Anda di halaman 1dari 21

SKEMA TATACARA PEMBENTUKAN ISTILAH

BAHASA MELAYU
BMMB3113
PERKAMUSAN PERISTILAHAN DAN PENTERJEMAHAN
BAHASA MELAYU
Konsep Istilah
• kata, gabungan kata atau frasa yang
mengungkapkan konsep yang khusus yang
terdapat di dalam sesuatu bidang ilmu atau
profesyen. Sesuatu istilah itu mempunyai
makna yang tepat bagi konteks bidangnya.
Kamus Dewan Bahasa dan Pustaka (2007:591)
Langkah Pembentukan Istilah
• Dewan Bahasa Dan Pustaka, dalam buku
Pedoman Umum pembentukan Istilah Bahasa
Melayu (DBP, 1992), menggariskan tujuh
langkah dalam proses pembentukan istilah.
Melalui proses Melalui Proses
pinjam terjemah pinjaman
Melalui proses pinjam terjemah
• Istilah terbentuk daripada perkataan Melayu
jati atau bahasa serumpun dengan memberi
makna baharu untuk membawa
konsepbtertentu yang sebelumnya tidak ada
dalam bahasa Melayu.
Terjemah langsung

Penggabungan dua kata umum

Penciptaan kata baharu yang tidak pernah ada dalam bahasa Melayu bagi mendukung konsep
baharu

Perluasan makna sesuatu perkataan untuk mendukung konsep baharu

Mencipta kata baharu dengan gandaan separa


• i. Terjemah langsung, contohnya;
• dose - sukatan
• soluble - larut
• resistence - rintangan
ii. Penggabungan dua kata umum, contohnya :
• missile - peluru berpandu
• right angle - sudut tepat
• honeymoon - bulan madu
iii. Penciptaan kata baharu yang tidak pernah
ada dalam bahasa Melayu bagi mendukung
konsep baharu. Contohnya :
• arrears - tunggakan
• up date - kemas kini
• configuration - tatarajah
iv. Perluasan makna sesuatu perkataan untuk
mendukung konsep baharu. Sering juga
perkataan yang dicipta mengalami perubahan
bunyi. Contohnya :
• gelap lawan legap
• serap lawan jerap
• biji lawan bijirin salur lawan salir
v. Mencipta kata baharu dengan gandaan
separa. Contohnya :
• liquid - cecair
• capillary - rerambut
• radius - jejari
• coplanar - sesatah
Melalui Proses pinjaman
• Cara pembentukan kata adalah dengan
mengambil istilah daripada bahasa asalnya
dan penyesuaian dibuat pada bahagian bunyi
dan ejaan.
Pengambilan
dengan perubahan Pengambilan tanpa
atau penyesuaian perubahan ejaan
ejaan
i. Pengambilan dengan perubahan atau
penyesuaian ejaan. Contohnya :
• structure - struktur
• geography - geografi
• mathematics - matematik
• kinetic - kinetik
• biology - biologi
ii. Pengambilan tanpa perubahan ejaan. Contohnya
:
• magnet - magnet
• radio - radio
• bonus - bonus
• eksport - eksport
• standard - standard
• audit - audit
Penggunaan Popular
• Diterbitkan oleh penulis-penulis di dalam karya
mereka seperti cerpen, sajak, dan tulisan-tulisan
kreatif.
• Perkataan baharu mula-mula diperkenalkan
secara ciptaan sendiri, melalui terjemahan atau
secara ambilan keseluruhannya.
• Bentuk-bentuk ini kemudiannya menjadi popular
dan digunakan umum.
• Antara contoh perkataan ialah :
temu ramah-tarik diri
meja berita-tajuk kecil
ibu kota-sidang media
lidah pengarang-nama pena kempen
Syarat-syarat Pembentukan Istilah
• Kata atau frasa yang dipilih sebagai istilah
mestilah tepat untuk mengungkap konsep
yang dimaksudkan dan stabil dari segi
maknanya dalam bidang ilmu.
• Kata atau frasa hendaklah paling ringkas
antara pilihan yang ada dan mempunyai
rujukan yang sama.
• Kata atau frasa mempunyai konotasi yang baik,
iaitu tidak berbau lucah atau boleh membawa
implikasi buruk dari segi agama, norma suku
kaum, dan hubungan antara bangsa.
• Dari aspek bunyi pula :
-Kata atau frasa mestilah memiliki bunyi yang baik
didengar iaitu mempunyai ciri keindahan bunyi.
Istilah Baharu
• Peranan utama DBP ialah melaksanakan usaha bagi memenuhi matlamat
Bahagian Peristilahan DBP. Oleh itu, antara peranan yang dilaksanakannya
ialah;

Mengumpul, membentuk dan memperbanyak istilah bahasa Melayu


di dalam pelbagai bidang ilmu.

Menerbitkan istilah bahasa Melayu.

Mewujudkan Pangkalan Data Peristilahan yang bersistem, sesuai


dengan matlamat penyebaran dan pemasyarakatan istilah.

Menyelaraskan istilah dan penggunaan istilah bahasa Melayu dan


mengadakan kerjasama dengan Indonesia dan Brunei Darussalam
melalui MABBIM, dan negara-negara lain.
Satu pedoman pembentukan istilah baharu yang
lebih terperinci.
• Hendaklah berdasarkan sikap dan pandangan yang
progresif dan fleksibel bagi bahasa Melayu moden,
• Hendaklah yang praktis sama ada dalam bidang ilmu
atau masyarakat pemakai bahasa,
• Diselaraskan dengan yang dibuat di Indonesia,
• Memperlihat kekayaan perbendaharaan kata bahasa
Melayu dan yang mempunyai sistem struktur menurut
kudrat bahasa Melayu Indonesia.
• Memperlihat bentuk yang jelas dengan istilah asal atau
istilah antarabangsa.