Anda di halaman 1dari 94

IKATAN

Ikatan adalah sesuatu yang


menghubungkan sesuatu hal
dengan hal yang lain. Dalam
kehidupan sehari-hari selalu ada
ikatan antara sesama manusia.
Misalnya ikatan antara kakak dan
adik dalam keluarga, guru dan
murid, bapak dan anak .
overview
Kestabilan Gas Adi
Ikatan Kimia
Pembentukan Ion
-Pembentukan Ion Positif
-Pembentukan Ion Negatif
-Perbezaan di Antara ion dan Atom yang Mempunyai Susunan Elektron
yang Sama
Ikatan Ion
Meramalkan Formula Sebatian ion
Ikatan Kovalen
-Bilangan Ikatan
-Meramalkan Formula Sebatian Kovalen
Sifat-sifat Fizik Sebatian Ion dan Sebatian Kovalen
-Sebatian ion
-Sebatian Kovale
-Molekul Ringkas
-Struktur Raksasa
Kestabilan Gas Adi

Gas adi wujud sebagai zarah monoatom di dalam


alam sekitar.
Ia merupakan unsur yang paling stabil dan tidak
reaktif secara kimia.
Gas adi mempunyai susunan duplet ( helium )
dan susunan oktet yang sangat stabil.
Susunan Elektron Duplet dan
Oktet
Rajah di atas menunjukkan struktur atom bagi 4
unsur gas adi yang pertama dalam Jadual Berkala.
Susunan duplet (2 elektron valens) bagi helium dan
susunan oktet (8 elektron valens) bagi gas adi yang
lain adalah paling stabil dan sangat susah diganggu
oleh daya-daya kimia.
Oleh itu atom-atom unsur gas adi tidak bergabung
sesama sendiri untuk membentuk molekul dan
atom-atom itu juga tidak bergabung dengan atom
unsur lain untuk membentuk sebatian.
Akibatnya, semau gas adi adalah lengai secara
kimia dan wujud sebagai gas monoatom sahaja.
Hukum Oktet

Atom-atom daripada kumpulan yang tidak


mempunyai susunan elektron oktet cenderung
mencapai susunan oktet.
Kecenderungan suatu atom untuk mencapai
susunan duplet atau oktet digelar sebagai hhukum
oktet.
Bagaimana Atom Mencapai Susunan Elektron
Oktet?

Atom-atom boleh mencapai susunan elektron


duplet atau oktet melalui 3 cara
melepaskan elektron yang berlebihan
menerima elektron daripada atom lain
jika ia adalah kekurangan elektron.
berkongsi elektron
Atom natrium melepaskan satu
elektron untuk mencapai susunan
elektron oktet)
Atom fluorin menerima satu elektron
untuk mencapai susunan elektron oktet)
(Dua atom fluorin berkongsi elektron untuk
mencapai susunan elektron oktet)
Ikatan Kimia ?
Ikatan yang menghubungkan
unsur-unsur untuk
membentuk suatu sebatian.
Ikatan ini terbentuk agar
unsur-unsur mengalami
kestabilan.
PEMBENTUKAN SEBATIAN
hanya bbrp unsur sahaja dpt wujud secara
semula jadi dlm kerak bumi.
bergabung dgn unsur lain utk membentuk
sebatian yg dijumpai dlm mineral dlm kerak
bumi.
Bahan kimia yg terdiri drpd 2 @ lebih unsur yg
digabungkan secara kimia
Tujuan pembentukan ikatan
kimia adalah agar kestabilan
susunan elektron oktet atau
duplet dapat dicapai.

Elektron yang berperanan pada


pembentukan ikatan kimia adalah
elektron valens dari suatu
atom/unsur yang terlibat.
SYARAT PEMBENTUKAN
hanya elektron valens shj yg terlibat
elektron dlm petala yg beirisi penuh
tidak terlibat
utk capai susunan oktet
atom yg ada 1 petala,peraturan
duplet
Pembentukan Ikatan Kimia

pemindahan elektron atau


perkongsian elektron
Pembentukan Ion Positif
Ion positif biasanya terbentuk daripada
atom logam.
Atom-atom logam biasanya mempunyai
1, 2, dan 3 elektron valens.
Dalam tindak balas kimia, atom-atom
logam ini cenderung untuk melepaskan
semua elektron valens (lama ada satu,
dua, atau tiga elektron) untuk mencapai
susunan elektron gas adi yang stabil.
Selepas melepasi elektron, bilangan
proton lebih banyak daripada bilangan
elektron, iaitu jumlah cas positif
melebihi jumlah cas negatif.
Maka ion bercas positif (kation)
terbentuk.
Contoh: Pembentukan Ion Bercas +1
Contoh: Pembentukan Ion Bercas +2
Contoh: Pembentukan Ion Bercas +3
Pembentukan Ion Negatif
Atom-atom bukan logam daripada. (Kumpulan 15,
16, dan 17 Jadual Berkala masing-masing
mempunyai 5, 6, dan 7 elektron valens.)
Dalam tindak balas kimia, atom-atom bukan logam
ini cenderung untuk menerima elektron ke dalam
petala terluar untuk mencapai susunan elektron gas
adi yang stabil.
Akibatnya, bilangan elektron melebihi bilangan
proton di dalam zarah dan ion negatif (anion)
terbentuk.
Pembentukan Ion Negatif Bercas
-1
Pembentukan Ion Negatif Bercas
-2
Perbandingan di antara ion dan atom yang
Mempunyai Susunan Elektron yang Sama
Perbezaan di Antara Ion Fluorida dan Atom Neon
Selepas pembentukan ion, susunan elektron ion itu
adalah sama seperti susunan elektron gas adi.
Contohnya, susunan elektron ion fluorida ialah 2.8,
iaitu sama seperti susunan elektron neon, 2.8.
Kedua-dua ion fluorida dan atom neon mempunyai
susunan elektron yang sama.
Ion fluorida membawa cas manakala atom neon
adalah neutral. Oleh itu, mereka adalah berbeza
secara kimia.
(Susunan elektron ion fluorida adalah sama
dengan susunan elektron atom neon.
Bagaimanapun, mereka adalah berbeza
secara kimia.)
IKATAN KIMIA

Ikatan ionik Ikatan kovalen


Ikatan Ion
Terbentuk melalui pemindahan elektron
antara atom logam dengan atom bukan
logam
Ikatan Ion

Atom Logam Atom bukan logam

kumpulan 15, 16 dan


kumpulan 1, 2 dan 13
17

Menderma elektron Menerima elektron

Ion positif (kation) Ion negatif (anion)


Jadual Berkala Unsur Logam
Bukan Logam
Separa Logam
atom logam + atom bukan logam = ikatan ion

Jadi kita boleh mengibaratkan

ikatan ion = ikatan perkahwinan

logam = lelaki = derma elektron = ion positif

bukan logam = perempuan = terima elektron = ion negatif

apabila berlainan cas iaitu ion positif dan negatif pastinya akan
menarik sama seperti perempuan dan lelaki jadi sebatian yang
terbentuk dikenali sebagai sebatian ion.
Pembentukan Ion Positif
Pembentukan Ikatan Ion
cth : NaCl
Pembentukan Ion Negatif
Contoh: Ikatan Ion di Antara Unsur
Kumpulan 1 dengan Kumpulan 17
Rajah di atas menunjukkan pembentukan ikatan ion di
antara natrium (logam kumpulan 1) dan klorin (bukan
logam dari kumpulan 17).
Susunan elektron atom natrium ialah 2.8.1, iaitu bukan
oktet (tidak stabil).
Untuk mencapai susunan elektron oktet yang stabil, atom
natrium menderma/melepaskan satu elektron dan
membentuk ion natrium yang bercas +1.
Bagi atom klorin pula, susunan elektronnya ialah 2.8.7,
juga bukan oktet dan tidak stabil.
Untuk mencapai susunan elektron oktet yang stabil, atom
korin menerima satu elektron daripada natrium dan
membentuk ion klorida yang bercas -1.
Ion natrium dan ion klorida mempunyai cas yang
bertentangan. Oleh itu mereka menarik antara satu sama
lain dan membentuk ikatan ion.
Atom Natrium mempunyai sussunan elektron
2.8.1 menderma satu elektron untuk mencapai
susunan oktet yang stabil.
Elektron ini dipindahkan kepada atom klorin
yang mempunyai susunan elektron 2.8.7
Ion Na+ dan ion Cl- tertarik satu sama lain utk
membentuk sebatian NaCl.
Ini disebabkan oleh daya tarikan elektrostatik
yg kuat wujud antara ion yg berlawanan
cas.(ikatan ion)
Contoh: Ikatan Ion di Antara Logam
Kumpulan 1 dan Unsur Kumpulan 16
Rajah di atas menunjukkan pembentukan ikatan ion di
antara kalium (logam kumpulan 1) dan oksigen (bukan
logam dari kumpulan 16).
Susunan elektron atom kalium ialah 2.8.8.1, iaitu bukan
oktet (tidak stabil).
Untuk mencapai susunan elektron oktet yang stabil, atom
kalium menderma/melepaskan satu elektron dan membentuk
ion kalium yang bercas +1.
Bagi atom oksigen pula, susunan elektronnya ialah 2.6, juga
bukan oktet.
Untuk mencapai susunan elektron oktet yang stabil, atom
oksigen menerima dua elektron daripada kalium dan
membentuk ion oksida yang bercas -2.
Ion kalium dan ion oksida mempunyai cas yang
bertentangan. Oleh itu mereka menarik antara satu sama lain
dan membentuk ikatan ion.
Contoh: Ikatan Ion di Antara Logam
Kumpulan 2 dan Unsur Kumpulan 16
Rajah di atas menunjukkan pembentukan ikatan ion
di antara kalsium (logam kumpulan 2) dan atom
oksigen (bukan logam dari kumpulan 16).
Susunan elektron atom kalsium ialah 2.8.8.2, iaitu
bukan oktet (tidak stabil).
Untuk mencapai susunan elektron oktet yang stabil,
atom kalsium menderma/melepaskan dua elektron
dan membentuk ion kalsium yang bercas +2.
Bagi atom oksigen pula, susunan elektronnya ialah
2.6, juga bukan oktet.
Untuk mencapai susunan elektron oktet yang stabil,
atom oksigen menerima dua elektron daripada
kalsium dan membentuk ion oksida yang bercas -2.
Ion kalsium dan ion oksida mempunyai cas yang
Contoh: Ikatan Ion di Antara Logam
Kumpulan 2 dan Unsur Kumpulan 17
Rajah di atas menunjukkan pembentukan ikatan ion di antara kalsium
(logam kumpulan 2) dan atom klorin (bukan logam dari kumpulan
17).
Susunan elektron atom kalsium ialah 2.8.8.2, iaitu bukan oktet (tidak
stabil).
Untuk mencapai susunan elektron oktet yang stabil, atom kalsium
menderma/melepaskan dua elektron dan membentuk ion kalsium
yang bercas +2.
Bagi atom klorin pula, susunan elektronnya ialah 2.7, juga bukan
oktet.
Untuk mencapai susunan elektron oktet yang stabil, atom oksigen
menerima satu elektron daripada kalsium dan membentuk ion oksida
yang bercas -1.
Ion kalsium dan ion klorida mempunyai cas yang bertentangan. Oleh
itu mereka menarik antara satu sama lain dan membentuk ikatan ion.
Meramalkan Formula Sebatian
Ion
Kita boleh meramalkan cas bagi Kumpulan Cas Ion
sesuatu ion dengan merujuk
kepada kumpulannya.
1 +1
Jadual di sebelah menunjukkan
cas ion terbentuk dengan
kumpulannya. 2 +2
Seterusnya, daripada cas ion,
kita boleh meramalkan formula 13 +3
sebatian ionik dengan
mengimbangi cas positif dan
negatif. 15 -3
Jadual di bawah menunjukkan
formula sebatian yang terbentuk 16 -2
daripada kumpulan-kumpulan
yang berlainan. 17 -1
Unsur-unsur Formula Sebatian Contoh
Ion
Atom Logam, Atom Bukan
M Logam, N
Kumpulan 1 Kumpulan 15 M3 N Na3N

Kumpulan 1 Kumpulan 16 M2 N K2 O

Kumpulan 1 Kumpulan 17 MN LiCl

Kumpulan 2 Kumpulan 15 M3 N2 Ca3N2

Kumpulan 2 Kumpulan 16 MN MgO

Kumpulan 2 Kumpulan 17 MN2 BaBr2

Kumpulan 13 Kumpulan 15 MN AlN

Kumpulan 13 Kumpulan 16 M2 N3 Al2O3

Kumpulan 13 Kumpulan 17 MN3 AlI3


IKATAN KOVALEN
Ikatan kimia yang terbentuk melalui
perkongsian elektron antara atom bukan
logam.
( Kumpulan 14, 15,16,17) serta unsur Hidrogen
shj
Ikatan
kovalen

Tunggal Ganda dua Ganda tiga


Gabungan atom-atom
melalui ikatan kovalen
dinamakan Molekul
Ikatan Kovalen Tunggal
Terbentuk apabila sepasang elektron
dikongsi antara dua atom bukan
logam

Simbol : -
Contoh 1:
- atom hidrogen mempunyai satu elektron valens
- atom memerlukan satu elektron utk capai susunan duplet yg stabil
- dua atom hidrogen masing-masing menyumbangkan satu elektron utk
dikongsi bersama.
- perkongsian ini membentuk satu ikatan tunggal
Contoh 2:
Ikatan Kovalen Ganda Dua
Terbentuk apabila dua pasang
elektron dikongsi antara dua
atom bukan logam

Simbol : =
Ikatan Kovalen Ganda Tiga
Terbentuk apabila tiga pasang
elektron dikongsi antara atom dengan
atom lain.

Simbol :
Gabungan
Meramalkan Formula Molekul
Sebatian Kovalen
Sama seperti sebatian ion, formula molekul sebatian kovalen dapat
diramalkan dengan merujuk kepada kumpulannya dalam Jadual
Berkala.
Kita dapat meramalkan formula sebatian kovalen dengan merujuk
kepada valensi atom-atom dalam molekul.
Valensi suatu atom adalah sama dengan bilangan elektron yang
diterima atau dilepaskan untuk mencapai susuan elektron oktet.
Contohnya, susunan elektron bagi oksigen ialah 2.6. Untuk
mencapai susunan elektron oktet, atom oksigen perlu menerima 2
elektron daripada atom lain. Maka valensi oksigen ialah 2.
Jadual di bawah menunjukkan valensi bagi atom-atom daripada
kumpulan yang berlainan serta formula sebatian yang terbentuk.
Formula
Unsur-unsur yang Bergabung Sebatian
Kovalen
Unsur X Unsur Y Vale
Valensi
daripada daripada nsi
Kumpulan Kumpulan
3 3 XY
15 15
Kumpulan Kumpulan
3 2 X2Y3
15 16
Kumpulan Kumpulan
3 1 XY3
15 17
Kumpulan Kumpulan
2 2 XY
16 16
Kumpulan Kumpulan
2 1 XY2
16 17
Kumpulan Kumpulan
1 1 XY
Sifat Sebatian ion & Sebatian
Kovalen
Sifat-sifat Fizik - Sebatian Ion
Sebatian ion ( elektrovalen ) terdiri daripada ion-ion ( kation
dan anion ) yang disusun dengan teratur dan padat pada
kedudukan tetap seperti ditunjukkan dalam rajah di sebelah
kanan.
Ion-ion ini boleh membentuk satu struktur kekisi raksasa
dengan ikatan ion di antara ion-ion yang bertentangan cas.
Ikatan ion yang terbentuk ialah daya tarikan elektrostatik yang
sangat kuat.
Sifat-sifat Sebatian Ion

Terdiri daripada ion-ion positif dan negatif


dalam struktur kekisi raksasa.
Mempunyai takat lebur dan takat didih yang
tinggi.
Tidak meruap.
Biasanya larut dalam air.
Biasanya tidak larut dalam pelarut organik.
Mengkonduksikan elektrik dalam keadaan lebur
atau larutan akueus.
Sifat-sifat Fizik Sebatian Kovalen -
Molekul Ringkas
Sebatian kovalen boleh dibahagi kepada
2 jenis
-Sebatian molekul ringkas -
-Sebatian molekul raksasa

Kebanyakan sebatian kovalen terdiri


daripada unit-unit molekul yang ringkas
dan berasingan seperti ditunjukkan di
dalam rajah di atas.
Daya-daya di antara molekul-mulekul
merupakan daya Van der Waals yang
lemah. Molekul Ringkas
Sifat-sifat Fizik Sebatian Kovalen Bermolekul
Ringkas

Terdiri daripada moelkul-molekul kecil dan


ringkas.
Mempunyai takat lebur dan takat didih yang
rendah.
Mudah meruap.
Biasanya tidak larut dalam air.
Biasanya larut dalam pelarut organik.
Tidak mengkonduksikan elektrik dalam
keadaan pepejal atau lebur.
Sifat-sifat Fizik Sebatian Kovalen -
Struktur Raksasa

Sebatian kovalen bermolekul raksasa mempunyai


ikatan-ikatan kovalen yang kuat menggabungkan
semua atom bersama dalam strutur kekisi tiga
dimensi.
Oleh kerana atom-atom terikat antara satu sama lain
oleh ikatan kovalen yang kuat, maka banyak tenaga
diperlukan untuk memecahkan ikatan-ikatan itu
semasa leburan/pendidihan. Jadi, sebatian kovalen
bermolekul raksasa mempunyai takat lebur dan takat
Berikut adalah sifat-sifat fizik
molekul raksasa

Mempunyai takat lebur dan takat didih yang tinggi.


Tidak meruap.
Biasanya tidak larut dalam air.
Biasanya tidak larut dalam pelarut organik.
Tidak mengkonduksikan elektrik dalam keadaan
pepejal atau lebur.
Contoh-contoh struktur raksasa ialah berlian, silika
dan grafit.
Berlian dan Silika (Pasir)

(Struktur 3 Dimensi Sebatian Raksasa - Berlian)


Berlian ialah salah satu alotrop kepada karbon.
Alotrop merujuk kepada sifat yang berbeza yang
dimiliki oleh suatu bahan (unsur kimia) dalam
keadaan yang sama. Biasanya sifat fizik alotrop
adalah berlainan manakala sifat kimianya boleh
sama.
Seperti ditunjukkan di dalam rajah di atas, dalam
berlian, setiap atom karbon diikat oleh 4 ikatan
kovalen yang kuat. Oleh itu, berlian mempunyai
takat lebur dan takat didih yang sangat kuat.
Sebatian kovalen bermolekul raksasa tidak
mempunyai ion-ion bergerak. maka sebatian itu
tidak boleh mengkonduksikan elektrik.
Grafit
Grafit juga merupakan alotrop bagi karbon.
Grafit merupakan sejenis unsur berikatan kovalen
yang berstruktur lapis.
Dalam hablur grafit, atom-atom karbon diikat
bersama oleh ikatan kovalen dalam lapisan-lapisan
leper.
Dalam tiap-tiap lapisan leper, setiap atom karbon
diikat oleh tiga ikatan kovalen tunggal yang kuat
kepada tiga atom yang lain dan disusun dalam bentuk
gelang heksagon.
Lapisan-lapisan leper itu ditarik antara satu sama lain
Jarak antara dua lapisan berjiran adalah lebih besar
daripada jarak di antara dua atom karbon dalam
lapis.
Oleh kerana lapisan yang leper itu dipegang oleh
daya yang lemah, maka lapisan-lapisan itu senang
tergelincir atas satu sama lain. Ini menyebabkan
grafit bersifat lembut dan licin.
Oleh kerana jarak antara lapisan adalah besar, jadi
susunan yang lebih terbuka itu menyebabkan grafit
mempunyai ketumpatan yang lebih rendah.
Atom karbon mempunyai kondigurasi elektron 2.4.
oleh kerana hanya tiga daripada empat elektron
valens dari petala terluar setiap atom karbon
terlibat dalam pengikatan kovalen dalam setiap
Sifat / Sebatian Ion Sebatian kovalen
sebatian
Keadaan pada pepejal pepejal, cecair, gas
suhu
bilik
Takat lebur Tinggi Rendah
dan takat kerana ion-ion positif dan daya tarikan yang
didih negatif ditarik lemah antara molekul-
bersama oleh daya molekul.
elektrostatik yang Jadi, hanya sedikit
kuat. Jadi banyak tenaga tenaga
diperlukan untuk diperlukan untuk
mengatasi ikatanya yang kuat mengatasi ikatannya
itu.
Sifat Ion kovalen

Kekonduksian Mengalirkan arus elektrik dalam Tidak mengalirkan


elektrik larutan akueus atau keadaan arus elektrik
lebur
wujud dalam keadaan
kerana dalam keadaan leburan molekul dalam apa jua
atau larutan berair, ion-ion keadaan. Jadi, tiada ion
positif dan negatif bergerak yang bebas bergerak
bebas( free mobile ions) tidak boleh
Dalam keadaan pepejal, ion-ion mengkonduksikan
berada dalam keadaan yang elektrik
tetap dan tidak bebas bergerak.
Jadi dalam keadaan pepejal
tidak boleh konduksi elektrik
Kegunaan Sebatian Kovalen

Pelarut