak. "Gelebilecek baka ktlkler de var; nk Sauron kendisi de bir hizmetkr veya gizli bir casustan baka bir ey deildi. Yine de dnyann btn gelgitlerine hkim olmak deil bizim rolmz; bizim rolmz iine braklm olduumuz yllan skntdan kurtarmak iin elimizden geleni yapmak, bizden sonra yaayanlar ilemek iin temiz bir toprak bulabilsinler diye bildiimiz tarlalardaki ktl kknden skp atmak. Ama onlarn ne bulacaklar bizim hkmmze bal deil. "imdi, Sauron btn bunlar ve kaybetmi olduu bu kymetli eyin yeniden bulunmu olduunu biliyor; ama henz nerede olduunu 171 170 KRALIN DN bilmiyor, ya da umarm yledir O yzden u anda byk bir kuku iinde nk eer bu eyi biz bulmu olsaydk, aramzda onu kullanabilecek gce sahip bazlamz var Bunu da biliyor o nk Ara gorn, senin kendini Orthanc Ta ile ona gsterdiim tahmin etmekte haklym deil m"7" Borukentten atm srmeden nce yle yapmtm diye cevap verdi Aragorn Zamann geldiine ve Ta'n da sadece bu maksatla bana ulam olduuna kanaat getirmitim O zamanlar Yzk Tay cs, Rauros tan douya gdel on gn olmutu ve Sauron un Gz, di ye dnmtm, kendi lkesinden uzaklara evnlmel Kule'sne dndnden ben ok nadiren ona meydan okuyan olmutu Geri cevap vermek iin bu kadar abuk bir saldrda bulunacan nceden tahmin edebilmi olsaydm, belki kendimi gstermeye cret etmezdim Szn yardmnza gelebilmem iin ucu ucuna zamanm oldu " 'Fakat bu nasl olur"7' diye sordu Gmer "Her ey bouna, diyorsunuz eer Yuzuk'u ele geirirse Eer yzk bzdeyse neden bize saldrmann bouna olduunu dnmesin17" 'Henz emin deil," dedi Gandalf, ' ve sonra bizim yaptmz gibi, dmanlar kendilerini emniyete alncaya kadar bekleyerek oluturmad gcn Ayrca biz de onu tm gcyle kullanmasn bir gnde renemezdik Gerekten de o sadece tek bir k tarafndan kullanlabilir, birka k tarafndan deil, o da aramzdaki byklerden b-rnn kendisini hkim klp dierlerini susturaca bir didime zaman n kollayacak yle bir zamanda Yzk ona yardmc olabilir, eer derhal hareket edebilirse 'Kolluyor ok ey gryor ve ok ey duyuyor Nazgller hl ortalkta Gne domadan nce bu alann zerinden getiler, geri yorgun ve uykuda kiilerin ok az onlar fark etti iaretlen okuyor Onu yeniden yapt hazmeden mahrum eden Kl, bizim lehimize donen kaderin arklar ve ilk saldrsnda beklenmedik bir yenilgi, byk komutannn olumu "Biz burda konuurken bile onun kukusu artyor Gz u anda, hareket eden butun dier

eylere kar kor, butun gcyle bize doru donuyor Yan gzn bizden ayrmamasn salamamz lazm Butun midimiz orada Benim dm udur bu durumda Yzk bizde deil Ya byk bir ariflik ya da byk bir ahmaklk sonucu yok edilmesi m yolland, o bizi yok etmesin diye Yzk olmazsa onun gu cunu, sadece g ile yenemeyz Fakat her ne pahasna olursa olsun SON MZAKERE Goz'u kendisine ynelen gerek tehditten uzak tutmalyz Zaferi silahlarla kazanamayz ama silahlarla Yzk Taycs'na tek bir ans o tanyabiliriz, az bir ihtimal de olsa "Aragorn'un balatm olduu gibi devam etmeliyiz Sauron'u son at m zorlamalyz Gzh kuvvetim ortaya kartmalyz ki bylece o da topraklarn boaltsn Onu karlamak m bir an nce yrye gemeliyiz Onun dilen zerimize kapansa bile kendimizi yem yapmalyz mitle ve agzllkle o yemi yutacak, nk bylesi bir crette yeni Yzk Efends'nn gururunu grecek Ve yle diyecek' 'Demek yle1 Boynunu ok abuk ve ok lenye uzatt Brakaym gelsin de onu kaamayaca bir tuzaa duureym Orada onu ezenm, onun kstahlkla ele geirmi olduu ey yeniden, sonsuza kadar benim olacak' "O tuzaa gzlerimizi drt ap girmeliyiz, cesaretle ama kendimiz m pek bir ey ummadan nk efendiler, biz kendimiz, yaayan topraklardan ok uzakta bir yerde, kara bir savan iinde tamamen yok olabiliriz, bylece Barad-dr yklsa bile, yeni bir a grecek kadar yaamayabiliriz Ama bu, kanaatimce, bizim grevimiz. Yine de, bou bouna yok olmaktan ve olurken yem bir an hibir zaman balamayacan bilmekten daha iyidir bu, eer burada oturur-sak bamza gelecek olan da budur " Bir sure iin sessiz durdular Sonunda Aragorn konutu "Baladm gibi devam edeceim In tam kysna, mit ile mitsizliin karde olduklan yere geldik Sendelemek dmek anlamna gelir. Gelin hibirimiz, sonunda Sauron a kar olan uzun gayretlerinin snanma vakti gelen Gandalf m nashatlarna kar kmayalm Eer o olmasayd her ey oktan yitip gitmiti En azndan ben imdilik insanlar ynetmek m bir talepte bulunmuyorum Dierleri diledikleri seimi yapsnlar" Bunun uzenne yle dedi Elrohr 'Kuzey den bu gaye ile geldik ve pederimiz Elrond'dan da ayn tlen getirdik Gen dnmeyeceiz " "Bana gelince," dedi Gmer, "bu derin konular hakknda benim ok az bilgim var, ama bilgiye ihtiyacm da yok Dostum Aragorn benim ve halkmn imdadna yetiti, ne zaman isterse ben de onun yardmna giderim, bunu biliyorum ve bu bana yetiyor Gideceim " "Bense," dedi Imrahl, "ben Hkmdar Aragorn'u, tab olduum 173 172 KRALIN DN hkmdamn olarak addediyorum, kendisi bunu talep etse de etmese de. Onun ricas benim iin emirdir. Ben de gideceim. Yine de bir sre iin Gondor Vekilharc'nn yerine bakyorum, o yzden ncelikle onun halkn dnmek benim ilk grevimdir. Akl- selime de biraz hak tannmal, tster iyi, ister kt her trl ihtimale kar hazrlanmamz icap eder. Bakarsnz zaferi biz kazanrz ve bu konuda hl bir mit varken Gondor korunmaf. Arkamzdan harabe haline sokulmu bir ehir'e ve tahrip edilmi topraklara zafer kazanm olarak dnmek istemem. Rohirrim'den kuzey cenahta hl savamam bir ordu olduunu reniyoruz." "Bu doru," dedi Gandalf. "Size btn ehir'i savunmasz brakmanz tlemiyorum. Aslnda douya ynlendireceimiz gcn, bir sava balatacak kadar byk olmas yeterli, Mordor'a ciddi bir saldrda bulunacak gte olmasna gerek yok. En ksa zamanda harekete gemesi gerek. O yzden komutanlara unu soruyorum: En kt ihtimalle iki gn iinde ne byklkte bir g toplayp yola kartabiliriz? Ve bunlarn, iinde bulunduklar tehlikeyi bilen, gitmeye kendiliklerinden gnll, dayankl adamlar olmalar gerek." "Hepsi yorgun ve ounun hafif olsun acl olsun, yaralar var," dedi Eomer. "Atlarmzn ounu kaybetmi olmann acsn da ekiyoruz ve bu katlanmas zor bir durum. Eer ksa bir sre sonra hareket edeceksek, iki bin adam toplamay bile mit edemem ama en az bir o kadarn ehri savunmak iin brakabilirim." "Sadece bu cephede savaanlar hesaba katmak zorunda deiliz," dedi Aragorn. "Kylar

temizlendii iin Gney topraklarndan yeni kuvvetler yoldadr, iki gn nce drt bin kiiyi Pelargir'den, Lossar-nach zerinden yola karttm; Korkusuz Angbor da onlarla birlikte o geliyor. Eer iki gn sonra yola kacaksak biz ayrlmadan onlar buraya gelmi olur. stelik ok daha fazlas, bulabildikleri teknelerle beni izleme emri aldlar; bu rzgrla ksa bir sre sonra burada olurlar, aslnda daha imdiden birka gemi Harlond'a vard bile. Kanaatimce yedi bin atl ve yaya kartabiliriz yola ve buna ramen ehir'i saldr balad zamandan daha iyi bir mdafaa ile brakm oluruz." "Cmlekaps ykld," dedi Imrahil, "onu yeniden yapacak ve yerine yerletirecek hner kimde?" "Din Krall'nda, Erebor'da byle bir hner mevcut," dedi Aragorn, "ve eer btn mitlerimiz boa kmazsa zamanla G16in olu Gimli'yi Da'n ustalarn armas iin yollanr. Fakat insanlar kaSON MZAKERE plardan daha nemli ve eer onlar terk ederse Dman'a hibir kap dayanmaz." Bu beylerin mzakeresinin sonu olmutu: O gnden sonraki ikinci gnn sabahnda, eer bir araya getirebilirlerse yedi bin kiilik bir gle yola kacaklard; gitmeleri gereken topraklarn ktl yznden bu gcn byk bir blm piyade olacakt. Aragorn Gney'den iki bin kii toplamaya alacakt; ama tmrahil bin be yz; Gmer atsz kalm ama kendileri son derece kymetli sava olan be yz Rohirrim'i bir araya getirecek, be yz atlya da kendi kumanda edecekti; ayrca aralarnda Dnedain ile birlikte Elrond'un oullarnn ve Dol Amroth'un svarilerinin bulunduu atl be yz kiilik bir blk daha oluturulacakt: Hepsi toplam alt bin piyade ve bin atl demek oluyordu. Fakat Rohirrim'in atl kalan ve savaabilen ana gc, Elfmiferi'nin kumandas altndaki bin kiilik bir g Annen' de bulunan dmana kar Bat Yolu'nu bekleyeceklerdi. Hzl srcler hemen kuzey taraflarndan, Osgiliath'n dousundan ve Minas Morgul'a giden yoldan haber toplamak iin yola koyuldular. Btn glerini hesaplayp, yapacaklar yolculuklar ve seecekleri yollar hakknda dndkten sonra mrahil aniden bir kahkaha att. "Muhakkak," diye haykrd, "bu btn Gondor tarihindeki en byk latifedir: Dalara ve Kara lke'nin devrilmez kapsna saldrmak iin yedi bin kiiyle, yani ancak onun ykseli devirlerinde kulland nc kolu kadar bir kalabalkla yola koyulalm! Bir ocuk da zrhlara brnm bir silahre yeil st aacndan yay ve okuyla ancak byle kafa tutabilirdi! Eer Karanlklar Efendisi, senin dediin kadar ok ey biliyorsa Mithrandir, korkacana tebessm edip de kendisini sokmak isteyen bir sinee yapaca gibi sere parmayla ezmez mi bizi?" "Hayr, sinei tuzaa drp inesini almaya alacaktr," dedi Gandalf. "Ve aramzda her biri bin zrhl silahre bedel bir sr isim var. Hayr, glmsemeyecek." "Biz de yle," dedi Aragorn. "Eer bu bir latifeyse bile glnmeyecek kadar ac bir latife. Yo, ok zor bir durumda yaplan son hamle bu; ya o taraf ya da bu taraf iin oyunun sonunu getirecek." Sonra Andril'i ekip prl pnl parlarken gnee doru tuttu. "Son sava olup bitinceye kadar sen tekrar knna girmeyeceksin," dedi. BLG PAYLAMAKLA OALIR (.......................KENDER...................) KRALIN DN mis, ekilsizlemi, kimi zalimce kesilip biilmiti ama yine de ou kendini belli eden zelliklerini tayordu ve sanki ac ekerek lmlerdi; her biri Kapaksz Gz iaretiyle dvmelenmiti. Fakat istedikleri kadar ekilleri bozulmu ve aalanm olsunlar, bylelikle, insanlar bu yolla bir kez daha bir zamanlar batan aa silahlarla marurca yryen, tarlalar sren veya tepelerdeki yeil vadilerinden bayram gnleri iin aalara inen tandklar birini grm oluyorlard. Bou bouna sallyorlard yumruklarn Cmlekaps'nn nnde kaynaan acmasz dmanlarna. Lanetlere kulak astklar, Batl insanlarn dillerinden anladklar yoktu; kaba sesleriyle hayvanlar veya le kargalar gibi lklar atyorlard. Fakat ksa bir sre sonra ayaa kalkp Mordor ordularna kar koyabilecek yree sahip ok az kii kalmt. nk

alktan daha tez bir silah vard Karanlk Kule'nin Efendisi'nin: Korku ve mitsizlik. Nazgl bir kez daha geldi; artk Karanlklar Efendisi byd ve btn gcn ortaya dkt iin, sadece onun iradesini ve garazn syleyen sesleri ktlk ve dehet doluydu. l insanlarla karnlarn doyurmay uman akbabalar gibi durmadan dndler durdular ehir'in zerinde. Hem gr, hem de at menzili dnda uuyorlard ama varlktan hep oradayd, lmcl sesleri havay yrtyordu. Gitgide daha da dayanlmaz bir hal aldlar her yeni lkla. Sonunda, en yiit adamlar bile gizli tehlike zerlerinden geerken kendilerini yere atmaya baladlar; veya zihinlerine bir karanlk basar, artk sava hakknda dnemez olup da sadece gizlenmeyi, emekleyip bir yere sinmeyi ve lm dnr hale gelirken silahlar sinirleri boalm ellerinden dyor, ylece dikilip kalyorlard. Btn o kara gn boyunca Faramir, aresiz bir ate iinde rpnarak Ak Kule'deki odada yata zerinde yatt; lyor, dedi biri, ksa sre sonra surlardakj ve sokaklardaki adamlarn hepsi "lyor" diyorlard. Babas yannda oturuyor, hibir ey sylemiyor ama seyrediyor ve artk savunma konusuna hi aldr etmiyordu. Bylesine karanlk saatlerin varln hi bilmemiti Pippin, Uruk-hai'nin penelenndeyken bile. Hkmdar'n hizmetinde beklemekti onun grevi ve bekliyordu da, ama grne gre onu, kendi korkularn elinden geldiince bastnrken, aydnlatlmam odann kapsnn yannda ayakta unutmulard. Ve bakarken ona yle geldi ki Denethor sanki gzleri nnde gitgide yalanyordu; sanki o marur iradesini GONDOR KUATMASI bir ey kapatvermi, kat akl yenilmiti Elem yapmt bunu, belki bir de vicdan azab. O acmasz yzde gzyalar gryordu; bu hiddetten daha dayanlmazd. "Alamayn beyim," diye kekeledi. "Belki de iyileir. Gandalfa sordunuz mu?" "Beni byclerle avutma!" dedi Denethor. "Ahman umudu suya dt. Dman onu buldu, artk gc artyor; dncelerimizi teker teker biliyor, ne yaparsak yapalm bouna. "Olumu nankrce, kutsamadan gereksiz bir tehlikeye yolladm; ve ite burada damarlarnda zehirle yatyor artk. Yo, yo, artk savata ne olursa olsun benim soyum tkeniyor; Vekilharlar Slalesi dahi baaramad. Tepelerde hrsz gibi saklanan insanlann krallarndan ka-lanlan da kt insanlar ynetecek ta ki birer birer avlanncaya kadar." Kapya, ehir'in Hkmdan'n aran adamlar dayand. "Hayr, aaya inmeyeceim," dedi. "Olumun yannda kalmalym. Her ey bitmeden nce hl konuma ihtimali var. Fakat buna da bir vakit kalmad. Kimi isterseniz onu izleyin, hatta umutlan suya dm olsa da Gri Aptal' bile izleyebilirsiniz. Ben burada kalacam." Bylece Gondor ehri'nin son savunmasnn kumandasn Gan-dalf almt. Nereye gitse adamlarn yrekleri hafifliyor, kanatl glgelerin hatras siliniyordu. Yorulmak nedir bilmeden gitti geldi Hisar' dan Cmlekaps'na, surlar boyunca kuzeyden gneye; onunla birlikte Dol Amroth Prens'i de gidiyordu, prl prl zrhlar iinde. nk Nmenor soyunu bozulmadan devam ettiren prens ve silanrleri, beyliklerini muhafaza ediyorlard. Onlar gren adamlar yle fslda-yordu: "Ayn eski hikyelerin anlatm olduu gibi; o halkn damarlarnda elf kan var, nk Nimrodel halk bir zamanlar oralarda uzun sre yaamlar." Sonra karanlk iinde biri Nimrodel'in arksndan veya Anduin Vadisi'ne ait, yitip gitmi yllardan gelen dier arklardan birka beyit okuyordu. Yine de onlar uzaklatklarnda glgeler yeniden adamlarn zerine abanyor, yrekleri souyor ve Gondor'un bahadrl kl oluyordu. Ve byle byle, korkularla dolu lo gnden, aresiz gecenin karanlna getiler. Yangn artk ehir'in ilk dairesinde denetimsiz bir ekilde ykseliyordu; d surlardaki garnizonun daha imdiden geri ekilme yollar kesilmiti. Fakat orada, grev yerlerinde kalm olan sadk kiilerin says ok azd; ou ikinci kapnn gerisine kamt. 105 OONDOR KUATMASI 104 KRALIN DN

arpmann ok gerisinde Nehir zerine aceleyle bir kpr kurulmu, btn gn boyunca byk bir sava gc ve malzemesi akmt bu kpr zerinden Sonunda, gecenin yarsnda saldn balad. nc kollar, ate dolu siperler arasnda braklm birok dolambal yoldan geti. Yaklatka uradklar kayb hie sayarak durmadan ilerlediler, hl bir arada, sr gibi okularn menziline girdiler. Fakat artk gerekten de onlara byk bir zarar verebilecek ok az kii kalmt surlarda; geri yangnlarn Gondor'un bir zamanlar vnd cinsten okular iin birok hedefi gzler nne seriyordu. Sonra e-hir'in yiitliinin oktan krlm olduunu fark eden gizli Komutan gcn ortaya koydu. Yava yava, Osgiliath'ta ina edilmi olan kocaman kuatma kuleleri karanln iinden ilerledi. Ak Kule'dek odaya haberciler geldi yine; Pippin onlan ieri ald, nk ok aceleleri vard. Denethor yzn yava yava Faramir'in yznden evirdi ve onlara sessizce bakt. "ehir'in ilk dairesi yanyor beyim," dediler. "Emirleriniz nedir? Hl Hkmdar ve Vekilharsnz. Herkes Mithrandir'i izlemiyor. Adamlar surlardan kap, surlar korumasz brakyor." "Neden? Neden kayor ahmaklar?" dedi Denethor. "Madem eninde sonunda yanacaz bir an nce yanmakta yarar var. enlik ateinize geri dnn! Ben mi? Ben imdi cenazemi yakmak iin hazrlanan odun ynnn zerine gideceim. Kendi ynmn zerine! Denethor ile Faramir'in mezar olmayacak! Mezar yok! Mumyalanm lmn uzun ve yava uykusu yok artk. Bat'dan buraya gemiler gelmeden nceki barbar krallar gibi yanacaz. Bat kaybetti. Gidin geri, yann!" Haberciler selam ve cevap vermeden dnp katlar. Artk Denethor ayaa kalkm ve biraz nce elinde tuttuu Faramir'in ateli elini brakmt. "Yanyor, daha imdiden yanyor," dedi hznle. "Ruhunun evi ufalanyor." Sonra yavaa Pippin'e doru giderek, ona bakt. "Elveda!" dedi. "Elveda Paladin olu Peregrin! Hizmet sren ksa oldu ve artk sonuna yaklayor. Kalan o az sreden de azat ediyorum seni. Git artk verence en uygun ekil naslsa yle l. Ve kiminle istersen onunla 61, hatta ahmakl seni bu lme getirmi olanla bile. Hizmetkrlarm yolla bana ve git. Elveda!" "Ben elveda, demeyeceim beyim," dedi Pippin diz kerek. Sonra aniden yine hobbitvari bir ekilde ayaa kalkt ve yal adamn gzlerinin iine bakt, "izninle ayrlacam beyim," dedi; "nk gerekten de Galdalf grmeyi ok arzu ediyorum. Ama o bir ahmak deildir; onun yaamdan umudu kesilmedike benim lmeye hi niyetim yok. Fakat ne kendi szmden, ne de senin hizmetinden azat edilmek istemiyorum, sen yaadka. Ve en sonunda Hisar'a gelirlerse burada senin yannda bulunmay ve belki de bana verilen silahlan da hak etmeyi dnyorum." "Nasl istersen yle yap Efendi Buukluk," dedi Denethor. "Ama benim hayatm paraland artk. Hizmetkrlarm yolla bana!" Tekrar Faramir'e dnd. Pippin onu brakarak hizmetkrlar ard; hizmetkrlar geldi: Ev halkndan alt adam, gl ve zarif; yine de ar karsnda titriyorlard. Fakat Denethor sakin bir sesle Faramir'in yatann zerine scak rtler rtmelerini ve yata yukar tamalarn buyurdu. Onlar da yle yaptlar, yata kaldrarak odadan karttlar. Yava yava attlar admlarn, ateli adam mmkn olduu kadar az rahatsz etmek iin. Artk iki bklm halde bir bastona dayanan Denethor onlan izledi; en son Pippin gidiyordu. Ak Kule'den kp yrdler; sanki bir cenaze tarm gibi, zerlerinde asl duran bulutun aadan gelen donuk krmz ate taprO-lanyla aydnlatlm olduu karanla doru. Yava yava getiler byk avluyu ve Denethor'un tek bir szyle Kuru Aa'n yannda durdular. Herkes sessizdi, aadaki ehir'deki sava grltleri hari; suyun l dallardan karanlk havuza hznl hznl damlayn duyabiliyorlard. Sonra, nbetinin hayret ve keder dolu baklar altnda Hisar kapsndan geip gittiler. Batya dnUnce sonunda altnc dairenin geri surlanndaki bir kapya vardlar. Fen Hollen deniyordu buraya, nk cenaze dnda hep kapal tutulurdu ve sadece ehir'in Hkmdar veya llerin evlerine bakanlar ve mezarlara yadigrlar getirenler bu yolu kullanabilirdi. Kapnn gerisinde birok kavisle dolanarak aada, Mindolluin'in sarp kayalarnn glgesi altnda Krallarn ve Vekilharlarnn kaanelerinin bulunduu dar bir araziye inen bir yol uzanyordu.

Yolun kenarnda, kk bir evde bir kapc oturuyordu; gzlerinde 106 KRALIN DN 107 GONDOR KUATMASI korku, elinde bir lambayla ilerledi. Hkmdarn buyruuyla kapy at ve sessizce geriye dayad; onlarda kapcnn elinden lambay alarak kapdan getiler. Lamba yla bir saa bir sola sallanan kadim surlar ve yol kenarndan ykselen ok stunlu korkuluklarn arasndan yukar doru trmanan yol karanlkt. Rath Dinen'e yan Sessiz Cadde'ye gelinceye kadar aa, aa doru indike ar ayak sesleri solgun kubbeler, bo salonlar, oktan lm adamlarn suretleri arasnda yanklanp durdu; sonra Vekilharlarn Evi'ne girerek yklerini braktlar. Burada Pippin etrafna huzursuz huzursuz baktka, minik lambann kefenli duvarlarna drd koca glgelerle rtlm gibi duran tonozlu geni bir odada olduunu grd. Mermerden oyulmu bir sr masa dizisi zorlukla seilebiliyordu; her masa zerinde, elleri kavuturulmu, ba taa yaslanm uyuyan ekiller vard. Fakat yaknda duran bir masa bombotu. Denethor'un bir iaretiyle Faramir ile babasn yan yana yatrdlar ve ikisini de tek bir rtyle rttler; sonra da l yatann yannda yas tutan insanlar gibi boyunlar bkk durdular. Sonra Denethor alak sesle konutu. "Biz burada bekleyeceiz," dedi. "Fakat mumyaclara haber yolla-maym. Bize abuk tutuan odun yollayn, etrafmza ve altmza yn. Ve emir verdiimde bir meale atn. Byle yapn ve bir daha benimle konumayn. Elveda!" "izninizle beyim!" dedi Pippin ve dnerek bu lm dolu evden dehet iinde kat. "Zavall Faramir!" diye dnd. "Gandalf bulmalym. Zavall Faramir! Gzyandan ok ilaca ihtiyac olduu kesin. Ah, Gandalf nerede bulacam? lerin sarpa sard yerde herhalde, onun da len ya da ldran birine ayracak zaman olmayacaktr." Kapda, orada nbet beklemek iin kalan hizmetkrlardan birine dnd. "Efendiniz kendinde deil," dedi. "Yava olun! Faramir hayattayken buraya odun getirmeyin! Gandalf gelirceye kadar bir ey yapmayn!" "Minas Tirith'in efendisi kim?" diye cevap verdi adam. "Hkmdar Denethor mu, Gri Gezgin mi?" "Ya Gri Gezgin, ya da hi kimse, grne gre," dedi Pippin; ayaklarnn onu tayabildii hzla geriye, yukar doru dne dne trmanan yola kotu, akn kapcy geerek kapdan kt ve Hisar'n kapsna yaklancaya kadar yoluna devam etti. Kapdan geip giderken nbeti onu selamlad; o zaman Beregond'un sesini tand. "Ne yana kouyorsun Efendi Peregrin?" diye seslendi. "Mithrandir'i bulmaya," diye cevap verdi Pippin. "Hkmdar'n ii acildir ve benim seni oyalamamam gerekir," dedi Beregond; "ama eer mmknse abuk abuk anlat: Neler oluyor? Hkmdarmz nereye gitti? Nbeti imdi devraldm ama onun Kapal Kap'ya doru gittiini duydum; adamlar nnde Faramir'i tayor-larm." "Evet," dedi Pippin, "Sessiz Cadde'ye." Beregond gz yalarn gizlemek iin ban edi. "lyor olduunu sylemilerdi," diye i geirdi, "ld demek." "Hayr," dedi Pippin," daha deil. Ve hl lmnn engellenebileceini zannediyorum. Fakat ehir'in Hkmdar, Beregond, ehri ele gemeden dt. Akln kard, artk tehikeli biri." abuk abuk Denethor'un garip szlerini ve ilerini anlatt. "Hemen Gandalf bulmam gerek." "O halde atmaya inmen lazm." "Biliyorum. Hkmdar bana izin verdi. Fakat Beregond eer elinden gelirse, olacak olan korkun eyleri engelle." "Hkmdar, siyah ve gm giyenlerin kendi emri olmadan grev yerlerinden ayrlmalarna

izin vermez." "Eh o halde Faramir'in yaam ile emirler arasnda bir seim yapman gerekecek," dedi Pippin. "Emirlere gelince, bence muhatabnz bir deli, bir bey deil. Gitmem gerek. Eer gelebilirsem geri dneceim." Komaya devam etti aaya, aaya d ehire doru. Yangndan kaan adamlar onu getiler; onun niformasn gren bir ksm adam dnp ona seslendi ama o hi kulak asmad. Sonunda gerisinde surlar arasnda koca alevlerin ykseldii tkinci Kap'dan gemiti. Yine de ona garip bir biimde sessiz geldi her ey. Ne atmann grlts ve haykrlar, ne de silahlarn akrts duyuluyordu. Sonra aniden korkun bir lk ve byk bir sarsnt ve derin, yankl bir gmbrt duyuldu. Neredeyse onu dizlerine kadar sarsan bir korku ve dehet rzgrna kar koymak iin kendini zorlayarak, Cmlekaps'nn arkasndaki geni bir yere alan keyi dnd Pippin. Orada olduu yere akld kald. Gandalf bulmutu; ama geri ekilip bir glgeye sindi. 108 KRALIN DN 109 GONDOR KUATMASI Gece yarsndan beri byk taarruz devam ediyordu. Davullar gmbrdyordu. Kuzeyden ve gneyden, dman bl zerine dman bl surlara yklenip duruyordu. Dzensiz al kta tpk hareket eden evler gibi grnen kocaman hayvanlar gelmiti; yani Ha-rad'n ateler arasndaki yollardan koskoca kuleler ve makinalar eken mmak'\an. Yine de komutanlar bu hayvanlarn yaptklarna da telef olabileceklerine de pek aldr etmiyordu: Onlarn btn amac savunmann gcn snamak ve Gondor'un adamlarn birok yerde megul etmekti. En ok Cmlekaps'na yklenilecekti. Kap elik ve demirden yaplm, inat ta kuleler ve burlarla korunuyor olabilirdi ama btn o yksek ve almaz surun en zayf noktas, kilidiydi. Davullar daha da yksek sesle vurdu. Alevler ykseldi. Kocaman makinalar alanlardan ilerledi; tam ortada kocaman bir ahmerdan vard; muazzam zincirlerin ucunda sallanan, uzunluu yzlerce ayaa varan, ormandan kesilmi bir aa. Uzun zamandr Mordor'un demirhanelerinde dklp duruyordu bu ahmerdan ve kara elikten dklm olan iren kafasna kudurmu bir kurt biimi verilmiti; zerinde de ykm byleri vard. Grond koymulard ismini, eskinin Yeralt Tokma'nn bir hatras olarak. Kocaman hayvanlar ekiyorlard ahmerdan, etrafn orklar sarmt; geriden de ahmerdan kullanacak olan da devleri yryordu. Fakat Cmlekaps civarnda mukavemet hl kuvvetli idi; burada Dol Amroth silahrleri ile garnizonun en etin adamlar saldrmak iin hazr bekliyorlard. Her yandan ok yayordu; kuatma kuleleri birer meale misali aniden atrdyarak alev alveriyordu. Cmlekap-s'nn her iki yannda surlarn nnde yer dkntler ve cesetlerle dolup tamt; yine de sanki zvanadan km gibi daha da ok sayda dman geliyordu. Grond yoluna devam eti. Grond'un iskeleti ate almyordu; arada bir ahmerdan ekmekte olan kocaman hayvanlardan biri delirip, ahmerdan koruyan saysz ork arasnda tepinip onlan yere serse bile, bunlarn cesetleri yoldan ekiliyor ve dierleri onlarn yerine geiveriyordu. Grond yoluna devam etti. Davullar deliler gibi gmbrdyordu. Cesetlerin oluturduu tepeciklerin zerinden korkun bir suret belirdi: Bir atl, uzun boylu, kukuletal, kara bir pelerine brnm. Yava yava, lenlerin zerine basarak, oklar umursamadan ileri doru srd atn. Durdu ve uzun, soluk klcn kaldrd. Ve o tam bunu yaparken herkesin iine, hem ehri savunanlarn, hem de dmann iine byk bir korku dt; adamlarn kollan iki

yanlarna dt, artk yaylarn telleri akmyordu. Bir an iin her ey durdu. Davullar gmbrdeyerek takrdad. Grond byk bir hamleyle, kocaman eller tarafndan ileriye savruldu. Kapya ulat. Salland. Bulutlar iinde gezen gkgrlts gibi derinden bir bum sesi btn e-hir'de gmbrdedi. Fakat demirden kaplar ve elikten destekler bu darbeye dayand. Kara Kumandan zengisi zerinde dorularak, unutulup gitmi bir dilde, hem yrei hem de ta paralayacak, g ve dehet kelimeleri sylerek korkun bir sesle bard. kere bard. kere bumlad koca ahmerdan. Ve aniden son darbede Gondor'un Cmlekaps krld. Sanki ok tesirli bir byye kaplm gibi infilak ederek paraland: Gzleri kr eden bir imek akt ve kaplar yarlm paracklar halinde yere ykld. Nazgl Efendisi atn ieri srd. Gerideki alevlerin nnde, muazzam bir mitsizlik tehdidi halinde byyen, kocaman kara bir suret olarak ykseldi. Srd atn ieri Nazgl Efendisi, daha nce hibir dmann geememi olduu kemer altndan; yzn gren herkes kat. Biri hari herkes. Orada, Cmlekaps'nn nndeki alanda sessiz ve hareketsiz bekleyen Gandalf, Glgeyele'nin zerinde oturuyordu: Dnyann btn hr atlan iinde bu dehete kprdamadan, Rath Di-nen'deki oyulmu bir heykel gibi sabit bir ekilde katlanabilecek tek at olan Glgeyele'nin zerinde. "Buraya giremezsin," dedi Gandalf; koca glge durdu. "Sen kendin iin hazrlanm olan cehenneme geri dn! Geri dn! Seni ve Efendini bekleyen hilie d. Git!" Kara Svari kukuletasn geriye itti; o da ne! Banda krallara ait bir ta vard; yine de ta grnen hibir ba zerine oturtulmamt. Tacn ve rtl geni, kara omuzlannn arasndan al al alevler parlyordu. Grnmeyen azndan lmcl bir kahkaha duyuldu. "Yal ahmak!" dedi. "Yal ahmak! Bu benim saatim. Grdnde lm' tanmaz msn sen? Geber; lanetlerin bouna artk!" Bunu der demez klcn yukanlara kaldrd; kltan aaya alevlerindi. 110 KRALIN DN BLM V ROHRRM'N GEL Gandalf kprdamad. Ve tam o anda, ehir'in avlularndan birinde bir horoz tt. Tiz sesiyle net bir biimde tt; ne bycle ne de savaa kulak asyor, sadece lmn glgelerinin ok yukarsnda, gkyznde, afakla gelen sabah karlyordu. Ve ona karlk verircesine uzaktan baka bir ses duyuldu. Borular, borular, borular. Karanlkta Mindolluin'in yanlarnda donuk donuk yanklandlar. Kuzey'in koca borular deliler gibi fleniyordu. Rohan gelmiti sonunda. Hava karanlkt ve Merry battaniyeye sarlm bir halde yerde yatarken hibir ey grmyordu; yine de gece havasz ve rzgrsz olsa bile, etrafndaki btn aalar yava yava ah etmekteydi. Ban kaldrd. Sonra yine o sesi duydu: Ormanlarla kapl tepelerdeki ve da basamaklanndaki davullarn belli belirsiz gelen sesiydi sanki. Titreim aniden kesiliyor ve sonra belki de baka bir noktada yeniden balyordu; bazen daha yakn, bazen daha uzak. Nbetilerin bunu duyup duymadklarn merak etti. Merry onlar gremiyordu ama etrafnda Rohirrim blklerinin olduunu biliyordu. Karanlkta atlarn kokusunu alabiliyor, nbet deiimlerini ve am ineleriyle kapl yerdeki yumuak ayak seslerini duyabiliyordu. Ordu, byk Dou Anrien yolunun yannda uzanan Druadan Orman'nn uzun srtlarndan ayn ve yksek bir tepe olarak ykselen Eilenach Iaretkulesi etrafnda kmelenmi am omanlan iine geici bir ordugh kurmutu. ok yorgun olmasna ramen Merry uyuyamyordu. Drt gndr kesintisiz at binmiti; durmadan koyulaan karanlk da yava yava iini karartyordu. Geride kalmak iin kendisine gayet iyi bir gereke verildii ve hatta beyinin emri olduu halde, gelmek iin neden bu kadar can atm olduunu merak etmeye balamt Ayn zamanda yal Kral'n emrine kar gelindiini bilip bilmediini ve kzgn olup olmadn merak etti. Belki de yle olmamt.

Saklmifer ile birlikte at srdkleri atanlara kumanda eden Elfmiferi'nin arasnda bir anlama var gibiydi. Hem o, hem de btn adamlar Merry'yi grmezlikten, konutuunda da duymazlktan geliyorlard. Sanki Saklmifer'in tad torbalardan biriydi o. Saklmifer de iini rahatlatmyordu: Kimseyle konumuyordu hi. Merry kendini kck, istenmeyen, yalnz biri gibi hissediyordu. Endie zamanyd ve ordu tehlike iin112 KRALIN DN deydi. Minas Tirith'in kasaba topraklarn kuatan d surlarna bir gnlk yolculuktan biraz az kalmt. ncler yollanmt. Kimi geri dnmedi. Dierleri, yolun onlara kar tutulmu olduu haberiyle geri geldi. Bir dman ordusu, Amon Dn'in mil batsnda yolun zerinde konaklamt ve insanlardan oluan bir kuvvet yol boyunca ilerliyordu; uzaklklar da fersahtan fazla deildi. Orklar yol kenarndaki tepelerde ve ormanlarda dolanp duruyorlard. Kral ile Gmer gece nbeti srasnda bir toplant yaptlar. Merry konuacak birini aryordu; Pippin'i dnd. Ama bu huzursuzluunu arttrmaktan baka bir ie yaramad. Zavall Pippin, tatan koca ehir iine hapsolmutu, yalnz ve korku iinde. Merry Gmer gibi uzun boylu bir Svari olmu olmay diledi; boru falan f-leyebilmeyi ve Pippin'i kurtarmak iin drt nala at srebilmi olmay geirdi iinden. Artk daha yakndan gelen, tekrar almaya balayan davullar dinleyerek dorulup oturdu. Derken fslduan sesler duydu ve aalar arasndan yan rtlm, yan aydnlk lambalarn getiini grd. Yakndaki adamlar, karanlk iinde ne yapacaklarn bilemeden kprdanmaya baladlar. O srada tepesinde beliren uzun boylu bir ekil, aa kklerine kfretti. Merry, Komutan Elfmiferi'nin sesini tand. "Ben aa kk deilim Beyim," dedi Merry, "torba da deilim; incinmi bir hobbitim sadece. Bir ey yapmak istiyorsanz en azndan bana nelerin dnmekte olduunu anlatabilirsiniz." "Bu eytani karanlkta ne olabilirse o," diye cevap verdi Elfmife-ri. "Fakat beyim herkesin tetikte olmasn buyurdu: Ani bir hareket iin bir buyruk gelebilir." "O halde dman geliyor mu?" diye sordu Merry endieyle. "Bunlar onlarn davullar m? Bunlar kendi kendime hayal ediyorum diye dnmeye balantm, kimse kulak asmad iin." "Yo, yo," dedi Elfmiferi, "dman yolda, tepelerde deil. Sen V/oslar duyuyorsun, Ormanlann Vahi Insanlar'nr Onlar byle konuurlar uzaktan uzaa kendi a/alarmda. Hl Druadan Orman'nda dolatklar sylenir. Az saydadrlar ve gizlenerek yaarlar; hayvanlar gibi yabani ve rkek, gemi bir zamann kalntlardrlar. Ne Gon-dor'la, ne de Yurt'la savaa gitmezler; fakat imdi karanln ve orkla-nn geliiyle tedirgin olmular: Karanlk Yllar'n geri gelmesinden korkuyorlar, grne gre de bu hi uzak bir olaslk deil Bizi avla-madklanna kredelim: nk zehirli oklar kullandklar sylenir ve 113 ROHlRRlM'lN GELii ei benzeri bulunmayan birer tahta ustasdrlar. Thdoden'e hizmet etmeyi nermiler. imdi, u anda balarndan biri krala gtrld, teden gidiyor klan. Bu kadarn duydum, daha fazlasn deil. imdi beyimin buyruklann yerine getirmem gerek. Kendini toparla Efendi Torba!" Glgeler iinde kayboldu Elfmiferi. Merry vahi insanlar ve zehirli oklar muhabbetini sevmedi ama -bundan ayn olarak zerinde korkunun byk bir yk vard. Beklemek dayanlmaz bir eydi. Nelerin olacan bilmeyi ok istiyordu. Ayaa kalkt, ksa bir sre sonra aalar arasnda kaybolmadan nce son lambann peinden gitmeye balad. Derken, byk bir aacn altna kral iin kurulmu kk bir adrn bulunduu ak bir alana geldi. zeri rtl, kocaman bir lamba bir dala aslmt ve altna soluk bir halka halinde k sayordu. Orada oturuyordu Thdoden ile Eomer, nlerinde garip, tknaz grnl bir adam yere oturmutu; tpk yal bir ta gibi yamru yumruydu ve seyrek sakal topak enesinden kurumu yosunlar gibi sarkyordu. Ksa bacakl, kaln kollu, tknaz biriydi ve zerinde sadece beline dolanm otlar vard. Merry'ye sanki onu daha nce bir yerlerde grm gibi geldi ve

aniden Dunharov/daki Koncoloslar geldi aklna, ite o kadim suretlerden biri canlanmt; belki de ok ncelerin unutulmu us-talan tarafndan kullanlm modellerin sonsuz yllar arasndan gelen gerek soydalanndan bir yaratkt. Merry yaklarken sessizlik vard; sonra Vahi insan konumaya balad, bir soruya cevap veriyordu herhalde. Sesi derin ve grtlaktan bir sesti; yine de Merry'yi hayretler iinde brakarak Ortak Lisan'da konutu; geri duraksaya duraksaya konuuyordu ve konumasna baz kaba szckler karmt. "Hayr At Adamlar'n babas," dedi, "biz dvmezik. Avlank srf. Ormanda grgn ldrrk, ork halkndan nefret ederik. Siz de gor-gn'dan nefret edersiz. Elden geldike yardm yapark. Vahi Insan-lar'n uzun kulaklan, uzun gzleri var; btn patikalan bilir. Vahi insanlar Ta Evler'den nce burda yaard, Uzun Boylu insanlar Su'dan kmadan nce." "Ama bize, cenkte yardm gerek," dedi Eomer. "Siz ve halknz bize nasl yardm edeceksiniz?" "Haber getiririk," dedi Vahi insan. "Tepelerden bakank. Byk daa trmanr, aa bakank. Ta ehir kapal. Orda darda ateler 115 1.14 KRALIN DN yanyor; ierde de. Oraya gitmek istiyor musunuz? O zaman abuk olun. Ama grgn ve adamlar ta uzakta," ksa boum boum kolunu douya doru sallad, "at yolu zerinde oturur. ok adam, At Adam-lar'danok." "Bunu nereden biliyorsun?" dedi Gmer. Yal adamn ablak yz ve kara gzleri bir ey belli etmedi ama sesi memnuniyetsizlikle huysuzlamt. "Vahi insanlar vahi, hr ama ocuk deil," diye cevap verdi. "Ben byk bakan Ghn-buri-Ghn. ok ey sayarm: Gkteki yldzlar, aalardaki yapraklar, karanlkta insanlar. Yirmi kere yirmiyi on be kere sayacak adamnz var. Onlarn daha ok var. Byk dv; kim kazanacak? Sonra ok daha fazlas da Ta Evler'in surlar etrafnda yryor." "Heyhat1 ok akllca konuuyor," dedi Theoden. "Sonra bizim izcilerimiz de yol zerine hendekler kazp kazklar koyduklarn syledi. Onlar ani bir saldn ile sprp atamayz." "Ama yine de ok acele etmemiz gerekiyor," dedi Eomer. "Mund-burg yanyor!" "Brak Ghn-buri-Ghn szn bitirsin!" dedi Vahi insan. "Birden fazla yol biliyor. Sizi hi ukur olmayan yollardan gtrecek; hi grgn yrmez orda, srf Vahi insanlar ve hayvanlar. Yollarn ou Ta Ev Halk daha glyken yaplm. Avclarn hayvan eti kestikleri gibi keserlerdi dalan. Vahi insanlar onlann ta yediklerini dnr. Koca yk arabalanyla Druadan'dan Rimmon'a giderlerdi. Artk gitmiyorlar. Unutuldu Yol, ama Vahi insanlar unutmad. Tepenin zerinden ve gerisinden gider hl, otlarn ve aalann altndan; orada Rimmon gerisinde ve aaya Dn'e sonra yeniden At Adamlar'n yoluna dner. Vahi insanlar size o yolu gsterecek. Sonra siz gor-gn'u ldrp parlak demirle kt karanl sreceksiniz ve Vahi insanlar y ine vahi ormatlarda uyuyacak." Gmer ile kral kendi dillerinde konutular. Sonunda Theoden Vahi Insan'a dnd. "nerinizi kabul edeceiz," dedi. "nk bir ordu dman geride braksak da ne fark eder? Eer Ta ehir decek olursa, bizim de dnmz olmaz. Eer ehir kurtulursa o zaman ork ordularnn kendiliinden yolu kesilmi olacak. Eer sadk biriysen Ghan-buri-Ghn, o zaman sana zengin armaanlar veririz ve sonsuza kadar Yurt'un dostluunu kazanrsn." "l adamlar yaayanlarn dostu olamaz ve onlara armaan veremez," dedi Vahi insan. "Ama eer Rara-nlk'tan sonra yaarsan Vahi ROHtRRtM'lN GELii Insanlar' ormanlarda rahat brak ve bir daha onlar hayvan gibi avlama. Ghn-buri-Ghn seni tuzaa ekmeyecek. O kendi de At Adamlar'n babasyla birlikte gidecek; eer sizi yanl yere gtrrse, onu ldrn." "yle olsun!" dedi Thoden. "Dman ap yola dnmemiz ne kadar zaman alr?" diye sordu Eomer. "Yayan gitmemiz gerekecek eer bize siz nclk edecekseniz; sonra yolun dar olduundan da kukum yok."

"Vahi insanlar hzl gider yayan," dedi Ghn. "Yol, oradaki Taa-raba Vadisi'nde drt atn gidecei kadar geni. Vahi insanlar buradan Dn'e afaktan akama kadar yrr." "O halde nclere en az yedi saat vermeliyiz," dedi Eomer; "fakat herkes iin bir on saati hesaba katmak gerekir. Gzden kaan eyler bizi oyalayabilir; ordumuzun hepsi yoladizilirse, tepelerden ktmzda onlan yeniden dzene sokmak ok vakit alabilir. imdi saat ka?" "Kim bilir?" dediTh6oden. "Her yer gece imdi." "Her yan karanlk ama her yer gece deil daha," dedi Ghn. "Gne ktnda onu hissederiz, gizli olduunda bile. Daha imdiden Dou dalanndan trmanyor. Gk tarlalarnda gnn al vakti." "O zaman en ksa zamanda yola kmalyz," dedi Gmer, "yle olsa bile Gondor'un yardmna bugn yetimeyi mit edemeyiz." Merry daha fazla dinlemeyi gereksiz bulup, harekt iin hazrlanmaya gitti. Bu atmadan nceki son safhayd. Ona, atmadan pek fazla insan kurtulabilecek gibi gelmiyordu. Fakat Pippin'i ve Minas Tirith'teki alevleri dnnce kendi korkusunu bastrd. O gn her ey yolunda gitti; onlan pusuya drecek dmann ne sesini, ne soluunu duydular. Vahi Insanlar'n dikkatli avclarndan bir blk dmana kar siper vazifesi grmt, bylece ne orklar ne de dolaan dmanlar tepelerdeki hareketten haberdar olacaklard. Onlar-kuatlm ehre yaklatka k gitgide daha da lolat; Svariler uzun sralar halinde, insanlarn ve atlann kara glgeleri misali geip gittiler. Her blk bir vahi orman adam tarafndan ynlendiriliyordu; fakat yal Ghn kraln yannda yryordu. Harekete geileri umduklarndan daha yava olmutu nk bir yandan yryp bir yandan atlann eken Svariler'in, konakladklar yerin gerisinde ve gizli Taaraba Vadis^jre inerken sk aal srtlarda yollarn bulmas zaman ald. ncler, Amon Dn'in dou yakasnn ardnda uzanan ve 117 116 ROHlRRtM'lN GELii KRALIN DN dizi dizi tepeler arasnda Nardol'dan Dn'e, doudan batya uzanan byk bir boluu rten geni gri allklara vardklarnda gn akama kavuuyordu. ok nceleri bu boluktan oktan unutulmu olan araba yolu geiyordu ve tekrar, ehir'den kp Anrien'den geen ana at yoluna balanyordu; fakat artk, birok insan nesli boyunca aalar burada diledikleri gibi bymler ve yol saysz yllarn yapraklan altnda ufalanm, gmlp yok olmutu. Yine de allklar Svariler'e, ak atmaya girmeden nce son bir gizlenme midi veriyorlard; nk bunlarn dousunda ve gneyinde kvrm kvrm tepelerin bir araya gelip, kale burlar gibi st ste trmanarak Mindol-luin srtlarnn koca ktlelerini oluturduklar plak ve kayalk tepeler vard; telerinde ise Anduin yolu ve ovalan uzanyordu. n blk durmutu; dierleri de Taaraba Vadisi uurumundan dizi dizi karak etrafa yayldlar ve gri aalar altndaki kamp yerlerine getiler. Kral komutanlar toplantya ard. Eomer, yolu kolaan etsinler diye izciler yollad; ama yal Ghn ban sallad. "At Adam yollamann faydas yok," dedi. "Vahi insanlar, kt havada grlebilecek her eyi grd zaten. Biraz sonra gelip, bana burada anlatacaklar." Komutanlar geldi; sonra aalar arasndan yal Ghn'a, Merry'nin onlan birbirinden ayramayaca kadar ok benzeyen, koncolos biimli adamlar dikkatle kt. Garip, grtlaktan gelen bir lisanla Ghn'a bir eyler sylediler. Ghn hemen krala dnd. "Vahi insanlar ok ey sylyor," dedi. "nce, dikkatli olun! Hl Dn'in gerisinde kampta ok adam var, buradan bir saatlik yolda," kolunu batya, kara iaret kulesine doru sallad. "Fakat Ta Halk'n yeni surlar ile buras arasnda grnrde bir ey yok. Surlarda ok faaliyet var. Surlar ayakta deil artk: Surlar grgn yergrltsyle ve kara demirden sopalarla ykm. Dikkatli deillermi, etraflarnn K'ktmyorlarm. Arkadalar btn yollar koruyor samyokmn; .^onra Ghn garip, gargara yapar gibi bir ses kard; sanki glyor gibiydi.

"Gzel haberler!" diye haykrd Eomer. "Bu Karanlkta bile mit yeniden prldyor. Dmanmzn tertipleri onun elinde olmadan bizim iimize yaryor. Bu lanet olas karanlk bile bizim iin bir rt oldu. Ve imdi de, Gondor'u harap etme ve ta ta stnde brakmama arzusu iindeki orklar, benim en byk korkumu da ortadan kaldrm oldular. D surlar uzun sre bize kar dayanabilirdi. imdi esip geebileceiz - eer o kadar ileriye gidebilirsek." "Bir kez daha sana teekkr ederim ormann Ghn-buri-Ghn'," dedi Theoden. "Hem getirdiin haberler, hem de ettiin klavuzluk iin bahtn hep ak olsun!" "ldrn gorgn'ul ldrn ork halkn! Baka hibir sz Vahi tnsanlar' mutlu edemez," diye cevap verdi Ghn "Kt havay ve karanl parlak demirle kovun gitsin!" "Bunlar yapabilmek iin srdk atlarmz bunca rak yola," dedi kral, "kalktmz ey bu. Fakat neler baarabileceimizi sadece yarn gsterecek bize." Ghn-buri-Ghn yere melip, diken diken kalarn topraa de-dirdi, veda ettiinin bir gstergesi olarak. Sonra, ayrlmak istercesine ayaa kalkt. Fakat aniden, deiik bir havay koklayan bir orman hayvanym gibi aalad. Gzlerine bir k geldi. "Rzgr deiiyor!" diye bard; ve bununla birlikte sanki gz ap kapayncaya kadar hem o, hem de arkadalar, bir daha Rohan Svarileri tarafndan grlmemek zere karanlklar iinde kayboldular. ok gemeden uzakta dou tarafnda davullar yeniden uzaktan uzaa gmbrdedi. Yine de ordunun iinde kimsenin gnlne, garip ve sevimsiz grnl olsalar da Vahi insanlarn onlara ihanet edecekleri korkusu dmedi. "Artk klavuza ihtiyacmz yok," dedi Elfmiferi; "nk ordunun iinde ban gnlerinde Mundburg'a at srm olanlar var. Ben bunlardan biriyim. Yola vardmzda, yol gneye doru yn deitirip kasaba topraklarnn surlarna varmadan yedi fersah daha nmzde uzanacak. O yolun byk bir blmnde, yolun her iki yannda da bol bol imenlik vardr. Gondor'un ulaklan, en byk hzlarn bu uzantda yapmay hesaplarlar. Bu mesafeyi byk bir grlt koparmadan abucak aabiliriz." "O halde, madem kt olaylar bekliyoruz ve btn gcmze ihtiyacmz var," dedi Eomer, "imdi dinlenip buradan gece ayrlmamz, bylece gidiimizi yann hava aydnlanaca kadar aydnlandnda ya da beyimiz bize iaret ettiinde varacak ekilde ayarlamamz neririm." Kral buna rza gsterdi ve komutanlar ayrld. Fakat ksa bir sre sonra Elfmiferi geri dnd, "izciler gri ormann gerisinde rapor edecek bir ey bulamamlar beyim," dedi, "iki adamdan gayri: ki l adam ve iki l at." , 118 KRALIN DN "Ee?" dedi Eomer. "Ne olmu?" "u beyim. Bunlar Gondor'un ulaklarym, biri Hrgon olabilir. En azndan elinde hl Kzl Ok varm ama kafas kesilmi. Ve bir ey daha var. iaretlere gre ldrldklerinde bat ynne doru ka-yorlarm Okuyabildiim kadaryla dman daha o zaman d surda bulmular, ya da geri dndklerinde surlara saldrrken - bu da iki gece nce anlamna gelir, eer detleri olduu zere asken menziller-deki atlar kullanmlarsa. ehir'e varp geri dnm olamazlar." "Eyvah!" dedi Th6oden. "O halde Denethor bizim geliimizi haber almam, gelmemizden midi kesmi olabilir." "Skann gecikmeye tahamml olmaz ama hi yoktansa ge olmas yedir," dedi Eomer. "Sonra belki de bu dar zamanda, insanlar azlaryla konumaya balayal beri kullandklar bu eski atasznn doruluu ilk defa tam anlamyla ortaya kacaktr." Geceydi. Rohan ordusu yolun iki yannda da yava yava ilerliyordu. Mindolluin'in eteklerinden geen yol artk gneye doru dnyordu. Uzakta, neredeyse tam nlerinde kara gkyznn altnda al al bir lt vard ve koca dan yamalar bunun nnde kapkara ykseliyordu. Pelennor'un Rammas'larna yaklayorlard; ama gn henz gelmemiti. Kral nden giden bln ortasnda sryordu atn, etrafnda hanedanndan adamlarla. Elfmiferi'nin atanlar onlar izliyordu; Merry Saklmifer'in artk yerini terk ettiini ve sonunda tam kraln muhafzlarnn arkasna varncaya kadar karanlkta durmadan ileri

gittiini fark etti. Aniden durdular. Merry nnde, insanlarn fsltyla konutuklarn duydu. Neredeyse surlara kadar gitmi olan ncler geri dnmt. Krala gittiler. "ok byk yangnlar var beyim," dedi bir tanes. "ehir olduu gibi alevler iinde ve tarlalar dmanlarla dolu. Fakat hepsi saldrya gitmi. Tahmin edebildiimiz kadaryla d surlarda ok az dman braklm; onlar da hibir eyi umursamyor, etraf yakp ykmakla megul." "Vahi Insan'n szlerini hatrlyor musun beyim?" dedi bir bakas. "Bar gnlerinde ben ak bozkrlarda yaardm; adm Widfara' dr, hava bana da haberler tar. Daha imdiden dnmeye balad rzgr. Gney'den taze bir nefes geliyor; iinde denizin yosun kokusu var, belli belirsiz de olsa. Sabah yeni eyler getirecek. Siz surlar ge119 ROHlRRtM'lN GELii liginizde bu fena kokunun zerinde afak skecek."' "Eer doruyu sylyorsan Widfara, bugnlerin gerisindeki yllarda huzur iinde yaayasn!" dedi Th6oden. Yaknnda olan hanedan mensuplarna dnerek, ilk atanlar arasndan da birok kiinin duyabilecei ekilde net bir sesle konutu: "Artk zaman geldi Yurt'un Svarileri, Eorloullan! nnzde dman ve ate var; yurtlarnz ise rak, geride. Yine de, ellerin cephesinde cenk etseniz de, orada semeresini greceiniz zafer sonsuza kadar sizin olacaktr. And itiniz: imdi yerine getirin bunlar beyiniz, topranz ve dostluun birlii adna!" Adamlar mzraklarn kalkanlarna vurdular. "Eomer, olum! Sen ilk atanlan ynet," dedi Theoden; "onlar kraln sanca arkasndan, tam ortadan gidecek. Elfmiferi sen, surlar getikten sonra bln saa ynelt. Grimbold kendi bln sola gtrsn. Geriden gelen blkler de bu bl izlesinler ellerinden geldiince. Dman nerede toplarsa oray vurun. Baka planlar yapamayz, nk henz cephede neler olduunu bilmiyoruz. imdi ileri; karanlktan korkaym demeyin!" n eken blktekiler ellerinden geldiince hzla srdler atlarn nk Widfara nceden ne hissederse hissetsin ortalk hl zifiri karanlkt. Merry atta, Saklmifer'in arkasndayd, sol eliyle tutunmaya alrken sa eliyle de kn iindeki klcn kurtarmaya alyordu. imdi yal kraln szlerinin doruluunu ac ac hissediyordu: yle bir savata sen ne yapacaksn Meriadoc ? "Sadece bunu," diye dnd: "Bir atlya yk olacam ve en iyi artlarda, drtnala giden atlarn ayaklar altnda ezilmeden oturduum yerde oturmay mit edeceim!" D surlarn olduu yere bir fersah kadar kalmt. Ksa bir sre sonra surlara vardlar; Merry iin ok ksa bir sre olmutu bu. Vahi lklar koptu, silahlarn angrts duyuldu ama ok ksa srd. Surlarda eyleen orklar hem azd, hem de armlard; abucak ldrldler veya savuturuldular. Rammas'n kuzey kapsnn ykntlarnn nnde kral bir kez daha durdu, ilk atan grubu kraln arkasna ve her iki yanna yaklat. Elfmiferi'nin bl sa tarafta olduu halde Sak-lmifer krala yakn bir yerde durdu. Grimbold'un adamlar yana dnerek, surlarn dou tarafnda biraz uzaktaki bir yarktan dolanp girdi. 120 KRALIN DN Merry Saklmi-fer'in arkasndan bakyordu. ok uzakta, belki on mil, belki daha uzak bir mesafede byk bir yangn vard fakat bu yangn ile Svariler arasnda, en yakn noktas bir fersahtan daha uzak olan bir mesafede geni bir yarm ay eklinde alevler ykseliyordu. Karanlk cephede bir eyler daha seebiliyordu ama yine de ne sabahn umudunu grebilmi, ne de, ister deimi olsun ister deimemi, bir rzgr hissedebilmiti. Artk Rohan ordusu sessizce Gondor cephesinde ilerliyor, ayn insanlarn gvenli zannettikleri bir bentin gediklerinden geip kabaran bir sel gibi yava yava ama muntazaman akyordu. Fakat Kara Ko-mutan'n btn akl ve iradesi tamamen dmekte olan ehre eilmiti ve henz ona planlarnda bir atlak olduuna dair ikazda bulunan bir haber ulamamt. Bir sre sonra kral adamlarm biraz douya doru ynlendirdi, kuatmann ateleri arasna ve d cephesine gidebilmek iin. Hl onlara meydan okuyan olmamt ve hl Theoden bir iaret vermemiti. Sonunda bir kez daha durdu. ehir artk daha da yakndayd. Havada bir

yank kokusu ve lmn ar glgesi vard. Atlar huzursuzland. Fakat kral Karyele zerine oturmu, hareketsiz, Minas Tirith'in can ekimesini seyrediyordu; aniden byk bir kedere veya korkuya kaplm gibi. Sanki.bzlm, yalanp klmt. Merry de zerine dehet ve kukunun byk arlnn ktn hissetti. Kalp atlar yavalamt. Zaman sanki tereddtle asl kalmt. ok ge kalmlard! ok ge kalm olmak, hi olmamasndan da ktyd! Belki de Theoden ylacak, yal ban eecek ve tepelerde saklanmak iin svacakt. Sonra aniden *Merry de, nihayet, kuku duymayacak biimde hissetti: Bir deiim. Rzgr yzn okuyordu! Ik prldyordu. ok, ok uzakta, Gney'de yuvarlanan, srklenen bulutlar, rak gri suretler eklinde belli belirsiz grlyorlard: Sabah bunlarn gerisinde uzanyordu. Fakat ayn anda bir imek akt, sanki ehir'in altndaki topraktan bir yldrm ykselmi gibi. Kr edici bir an iin, uzakta siyah ve beyaz, gz kamatrarak durdu, en u noktas prldayan bir ine gibi ykseldi; sonra karanlk yeniden kapanrken, tarlalarn zerinden koca bir bum sesi koptu. Bu sesle kraln bklm sureti aniden doruldu. Yeniden uzun ROHlRRlM'tN GELii 121 boylu ve marur grnyordu; zengileri zerinde dorularak yksek bir sesle bard, orada bulunanlarn lml bir adamdan daha nce duymadklar bir berraklkla: Uyann, uyann, Theoden 'in Svarileri! Ktlkler kapmzda: Ate ve katliam! Mzrak savrulacak, kalkan paralanacak, kl gn geldi, kzl gn geldi daha gne domadan! Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Bu szlerle birlikte sancaktan Guthlftan byk bir boru ald ve ona yle byk bir gle fledi ki boru paralara ayrld. Ve derhal, ordudaki btn borular birlikte kaldrlp akdlar; o anda Rohan'n borularnn flenmesi ovada bir frtna, dalarda bir gk grlts gibiydi. Srn atlarnz, srn! Haydi Gondor'a! Kral aniden Karyele'ye seslendi ve at ok gibi ileri frlad. Arkasndan sanca, yani yeil ovadaki beyaz atl bayrak havada dalgaland fakat kral onu geride brakt. Arkasndan hanedannn svarileri imek gibi akt ama kral hep onlardan ok ilerdeydi. Gmer nden gidiyordu, miferindeki beyaz atkuyruu hzndan uuyordu; atanlann ndeki ilk blm sahilde patlayan kpk kpk dalga gibi kkredi ama The"oden'e yetiemiyordu. Delirmi gibiydi adeta; ya da babalarnn cenk lgnl damarlarnda akmaya balamt; Karyele'nin zerinde eskilerin tanrlar gibi duruyordu, tpk dnya daha genken olan Valar savandaki Muhteem Orome gibi. Altn kalkan ortaya kmt ve o da nesi! Gne'in sureti gibi parlyor, imenler kheyla-nnn ak ayaklarnda yeil alevler oluturuyorlard. nk sabah ermiti, denizden gelen yel ve sabah erimiti; karanlk geri ekilmiti; Mordor'un ordular alayordu, dehet sarmt her yanlarn; katlar ve ldler, hiddetin nallan zerlerinden geti. Sonra btn Rohan ordusu bir arkya balad, bir yandan bitiler, bir yandan ark sylediler nk engin keyfini kartyorlard; zarif ve korkun olan arklarnn sesi ehir'e bile varmt. 123 PELENNOR AYIRLARI SAVAI BLM VI PELENNOR AYIRLARI SAVAI Fakat Gondor'a yaplan saldry yneten ne bir ork komutanyd ne de birekiya. Karanlk ok erken blnmeye balamt, Efendisi'nin tayin ettii tarihten daha nce: O an iin talih ihanet etmi, dnya kar gelmiti; tam elini uzatm tutacakt ki zafer elleri arasndan kayp gidivermiti. Ama onun kolu uzundu. Hl komuta ondayd, byk gleri kullanyordu. Kral, Yzktayf, Nazgl Efendisi olarak bir sr silah vard. Cmlekaps'n brakarak gzden yok

oldu. Yurt'tn Kral Theoden, Cmlekaps'ndan Nehir'e uzanan yola varm, ehir'e doru dnmt ve artk ehirden bir mil kadar uzaktayd. Hzn biraz azaltm yeni dmanlar aryordu; silahrleri etrafna topland; Saklmifer bunlarn arasndayd, ilerde, surlara daha yakn yerlerde Elfmiferi'nin adamlar muhasara aletlerinin arasnda dmanlarn ate ukurlarnn iine doru biiyor, kesiyor, sryordu. Hemen hemen Pelennor'un btn kuzey yars istila edilmi, kamplar atee verilmiti, orklar avclarn nndeki srler gibi Nehir'e doru kayorlard; Rohirrim ise, gnllerinin dilediince bir o yana, bir bu yana gidiyordu. Fakat henz kuatmay alaa edememi, Cmleka-ps'na ulaamamlard. Kapnn nnde ok dman vard; stelik ovann dier yarsnda henz dvlmemi ordular bulunuyordu. Gneyde, yolun gerisinde Haradrim'in ana gc bulunuyordu ve burada onlarn atllar kendi bakanlarnn sanca altnda toplanmt. Bakanlar bakt ve artmakta olan kta kraln sancan grd; sancak az ilerideydi ve etrafnda az sayda adam vard. Bunun zerine kzl bir fkeyle yksek sesle haykrd, al zerine kara ylan olan sancan gstererek bir yn adamyla yeil zerindeki ak atn zerine geldi; Gneyliler'in palalarn ekii yldzlarn pnltlarn andrmt. Sonra Theoden onun farkna vard; saldrsn beklemeden Karyele'ye seslenerek dosdoru onu karlamak iin hcum etti. Karlamalarnn grlts muazzam oldu. Fakat Kuzeyliler'in ak iddeti daha bir yanyordu; stelik uzun mzraklanyla gsterdikleri hner daha fazla ve daha acmaszd. Daha azdlar ama Gneyliler arasndan ormandaki ate topu gibi yarp getiler. Kuatmann ortasndan dalp geti Thengel olu Theoden; bakanlarn yere sererken mzra titremiti. Savruluverdi klc ve sancaa doru mahmuzlad atn, gnderi ve sancaktan biti; kara ylan dt. O zaman ldrlmeden braklm olan svarilerin hepsi dnerek uzaklara kat. Fakat o da ne! Aniden hametinin tam ortasnda kraln altn kalkan karard. Yeni doan sabaha gkyznden bir leke dt. Etrafna karanlk kt. Atlar gerileyerek kinedi. Eyerlerinden yere den adamlar yerde srndler. "Buraya! Buraya!" diye bard Theoden. "Kalkn Eorloullan! Korkmayn karanlktan!" Fakat dehetle ldran Karyele aha kalkt, bolua tekmeler savurup byk bir lkla yana dt: Kara bir ok delip gemiti onu. Kral atn altnda kald. Koca glge, den bir bulut gibi alald. Ve bakn hele! bu kanatl bir yaratkt: Eer bir ku idiyse, o zaman btn dier kulardan daha byk ve plakt, ne ty ne dikeni vard ve geni kanatlan da boynuzlu parmaklar arasna gerilmi deriden alara benziyordu; ok pis kokuyordu. Belki de daha eski bir dnyann yaratyd; cinsi Ay'n altnda unutulmu souk dalarda eylemi, bu gnlere kadar gelebilmi ve iren yuvasnda, erre meyilli bu zamansz son yavrusunu yetitirmiti. Karanlklar Efendisi onu alm, sonunda uan btn dier eylerin ok tesinde byynceye kadar kt etlerle beslemiti; sonra da onu hizmetkrlarna binek olarak vermiti. Alald, alald, sonra parmakl an katlayarak atlak bir lk att, Karyele'nin bedeni zerine kondu, penelerini batnp uzun ve plak boynunu uzatt. zerinde bir ekil oturuyordu, siyah pelerinli, kocaman ve tehdit-kr. elikten bir ta tayordu fakat cbbesiyle, tacn kenan arasnda, gzlerinin lmcl prltsndan baka hibir ey grnmyordu: Nazgl Efendisi. Havaya dnm, karanlk bozulmadan nce bineini arm ve sonra tekrar geri dnmt, etrafa felaket saarak, midi mitsizlie, zaferi lme evirerek. Kocaman kara bir topuz kullanyordu. Fakat Thdoden tamamen yzst braklmamt. Hanedanndan T 125 PELENNOR AYIRLARI SAVAI 124 KRALIN DN

olan silahrler ya etrafnda katledilmi olarak yatyordu ya da ldran kheylanlar gemi azya alp onlar uzaklara tamlard. Yine de hl orada duran biri vard: Gen Saklmifer, sadakati korkusuna baskn km, alyordu nk beyini babas gibi severdi. Btn saldn boyunca Merry onun arkasnda hi yaralanmadan tanmt, ta ki Glge gelinceye kadar; o zaman Yeltay iine dt dehetle onlar atm imdi de ovada deliler gibi koturuyordu. Merry afallam bir hayvan gibi emeklemeye balad; zerinde yle byk bir dehet vard ki etraf gremiyor, midesi bulanyordu. "Kraln adam! Kraln adam!" diye haykryordu ierden kalbi. "Onun yannda kalmalsn. Sizi babam sayyorum, demitin ona." Fakat iradesi hi cevap vermedi, bedeni titredi. Gzlerini ap, yukar bakmaya cesaret edemedi. Sonra aklna dm karanln arasndan Saklmifer'in sesini duyduunu sand; ama o anda ses bir tuhaf gelmiti, tand baka bir sesi artryordu. "Ykl karmdan le kargalarnn ba, iren yaratk! lleri rahat brak!" Souk bir ses cevap verdi: "Nazgl ile avnn arasna girme! Yoksa seni sran geldiinde ldrmem. Alr, btn karanlklarn gerisinde etlerinin yenip bitirilecei, kuruyarak bzen aklnn Kapaksz Gz nnde plak braklaca feryat evlerine tarm." Bir kl sakrdad knndan ekilirken. "Ne istersen onu yap; ama buna engel olacam eer elimden gelirse." "Engel olmak m? Seni ahmak seni. Hibir lml adam bana engel olamaz!" Sonra Merry, o saatte duyduu seslerin en garibini duydu. Sanki Saklmifer glyordu; berrak sesi eliin akrts gibiydi. "Ama adam deilim ki ben! Karnda bir kadn var! Eomund'un kz owyn' im ben. Sen benim ile beyim, hmm arasnda duruyorsun. Ykl, eer lmsz deilsen! Yoksa canl da olsan, kara bir lmemi de olsan bierim seni, eer ona dokunursan." Kanatl yaratk kza doru bir lk att ama Yzktayf hi cevap vermedi; sessizdi, sanki ani bir kuku duyarm gibi. Bir an iin hayretin ta kendisi baskn kt Merry'nin korkusuna. Gzlerini at ve birden karanlk k'alkverdi gzleri zerinden. Orada, ondan birka adm ileride koca hayvan oturuyordu ve etrafndaki her ey karanlk gibiydi; zerinde Nazgl Efendisi mitsizliin glgesi gibi ykseliyordu. Biraz sol tarafta, yz onlara dnk Merry'nin Saklmifer dedii kii duruyordu. Fakat kendini gizledii mifer dmt bandan; bandan kurtulmu parlak salar soluk altn ltsyla omuzlarnda prldyordu. Deniz gibi gri olan gzleri sert ve insafszd; yine de yanaklarnda gzyalar vard. Elinde bir kl vard; kalkann dmannn gzlerinin dehetine kar kaldrmt. Eowyn idi bu; hem de Saklmifer. nk Merry'nin aklnda, Dun-harrovv'dan ayrlrken grd yzn ans imek gibi akt: Hi umudu olmadan, lm aramaya giden birinin yz. Gnln acma duygusu ve byk bir merak ald ve aniden soyunun o yava tutuan cesareti uyand. Ellerini skt. Bu kadar zarif, bu kadar umutsuz olan bu kz lmemeliydi! En azndan tek bana, yardm grmeden lmeyecekti. Dmann yz ona dnk deildi ama o hl, ya o lmcl gzler zerine derse korkusuyla hareket etmeye pek cesaret edemiyordu. Yava yava yan tarafa doru emeklemeye balad; fakat kuku ve garazla tm dikkatini nnde duran kadna vermi olan Kara Komutan, ona amur iinde debelenen bir solucandan fazla bir nem vermedi. Aniden koca hayvan iren kanatlarn rpt; yarattklan rzgr pis kokuluydu. Tekrar havaya srad ve sonra hzla, lk atarak gagas ve peneleriyle saldrarak Eowyn'in zerine inmeye balad. Yine de rkmedi Rohirrim'in kz, krallarn ocuu, ince ama elik bir bak gibi, zarif ama korkun Eowyn. Hzla bir darbe indirdi, ustaca ve lmcl. Uzanm boynu ikiye ayrd ve kesilen kelle bir ta gibi dt. Koskoca ekil arpp yklrken geriye doru srad, geni kanatlar gerildi; topraa kt; onun dyle glge geip gitti. Kzn etrafna klar dkld ve sa gne nda parlad. Yknt iinden Kara Svari uzun boyuyla doruldu, tehdit edercesine, kzn zerinde ykseldi. Kulaklar zehirin kendisiymiesine sran bir nefret hayknyla topuzunu indirdi. Kzn kalkan bin paraya blnd, kolu da krlmt; tkezlenip dizleri zerine dtU. Kara Svari zerine

bir bulut gibi eildi, gzleri prldyordu; topuzunu ldrmek iin kaldrd. Fakat aniden o da can acsndan bararak ileriye doru tkezledi; darbesi boa gitti ve yere savruldu. Merry'nin klc onu arkadan vurmutu, kara pelerinini yrtp zrhl yeleinin altna girerek o koca dizinin arkasndaki kirii paralamt. "Eovvyn! Eovvyn!" diye bard Merry. Kz sendeleyerek, btn 126 KRALIN DN 127 PELENNOR AYIRLARI SAVAI abasyla ve son gcyle klcn ta ile pelerin arasna indirdi, o koca omuzlar nnde eilmiken. Kl kvlcmlar saarak parampara oldu. Ta, bir takrtyla yuvarland gitti. owyn ne, dmannn zerine devrildi. Ama o da ne! Pelerin ve zrhl yelek botu. Artk biim-sizce yrtlm ve atlm bir halde uzanyordu yerde; derken tyler rpertici bir lk ykseldi, tiz bir uluma sesi halinde azalarak rzgrla birlikte geip gitti; lp giden bedensiz, ince ses yutulup yok oldu ve bu dnyann o anda bir daha da hi duyulmad.. Orackta, lenlerin ortasnda duruyordu hobbit Meriadoc, gn -ndaki bir bayku gibi gzlerini krptra krptra, nk gzyalar kr etmiti onu; buular arasndan, orada uzanm hi kprdamadan yatmakta olan Eowyn'in zarif salarna bakt; sonra zaferinin tam ortasnda dm olan kraln yzne de bakt. nk Karyele can ekiirken yuvarlanarak kraln zerinden kalkmt; ama yine de sahibinin felaketine neden olmutu. Bunun zerine Merry eilerek pmek iin kraln elini kaldrd ve o da ne! Theoden gzlerini at; gzleri berrakt ve zorlanarak da olsa sakin bir sesle konutu. "Elveda Efendi Holbitla!" dedi. "Bedenim krld. Atalarma gidiyorum. Ve artk, onlarn o kudretli topluluklarnda bile utanmayacam. Kara ylan drdm. mitsiz bir sabah, mutlu bir gn ve altn bir gn batm!" Merry konuamad, yine gzyalarna boulmutu. "Affet beni beyim," dedi sonunda, "emirlerine uymadysam ve seninle ayrlrken alamaktan baka bir hizmet sunamadysam sana..." Yal kral glmsedi. "zlme! Affedildin. Yrekli kiilere dizgin vurulamaz. Artk kutlu bir yaamn olsun; aznda piponla huzur iinde otururken beni hatrla! Artk seninle Tekev'de oturamayacam sz vermi olduum gibi, veya senin ot bilimini dinleyemeyeceim." Gzlerini kapatt, Merry onun yannda boynunu eerek selama durdu. Sonra kral yeniden konutu. "Gmer nerede? nk gzlerim kararyor, gitmeden nce onu grmek isterim. Benden sonra kral o olmal. Sonra Eowyn'e de haber yollamak istiyorum. O, benim ondan ayrlmam istememiti, artk onu gremeyeceim, benim iin kzmdan da stnd." "Beyim, beyim," diye balad Merry kekeleyerek, "o..." fakat tam o anda byk bir grlt koptu; etraflarnda borular, borazanlar tp duruyordu. Merry etrafna baknd: Sava ve yanndaki btn dnyay unutmutu; aslnda ksack bir sre nce olduu halde kraln dt yere atn sreli saatler gemi gibi geliyordu ona. Fakat imdi, ok yaknda balayacak byk bir arpmann tam ortasnda yakalanma tehlikesi iinde olduklarn grd. Dmann yeni gleri Nehir'deki yoldan byk bir hzla ilerliyor, surlarn altndan da Morgul alaylar geliyordu; gney ynnden nde atllar, arkada piyadeler Harad'llar geliyor, bunlarn arkasnda da zerlerinde sava kuleleriyle mumcularn koca srtlan ykseliyordu. Fakat kuzeyden Eomer'n ak sorgucu, tekrar bir araya getirip kumanda ettii koca Rohirrim cephesinin ban ekiyordu; ehir'deki btn insan gc dar kmt, Dol Amroth'un gm kuusu ncler tarafndan tanyor ve dman Cmlekaps'ndan sryordu. Bir an iin u dnce Merry'nin aklndan szlp geti: "Gandalf nerede? Burada deil mi? Kral ve Eowyn'i kurtaramaz myd?" fakat tam o srada Gmer aceleyle srd atn; yannda hanedandan hayatta kalan silahrler de vard ve artk atlarna hkim olabiliyorlard. Kt hayvann orada yatan leine hayretle bakakaldlar; kheylanlan yaknna gitmiyordu. Fakat

Eomer eyerinden atlad; kraln yanma gelip sessizce durduunda zerine bir keder ve yeis kmt. Sonra silahrlerden biri kraln sancan orada lm yatan bayraktar Guthlf in elinden alarak havaya kaldrd. Thoden gzlerini yava yava at. Sanca grerek onun Eomer'e verilmesi gerektiini anlatt iaretle. "Selam sana Yurt'un Kral!" dedi. "imdi zafere sr atn! owyn'e benim iin veda et!" Ve bylece ld, Eovvyn'in yannda yatmakta olduunu bilmeden. Yaknda olanlar alamaya baladlar yle haytara-rak: "Thfoden Kral! Theoden Kral!" Fakat Eomer onlara yle dedi: Yas tutmayn ok! Kudretliydi len, anna yakr oldu sonu. Hy ykseldiinde alayacak kadnlar ardndan. imdi cenk aryor bizi! Yine de kendisi de alyordu konuurken. "Silahrleri burada kalsn," dedi, "ve atma zerinden gemesin diye bedenini an ile alandan tasnlar! Evet, burada yatan kraln dier adamlarn da." Katledilmi olanlara bakt isimlerini bir bir sayarak. Sonra aniden kzkarde128 KRALIN DN i ovvyn'i grd yatt yerde, onu tand. Bir an iin, tam haykracakken bir ok ile kalbi paralanan bir adam gibi durdu; sonra yz l gibi bembeyaz kesildi; iinde souk bir hiddet ykseldi, yle ki bir sre istese de konuamad. zerine cin arpm gibi bir hal geldi. "owyn, Eowyn!" diye bard en sonunda. "owyn nasl vardn buraya? Bu ne biim bir delilik, ne biim bir eytanlk? lm, lm, lm! lm alsn hepimizi!" Sonra kimseye danmadan, ehir'den gelen adamlarn yaklamasn beklemeden dmanlarnn koca ordusunun n cephesine dosdoru mahmuzlad atn ve saldrnn balamas iin yksek sesle haykrd. Sava alannn zerinde berrak sesi gmbrdetti arsn: "lm! Srn, srn atlarnz ykma ve dnyann sonuna!" Bununla birlikte ordu harekete geti. Fakat Rohirrim artk ark sylemiyordu. Tek bir sesle, olanca gleriyle, korkun bir biimde lm.'.diye hay kryorlard; sava byk bir aknt gibi hz kazanarak gm krallarnn etrafndan toparlanp geti ve gneye doru grledi. Ve hobbit Meriadoc hl orada durmu, gzyalar arasnda gzlerini krptryordu; kimse onunla konumamt; aslnda ona kulak asan yok gibiydi. Gzyalarn aceleyle silerek Eovvyn'in ona vermi olduu yeil kalkan almak iin eildi; kalkan arkasna ast. Sonra elinden den klcna baknd; nk darbesini indirirken kolu uyumutu ve artk sadece sol elini kullanabiliyordu. Ama o da ne! Silah orada duruyordu da keskin ksm atee srlm kuru bir dal gibi ttyordu; o bakarken kl bzt, bzt ve yok oldu. Byle yok olup gitti Hyk Yaylalan'nn klc, Batelli'lerin eseri. Ama klcn kaderini, Dnedain henz genken ve dmanlarnn en belli bal korkular Angmardiyan ile bu diyarn byc kral olduu zamanlarda, Kuzey Krallfnda uzun sre nce yava yava yapm olan kii bileydi, mutlu olurdu. Baka hibir kl, isterse ok daha kudretli eller tarafndan kullanlm olsun, o dmanda yle ac bir yara aamaz, lmsz etini yaramaz, onun iradesinin grnmeyen gcn dokuyan byy bozamazd. Adamlar kral kaldrmlard artk; mzrak sopalarnn arasna pelerinlerini sererek onu ehir'e doru tayacak bir sedye yaptlar ida-reten: dierleri de Eowyn'i kibarca kaldrd ve onu da kraln ardndan 129 PELENNOR AYIRLARI SAVAI tad. Fakat kraln hanedanna mensup adamlar henz sava alanndan getiremiyorlard; nk kraln silahrlerinin yedisi dmt orada, balar D6orwine de aralarndayd. Bylece onlar dmanlarndan ve o kt hayvandan ayr bir yere uzatp etraflarna mzraklar yerletirdiler. Daha sonra, her ey olup bittikten sonra geri dnerek orada bir ate yakp hayvann leini yaktlar; fakat Karyele iin bir mezar kazarak, mezara zerinde Gondor ve Yurt dillerinde u yazlarn kaznm olduu bir ta diktiler: Sadk bir hizmetkrd ama efendisinin felaketi oldu yine de, Tezayan tay, hzl Karyele.

Uzun ve yeil bitti Karyele'nin mezar zerindeki otlar, ama o hayvann yakld yerdeki toprak hep kara ve plak kald. Artk yava yava ve hznle yryordu Merry tayclarn yannda; atmaya kulak asmyordu. Yorgundu, ac iindeydi ve elleri, kollan, bacaklar sanki yormu gibi tir tir titriyordu. Denizden byk bir yamur geldi; sanki her ey Thoden ve Eowyn iin alyor, ehir' deki yangn gri gzyalaryla sndryordu. Derken puslar arasndan Gondor'lulann nclerinin gelmekte olduunu grd. Dol Amroth Prensi Imrahil srd atn ve onlarn nnde dizginlerini ekti. "Yknz nedir Rohan'n insanlar?" diye bard. "Theoden Kral," diye cevap verdiler. "ld. Fakat EomerKral ynetiyor artk cengi: Ak sorgucu rzgrda dalgalanan o." Bunun zerine prens atndan inerek krala ve kraln byk saldrsna hrmeten tabutunun yannda diz kp alad. Sonra ayaa kalkarak Eowyn'e bakt ve aknlklar iinde kald. "Burada bir kadn var galiba?" dedi. "ihtiyacmz karsnda Rohirrim kadnlar da m savaa geldi?" "Hayr! Bir teki sadece," diye cevap verdiler. "Hanm ovvyn'dir o, Eomer'n kzkardei; bu saate kadar onun geldiinden haberimiz yoktu, imdi kahroluyoruz bu yzden." Sonra prens, yz solgun ve souk da olsa onun gzelliini grerek, daha yakndan bakmak iin eilirken kzn eline dedi. "Rohan' llar!" diye bard. "Aranzda hi hekim yok mu? lmcl bir yara ile yaralanm olabilir ama kanmca hl yayor." Kolundaki parlatlm kol zrhn kzn souk dudaklarna gtrd: zrhn zerinde an131 130 PELENNOR AYIRLARI SAVAI KRALIN DN o ak grlebilen minik bir buu olumutu. "Artk aceleye ihtiya var," dedi ve birini hemen ehir'e geri yollad yardm getirmesi iin. Kendisi ise lm olana eilerek veda etti ve atma atlayarak savaa gitti. Artk atma Pelennor tarlalarnda btn iddetiyle artmaya balamt; silahlarn grlts ara varyordu adamlarn haykrlar ve atlarn kinemeleriyle. Borular ttrlyor, borazanlardan kulaklar trmalayan sesler kyor, mmak'lar savaa srlrken briiyorlard. ehir'in gney surlar altnda Gondor'un piyadeleri, hl burada byk bir g halinde toplanm bulunan Morgul alaylaryla karlamlard. Fakat svariler douya omer'n imdadna gittiler: Anahtarlar Muhafz, Lossarnach Beyi Uzun Hurin, Yeil Tepeler'den Hirluin ve etrafnda silahrleriyle zarif Prens Imrahil. Rohirrim onlarn yardmna ok abuk gelemedi; nk ans o-mer'e kar dnm, hiddeti kendisine zarar vermiti. Saldrsmdaki o byk hiddet dmanlarnn n safn hemen hemen tamamen alaa etmi ve Svarilerin gen eklinde ilerleyen byk kmesi Gneyli-ler'in saflarndan geerek atllarn malup etmi, piyadelerini mahvetmiti. Fakat mmak'lann gittii yere atlar gitmiyor, rkyor, yoldan sapyorlard; byk canavarlarla dvlmemiti, onlar savunma kuleleri gibi duruyorlar, Haradrim onlarn etrafnda toplanyordu. Ve eer Rohirrim saldrrken Haradrim'den kere daha az sayda idiyse bile, ksa bir sre sonra durumlar daha da kt oldu; nk artk Os-giliath'tan sava alanna yeni gler akmaya balamt. Bunlar buraya ehir'i ve Gondor'u yamalamak iin toplanm ve komutanlarnn emrini bekliyorlard. Komutanlar artk yok edilmiti; fakat Mor-gul'un vekili Gothmog onlar bu karkln iine atmt; baltalaryla Doulular, Khand'n Variag'lan, allar iinde Gneyliler, Uzak Harad' dan beyaz gzl, krmz dilli yan deve benzeyen kara renkli adamlar. Kimisi imdi Rohirrim'in ardndan aceleyle gidiyor, dierleri Gondor'un glerini durdurmak ve Rohan'a katlmalarna mani olmak iin bat tarafn tutuyorlard. Gn byle balayp Gondor'un aleyhine dnm, mitleri azalrken ve len zamanlarnda artk byk bir rzgr eser, yamur kuzeye koar ve gne parlarken ehir'den yeni bir

haykr iitildi. O berrak havada surlardaki gzcler dehet veren yeni bir grntye tank oldular ve son umutlan da kendilerini terk etti. nk Anduin, Harlond'daki kvamndan yle akyordu ki ehir'den bakan adamlar birka fersah boyunca nehiri uzunlamasna grebiliyorlard; gzleri keskin olan biri, gelen herhangi bir gemiyi yaklarken grebilirdi. Ve o yne bakarak dehetle banyorlard; pml pm\ akarsu zerinde kapkara bir filonun rzgrla geldiini grmlerdi: Kadrgalar ve bir sr krekli ar gemi ve meltemde bel bken kara yelkenler. "Umbar Korsanlar!" diye bant adamlar. "Umbar Korsanlan! Bakn! Umbar Korsanlan geliyor! Demek ki Belfalas dm, Ethir de; Lebennin de gitti. Korsanlar zerimize geldi! Bu kr talihin son darbesi!" ehir'de kumanda edecek kimse kalmad iin, kimisi geliigzel anlara koarak alarm verdi; kimisi askerlerin geri ekilmesi iin borazanlar fledi. "Surlara geri gelin!" diye bardlar. "Surlara geri gelin! Her yer baslmadan geri gelin!" Fakat gemilere hz kazandran rzgr onlann btn feryatlarn uzaa tad. Geri Rohirrim'in ne haberlere, ne de alarma ihtiyac vard. Hepsi kendiliklerinden kara yelkenleri gayet iyi grebiliyorlard. nk Eo-mer artk Harlond'dan ancak bir mil kadar uzaktayd ve arkasndan yeni dmanlar kaynaarak gelip onlann Prens'le balantsn keserken, karlat ilk dmann byk basks onunla liman arasnda kalmt. imdi Nehir'e bakyordu; iindeki btn mit ld ve biraz nce kutsad rzgra imdi lanet etmeye balad. Fakat Mordor'un ordulan yreklenmilerdi; yeni bir heves ve taknlkla dolarak bara ara saldrya getiler. omer'in ruhu sertlemi ve akl bir kez daha almt. O tarafa gelebilecek btn adamlan sanca altnda toplayabilmek iin borula-n aldrd; nk en azndan byk bir duvar oluturmay dnyordu; dayanabildii kadar burada kalp, dnceye kadar yerde savamay, Bat'da son Yurt Kral'n hatrlayacak hibir adam kalmayaca halde, Pelennor krlarnda arklara geecek iler baarmay dnyordu. Bylece yeil tepecie srerek atn buraya sancan dikti ve Ak Atl sancak rzgrda rpnmaya balad. Kukudan, karanlktan kp gnn douuna klcm ekip geldim gnete ark syleyerek. Umudun bittii kalplerin krld yere srdm atm: Gazaba, ykma ve kzl bir guruba vardm imdi! WF 9 132 KRALIN DN 133 PELENNOR AYIRLARI SAVAI Bu msralar okudu ama yine de bunlar sylerken gld. nk bir kez daha savan arzusunu duyuyordu iinde; henz yaralanma-mt, genti ve krald: Dm bir halkn kral. Ama daha mitsizliine glmesi sona ermeden bir kez daha kara gemilere bakt ve onlara meydan okuyarak klcn kaldrd. Sonra bir hayrettir ald Eomer'i; byk de bir coku; klcn gnee doru frlatt ve tekrar yakalarken arklar syledi. Btn gzler onun bakn izledi ve o da ne! En ndeki gemide byk bir bayrak ald, gemi Harlond'a doru dnerken rzgr bu bayra gzler nne serdi. Ak Aa iek amt bayrakta, Gondor iin; fakat etrafnda Yedi Yldz vard ve zerinde bir ta, yani Elendil'in saysz yldr hibir hkmdarn kullanmad nian. Ve yldzlar gne nda alev alevdi nk Elrond'un kz Arvven tarafndan' deerli talarla ilenmiti; ta da sabah nda parlak grnyordu nk mithril ve altndan yaplmt. Byle varmt Isildur'un varisi Arathorn olu Aragorn llerin Yolu'ndan Gondor krallna, Deniz'den gelen yelle tanarak; Rohir-rim'in cmb bir kahkaha seli ve kllarn imei; ehir'in neesi ve aknl ise borazanlann mzii ve anlarn sesi olmutu. Fakat Mordor'un ordularn bir delilik sarmt ve kendi gemilerinin dmanlaryla dolu olmas onlara bir eit by gibi gelmiti; kaderin gelgitlerinin kendi aleyhlerine dndn ve sonlarnn yakn

olduunu anlaynca zerlerine kara bir korku dt. Douya srdler atlarn Dol Amroth'un silahrleri, nlerinde dman srerek: Dev adamlar, Variag'lar ve gne ndan nefret eden orklan. Gneye ilerledi Gmer; adamlar onun gz nnde katlar ve rs ile eki arasna ksldlar. nk artk adamlar gemilerden Harlond iskelelerine atlyorlar ve kuzeye doru bir yldrm gibi esiyorlard. Legolas ve elinde baltas ile Gimli de geldi; ve Leben-nin, Lamedon ve Gney tmarlarndan bahadr halkn yneten sanca-yla Halbarad ve Elladan, alnnda yldzlaryla Elrohir ve Kuzeyin Kolcular, ar elli Dnedain. Fakat hepsinin nnden yeni tututurulmu bir ate gibi parlayan Batnn Alevi Anduril, yani en az eskisi kadar lmcl dvlm Narsil ile Aragorn gidiyordu ve alnnda Elendil'in Yldz vard. Ve bylece sonunda Eomer ile Aragorn savan ortasnda bulutular; kllarna yaslanarak birbirlerine baktlar; memnundular. "Aramzda Mordor'un btn ordular olduu halde byle bulutuk ite yine," dedi Aragorn. "Borukent'te byle sylememi miydim?" "yle konumutun," dedi Eomer, "fakat umut insanlar genellikle kaldrr ve o zamanlar ben senin uza gren bir kii olduunu bilmiyordum. Yine de beklenmedik anda gelen bir yardm iki kere kutlu olsun; dostlarn karlamas daha nce hi byle nee dolu olmamtr." Ve birbirlerinin ellerini kavradlar. "Daha iyi bir zamanda da olamazd," dedi Eomer. "ok da erken gelmedin arkadam. ok kayp ve zntler geldi bamza." "O halde, haydi bunlarn cn alalm bu konuda konumadan nce!" dedi Aragorn, ve birlikte savaa srdler atlarn. Hl nlerinde zorlu bir dv ve uzun bir ura vard; nk Gneyliler hem cesur hem de salam insanlard ve aresizlikleri iinde hiddetliydiler de; Doulular da gl, savata pimi, aman dilemeyen insanlard. O yzden, kh burada, kh orada, yanm bir mtemilat veya ambarn yannda, bir tepecikte veya toprak yn zerinde, surlarn altnda veya alanda hl bir araya toplanmaya devam ettiler, saldrdlar ve gn geip gidinceye kadar dvtler. Sonra, sonunda Gne Mindolluin'in ardndan batt ve btn gkyzn byk bir yangnla doldurdu, bylece tepeler ve dalar kanla boyanm gibi oldu; Nehir'den ate akyordu ve gece kerken Pelen-nor otlar al al uzanyordu. Ve tam o saatte Gondor Meydan Sava bitmiti; Rammas'n emberi iinde canl tek bir dman kalmamt. lmne veya Nehir'in kzl kpnde boulmak iin kaanlar hari hepsi kltan gemiti. ok az douya doru Morgul veya Mordor'a gidebilmiti; Haradrim lkesine ise uzaktan bir masal ulamt sadece: Gondor'un hiddetinin ve dehetinin bir sylentisi. Aragorn, Eomer ve mrahil ehir Cmlekaps'na doru geri srdler atlarn; artk yorgunluktan ne sevinecek, ne zlecek durumdaydlar. Bu hi yara almamt; nk byleydi onlann yazglar ve bileklerinin gc ile hneri; gerekten de ok az kii onlara dayanabilmi veya hiddetleri srasnda yzlerine bakabilmiti. Fakat dierlerinin ou yaralanm, sakatlanm veya sava alannda lmt. Baltalar atndan inmi tek bana dven Forlong'u bimiti; okularn canavarlarn gzlerini vurmalar iin ynetirken mmaklan. saldrnca hem Morthond'lu Duilin, hem de kardei inenerek lmlerdi. Ne zarif Hirluin dnebilmiti Pinnath Gelin'e, ne Grimbold Grimsr 134 KRALIN DN lade'e, ne de bklmez bilekli Halbarad Kuzey topraklarna. n olmayan, isimsiz az insan gmedi, ister komutan-olsun, ister er; nk bu ok byk bir savat ve bu savata btn olup bitenleri anlatan hibir yk yazlmamtr daha. Sonradan, ok zaman sonra Rohan'da bir destanc Mundburg Hykleri'nden sz etti trksnde: Tepelerde nlayan borular duyduk, Gney krallnda parlyordu kllar. Kheylanlar sabah

rzgr gibi Dald Stoningland'a. Cenk oldu. Orada dt Bakomutan Theoden, kudretli Thengelolu, dnmedi bir daha altn saraylarna ve Kuzey krlarndaki yeil otlaklara. Harding ve Guthldf, Dnhere ve Deonvine, yiit Grimbold Herefara ve Herubrand, Horn ve Fastred dvp dtler orada, o uzak lkede: Mundburg Hykleri altnda, kfler iinde yatyorlar imdi yoldalar Gondor bey teriyle. Ne zarif Hirluin dnebildi deniz kysndaki tepelere, ne de yal Forlong dnd zaferle Arnach'a, lkesinin iekli vadilerine; Derufn ve Duilin, uzun boylu okular, dnemediler kara sulara, dalarn glgesindeki Morthond gllerine. Beyler ve erler kabul ettiler sabah vakti ve gn sonunda lm. Uzun zamandr uyurlar imdi Ulu Nehir kysnda, Gondor'un imenleri altnda. imdi gzyalar gibi, parlayan gm gibi akan su, oO gn kpkzl gdyordu: Gnbattmyla alevlenmiti kana boyaliKpkler; iaret kuleleri gibi yanyordu dalar akam vakti; Rammas Echor'a al al dyordu i. BLM VII DENETHOR'U YAKMAK N ATILAN ODUNLAR Cmlekaps'ndaki kara glge ekildikten sonra bile Gandalf kprdamadan durdu. Fakat Pippin, sanki zerinden byk bir yk kalkm gibi ayaa kalkt; borular dinleyerek ayakta durdu ve kalbinin mutluluktan infilak edebileceini hissetti. Bir daha hibir zaman, uzaktan gelen bir boru sesini gzleri yaarmadan dinleyemedi. Fakat o anda birden grevi geldi aklna ve ileri doru koturdu. Ayn anda Gandalf kprdad ve Glgeyele'yle konutu; tam Cmlekaps'ndan geip gitmek zereydi. "Gandalf, Gandalf!" diye bard Pippin; Glgeyele durdu. "Burada ne aryorsun?" dedi Gandalf. "Siyah ve gm giyenlerin, efendileri izin vermedike Hisar'dan ayrlmamalar ehir'in bir kural deil mi?" "zin verdi," dedi Pippin. "Beni salverdi. Ama ben korkuyorum. Orada ok korkun bir ey olabilir. Hkmdar akln kaybetti, diye dnyorum. Korkarm hem kendini, hem de Faramir'i ldrecek. Bir eyler yapamaz msn?" Gandalf alan kapdan bakt; daha imdiden sava alannda artmaya balayan atma seslerini duyabiliyordu. Yumruklarn skt. "Gitmem lazm," dedi. "Kara Svari ortalarda; hl bize zarar verebilir. Hi vaktim yok." "Ama Faramir!" diye bard Pippin. "O lmedi, onu canl canl yakacaklar eer biri onlar durdurmazsa." "Canl canl m yakacaklar?" dedi Gandalf. "Neymi bu hikye byle? abuk abuk anlat!" "Denethor Mezarlar'a gitti," dedi Pippin, "Faramir'i de gtrd ve hepimizin yanacan sylyor; beklemeyecekmi, odunlar atp kendini yaktracak, Faramir'i de. Adamlar odun ve ya getirmeleri 136 KRALIN DN iin gnderdi Bunu Beregond'a syledim ama korkarm o bulunduu yerden ayrlmaya cesaret edemeyecek Nbetteydi Sonra zaten o ne yapabilir ki7 Byle kt Pppn'n yks azndan, bir yandan uzanp titreyen ellerle Gandalf m dizine dokunurken "Faramr' kurtaramaz msn'1 "Belki kurtarabilirim,' dedi Gandalf, "ama eer onu kurtarrsam dierleri lecek korkarm Evet, gelmem lazm geliyor, baka hibir yardm ona ulaamaz Fakat bu i, ktlk ve hzne neden olacak Kalemizin iinden bile vurabiliyor Dman bizi nk u anda ibanda olan onun iradesi " Sonra kararn verdikten sonra hzla harekete geti Pppn yakalayp nne yerletirerek tek bir szle Golgeyele'y dondurdu Mnas Trth m trmanan caddelerinden takrdayp getiler arkalarndaki sava seslen ykselirken Her yerde adamlar yeislerinden ve korkularndan kurtularak silahlarn kapyorlar, birbirlerine yle sesleniyorlard Rohan geldi1" Komutanlar haykryor, blkler toplanyordu, ou Cumlekaps'ndan kmaya balamt bile Prens tmrahl ile karlatlar, Prens onlara seslendi Ne yana imdi Mthrandr'' Rohrrm Gondor krlarnda dvyor1 Bulduumuz butun gc bir araya getirmeliyiz " "Daha da fazlasna ihtiyacnz var," dedi Gandalf "Elinden geldiince tez git lk frsatta geleceim Fakat Hkmdar Denethor iin vapmam gereken acil bir i var Hukumdar'n

yokluunda kumanday sen al1 Yollarna devam ettiler, trmanp Hsar'a yaklatka yzlerine arpan rzgr ve gney gnde artmakta olan bir hissettiler, uzaktaki sabahn prltsn yakaladlar Fakat nlerinde ne gibi bir ktln olduunu bilmediklerinden ve ok ge kalm olmaktan korktuklarndan bu onlara ok az bir mit getirdi "Karanlk geiyor," dedi Gandalf, "ama ehir in u/erne hl tm arl) la km duruyor" Hisarn kapsnda nbetiye rastlamadlar Demek ki Beregond sztm, dedi Pppm biraz daha fazla mitle Dnerek Kapal Kap ya giden yol boyunca h/ld ilerlediler Kap azna kadar ak duyo du kapc yere serilmiti Kapc ldrlerek anahtar alnmt Dman in 1 dedi Gandalf 'Byle ilere baylr Dostu dosta drmek, gonullerdek kargaa yznden blnen sadakat' Attan DENETHOR U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 137 inerek Glgeyele'ye ahrna dnmesini syledi ' nk dostum," dedi, "sen ve ben ok nceleri krlarda komalydk, fakat baka iler beni alkoydu Yine de eer arrsam abucak gel'" Kap'y geip dolambal dik yoldan inmeye baladlar Ik artmaya balamt, yolun yanndaki uzun stunlar ve yontular gri hayaletler gibi yava yava geiyorlard Aniden sessizlik bozuldu, altlarndan bar seslen, akrdyan kllar duydular Byle sesler ehr'n ina edildii zamanlardan beri kutsal yerlerde hi duyulmamt Sonunda Rath D'nen'e vardlar ve koca kubbesi altnda alacakaranlkta ykselen Vekilharlar Evi'ne doru seyrttler "Durun1 Durun'" diye bard Gandalf kaplarn nnde bulunan ta merdivene doru srayarak "Durdurun bu delilii'" nk orada, ellerinde kllar ve mealelerle Denethor'un hizmetkrlar vard, fakat sundurmann en st basamanda Beregond tek bana durmutu Nbetilerin siyah ve gm renklen iinde, kapy onlara kar savunuyordu Daha imdiden ks, kutsal yerleri kanlaryla kirleterek onun klcyla dmt, dierleri de onu lanetliyorlar, yasalara kar gelmekle ve efendisine hamlk etmekle suluyorlard Tam Gandalf ile Pppn ileri koarken ller evinin iinden Denethor'un yle bardn duydular "abuk, abuk1 Size emrettiimi yapn1 Bu ham oldurun benim iin1 Yoksa bunu kendim mi yapmam gerekiyor9" Bunun zenne Beregond'un sol eliyle kapal tuttuu kap zorla evrilerek ald, tam arkasnda uzun boyu ve tm ktlyle ehr'n Hkmdar duruyordu, gozlennde alev gibi bir k vard ve elinde knndan ekilmi bir kl tutuyordu Fakat Gandalf basamaklardan srad, adamlar onun nUnden kaarak gozlenn kapadlar, nk onun gelii, karanlk bir yere giren beyaz bir k gibiydi, stelik byk bir fkeyle geliyordu. Elini kaldrd ve bu darbesiyle Denethor'un klc havaya uup elinden kurtularak arkasna, evin glgeleri iine dutu, Denethor, Gandalf m nnde hayretlere dm biri gibi geriledi "Nedir bu beyim9" dedi buyucu llerin evlen yaayanlar iin deildir Ve neden adamlar burada, Kutsal Yerlerde dvyorlar, Cumlekaps nn nnde yeterince atma varken0 Yoksa dmanmz Rath Dnen e kadar bile geldi m9 "Ne zamandan beri Gondor Hkmdar sana kar sorumlu oldu9" dedi Denethor 'Yoksa kendi hizmetkrlarma emir veremeyecek m138 KRALIN DN yim?" "Verebilirsin," dedi Gandalf. "Fakat delilik veya ktle dnerse iraden, bakalar sana kar kabilirler. Olun Faramr nerede?" "ieride yatyor," dedi Denethor, "yanyor, daha imdiden yanyor. Etlerini tututurmular. Fakat ksa bir sre sonra her ey yanacak. Bat kaybetti. Her ey byk bir yangna dnecek ve her ey bitecek. Kl! Rzgrda savrulan kl ile duman!" O zaman, ondaki delilii gren Gandalf, kt bir ey yapm olmasndan korktu ve Denethor ierdeki masann yannda duruncaya kadar gerilerken o da ileriye doru bir hamle yapt, arkasnda Bere-gond ve Pippin ile. Fakat burada Faramir'i yatakta, hl ateler iinde

hayaller grrken buldular. Masann altna ve etrafna yukarlara kadar odun istiflenmi ve her ey ya ile slatlmt, hatta Faramir'in giysileri ile rtleri bile; fakat henz hibiri tututurulmamt. Sonra Gandalf tpk gcnn gri pelerininin iinde nasl gizliyse iinde yle gizli kalm kuvveti ortaya kartverdi. nce odunlarn zerine zplad, hasta adam kaldrarak yine kolaycack yere srad ve onu kapya doru tad. Fakat o bunu yaparken Faramir homurdanarak ryasnda babasna seslendi. Denethor trans halinden kurtulan biri gibi irkildi; gzndeki alev snd ve alamaya balad; yle dedi: "Olumu benden ayrmayn! Bana sesleniyor." "Sesleniyor," dedi Gandalf, "fakat sen henz onun yanna varamazsn. nk lmn eiindeyken onun ifa aramas gerek, bula-masa da. Senin grevine gelince, senin ehir'inin savana kman lazm, orada lm seni bekliyor olabilir. Bunun byle olduunu sen de gnlden biliyorsun." "Bir daha uyanmayacak," dedi Denethor. "Sava bouna. Neden daha fazla yaamay isteyelim? Neden lme yan yana gitmeyelim?" "Hkm sana verilmemi Gondor'un Vekilharc, kendi lmnn saatini tesbit etmen iin," diye cevap verdi Gandalf. "Ve sadece Karanlk G'n etkisi altndaki kfir krallar byle yaparlar, kibir ve yeisle kendilerini yok edip kendi lmlerini kolaylatrmak iin akrabalarn ldrrler." Sonra kapdan geerek Faramir'i bu lmcl evden kard; Faramir'i buraya tam olan ve o anda sundurmada duran sedyeye yatrd. Denethor onu izleyip, yznde oluna duyduu hasret, titreyerek durdu. Ve bir an iin herkes elem iindeki Hkmdar sessiz ve hareketsiz seyrederken o duraksad. 139 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR "Haydi!" dedi Gandalf. "Bize ihtiyalar var. Senin yapabilecein ok ey vardla." Sonra aniden gld Denethor. Yeniden uzun boyuyla marur bir biimde dikildi ve arabuk geriye, masann yanna srayarak, bann altna yastk etmi olduu eyi ald. Sonra kapya gelerek rty ekti ve o da ne! Elleri arasnda bir palanrir tutuyordu. Bunu yukan kaldrdka, seyredenlere krenin ii iten gelen bir alevle parlyor gibi geldi, yle ki Hkmdar'n ince yz sanki kzl bir atele aydnlatlyordu; siyah glgelerle kesin hatlara sahip yz sert bir tatan kesilmi gibi soylu, marur ve korkun duruyordu. Gzleri parlad. "Kibir ve yeis!" diye haykrd. "Ak Kule'nin gzlerinin kr olduunu mu zannetmitin? Hayr, senin bildiinden daha ounu grdm Gri Ahmak. nk senin umudun cahillikten baka bir ey deil. Git o halde, ifa bulmaya al! Git de dv! Kibir. nk bir gnlne, sava alannda azck bir yerde bir zafer kazanabilirsin. Fakat u anda uyanmakta olan G'e kar zafer kazanlamaz. Bu ehir'e sadece elinin ilk parma ulamtr. Btn Dou hareket halinde. u anda sizi umutlandran rzgr bile sizi arkadan vuruyor, Anduin'den kara yelkenli bir filoyu srklyor. Bat kaybetti. Esir olmak istemeyenlerin ayrlma vakti geldi." "Bu tr nasihatlerin Dman'n zaferini kesinletireceine kuku yok," dedi Gandalf. "Umutlanmaya devam et o halde!" diye gld Denethor. "Seni tanmaz mym ben Mithrandir? Sen, benim yerime hkm srmeyi; kuzeyde, gneyde veya batda bulunan btn tahtlarn arkasnda olmay umuyorsun. Senin akln ve aklnn takip ettii yolu okudum. Buradaki bu buuklua sessiz kalmas iin emirler verdiini bilmiyor muyum? Onu buraya, benim odamda casusluk etsin diye getirdiini? Yine de birlikte konuurken yol arkadalarnzn hepsinin isimlerini ve amalarn rendim. Byle ite! Sol elinle beni bir sre iin Mor-dor'a kar kalkan gibi kullanrken sa elinle Kuzeyli bu Kolcuyu beni yerimden etmek iin getireceksin. "Fakat sana sylyorum Gandalf Mithrandir, ben sana alet olmayacam! Ben Andrion Hanedan'nn Vekilharc'ym. Bir zpktnn bunak terifats olmak iin aaya adm atmam, iddias bana kantlanm olsayd bile, yine de sadece sildur'un soyundan geliyor, o kadar. Ben yle birine, hkmranlk ve asaletten ok nce yoksun kalm dzensiz bir hanedann son yesine boyun emem." 141

DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 140 KRALIN DN "Ne yaparsn o zaman," dedi Gandalf, "eer isteine karlmayacak olsayd?" "Her eyin, yaamm boyunca olduu gibi olmasn isterdim," diye cevap verdi Denethor, "ve benden nceki atalarmn zamannda, bar iindeki bu ehir'in Hkmdar olmak ve tahtm kendi kendinin efendisi olan, bir bycnn ra olmayan oluma brakmak isterdim. Fakat eer kader bunu bana vermiyorsa o halde hibir ey istemiyorum: ne snk bir yaam, ne blnm bir sevgi, ne de eksilmi bir onur." "Bana, sadakatle grevini teslim eden bir Vekilhar ne sevgi, ne de onurda alalmaz gibi geliyor," dedi Gandalf. "Ayrca en azndan, lm hl kesin deilken olunun elinden seeneini alm olmazsn." Bu szlerle Denethor'un gzleri yeniden alevlendi; Ta' kolunun altna kstrarak bir bak ekti ve tabuta doru yrd. Fakat Bere-gond ileri doru atlarak kendini Faramir'in nne srd. "Demek yle!" diye haykrd Denethor. "Daha imdiden olumun sevgisinin yarsn kazanmtn. imdi de silahrlerimin kalplerini alyorsun ki sonunda onlar beni olumdan tamamiyle mahrum braksnlar. Fakat en azndan u konuda benim isteime kar koyamayacaksn: Kendi sonuma hkmetme isteime." "Buraya gelin!" diye bard hizmetkrlarna. "Gelin, hepiniz de alak deilsiniz ya, gelin!" Bunun zerine ikisi, merdivenlerden onun yanna kotu. abucak birisinin elindeki mealeyi kaparak eve geri srad Denethor. Gandalf ona engel olamadan sopay yakacaklarn arasnasoktu ve odunlar hemen trdayarak alevle grledi. Sonra Denethor masaya srayarak orada durdu ve ate ile duman etrafnda elenk olurken o, ayaklarnn dibinde duran vekilharlk asasn alp dizinde krd. Paralan alevlere atarak eilip masann zerine uzand ve palantir'i her iki eliyle iyice kavrayarak gsnn zerine koydu. Ve derler ki, ondan sonra Ta'a kim bakarsa baksn, eer baka bir amaca evirmek iin byk bir iradesi yoksa, sadece alevler iinde buruup yok olan iki yal el grrm. Gandalf ac ve dehetle yzn evirdi ve kapy kapatt. Bir sre iin dnceler iinde durdu sessizce eikte, dierleri ieriden gelen atein agzl grleyiini dinlerken. Sonra Denethor'dan byk bir haykr duyuldu; daha sonra bir daha ne konutu, ne de lml insanlar arasnda grld. "ite bylece gelip geti Ecthelion olu Denethor," dedi Gandalf. Sonra Beregond'a ve Hkmdar'n donakalm hizmetkrlarna dnd. "Ve bylece bitiyor Gondor'un sizin bildiiniz haliyle gnleri; ister iyi, ister kt olsun o gnler geride kald. Burada kt eyler yapld; fakat gelin artk aranzdaki btn husumeti bir kenara brakn, nk bu husumet Dman tarafndan tertip edilmiti ve onun isteklerine hizmet ediyordu. Kendi dokumadnz sava grevlerinin anda skm buldunuz kendinizi. Ama dnn, siz, Hkmdar'n kr krne itaat eden hizmetkrlar; eer Beregond hainlik etmemi olsayd. Ak Kule'nin komutan Faramir de yanm olacakt. "len yoldalarnz bu uursuz yerden tayn. Biz de Gondor Vekilharc Faramir'i huzur iinde uyuyabilecei ya da yazgs o ise lebilecei bir yere tayalm." Bunun zerine sedyeyi kaldran Gandalf ile Beregond, arkalarnda ban nne emi Pippin ile ifa Evleri'ne doru tamaya baladlar Faramir'i. Fakat Hkmdar'n hizmetkrlar arplm gibi l evinde duruyorlard; tam Gandalf Rath Dfnen'in sonuna varmt ki byk bir grlt koptu. Arkalarna baktklarnda evin kubbesinin abrdadn ve iinden duman pskrdn grdler; sonra bina, hzla ve talarn byk grltsyle, telala yanan atein iine kt; fakat azalmayan alevler hl ykntnn etrafnda dans etmeye, oynamaya devam ediyordu. Bylece hizmetkrlar korku iinde kaarak Gandalf izlediler. Zamanla Vekilhar'n Kaps'na vardlar ve Beregond hznle kapcya bakt. "Bu iten hep pimanlk duyacam," dedi; "fakat zerime acele etmek iin bir delilik gelmiti; o ise beni dinlemiyordu ve bana kl ekmiti." Sonra len adamdan dverek ald anahtar

kartarak kapy kapatt ve kilitledi. "Bu artk Hkmdar Faramir'e verilmeli," dedi. "Hkmdarn yokluunda Dol Amroth Prensi komutay ald," dedi Gandalf; "fakat o da burada olmadna gre, onu ben kendim almalym. Anahtar alp koruman emrediyorum, ehir yeniden bir dzene girinceye kadar." Artk sonunda ehir'in yksek dairelerine gemilerdi ve sabah nda ifa Evleri'ne doru yollarna devam ettiler; bunlar, fena surette hasta olanlar iin ayrlm zarif evlerdi fakat imdi atmalarda yaralanan ve lmekte olanlar tedavi etmek iin hazrlanyordu. Altn143 DENETHOR'U YAKMAK iiN ATILAN ODUNLAR 142 KRALIN DN c dairede, Hisar Kapsfndan ok uzakta olmayan bir yerde, tam gney surunda bulunuyorlard ve evlerin etrafnda, ehirde baka hibir yerde bulunmayan bir bahe, aalarla dolu bir imenlik vard. Burada, ifa verecek ya da tedavi edenlerin hizmetinde bulunabilecek yetenekte olduklar iin Minas Tirith'te kalmasna izin verilmi olan kadnlar oturuyordu. Fakat tam Gandalf ile arkadalar sedyeyi Evler'in ana kapsna tayp getirdikleri srada Cmlekaps'nn nndeki alandan byk bir haykrn tiz bir ekilde ykselerek kulaklar yrtarcasna ge vardn, getiini ve rzgrda yitip gittiini duydular. Haykr o kadar korkuntu ki bir an iin hepsi kprdamadan durdu; ama ses geip gittikten sonra Dou'dan karanlk geleli beri tatmadklar bir umutla gnlleri ferahlad; onlara yle geldi ki, sanki k daha bir belirginlemi ve gne bulutlar arasndan grnmt. Fakat Gandalf in yz sert ve zgnd; Beregond ile Pippin'e Fa-ramir'i ifa Evleri'ne gtrmelerini emrederek yakndaki surlarn tepesine gitti; orada, yeni doan gne altnda ak bir heykel gibi durarak etrafa baknd. Ve kendisine bahedilmi olan gr kuvveti ile olup biteni grd; Eomer enginin n saflarndan gelip sava alannda yatanlarn yannda durduu zaman i geirerek yeniden pelerinine sa-nnd ve surlardan aaya indi. Beregond ile Pippin dar ktklarnda onu Evler'in nnde dncelere dalm buldular. Ona baktlar; bir sre sessiz kald. Sonunda konutu. "Dostlarm," dedi, "ve bu ehrin ve btn Bat lkelerinin btn ahalisi! Byk zntye ve ana yol aacak eyler meydana geldi. Sevinecek miyiz, zlecek miyiz9 Hi umulmadk bir biimde dmanlarmzn komutan yok edildi; sizler de onun yeisinin son yanksn duydunuz. Fakat giderken eleme ve byk kayplara neden oldu. Ve eer Denethor'un delilii olmasayd ben bunu engelleyebilirdim. Dmanmzn eli ok uzad! Heyhat! Fakat artk onun iradesinin ehir'in kalbine kadar nasl girebilmi olduunu biliyorum. "Vekilharlar bunun sadece kendileri tarafndan bilinen bir sr olduuna hkmetmi olduklar halde ok nce, Yedi Gren Ta'n en nemsizlerinden birinin burada Ak Kule'de saklandn tahmin etmitim. Dirayetli gnlerinde, kendi gcnn snrlarn bildii iin Denethor ta kullanmaya veya Sauron'a meydan okumaya cesaret etmemiti. Fakat irfan tkendi; ve korkarm lkesinin iinde bulunduu tehlike arttka o da Ta'a bakt ve kandrld: Herhalde Boromir ayrldndan beri olduka sk bakt. Karanlk G'n iradesine boyun emeyecek kadar byk biriydi; bununla beraber sadece G'n grmesine izin verdii eyleri grebildi. Elde ettii bilgiler, kukusuz, genellikle iine yaryordu; yine de ona gsterilmi olan Mordor'un byk kudretinin grnts onun gnln mitsizlikle doldurmutu, ta ki sonunda akln alaa edinceye kadar." "imdi bana bu kadar garip gelen eyin ne olduunu anladm!" dedi Pippin konuurken aklna gelenlerle rpererek. "Hkmdar Fara-mir'in yatt odadan aynlmtr, onun deitiini, yalandn, krldn ilk o zaman, geri dndnde dnmtm." "Tam Faramir'in Kule'ye getirildii saat, biroumuz en st odada garip bir k grdk," dedi Beregond. "Fakat bu daha nce de grmtk; uzun zamandr ehir'de, Hkmdar'n zihninde Dman ile grebildii sylentileri dolanyordu."

"Heyhat! O halde doru tahmin etmiim," dedi Gandalf. "Bylece girmi Sauron'un iradesi Minas Tirith'e; ben de bylece alkonuldum burada. Ve burada kalmaya zorlanmaya da devam edeceim nk ok yaknda baka ilerim de olacak, sadece Faramir deil. "imdi gidip, gelenleri karlamam lazm. Sava meydannda kalbime ok dokunan bir ey grdm; daha byk zntler de meydana gelebilir. Benimle gel Pippin! Fakat sen Beregond, Hisar'a geri dnp Muhafz bana olanlar anlatmalsn. Seni muhafzlktan almak, onun grevi olacak korkarm; fakat ona, eer benim fikrimi dinleyecek olursa, seni, komutannn muhafz ve hizmetkr olman ve uyandnda -tabii bu mmkn olursabaucunda bulunman iin ifa Evleri'ne yollamasn syle. nk onu ateten kurtaran sen oldun. Git imdi! Ksa bir sre sonra dneceim." Bunlar syledikten sonra ayrlarak Pippin ile birlikte alt ehre doru inmeye balad. Onlar aceleyle yol alrlarken rzgr gri bir yamur getirdi ve nlerinden byk bir duman ykseldi. IFA EVLER! 145 BLM VIII FA EVLER Merry'nin gzlerinde yalardan ve yorgunluktan bir buu vard, Mi-nas Tirith'in yklm Cmlekaps'na yaklatklarnda. Ykntlara ve etraftaki katliama pek kulak asmad. Havada ate, duman ve le gibi bir koku vard; nk orada burada byk Gneyli canavarlarn yan yanm, mancnklarla oralar buralar krlm veya Morthond'un cesur okular tarafndan gzlerinden vurulmu leleri yatarken, sava aletlerinin ve katledilenlerin de ounluu yanm ya da ate ukurlarna atlmt. Uuan yamur bir ara durmu ve gne her eyin zerinde prldamt; fakat btn aa ehir hl ttmekte olan pis bir kokuyla sarlmt. Daha imdiden adamlar muharebenin ykntlarndan bir yol amaya alyorlard; o anda da Cmlekaps'ndan sedyeler tayan birileri girmiti. Kibarca yatrdlar Eowyn'i yumuak minderler zerine; fakat kralh bedenini altndan byk bir rtyle rttler ve etrafna mealeler getirdiler; gne nda soluk meale alevlen rzgrla dalgaland. Bylelikle Theoden ile Eowyn Gondor ehri'ne gelmi oldu; onlar gren herkes balarn aarak boyunlarn bkt; onlar ise yanm dairenin kl ve dumanndan geerek ta caddelerden yukan doru gtrldler Merry'ye tnnan asrlar srm gibi geldi, sanki sevilmeyen bir ryadaki, hatralarn kavrayamad karanlk bir sona doru durmadan giden anlamsz bir yolculuk gibi. Yava yava nndeki mealelerin klar titreerek snd, o bir karanlkta yryordu; yle dnd: "Bu mezara uzanan bir tnel; sonsuza kadar orada kalacaz." Fakat aniden ryasnn iine canl bir ses dt. "Olur ey deil Merry! krler olsun seni buldum!" Ban kaldrp bakt ve gzlerinin nndeki bulanklk biraz aldi. Pippin oradayd ite! Dar bir yolda yz yze gelmilerdi fakat onlarn dnda her yer bombotu. Gzlerini ovuturdu. "Kral nerede?" dedi. "Ya Eowyn?" Sonra sendeledi, eie oturarak yeniden alamaya balad. "Onlar Hisar'a ktlar," dedi Pippin. "Galiba sen ayakta uyuyakalmsn ve yanl bir yola sapmsn. Onlarla olmadn grnce Gan-dalf seni bulmak iin beni yollad. Zavall Merry'cik! Seni bir kez daha grdme yle memnunum ki! Fakat ok yorulmusun, seni konuarak rahatsz etmeyeceim. Ama syle bana bir yerin acyor mu, yaral msn?" "Hayr," dedi Merry. "Yo hayr, zannetmiyorum. Ama sa kolumu kullanamyorum Pippin, onu bakladmdan beri kullanamyorum. Sonra klcm da bir odun paras gibi yand bitti kl oldu." Pippin'in yz endieliydi. "Bir an nce benimle gelsen fena olmayacak," dedi. "Keke seni tayabilseydim. Daha fazla yryecek halde deilsin. Seni hi yrtmemeliydiler; ama onlar mazur grmen lazm. ehir'de o kadar korkun eyler olup bitti ki Merry, savatan gelen zavall bir hobbit rahatlkla gzden kaabilirdi."

"Gzden kamak her zaman talihsizlik olmuyor," dedi Merry. "Biraz nce o da beni gznden kard... Yo yo, onun hakknda konuamayacam. Yardm et bana Pippin! Yine her yer kararmaya balad ve kolum da ok souk." "Yaslan bana Merry olum!" dedi Pippin. "Haydi! Adm adm. Uzak deil." "Beni gmecek misin?" dedi Merry. "Elbette ki hayr!" dedi Pippin, ii korku ve acma duygusuyla bu-rulduu halde neeli grnmeye alarak. "imdi ifa Evleri'ne gidiyoruz." Yksek evler ile drdnc dairenin d surlan arasnda giden yoldan ayrlp karak Hisar'a doru trmanan ana yola dndler. Merry uykuda gibi sallanp mrldanrken adm adm ilerliyorlard. "Onu oraya gtremeyeceim," diye dnd Pippin. "Bana yardm edecek kimse yok mu? Onu burada brakamam." Tam o anda, hayretle bir ocuun arkasndan geldiini grd; tam yanlarndan geerken Beregond'un olu Bergil'i tand. "Hop Bergil!" diye seslendi. "Nereye gidiyorsun? Seni tekrar ve canl olarak grdm iin ok memnun oldum!" tFA EVLERi 147 146 KRALIN DN "ifaclar iin haber tayorum," dedi Bergil. "Oyalanamam." "Oyalanma," dedi Pippin. "Fakat onlara de ki yanmda hasta bir hobbit var, sava:; alanndan gelmi bir penan, unutma. Oraya kadar yryebileceini zannetmiyorum. Eer Mithrandir orada ise bu haberi duyduuna memnun olacaktr." Bergil komaya devam etti. "En iyisi burada bekleyeyim," diye dnd Pippin. Bylece Merry'yi gne alan bir yere, yolun zerindeki demenin zerine yavaa brakt, ban kucana yatrarak. Yava yava Merry'nin bedenine ve kollarna dokundu ve arkadann ellerini kendi ellerine ald. Sa eli, dokununca buz gibi gelmiti ona. Gandalf in bizzat onlar aramaya gelmesi ok srmedi. Merry'nin zerine eilerek alnn okad; sonra dikkatle kaldrd onu. "Bu ehre erefle tanmalyd," dedi. "Benim gvenimi fazlasyla hakl kard; nk eer Elrond benim dediklerimi hrmeten kabul etmi olmasayd ikiniz de yola kamayacaktnz; o zaman bu gnn ktlkleri ok daha hzn verici olacakt." iini ekti. "Yine de bana bir i daha kt ite, bir yandan sava da hep dengede dururken." Bylece sonunda Faramir, Eowyn ve Meriadoc ifa Evleri'ne yat-nlmlard; orada gzel gzel baklyordu onlara. O son gnlerde btn irfanlarda eski zamanlann yetkinliinden bir d olduu halde Gondor'un hekimlik zanaat hl ferasetliydi, yaralanmlar berelen-mileri ve Deniz'in dousunda lmllerin maruz kaldklar btn hastalklar iyi etme konusunda hnerliydiler. Yallk hari. Bunun iin hi areleri yoktu; gerekten de mrleri artk dier insanlarn mrlerinden biraz fazla da olsa, azalmt ve elden ayaktan kesilmeden elli ya geenlerin hikyeleri de azalmaya balamt artk - saf bir kana sahip birka slale hari. Fakat imdi sanatlar ve bilgileri aciz kalmt; nk iyiletirilemez bir illetten hastalanm birok hasta vard; onlar buna Kara Glge diyorlard nk Nazgl'den kaynaklanyordu. Buna tutulan herkes yava yava, durmadan derinleen bir ryaya dalyor ve sonra sessizlie gmlp lmcl bir ekilde soumaya balayarak lyordu. Bu hastalara bakanlara Buukluk ile Rohan'n Hanm'nda da ayn illet var gibi gelmiti. Yine de sabah vakti ilerlerken zaman zaman konuuyorlar, ryalarnda mrldanyorlard; onlara bakanlar, belki hastalklarna bir faydas olacak bir ey duyarz umuduyla btn sylediklerini dinliyordu. Fakat ksa bir sre sonra karanla batmaya baladlar, gri glgeler yzlerinden geerken gne batya doru dnyordu. Yine de Faramir hafiflemeyen bir atele cayr cayr yanyordu. Gandalf endie iinde bir birine, bir dierine gidip duruyor, hastalarn bandaki nbetilerin

btn duyduklar kendisine anlatlyordu. Dardaki byk sava deien umutlarla ve garip haberlerle devam ederken, bylece geti gn; Gandalf, kavuan kzl gne btn g doldurup, pencerelerden geen k hastalarn kl rengi yzlerine dnceye kadar orada bekleyip gzlemeye devam ederek bir yere ayrlmad. Yaknlarda duranlara bu parlak k iinde hastalarn yzleri, sanki salklar geri geliyormuasna hafife pembelemi gibi geldi bir ara, ama bu umudun oynad bir oyundu sadece. Sonra ebe loreth, o evde hizmet eden en yal kadn, Faramir'in zarif yzne bakarak alad nk herkes onu ok severdi. Ve yle dedi: "Eyvah! Ya lrse. Ah, Gondor'da krallar olayd, bir zamanlar olduu sylendii gibi! nk eski bir tekerlemede yle denir: Kraln elleri, bir ifacnn elleridir. Bylece ne zaman olursa olsun hak sahibi kraln kim olduu anlalabilirmi." Bunun zerine yaknda duran Gandalf yle dedi: "insanlar uzun sre senin szlerini hatrlayabilirler loreth! nk szlerinde umut var. Belki de bir kral gerekten de Gondor'a dnmtr; yoksa sen e-hir'e gelen garip haberleri duymadn m?" "Btn o bana ara kulak veremeyecek kadar meguldm," diye cevap verdi kadn. "Btn mit ettiim o katil eytanlarn bu Ev'e gelip hastalan rahatsz etmemeleri." Sonra Gandalf aceleyle aynld; daha imdiden kl rengi akam krlardan emekleyip gelirken, gkyzndeki ate snmeye balam, ttmekte olan tepeler soluyordu. Gne aalara indiinde Aragorn, Eomer ve Imrahil, komutanlar ve silahrleriyle ehir'e iyice yaklamlard; Cmlekaps'na vardklarnda Aragorn yle dedi: "Byk bir yangnn iine batan Gne'e bakn! Bu birok eyin sonu ve d, dnya akntlarnda deiiklik anlamna geliyor. Fakat bu ehir, Vekilharlann ynetiminde uzun yllar dinlendi ve korkarm davet edilmeden buraya girersem, sava srasnda yaanmamas gereken kukular ve tartmalar kabilir. Galip olann biz mi Mor-dor mu olduu kesinlemeden ieri girmeyeceim, bir talepte de bulunmayacam. Adamlar adrlanm sava alanna kurarlar; burada iFA EVLERi 149 148 KRALIN DN " ehir'in Hkmdan'nn beni karlamasn bekleyeceim." Fakat Eomer yle dedi: "Krallarn sancan atnz ve Elendil hanedanlarnn nianlarn gsterdiniz bile. Bunlara itiraz edilmesine izin mi vereceksiniz?" "Hayr," dedi Aragorn. "Fakat zamann daha ermediini dnyorum; ayrca Dman ve onun hizmetkrlarndan baka kimseyle didimeye niyetim yok." Prens tmrahil de yle dedi: "Szleriniz akllca efendim, eer Hkmdar Denethor'un bir akrabasnn bu konuda fikir yrtmesine izin verecek olursanz. Denethor gl bir iradeye sahip, marur biridir ama yaldr; olu yaralandndan beri hareketleri de bir garipleti. Yine de ben olsaydm, kapdaki bir dilenci gibi burada kalmazdm." "Bir dilenci deil," dedi Aragorn. "ehirlere ve tatan evlere alk olmayan Kolcularn bir komutan diyelim." Ve sancan toparlamalar iin emir verdi; Kuzey Krallnn Yldz'n saklayarak bunu El-rond'un oullarna emanet etti. Sonra Prens mrahil ile Rohan'h Eomer onu braktlar, ehir'i ve insanlann yaygarasn geerek Hisar'a trmandlar ve Vekilhar' bulmak iin Kule Binas'na geldiler. Fakat taht bo buldular ve krsnn nnde Yurt Kral Th6oden'in naann katafalka konmu olduunu grdler; etrafnda on iki meale vard; hem Rohan, hem de Gondor silahrlerinden on iki de muhafz. Katafalkn rtleri yeil beyazd ama gsne kadar altndan byk bir rt rtlmt, bunun zerinde knndan km klc ve ayak ucunda kalkan duruyordu. Mealelerin ak salannda, fskiyenin pskren sularnda oynaan gne gibi prldyordu, ama yz, genliin ulaamayaca bir huzurun varl bir yana braklacak olursa, gen ve zarifti; uyuyordu sanki.

Kraln yannda bir sre sessizce durduktan sonra mrahil dedi ki: "Velikhar nerede? Ya Mithrandir nerede?" Muhafzlardan biri cevaplad: "Gondor Vekilharc ifa Evleri'n-de." Fakat Eomer yle dedi: "Eowyn Hanm, kz kardeim nerede, nk onun da kraln yannda uzanyor olmas, en az onun kadar sayg grmesi gerekmiyor mu? Ne yana koydular onu?" Ve mrahil yle dedi: "Ama onu buraya tadklarnda Eowyn Hanm daha yayordu. Bilmiyor muydunuz?" mit yle beklenmedik bir ekilde geldi ki Eomer'in gnlne ve mitle birlikte endie ve korkusu iini kemirmeye yle bir balad ki, daha baka bir ey sylemedi ama dnerek hzla binadan kt; Prens de onu izledi. Dar ktklarnda akam km, bir sr yldz gkyzn sarmt. Gandalf yayan olarak kageldi, yannda da grilere brnm biri vard; ifa Evleri'nin nnde karlatlar. Gandalf selamlayarak dediler ki: "Vekilhar' aryoruz, onun Ev'de olduunu sylediler. Yaraland m acaba? Sonra Eowyn Hanm, o nerede?" Gandalf cevap verdi: "Hanm ierde yatyor, lmedi ama lme ok yakn. Fakat Faramir Bey kt bir okla yaralanm sizin de duymu olduunuz gibi; artk Vekilhar da o; nk Denethor yok artk, evi kller iinde." Bunun zerine onlar Gandalf in anlatm olduu hikyeyle keder ve merak iinde kaldlar. Fakat mrahil yle dedi: "yleyse bu zafer mutluluu eksik ve pahalya mal olmu bir zafer, eer ayn gnde hem Gondor'u, hem de Rohan' hkmdarlarndan mahrum ettiyse. Eomer Rohirrim'i ynetiyor. Bu arada ehir'i kim ynetecek? Hl Hkmdar Aragom'u armayacak myz?" Pelerinli adam konutu ve dedi ki: "Geldi." Kapnn yanndaki lambann na bir adm atnca adamn, zrhlarnn zerine Lrien'in gri pelerinini giymi olan ve stnde Galadriel'in yeil tandan baka hibir nian tamayan Aragorn olduunu grdler. "Geldim nk Gandalf gelmem iin yalvard," dedi. "Fakat imdilik Amor'lu Dne-dain'in Komutan'ym; Faramir uyanncaya kadar ehir'i Dol Amroth Hkmdar ynetecek. Fakat nmzdeki gnlerde ve Dman ile yapacamz btn ilerimizde hepimizi Gandalf in ynetmesini neririm." Bu konuda hepsi hemfikir oldular. Sonra Gandalf dedi ki: "Gelin kapda elenmeyelim, zamanmz ok skk. Gelin girelim! nk Ev'de yatan hastalar iin tek mit Aragorn'un gelmesindedir. Byle syledi oreth, Gondor'un arif kadn: Kraln elleri, bir if acnn elleridir ve bylece hak sahibi kraln kim olduu anlalabilecektir." nce Aragorn girdi ieri, dierleri de onu izledi. Kapda Hisar'n zel niformas iinde iki muhafz duruyordu: Biri uzun boyluydu fakat dieri ancak bir olan ocuu boyundayd; onlar grdnde hayret ve sevinle yksek sesle bard. " Yolgezer! Ne harika! Biliyor musun, o kara gemilerle gelenin sen olduunu tahmin etmitim. Fakat herkes korsanlar diye barp duru151 iFA EVLERi 150 KRALIN DN yordu, beni dinleyen yoktu. Nasl basardn bunu?" Aragorn glerek hobbitin elini tuttu. "Gerekten de ho bir karlama!" dedi. "Fakat henz seyyahlarn hikyelerine ayracak zaman yok." Fakat trnrahil Eomer'e yle dedi: "Krallarla byle mi konuulur? Ama belki de otacn baka bir isimde giyecektir!" Onu duyan Aragorn dnd ve dedi ki: "ok doru, nk eskinin yce lisannda ben Elessar\m yani Elfta; ayn zamanda da Envinya-tar'\m yani Yenileyici": gsnde duran yeil ta kaldrd. "Fakat hanedanmn ismi Yolgezer olacak eer kurulabilecek olursa. Yce lisanda bu o kadar kt durmuyor, Telcontar olacam ben ve bedenimin varisleri."

Bu szle birlikte Ev'e getiler; onlar hastalarn tedavi edildii odalara doru giderken Gandalf Eowyn ile Meriadoc'un yaptklarn anlatt. "nk," dedi, "uzun zamandr onlarn yannda duruyorum; ilk balarda lmcl karanla kmeden nce ryalarnda ok konutular. Ayrca bana uzaktaki eyleri grmek de bahedilmitir." Aragorn nce Faramir'e gitti, sonra Fx>wyn Hanm'a ve en son olarak da Merry'ye. Hastalarn yzne bakp da hastalklarn grnce i geirdi. "Burada bana bahedilmi olan btn gc ve beceriyi ortaya koymam gerekecek," dedi. "Keke Elrond burada olsayd nk o bizim soyumuzun en yahsdr ve en byk gce sahiptir." Onun ok zgn ve yorgun olduunu gren Eomer dedi ki: "nce dinlenmen, en azndan biraz bir eyler yemen gerekmez mi?" Fakat Aagorn yle cevap verdi: "Hayr, nk bu ve en ok da Faramir iin zaman sona ermek zere. Elimizden geldiince acele etmeliyiz." Sonra oreth'e seslendi ve dedi ki: "Bu Ev'de ifal otlar stoku var m?" "Evet beyim," diye cevap verdi kadn; "ama yeterince yok tahmi-nimce, ihtiyac olan herkese yetecek kadar yok. Fakat dahasn nerede bulabileceimizi bilmediimizden eminim; nk bu korkun gnlerde atelerle yangnlarla, bu kadar az haber getirip gtren delikanllarla, tkanan yollarla her ey karman orman oldu. Baksanza Lossar-nach'tan pazara bir tayc gelmeyeli ka sene oldu! Fakat biz Ev'de elimizdekilerle, elimizden geleni yapyoruz beyefendi hazretleri, sizin de bildiiniz gibi mutlaka." "Ancak grdkten sonra varabilirim bu hkme," dedi Aragom. "Az bulunan bir ey daha var; o da konuacak zaman. Athelas var m?" "Bilmiyorum beyefendi emin olun," diye cevap verdi kadn, "en azndan o isimle bilmiyorum. Gidip ifal otlar ustasna soraym; o btn eski adlan bilir." "Kralfoyas da denir," dedi Aragorn; "belki bitkiyi bu isimle tanrsnz; nk kyller son gnlerde bu ismi kullanyor." "H o mu!" dedi loreth. "Eh beyefendi hazretleri batan yle syleseydiniz size cevap verebilirdim. Hayr, ondan hi olmadndan eminim. Tuhaf, bu bitkinin byk bir tesiri olduunu hi duymamtm; hemirelerle yetitii ormanlarda ona rast geldiimizde sk sk yle derdim: 'kralfoyas,' derdim, 'garip bir isim, acaba neden byle bir isim taklm; nk eer ben bir kral olsaydm bahemde ok daha parlak bitkiler yetitirirdim.' Yine de ezildiinde ho bir koku kartr, yle deil mi? Tatl, yerinde bir deyim olabilir mi: Tekin, belki de daha yaklak bir szck." "Tekin, gerekten," dedi Aragorn. "Ve imdi hatun kii, eer Hkmdar Faramir'i seviyorsan, dilin gibi seri ko da bana kralfoyas getir, eer ehir'de bir yaprakk bile varsa." "Eer yoksa," dedi Gandalf, "toreth'i arkama alp Lossarnach'a srerim atm; beni ormana gtrr, kz kardelerine deil. Glgeyele de ona acele etmenin ne demek olduunu gsterir." loreth gittiinde Aragorn dier kadnlara suyu iyice stmalarn syledi. Sonra Faramir'in elini eline ald, dier elini de hasta adamn alnna koydu. Aln terden srlsklamd; fakat Faramir ne kprdad, ne de bir harekette bulundu; zorlukla nefes alp veriyor gibiydi. "Hemen hemen tkenmi," dedi Aragorn Gandalf a dnerek. "Fakat bu yaradan kaynaklanmyor. Bakn! Yara iyileiyor. Sizin zannettiiniz gibi Nazgl'n bir okuyla vurulmu olsayd, o gece lrd. Bu yara Gneyli bir okla alm tahminim. Kim kartt oku? Ok sakland m?" "Ben kardm oku," dedi mrahil, "ve kann durdurdum. Fakat oku alkoymadm, nk yapacak ok iimiz vard. Ok, hatrladm kadaryla, ayn Gneylilerin kullandklar cinstendi. Yine de ben onun yukardaki Glgelerden gelmi olduunu zannettim, nk atei ve hastal baka trl aklanmyordu; yani yara fazla derin ve nemli olmad iin. O halde bu meseleyi nasl aklyorsun?" "Yorgunluk, babasnn durumuna duyduu znt, yara ve hepsi153 lFA EVLERi 152

KRALIN DN nin zerine Kara Nefes," dedi Aragorn. "Hl kuvvetli bir iradeye sahip, nk d surlarda savamaya gitmeden nce Glge'nin ok altna yaklamt. O mevkiini korumaya alp savarken yava yava karanlk zerine km olmal. Keke daha nce buraya varabilseydim!" Bu srada ifal otlar ustas geldi. "Beyefendi hazretleri kralfoyas istemi, kyllerin deyimiyle," dedi; "ya da soylu dilde veya iyi kt biraz Volinarca bilenler iin athelas..." "Ben biliyorum," dedi Aragorn, "ve u anda buna asea aranion mu dersin kralfoyas m umurumda deil, yeter ki sende biraz bulunsun." "Affedersiniz beyim!" dedi adam. "Gryorum ki siz bir irfan us-tassnz, sadece savata bir komutan deil. Fakat heyhat! Beyim, biz bu eyi sadece ok ar yarallarn veya hastalarn bakld ifa Evle-ri'nde bulundurmuyoruz. nk bizim bildiimiz kadaryla, kt havay yumuatmak ya da gelip geici bir arl uzaklatrmaktan baka bir tesiri yok. Tabii eer, bizim iyi yrekli toreth'imiz gibi kadnlarn hl anlamadan tekrarladklar, eski gnlerden kalma tekerlemelere kulak asyorsanz o baka. Tm klar snnce lm glgesi byynce fleyince kara nefes gel athelas, gel athelas! ifa kraln ellerinden Hayata dner len! Bu sadece, korkarm, eski ebelerin hafzalarnda zamanla bozulmu, pek nemi olmayan ufak bir iir. Anlamn, takdir etmeniz iin size brakyorum, tabii eer bir anlam var ise. Fakat eskiler hl otun ayn ba arsna kar ierler." "O halde kral adna gidin de daha az irfan sahibi ama akl daha banda olan, evinde hl biraz bu ottan bulunduran yal bir adam bulun!" diye bard Gandalf. Aragorn Faramir'in yanma diz km, bir elini alnna koymutu. Onu izleyenler byk bir mcadelenin yaanmakta olduunu hissettiler. nk Aragorn'un yz yorgunluktan kl gibi olmutu; arada srada Faramir'in ismini sesleniyordu fakat sanki Aragorn da onlardan uzaklamt, sesi rak karanlk vadinin birinde, kaybolmu birine ses-leniyormu gibi her seferinde kulaklarna biraz daha belirsiz geliyordu. Sonunda Bergil koarak ieri girdi, bir bezin iinde alt tane yaprak tayordu. "Kralfoyas Beyim," dedi; "ama taze deil korkarm. En azndan iki hafta nce toplanm. Umarm bir ie yarar Beyim!" Sonra Faramir'e bakarak gzy aslan na bouldu. Fakat Aragorn glmsedi, "ie yarayacak," dedi. "En kts geti. Kal burada, iin rahatlasn!" Sonra iki yaprak alarak bunlar elleri zerine koydu ve zerine nefes verdi, sonra yapraklan ufalad; bunun zerine hemen btn oday bir canllk kaplad, sanki havann kendisi uyanm da kprdayormu, neeyle parldyormu gibi. Sonra yapraklar, kendisine getirilen duman tten suyla dolu kaselere koydu ve koyar koymaz btn yrekler ferahlad. nk herkesin burnuna gelen rayiha; ilkbahardaki zarif dnyann kendisinin de gelip geici bir hatra olduu bir lkedeki glgesiz bir gnein dourduu ebnemli sabahlarn hatrasna benziyordu. Fakat Aragorn canlanm olarak ayaa kalkt; kseyi Faramir'in hlyalar iindeki yzne doru tutarken gzlerinin ii glyordu. "Olur ey deil! Kim inanrd?" dedi loreth yannda duran bir kadna. "Ot benim tahmin ettiimden de iyi. Gen kzlmdaki mloth Melui'nin gllerini hatrlatt; hibir kral da bundan fazlasn isteyemez." Aniden Faramir kprdad, gzlerini at ve zerine eilmi olan Aragorn'a bakt; gzlerinde bir bilgi ve sevgi tututu ve yava yava konutu. "Efendim beni siz ardnz. Geldim. Kralmz ne buyuruyorlar?" "Artk glgelerde dolanma, uyan!" dedi Aragom. "ok yorgunsun. Biraz dinlen, bir eyler ye ve geri dndmde hazr ol." "Olacam efendim," dedi Faramir. "Kral dndnde kim aylak aylak yatmak ister!" "O halde bir sre iin hoa kal!" dedi Aragorn. "Bana ihtiyac olan dierlerine gitmem gerek." Sonra Gandalf ve tmrahil ile blmeyi terk etti; fakat Beregond ile olu mutluluklanna hkim olamadan arkada kaldlar. Gandalf takip eden Pippin kapy kapatrken loreth'in yle bardn duydu:

154 KRALIN DN 155 iFA EVLERi "Kral! Duydunuz mu? Dememi miydim? Bir ifacnn elleri demitim." Ve ksa bir sre iinde kraln gerekten de aralarna gelmi olduu ve savatan sonra ifa datt haberi Ev'den her yana yayld, btn ehir'i doland. Fakat Aragorn Eowyn'in yanna giderek yle dedi: "Burada keder verici bir yara ve ar bir darbe var. Krlm olan kol byk bir hnerle tedavi edilmi ve zamanla iyileecek, eer yaayacak kadar gc olursa. Sakatlanm olan kalkan tutan kolu. ama asl ktlk klc tutan kolundan kaynaklanyor. u anda krk olmad halde hi hayat yok gibi grlyor. "Heyhat! nk kendi zihin ve beden gcnn ok tesinde bir dmanla kar karya gelmiti. Ve yle bir dmana kar kl ekenlerin elikten daha sert olmalar gerekir, tabii yaadklar aknln kendisi onlar mahvetmez de klc ekebilirlerse. Onu bu yola sokan kt bir yazgym. nk o ok zarif bir kz, kralielerin kt bir hanedana mensup gzel bir hanm. Yine de onunla nasl konumam gerektiini bilmiyorum. Ona ilk baktmda mutsuzluunu hissettim; dimdik duran, bir zambak kadar biimli, marur ak bir iek grmtm sanki, ama yine de elf zanaatlar tarafndan elikten yaplm gibi sert olduunu biliyordum. Belki de zn buza evirmi olan bir krayd; yle duruyordu, tatl-sert, yine de grn ok zarifti ama ksa bir sre sonra decek veya lecek ekilde yaralanm gibi miydi desem? Onun derdi bugnden ok nce balamt, yle deil mi Eomer?" "Bana sormanza hayret ettim beyim," diye cevap verdi Eomer. "nk ben sizi, dier btn konularda olduu gibi susuz buluyorum; yine de kzkardeim Eowyn'in size ilk bakt ana kadar buz kesmi olduunu fark etmemitim. Endiesi ve korkusu vard ve bunu benimle paylayordu Solucandil'li gnlerde ve kraln bylenmi olduu zamanlarda, krala artan bir korkuyla hizmet ediyordu. Ama bu sonucu douran o deildi!" "Dostum," dedi Gandalf, "senin atlarn vard, silahlarla yaptn iler ve ak krlarn; fakat bir kzn bedeniyle dnyaya gelen Eovvyn, en az seninkine denk bir ruha ve cesarete sahipti. Yine de babas gibi sevdii yal bir adama hizmet etmeye ve onun kt, erefsiz bir bunaklk iine dmesini seyretmeye mecbur kalmt; ve ona, kendi oynad rol, yal adamn dayand asadan bile daha erefsiz geliyordu. "Solucandil'in zehrinin sadece Theoden'in kulaklar iin olduunu mu sanyordun? Bunak! Eorl'un kona, ekyalarn pis kokular iinde itii, veletlerinin itlerle yerde yuvarland bir yer deil de ne? Bu szleri daha nce duymam miydin? Saruman, Solucandil'in hocas sylemiti bunlar. Geri evde Solucandil'in bunlarn manalarn daha zekice terimlerle sarp sarmaladna hi kukum yok. Beyim, eer kzkardeinizin size olan sevgisi ve hl grevine ynelmi bulunan iradesi dudaklarn mhrlemi olmasayd, bu tr szlerin o dudaklar arasndan da katn duymu olurdunuz. Fakat Eowyn tek basnayken, gece boyunca sren o ac nbetlerde, btn yaam eriyip gidiyormu gibi gelirken, kulbesinin duvarlar, vahi eyleri tuzaa drmek iin kullanlan kafesler gibi stne stne gelirken karanlklara neler sylediini kim bilebilir?" Bunun zerine Eomer sessizleerek, sanki birlikte gemi olan yaamlarna ait gnler hakknda yeniden dnrm gibi kzkardeine bakmaya balad. Fakat Aragorn yle dedi: "Ben senin grm olduunu da grdm Eomer. u dnyann kr aclar arasnda bu kadar zarif ve cesur bir hanmn karlk veremeyecein akn grmek kadar ac ve utan veren baka ok az keder vardr bir erkek iin. Onu Dun-harrovv'da aresizlikten deliye dnm bir halde brakp llerin Yo-lu'na gittiimden beri hzn ve acma duygusu yakam brakmad; ve o yol zerinde hibir korku, onun bana gelebileceklerin korkusu kadar baskn deildi. Ama yine de korner, sana unu syleyeyim ki seni benden daha byk bir samimiyetle seviyor; nk seni hem seviyor, hem biliyor; ama bende sadece bir glgeyi ve bir dnceyi seviyor: Bir ann ve byk eylemlerin, Rohan'dan uzaktaki lkelerin midini.

"Belki benim onun bedenini iyiletirme, onu karanlk vadiden geri arma gcm vardr. Ama uyannca ne halde olacak: mitli mi, unutmu mu, mitsiz mi bilemem. Eer mitsizlik iinde uyanrsa, benim veremediim baka bir ifa bulmazsa o zaman lr. Heyhat! Yaptklar onu byk an sahibi kralielerin yanna katt." Sonra Aragom eilerek kzn yzne bakt; gerekten de yz bir zambak gibi beyaz, kralar gibi souk ve yontulmu bir ta gibi sertti. Fakat eilerek kz alnndan pt ve ona hafife seslenerek yle dedi: "omund kz Eowyn, uyan! nk dmann gp gitti!" Kz kprdamad ama artk derin derin nefes almaya balamt, gs beyaz ketenden rts altnda inip kalkyordu. Aragom bir kez 157 156 KRALIN DN daha iki athelas yapran ezerek kaynar suya att; kzn alnn ve rtlerin zerinde souk ve hissiz yatan sa kolunu bununla ykad. Sonra, Aragorn gerekten Bathlar'n unutulmu baz glerine sahip olduundan m, yoksa onun Hanm Eovvyn iin syledii szlerin zerlerindeki etkisinden miydi bilinmez, ifal otun tatl etkisi oda iine yaylrken, etrafta duranlara pencereden sert bir yel esmi ve bu yel hi koku tamad halde daha nce canl hibir ey tarafndan solunmam tamamen taze, temiz ve diri bir havaym, yldzlardan bir gk-kubbe altnda ykselen karl dalardan veya kpkten denizler tarafndan ykanan uzaklarn gm kylarndan yeni olumu da gelmi gibi geldi. "Uyan Eovvyn, Rohan'n Hanm!" dedi Aragorn bir kez daha; kzn sa elini eline aldnda can gelerek sndn fark etti. "Uyan! Glge gitti ve btn karanlk ykanp temizlendi!" Sonra kzn elini Eomer'in eline vererek kzn yanndan uzaklat. "Seslen ona!" dedi ve sessizce odadan kt. "Eowyn, Eovvyn!" diye seslendi Eomer gzyalar arasnda. Fakat kz gzlerini aarak dedi ki: "Gmer! Bu ne byk mutluluk byle? nk senin ldrlm olduunu sylemilerdi. Yo, bu sadece r-yamdaki karanlk seslerdi. Ne zamandr rya soruyorum?" "ok uzun sre deil kzkardeim," dedi Eomer. "Ama daha fazla dnme bu konuda!" "Garip bir ekilde yorgunum," dedi Eovvyn. "Biraz dinlenmem gerek. Fakat syle bana Yurt'un Hkmdar'na ne oldu? Heyhat! Bana onun da bir rya olduunu syleme; nk yle olmadn biliyorum. Tpk nceden sezmi olduu gibi ld." "ld," dedi Eomer, "ama bana, onun iin kzndan da kymetli olan Eovvyn'e veda etmemi syledi. Artk Gondor'un Hisar'nda byk bir gururla yatyor." "Bu keder verici," dedi kz. "Yine de, Eorl Hanedan'nn herhangi bir oban slalesinden daha az bir erefle kp gidecekmi gibi grnd o karanlk gnlerde umut etmeye bile cret edemediim kadar gzel. Peki ya kraln silahtan Buukluk'a ne oldu? Eomer onu At-anyurt silahoru yap, bunu hak ediyor!" "O da bu Ev'de, yaknlarda bir yerde yatyor, imdi ona gideceim," dedi Gandalf. "Eomer bir sre burada kalacak. Fakat henz tamamen iyilemeden savatan ve dmanlardan konumayn. Yeniden shhat ve mit iinde uyanm olman ne byk bir mutluluk yiit halFA EVLERi mm!" "Shhat iinde mi?" dedi Eovvyn. "Olabilir. Benim yerini doldurabileceim, dm olan bir Svari'nin bo eyeri olduu srece yaplacak iler var demektir. Ama mit? Onu bilemiyorum." Gandalf ile Pippin Merry'nin odasna gittiler ve Aragorn'u yatan yannda dururken buldular. "Zavall Merry'cik!" diye haykrd Pippin ve yatan yanna kotu nk ona arkada daha da ktym gibi gelmiti; yz kl rengiydi, znt dolu yllarn arl zerine kmt adeta; aniden Pippin'i bir korku ald, sanki Merry lecekmi gibi. "Korkma," dedi Aragorn. "Tam zamannda geldim ve onu geri ardm. imdi ok yorgun ve kederli; Eovvyn Hanm gibi bir yara alm o korkun eye vurmaya cesaret etmekle. Fakat bu ktlkler iyi-letirilebilir; iinde yle gl ve neeli bir ruh var ki. Kederini hi unutmayacak;

ama bu onun gnln karartmayacak, tersine ona bir bilgelik verecek." Sonra Aragorn elini Merry'nin bana koyarak hafife kahverengi bukleler arasnda gezdirdi, gzkapaklanna dokundu ve ismini seslendi. Ve athelas'n kokusu, bir mey va bahesinin veya zeri anlarla dolu gne altndaki bir fundaln kokusu gibi odaya yaylnca, Merry aniden uyanarak yle dedi: "Kamm ackt. Saat ka?" "Yemek vaktini geti artk," dedi Pippin; "geri sannm sana bir eyler getirebilirim, eer bana izin verirlerse." "Elbette verirler," dedi Gandalf. "Srf yiyecek deil, adnn eref listesinde olduu Minas Tirith'te bulunan Rohan'h bu Svari'nin istedii her eyi getirebilirsin hem de." "l!" dedi Merry. "O halde nce yemek istiyorum, ondan sonra da pipo." Birden yz bulutland. "Hayr, pipo istemiyorum. Bir daha pipo iebileceimi hi zannetmiyorum." "Nedenmi?" dedi Pippin. "ey," diye cevap verdi Merry yava yava. "O ld. Bana onu hatrlatt. Benimle pipoluk otlar konusunda konuamad iin ok zgn olduunu syledi. Hemen hemen syledii son szler bunlard. Bir daha onu, atn Isengard'a srd o gn ve ne kadar kibar biri olduunu dnmeden pipo iemem Pippin." "O halde hem piponu i, hem onu dn!" dedi Aragorn. "nk o FA EVLER! 159 158 KRALIN DN ok iyi yrekliydi, byk bir krald ve szn tutuyordu; son gzel sabahn grmek iin glgelerden kmt. Ona hizmetin ksa srm olsa bile mrnn sonuna kadar memnuniyetle ve erefle hatrlayacan bir an olacak." Merry glmsedi. "Eh o halde," dedi, "eer Yolgezer ihtiyacmz olan eyleri tedarik eder ise ben de pipomu ier dnrm. Saru-man'n en iyi otlan dengimdeydi ama sava srasnda bana neler geldiini bilmediim kesin." "Efendi Meriadoc," dedi Aragorn, "eer dalardan, Gondor lkesinden ve elimde klla ateler iinden eyasn oraya buraya atan dikkatsiz bir askere otlar getirmek iin geldiimi zannediyorsan yanlyorsun. Eer dengin bulunmadysa bu Ev'in ifal otlar ustasn art. O da sana senin istediin otun bir faydas olduunu bilmediini ama o ota halk arasnda batladamotu, soylular arasnda galenas dendiini, daha byk irfana sahip baka dillerde baka isimler verildiini syleyecek, anlamn anlayamad yan yanya unutulmu birka tekerlemeden sonra zlerek sana Ev'de bundan kalmadn haber verecek ve senin dillerin tarihi hakknda dncelere dalmana neden olacaktr. Ve artk benim de bunu yapmam gerek. nk Dunharrovv' dan ayrldmdan beri byle bir yatakta yatmadm ve afaktan nceki karanlktan beri de yemedim." Merry onun elini tutarak pt. "ok ok zgnm," dedi "Hemen git! Edoras'taki o geceden beri hep sana yk olduk. Fakat bu tr zamanlarda hafif szckler kullanp, sylediklerinden daha azn kastetmek benim halkmn bir zellii. ok sz sylemeye korkuyoruz. aka yerinde olmaynca bizi kelimelerden yoksun brakyor." "Bunu ok iyi bilirim, yoksa size ayn ekilde davranmazdm," dedi Aragorn. "Shire solmadan sonsuza kadar yaasn!" Ve Merry'yi perek dan kt; Gandalf da onunla birlikte gitti. Pippin geride kald. "Onun gibi biri daha gelmi midir dnyaya acaba?" dedi. "Gandalf hari, tabii ki. Herhalde onlarn arasnda bir ba vardr. Eek kafal, dengin yatann zerinde ya; stelik seninle karlatmda da srtndayd. Dengi bandan beri gryordu mutlaka. Sonra benim de kendime ait biraz bir eylerim var. Haydi! Uzun-dip Yapraklan bunlar. Ben gidip azck yiyecek bir eyler bakarken sen de doldur pipolar. Sonra biraz kendimize zamanayralm. Aman cann! Biz, Took'lar ve Brandybuck'lar uzun sre ykseklerde yaayamayz zaten."

"Yok," dedi Merry. "Ben yaayamam. imdilik en azndan. Fakat hi olmazsa onlar grebiliyoruz imdi Pippin, ve takdir ediyoruz. Sanrm, ilk bata en iyisi kiinin sevmesi uygun olan birini sevmesi: Bir yerlerden balayp baz kklerinin olmas gerek; Shire'n topra da derindir. Yine de daha derin ve daha yksek eyler var; onlar olmayayd babalklardan hibiri bahesini huzur dedii ey iinde ekip biemez-di, onlan tamsa da, tanmasa da. Ben onlar, biraz da olsa tandm iin ok memnunum. Ama neden byle konutuumu bilmiyorum. Yapraklar nerede? Sonra, krlmadysa pipomu da kar dengimden." Aragorn ile Gandalf ifa Evleri'nin ifacbas'na gidip Faramir ve Eovvyn'in orada kalmas ve daha uzun bir sre ihtimamla baklmalar gerektii hakknda talimat verdiler. "Eowyn Hanm," dedi Aragorn, "ksa bir sre sonra ayaa kalkarak aynlmak isteyecek; lkin buna izin verilmemesi gerekir, eer elinizden gelirse en az on gn geinceye kadar onu brakmamz gerekir." "Faramir'e gelince," dedi Gandalf, "en ksa zamanda babasnn lm olduunu renmesi lazm. Fakat Denethor'un deliliinin btn ayrntlar anlatlmamal ona iyice iyileip, yapacak ilerinin bana geinceye kadar. Dikkat edin de Beregond ile orada bulunan penan ona bu konuda bir eyler sylemesinler daha!" "Ya benim gzetimimde olan dier perian Meriadoc, ona ne olacak?" diye sordu ifacba. "Yann ayaa kalkmas muhtemeldir ama ksa bir sre iin," dedi Aragorn. "Eer isterse brakn kalksn. Arkadalarnn gzetiminde biraz yryebilir." "Olaanst bir soy onlarnki," dedi ifacba ban sallayarak. "ok dayankl dokular var tahminimce." Evler'in kaplarnda daha imdiden birok kii Aragorn'u grmek iin toplanmt, onun peinden gittiler; sonunda yemeini yedikten sonra yanna giderek yaralandklan veya Kara Glge'nin altnda bulunduklar iin hayatlar tehlike iinde olan akrabalarn ve arkadalarn iyiletirmesi iin ona yalvardlar. Aragorn ayaa kalkarak dan kt, Elrond'un oullanna haber yollad ve hep birlikte gece ge saatlere kadar altlar. Ve btn ehir'i bir sylentidir ald: "Gerekten KRALIN DN 160 BLM IX SON MZAKERE de Kral geri dnm." Ve tad yeil tatan dolay ona Elfta adn taktlar; bylece doumunda ilerde tayaca kehanetinde bulunulan ismi, ona kendi halk tarafndan verilmi oldu. Artk daha fazla alamayacak hale gelince pelerinine sarnarak ehir'den dar szld ve afaktan hemen nce adrna giderek biraz uyudu. Sabah, mavi sular zerindeki kuu gibi beyaz bir gemi olan Dol Amroth sanca Kule'de dalgalanyordu; adamlar yukar bakarak Kral'n geliinin bir rya olup olmadn merak etmeye baladlar. Sava gnnn ertesinde sabah olmutu, stelik hafif bulutlar ve batya dnen rzgrla ho bir sabaht bu. Legolas ile Gimli erkenden ortalkta dolanp ehir'e kmak iin yalvardlar; nk Merry ile Pippin'i grmeyi ok arzu ediyorlard. "Onlarn hl hayatta olduklarn renmek ok ho," dedi Gimli; "nk Rohan'dan geiimizde bize ok zahmet vermilerdi; o abalarn hepten boa gitmesini istemezdim dorusu." Elf ile cce birlikte Minas Tirith'e girdiler; onlar gren halk byle iki arkadan gemekte olmasna ok hayret ettiler; nk Legos insanlarn llerini ok aan bir yz zarafetine sahipti ve sabah vakti berrak sesiyle bir elf arks sylerken Gimli yannda sakaln svazlayp etrafna baknarak azametle yryordu. "Burada baz yerlerde gzel ta iilii var," dedi surlara bakarken; "ama baz yerlerde o kadar iyi deil, sonra caddeler daha gzel tertip edilebilirdi. Aragorn layk olduu mevkie

eriince ona Dalar' m taustalannn hizmetinden yararlanmasn teklif edeceim ve bu ehri vnlecek bir yer haline sokacaz." "Daha ok baheye ihtiyalar var," dedi Legolas. "Evler l ve burada yeerip de halinden memnun olan ok az ey var. Eer Aragorn layk olduu mevkie eriirse Orman halk ona ark syleyen kular ve lmeyen aalar getirecek." Sonunda Prens tmrartU'in yanna vardlar; Legolas prense bakarak yerlere kadar eildi; nk karsnda damarlarnda gerekten de elf kan tayaa biri olduunu grmt. "Selam sana beyim!" dedi. "Nimrodel halk Lrien ormanlarndan ayrlal ok oldu ama anlalan hepsi Amroth'un limanndan denizi aarak batya gitmemi." "Byle deniyor benim lkemin irfan kitaplarnda da," dedi Prens; KRALIN DN "yine de unutulmu yllardan beri oralarda zarif halktan kimse grlm deil. Ve imdi burada, zntler ve savan ortasnda onlardan birini grdm iin hayretler iindeyim. Ne aryorsunuz burada?" "Ben, Mithrandir ile birlikte tmladris'ten yola kan Dokuz Yolar-kada'ndan biriyim," dedi Legolas; "ve dostum olan bu cce ile birlikte Hkmdar Aragorn'la geldik. Ama imdi bize sylendiine gre sizin gzetiminiz altnda olan arkadalarmz Meriadoc ile Peregrin'i grmeyi arzuluyoruz." "Onlar ifa Evleri'nde bulabilirsiniz; sizi oraya ben gtrrm," dedi tmrahil. "Bizi oraya gtrecek birini bulmanz yeterlidir beyim," dedi Legolas. "nk Aragorn size u mesaj yollad. Bu vakitte tekrar e-hir'e girmek istemiyor. Yine de komutanlarn bir an nce toplant yapmas gerekiyor; sizin ve Rohan'l Eomer'in ilk frsatta onun adrna gitmenizi rica ediyor. Mithrandir oraya gitti bile." "Geleceiz," dedi Imrahil; saygl szlerle birbirlerinden ayrldlar. "O insanlarn adil bir hkmdar ve byk bir komutan," dedi Legolas. "Eer snd bu gnlerde byle adamlara sahipse, Gondor'un ykselme gnlerinde ihtiam ok byk olmal." "Ve belli ki iyi ta iilii eskiye ait ve ehir ilk ina edilirken ya-plm," dedi Gimli. "insanlarn baladklar btn iler byledir: Ya baharda don olur, ya da yazn samyeli eser ve onlar da szlerinde duramaz." "Yine de tohumlar pek yabana gitmez," dedi Legolas. "Ve hi umulmadk bir zamanda ve zeminde yeermek iin tozun, kfn iinde gizlenirler, insanlarn yaptklar bizden daha ok yaayacak Gimli." . "Yine de sonunda 'kcke'lcrdcn baka bir ey olmayacak tahtni-nimce," dedi cce. "Bu sorunun cevabn elfler bilmiyor," dedi Legolas. Bu szle birlikte prensin hizmetkr gelerek onlar ifa Evleri'ne gtrd; orada arkadalarn bahede buldular; kavumalar ok neeli oldu. Bir sre iin ehir'in yksek ve rzgrl dairelerinde, sabahn altnda huzur ve skn dolu ksa bir zaman boyu konutular, yrdler. Sonra Merry yorulunca, arkasnda ifa Evleri bulunan imenlerin kenarndaki surlara giderek orada oturdular; nlerinde, gneyde tza163 SON MZAKERE a, Legolas'n bile gr alannn dna, Lebennin'in ve Gney Ithili-en'in engin kumsallarna ve yeil pusuna doru aktka gnete prldayan Anduin vard. Dierleri konuurken Legolas sessizlemi, gnee doru bakyordu; baktka Nehir'den yukan kanat rpan beyaz deniz kularn grd. "Bakn!" diye bard. "Martlar! Karann ok ilerine kadar umular. Benim iin hayret verici bir ey; gnlm huzursuz ediyorlar. Btn hayatm boyunca, Pelargir'e vanncaya kadar onlarla hi karlamamtm; orada da gemilerin savana doru giderken onlarn lklarn havada duymutum. Sonra kprdamadan durmutum Orta Dnya'daki sava unutarak; nk onlarn o szlanan sesleri banaDe-niz'i anlatmt. Deniz! Heyhat! Henz denizi grmedim. Fakat benim soyumdan gelen herkesin gnlnde, derinlerde bir yerde deniz

hasreti vardr ve bunu harekete geirmek de ok tehlikelidir. Eyvah ki eyvah martlara! Artk ne kayn, ne karaaa altnda huzur bulamam." "Byle deme!" dedi Gimli. "Daha Orta Dnya'da grecek saysz ey, yapacak byk iler var. Ama btn zarif halk Limanlar'a giderse, burada kalmaya mecbur olanlar iin ok skc bir dnya olur bu." "Hem skc, hem kasvetli olur gerekten de!" dedi Merry. "Limanlar'a gitmemelisin Legolas. Her zaman iin sana ihtiyac olan halklar bulunacaktr bykl kkl, hatta Gimli gibi birka bilge cce bile... En azndan yle olacan umuyorum. Yine de bu savan en kt ksmnn daha balamadn hissediyorum. Sonulanm olmasn, iyi sonulanm olmasn o kadar ok isterdim ki!" "Bu kadar karamsar olma!" dedi Pippin. "Gne parlyor ve burada en az bir iki gn birlikteyiz. Ben sizin hakknzda daha ok eyler duymak istiyorum. Haydi Gimli! Legolas'la sen, Yolgezer'le yaptnz o garip yolculua en azndan on kere deinmisinizdir sabahtan beri. Ama bu konuda bana hibir ey anlatmadnz." "Gne burada parlyor olabilir," dedi Gimli, "ama o yolla ilgili yle anlarm var ki karanlklardan kartp hatrlamak istemiyorum. Eer nmde ne olduunu bilseydim, hibir dostluk uruna llerin Yolu'nu tutmazdm." "llerin Yolu mu?" dedi Pippin. "Aragorn'un da bunu sylediini duydum ve ne demek istiyor diye merak ettim. Bize biraz daha bir eyler anlatamaz msnz?" "isteyerek deil ama," dedi Gimli. "nk o yol zerinde ok SON MZAKERE 165 164 KRALIN DN utan duydum: Ben, kendini insanlardan daha sert ve yer altnda btn elflerden daha dayankl sanan Glin'in olu Gimli. Fakat her ikisinin de doruluunu kantlayamadm; ancak Aragorn'un iradesiyle kalabildim yolda." "Ve ona duyduun sevgiyle ayn zamanda," dedi Legolas. "nk onu tanyan herkes onu kendine gre seviyor; hatta o souk Rohirrim kz bile. Biz Dunharrow'dan ayrlmadan, sen oraya gelmeden nceki sabahn erken vaktiydi Merry ve halkn zerinde yle bir korku vard ki kimse bizim ayrlmz seyredemedi, imdi aadaki Ev'de yaral yatan Eowyn Hanm'dan baka. Ayrlrken byk keder yaand, seyrederken ok mteessir oldum." "Heyhat! Ben sadece kendim iin hisleniyordum," dedi Gimli. "Yo! O yolculuk hakknda konumayacam." Sessizleti; fakat Pippin ile Merry bir eyler renmek iin o kadar hevesliydiler ki sonunda Legolas: "Huzur bulmanz iin yeterince ey anlatacam; nk ben deheti hissetmedim, onlar gsz ve zayf addettiim iin insanlarn glgelerinden korkmadm," dedi. Sonra abuk abuk dalarn altndaki hayaletli yolu, Erech'teki randevuyu, oradan Anduin zerinde Pelargir'e yaptklar doksan ve fersahlk byk yolculuu anlatt. "Drt gn ve geceyi aan bir sre boyunca yolculuk yaptk Kara Ta'tan," dedi. "Ve o da ne! Mordor'un karanl iinde midim artt; nk o karanlk iinde Glge Ordu gitgide gleniyor, baklmayacak kadar korkunlayor gibiydi. Kimisinin ata bindiini, kimisinin yrdn ama yine de hepsinin ayn hzda ilerlediklerini grdm. Sessizdiler ama gzlerinde bir prlt vard. Lamedon tepelerinde bizim atlarmza yetitiler, etrafmz evirdiler ve eer Aragorn men etmeseydi bizi geip gideceklerdi de. "Onun emriyle geri kaldlar, 'insanlarn glgeleri bile onun iradesine boyun eiyor,' diye dndm kendi kendime. 'Ona yardmc olabilirler!1 "Ikl bir gn devam ettik yolumuza, sonra afaksz gn geldi, biz yine yolumuza devam ettik ve Ciril ile Ringl'yu getik; sonra nc gn Gilrain'in aznn biraz zerindeki Linhir'e vardk. Ve burada La-medon'lular, nehir yukar gelmi olan Umbar ve Harad'n zalim halk ile ekiiyorlard nehir geitlerini korumak iin. Fakat hem dmanlar hem de geitleri koruyanlar biz gelince, llerin Kral zerimize geliyor diye katlar. Sadece Lamedon

Hkmdar Angbor tahamml edebildi bize; ve Aragorf kendisine, eer cesaret edebilirlerse, Gri Ordu geip gittikten sonra halkn toplayp arkasndan gelmesini emretti. "'Pelagir'de Isildur'un Varisi'nin size ihtiyac olacak,' dedi. "Bylece, Mordor'un mttefiklerini bozguna uratarak, nmzden srerek Gilrain'i getik; sonra biraz dinlendik. Fakat ksa bir sre sonra Aragorn ayaa kalkarak yle dedi: ite! Minas Tirith'e saldrld bile. Yardmna koamadan dmesinden korkuyorum.' Bylece gece geip gitmeden yeniden atlarmza binerek, atlarmzn tahamml edebildii en byk hzla Lebennin ovalarndan getik." Legolas durarak iini geirdi ve gzlerini gneye doru evirerek hafife ark syledi: Celos'tan Erui'ye gm akar rmaklar Lebennin'in yeil krlarnda! Uzun olur otlar. Denizden esen rzgrda Salnr ak zambaklar, Mallos ve alfrin'den dklm altn ngraklar alar Lebinnin'in yeil krlarnda! Denizden esen rzgrda! "Yeildir o krlar halkmn arklarnda; fakat biz geerken karanlktlar, nmzdeki siyahlkta gri, orak topraklar vard. Ve o engin arazi zerinde, otlan ve iekleri, hi dikkat etmeden ezerek, sonunda Ulu Nehir'in ac nihayetine varncaya kadar dmanlarmz bir gn ve bir gece boyu avladk. "O zaman Deniz'e yaklatmz gnlden hissettim; nk karanlkta su engin duruyordu ve saylamayacak kadar ok deniz kuu kylarnda lk atyordu. Ah o martlarn szlan! Hanm bana onlara dikkat etmem gerektiini sylememi miydi? Ve artk onlar unutamyorum." "Bana soracak olursanz, ben onlara hi kulak asmadm bile," dedi Gimli; "nk o zaman, sonunda ciddi olarak savaa varmtk. Orada Pelargir'de Umbar'n ana filosu duruyordu: Elli byk gemi ve saysz kk tekne. Peine dtmz dmann ou limanlara bizden nce vard ve korkularn da yanlarnda gtrd; gemilerin bazilan Ne-hir'den aa doru kap uzak sahile varmak iin yola koyuldu; kk teknelerin ou tututuruldu. Fakat artk kyya kadar kovalanm olan Haradrim skp kalm ve aresizlik iinde deliye dnmt; bize baktklarnda gldler nk hl ok byk bir orduydular. 167 SON MZAKERE 166 KRALIN DN "Fakat Aragorn durarak yksek sesle haykrd: 'imdi gelin! Kara Ta'n adna aryorum sizi!' Ve aniden, en arkada kalm olan Glge Ordu gri bir sel gibi geldi ve nndeki her eyi sprd. Uzaktan lklar, belli belirsiz ten borular ve bir mrlt, sanki uzaktaki saysz sesten geliyormu gibi bir mrlt duydum: ok eskiden kalma unutulmu bir muharebenin yanks gibi. Soluk kllar ekildi; ama bu kllarn hl ie yarayp yaramadklarn bilmiyorum, nk l-ler'in artk korkudan baka bir silaha ihtiyalar yoktu. Kimse onlara kar koyamazd. "Kydaki btn gemilere ktlar; sonra suyun zerinden akta demirli olan gemilere gittiler; gemiciler, kreklere zincirlenmi kleler hari, korkudan delirmi gibi gvertelerden aa atlyorlard. Kaan dmanlarmz arasndan umursamazca yrdk, onlar yapraklar gibi srkledik kyya varncaya kadar. Sonra kalan her byk gemi iin Aragorn bir Dnedain yollad, onlar gemide bulunan tutsaklar avuttular; korkularn bir yana atmalarn, artk zgr olduklarn sylediler. "O karanlk gn bitmeden bize kar koyacak hi dman kalmamt; hepsi ya boulmu ya da kendi lkelerini yayan bulabilecekleri umuduyla gneye kamlard. Mordor'un planlarnn

byle korkularn ve karanlklarn hayaletleri tarafndan bozulmas bana hem ok tuhaf, hem de harika geldi. Kendi silahyla vurulmutu!" "Tuhaf gerekten de," dedi Legolas. "Tam o saatte Aragorn'a bakarak, eer Yzk' kendisine alkoysayd ne kadar ulu ve ne kadar korkun bir Hkmdar olurdu diye dndm. Mordor bou bouna korkmuyor ondan. Fakat onun ruhu, Sauron'un anlayabileceinden ok daha soylu; nk o Lthien'in ocuu deil mi? O soy hi yok olmayacak, yllar saylmayacak kadar uzasa da." "Byle kehanetler ccelerin gr menzillerinin dnda kalyor," dedi Gimli. "Fakat gerekten ok kudretliydi Aragorn o gn. Bir grseydiniz! Btn kara filo avucunun iindeydi; kendisi iin en byk gemiyi seti ve gemiye kt. Sonra dmandan ele geen btn borazanlar ttrtt ve Glge Ordu kyya ekildi. Orada sessizce, yanan gemilerin ltsn yakalayan gzlerindeki kzl k hari belli belirsiz durdular. Aragorn yksek sesle l Insanlar'la konutu ve yle seslendi: "'imdi Isildur'un Varisi'nin szlerini dinleyin! Sznz yerine getirdiniz. Dnn artk ve vadiyi bir daha hi rahatsz etmeyin! Ayrln ve huzur bulun!' "Bunun zerine llerin Kral ordunun nne kt, mzran krarak yere att. Sonra eilerek selam verdi ve arkasn dnd; btn gri ordu hzla hareket ederek an bir rzgrla dalan gri bir sis gibi yok oldu. Bana bir uykudan uyanyormuum gibi geldi. "O gece, dierleri alrken biz dinlendik. nk serbest braklan bir sr tutsak ve Gondor'a yaplan saldrlar srasnda yakalanp esir edilmi bir sr adam vard; sonra ksa srede Lebennin ve Ethir' den bir sr adam kagelip topland; Lamedon'lu Angbor da bir araya toplayabildii kadar atlyla geldi. Artk ller'in korkusunu stlerinden atm olduklarndan bize yardm etmek ve tsildur'un Varisi'ni grmek iin geldiler; nk o ismin sylentisi karanlkta yangn gibi yaylmt. "Bu da hemen hemen bizim ykmzn sonu oluyor. nk btn o akam ve gece boyunca birok gemi hazrlanaak mrettabat bindirildi; filo sabah yola kt. imdi ok gemi gibi geliyor ama dnden nceki gnn sabahyd, Dunharrow'dan kmzn altnc sabah. Ama yine de Aragorn hl ok ge olmasndan korkuyordu. "Talargir'den Harlond'daki iskelelere krk ve iki fersah var,' dedi. 'Yine de yarna kadar Harlond'a varmamz gerek yoksa tamamen kaybederiz.' "Krekler artk zgr insanlar tarafndan ekiliyordu ve insanca abalyorlard; yine de Ulu Nehir'i yava yava getik nk akntya kar gitmeye abalyorduk, Gney'de aknt ok hzl olmad halde rzgr bize yardmc deildi. Eer Legolas aniden glmeseydi limanlarda kazandmz zafere ramen gnlm ok ar olacakt. '"Sakalnla ok yaa Durin'in olu!' dedi. 'nk yl denmiti: mit doar genellikle, her ey mitsizletiinde ' Fakat uzaktan ne gibi bir mit grdn sylemiyordu. Gece geldiinde karanl derinletirmekten baka bir ie yaramad; gnllerimiz kor gibiydi nk Kuzey'de bulutlarn altnda kzl bir parlaklk gryorduk ve Aragorn yle demiti: 'Minas Tirith yanyor' "Fakat geceyars gerekten de midimiz yeniden belirdi. Ethir'in deniz ustas adamlar, gneye doru bakarak Deniz'den esen serin bir rzgrla gelen bir deiiklikten sz ettiler. Gn ermeden ok nce direkli gemiler yelkenlerini at ve hzmz artt, ta ki afak vakti pruva-lardaki kpkleri aklatrncaya kadar. Ve bylece, sizin de bildiiniz gibi sabahn nc saatinde mutedil bir rzgrla, rts alm G168 169 SON MZAKERE KRALIN DN ne altnda geldik ve savata byk sancamz atk. Bu ok byk bir gn, ok byk bir saatti, bundan sonra ne olursa olsun."

"Arkasndan ne gelirse gelsin byk olaylarn ehemmiyetini azaltmaz," dedi Legolas. "Bu konuda, gelecek gnlerde arklar yakp syleyecek kimse kalmasa bile Gondor'da, llerin Yolu'ndan gemek byk bir olayd." "Ve kalmayabilir de," dedi Gimli. "nk Aragorn ile Gandalf in yzleri ask. Orada, aadaki o adrlarda ne gibi bir fikir alveriinde bulunuyorlar ok merak ediyorum. Bana soracak olursanz, Merry gibi ben de, zaferimizle savan bitmi olmasn dilerdim. Yine de bundan sonra her ne yaplacaksa. Yalnz Da'n halknn erefi iin, onda bir rolm olmasn isterim." "Ve ben de Byk Orman'n halk adna," dedi Legolas, "ve Ak Aa'n Hkmdan'na olan sevgimden dolay." Bunun zerine arkadalar sessizleti ama bir sre orada, o yksek yerde, Komutanlar aada tartrken her biri kendi dncelerine dalm halde oturdu. Prens tmrahil Legolas ile Gimli'den ayrldktan sonra hemen Eo-mer'i artt; Gmer de ortunla birlikte ehir'den aaya indi ve Ara-gorn'un sava alanna, Kral Thdoden'in dm olduu yere yakn bir yere kurulmu adrlarna gittiler. Ve burada Gandalf, Aragorn ve Elrond'un oullaryla fikir alveriinde bulundular. "Efendiler," dedi Gandalf, "Gondor'un Vekilharc'nn lmeden nceki son szlerini dinleyin: Pelennor ovalarnda bir gn iin zafer kazanabilirsiniz ama artk uyanm olan G'e kar bir zafer kazanmak mmkn deildir. Ben, onun yapm olduu gibi mitsizlie kaplmanz sylemiyorum size, ama bu szlerdeki gerekler hakknda dnmenizi istiyorum. "Gren Talar yalan sylemez; Barad-dr Hkmdar bile bunu yaptramaz. Belki, kendi iradesiyle daha zayf akllarca grlmesi gerekenleri seebilir veya onlarn grdklerini yanl anlamalarna neden olabilir. Her eye ramen Denethor, Mordor'da kendisine kar hazrlanan ve hazrlanmaya devam eden.byk gleri grnce gerekleri grm oldu. "ilk byk saldry karlamaya ancak yetti gcmz, ikincisi daha byk olacaktr. Bu sava iin, Denethor'un da sezmi olduu gibi, kesin bir mit yok o halde. Zaferi silahla kazanamayz^ burada oturup btn kuatmalara dayanabilsek veya Nehir'in gerisine baskn yapmak iin yrsek bile. Ktler arasnda bir seim yapmanz lazm; ve akl- selim daha nce yapm olduunuz gibi salam yerleri daha da kuvvetlendirmenizi ve burada hcumu beklemenizi emreder; nk ancak bylelikle sonumuzun biraz gecikmesi salanabilir." "O halde bizim Minas Tirith'e, Dol Amroth'a veya Dunharrovv'a ekilip orada, dalgalarn gelip kumdan kalelerini ykmasn bekleyen ocuklar gibi beklememizi mi neriyorsunuz?" dedi tmrahil. "Bu yeni bir nasihat olmazd," dedi Gandalf. "Denethor zamannda bu ve bunun gibi eyler yapmadnz m hep? Lkin hayr! Ben bunun akl- selim olduunu syledim. Ben akl- selim nermiyorum. Size zaferin silahlarla kazanlamayacan syledim. Ben hl bir zafer olacan mit ediyorum ama silahlarla deil. nk tam bu tedbirlerin ortasnda ortaya Barad-dr'un temelini oluturan ve Sauron'un btn midi olan G Yz kyor. "Bu ey hakknda efendiler, hem bizim hem de Sauron'un iinde bulunduumuz kt durumu kavrayacak kadar bilgisi var hepinizin. Eer onu yeniden ele geirirse sizin btn yiitlikleriniz boa gider ve onun zaferi hem hzlanr hem de mkemmel olur: O kadar mkemmel olur ki, bu dnya ayaktayken kimse bu zaferin nihayetini gremez. Eer bu ey yok edilirse, o zaman o decektir; o kadar aaya decektir ki kimse bir daha onun yeniden dorulusunu gremeyecektir. nk balangcnda kendisi iin tabii olan gcn en mkemmel ksmn kaybetmi olacak ve o gle yaplm veya balam olan her ey ufalanacak, o sonsuza kadar sakat kalp kendi kendini glgelerde kemiren nemsiz bir ruh halini alacak, ama bir daha ne byyebilecek ne de bir biimi olacaktr. Ve bylece bu dnyann byk bir ktl ortadan kaldrlm olacak. "Gelebilecek baka ktlkler de var; nk Sauron kendisi de bir hizmetkr veya gizli bir casustan baka bir ey deildi. Yine de dnyann btn gelgitlerine hkim olmak deil bizim rolmz; bizim rolmz iine braklm olduumuz yllan skntdan kurtarmak iin elimizden geleni yapmak, bizden sonra yaayanlar ilemek iin temiz bir toprak bulabilsinler diye bildiimiz tarlalardaki ktl kknden skp atmak. Ama onlarn ne bulacaklar bizim hkmmze bal deil.

"imdi, Sauron btn bunlar ve kaybetmi olduu bu kymetli eyin yeniden bulunmu olduunu biliyor; ama henz nerede olduunu 171 170 KRALIN DN bilmiyor, ya da umarm yledir O yzden u anda byk bir kuku iinde nk eer bu eyi biz bulmu olsaydk, aramzda onu kullanabilecek gce sahip bazlamz var Bunu da biliyor o nk Ara gorn, senin kendini Orthanc Ta ile ona gsterdiim tahmin etmekte haklym deil m"7" Borukentten atm srmeden nce yle yapmtm diye cevap verdi Aragorn Zamann geldiine ve Ta'n da sadece bu maksatla bana ulam olduuna kanaat getirmitim O zamanlar Yzk Tay cs, Rauros tan douya gdel on gn olmutu ve Sauron un Gz, di ye dnmtm, kendi lkesinden uzaklara evnlmel Kule'sne dndnden ben ok nadiren ona meydan okuyan olmutu Geri cevap vermek iin bu kadar abuk bir saldrda bulunacan nceden tahmin edebilmi olsaydm, belki kendimi gstermeye cret etmezdim Szn yardmnza gelebilmem iin ucu ucuna zamanm oldu " 'Fakat bu nasl olur"7' diye sordu Gmer "Her ey bouna, diyorsunuz eer Yuzuk'u ele geirirse Eer yzk bzdeyse neden bize saldrmann bouna olduunu dnmesin17" 'Henz emin deil," dedi Gandalf, ' ve sonra bizim yaptmz gibi, dmanlar kendilerini emniyete alncaya kadar bekleyerek oluturmad gcn Ayrca biz de onu tm gcyle kullanmasn bir gnde renemezdik Gerekten de o sadece tek bir k tarafndan kullanlabilir, birka k tarafndan deil, o da aramzdaki byklerden b-rnn kendisini hkim klp dierlerini susturaca bir didime zaman n kollayacak yle bir zamanda Yzk ona yardmc olabilir, eer derhal hareket edebilirse 'Kolluyor ok ey gryor ve ok ey duyuyor Nazgller hl ortalkta Gne domadan nce bu alann zerinden getiler, geri yorgun ve uykuda kiilerin ok az onlar fark etti iaretlen okuyor Onu yeniden yapt hazmeden mahrum eden Kl, bizim lehimize donen kaderin arklar ve ilk saldrsnda beklenmedik bir yenilgi, byk komutannn olumu "Biz burda konuurken bile onun kukusu artyor Gz u anda, hareket eden butun dier eylere kar kor, butun gcyle bize doru donuyor Yan gzn bizden ayrmamasn salamamz lazm Butun midimiz orada Benim dm udur bu durumda Yzk bizde deil Ya byk bir ariflik ya da byk bir ahmaklk sonucu yok edilmesi m yolland, o bizi yok etmesin diye Yzk olmazsa onun gu cunu, sadece g ile yenemeyz Fakat her ne pahasna olursa olsun SON MZAKERE Goz'u kendisine ynelen gerek tehditten uzak tutmalyz Zaferi silahlarla kazanamayz ama silahlarla Yzk Taycs'na tek bir ans o tanyabiliriz, az bir ihtimal de olsa "Aragorn'un balatm olduu gibi devam etmeliyiz Sauron'u son at m zorlamalyz Gzh kuvvetim ortaya kartmalyz ki bylece o da topraklarn boaltsn Onu karlamak m bir an nce yrye gemeliyiz Onun dilen zerimize kapansa bile kendimizi yem yapmalyz mitle ve agzllkle o yemi yutacak, nk bylesi bir crette yeni Yzk Efends'nn gururunu grecek Ve yle diyecek' 'Demek yle1 Boynunu ok abuk ve ok lenye uzatt Brakaym gelsin de onu kaamayaca bir tuzaa duureym Orada onu ezenm, onun kstahlkla ele geirmi olduu ey yeniden, sonsuza kadar benim olacak' "O tuzaa gzlerimizi drt ap girmeliyiz, cesaretle ama kendimiz m pek bir ey ummadan nk efendiler, biz kendimiz, yaayan topraklardan ok uzakta bir yerde, kara bir savan iinde tamamen yok olabiliriz, bylece Barad-dr yklsa bile, yeni bir a grecek kadar yaamayabiliriz Ama bu, kanaatimce, bizim grevimiz. Yine de, bou bouna yok olmaktan ve olurken yem bir an hibir zaman balamayacan bilmekten daha iyidir bu, eer burada oturur-sak bamza gelecek olan da budur " Bir sure iin sessiz durdular Sonunda Aragorn konutu "Baladm gibi devam edeceim In tam kysna, mit ile mitsizliin karde olduklan yere geldik Sendelemek dmek anlamna gelir. Gelin hibirimiz, sonunda Sauron a kar olan uzun gayretlerinin snanma vakti gelen Gandalf m nashatlarna kar kmayalm Eer o olmasayd her ey oktan yitip gitmiti En

azndan ben imdilik insanlar ynetmek m bir talepte bulunmuyorum Dierleri diledikleri seimi yapsnlar" Bunun uzenne yle dedi Elrohr 'Kuzey den bu gaye ile geldik ve pederimiz Elrond'dan da ayn tlen getirdik Gen dnmeyeceiz " "Bana gelince," dedi Gmer, "bu derin konular hakknda benim ok az bilgim var, ama bilgiye ihtiyacm da yok Dostum Aragorn benim ve halkmn imdadna yetiti, ne zaman isterse ben de onun yardmna giderim, bunu biliyorum ve bu bana yetiyor Gideceim " "Bense," dedi Imrahl, "ben Hkmdar Aragorn'u, tab olduum 173 172 KRALIN DN hkmdamn olarak addediyorum, kendisi bunu talep etse de etmese de. Onun ricas benim iin emirdir. Ben de gideceim. Yine de bir sre iin Gondor Vekilharc'nn yerine bakyorum, o yzden ncelikle onun halkn dnmek benim ilk grevimdir. Akl- selime de biraz hak tannmal, tster iyi, ister kt her trl ihtimale kar hazrlanmamz icap eder. Bakarsnz zaferi biz kazanrz ve bu konuda hl bir mit varken Gondor korunmaf. Arkamzdan harabe haline sokulmu bir ehir'e ve tahrip edilmi topraklara zafer kazanm olarak dnmek istemem. Rohirrim'den kuzey cenahta hl savamam bir ordu olduunu reniyoruz." "Bu doru," dedi Gandalf. "Size btn ehir'i savunmasz brakmanz tlemiyorum. Aslnda douya ynlendireceimiz gcn, bir sava balatacak kadar byk olmas yeterli, Mordor'a ciddi bir saldrda bulunacak gte olmasna gerek yok. En ksa zamanda harekete gemesi gerek. O yzden komutanlara unu soruyorum: En kt ihtimalle iki gn iinde ne byklkte bir g toplayp yola kartabiliriz? Ve bunlarn, iinde bulunduklar tehlikeyi bilen, gitmeye kendiliklerinden gnll, dayankl adamlar olmalar gerek." "Hepsi yorgun ve ounun hafif olsun acl olsun, yaralar var," dedi Eomer. "Atlarmzn ounu kaybetmi olmann acsn da ekiyoruz ve bu katlanmas zor bir durum. Eer ksa bir sre sonra hareket edeceksek, iki bin adam toplamay bile mit edemem ama en az bir o kadarn ehri savunmak iin brakabilirim." "Sadece bu cephede savaanlar hesaba katmak zorunda deiliz," dedi Aragorn. "Kylar temizlendii iin Gney topraklarndan yeni kuvvetler yoldadr, iki gn nce drt bin kiiyi Pelargir'den, Lossar-nach zerinden yola karttm; Korkusuz Angbor da onlarla birlikte o geliyor. Eer iki gn sonra yola kacaksak biz ayrlmadan onlar buraya gelmi olur. stelik ok daha fazlas, bulabildikleri teknelerle beni izleme emri aldlar; bu rzgrla ksa bir sre sonra burada olurlar, aslnda daha imdiden birka gemi Harlond'a vard bile. Kanaatimce yedi bin atl ve yaya kartabiliriz yola ve buna ramen ehir'i saldr balad zamandan daha iyi bir mdafaa ile brakm oluruz." "Cmlekaps ykld," dedi Imrahil, "onu yeniden yapacak ve yerine yerletirecek hner kimde?" "Din Krall'nda, Erebor'da byle bir hner mevcut," dedi Aragorn, "ve eer btn mitlerimiz boa kmazsa zamanla G16in olu Gimli'yi Da'n ustalarn armas iin yollanr. Fakat insanlar kaSON MZAKERE plardan daha nemli ve eer onlar terk ederse Dman'a hibir kap dayanmaz." Bu beylerin mzakeresinin sonu olmutu: O gnden sonraki ikinci gnn sabahnda, eer bir araya getirebilirlerse yedi bin kiilik bir gle yola kacaklard; gitmeleri gereken topraklarn ktl yznden bu gcn byk bir blm piyade olacakt. Aragorn Gney'den iki bin kii toplamaya alacakt; ama tmrahil bin be yz; Gmer at