Anda di halaman 1dari 65

PERKEMBANGAN SOSIO EMOSI

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA


BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
Perkembangan Sosial
Perkembangan Emosi

TCL-JIP-IPGKPP
 interaksi dengan orang lain
 Semakin membesar, semakin semakin
banyak interaksinya
 Kualiti interaksi akan mempengaruhi
keyakinan diri
 Pelajari tradisi, kepercayaan, nilai & adat
 Pelajari tingkah laku yang diterima & dihina

TCL-JIP-IPGKPP
 bahagian afektif – dlm pelbagai btk & tahap
 Luahan emosi – beri impak kpd perhubungan
 Permulaan hubungan emosi – tangisan bayi
 Akhir tahun pertama – ekspresi muka ibu /
pengasuh  pengaruhi perkembangan emosi
bayi
 Kesan positif – hasilkan anak yg tenang &
patuh arahan

TCL-JIP-IPGKPP
Adakah anda mengenali
emosi anda?

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA


BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA
TCL-JIP-IPGKPP IPG KPP BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
PERKEMBANGAN EMOSI BAYI

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA


TCL-JIP-IPGKPP IPG KPP BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
PERKEMBANGAN EMOSI BAYI
Tahap/ Perubahan Emosi
Umur
Bayi ► terkejut, gembira, marah, takut,
(lahir – 6 berminat
bln) ► menangis – marah, sakit, lapar

6 – 18 bln ► resah & takut ( terutamanya dgn


org yg tidak dikenali)
► cemburu, malu

TCL-JIP-IPGKPP
Fasa Perubahan Emosi
 bina hubungan dgn senyuman,
gapaian, tangisan & renungan
Fasa I  terkejut, gembira, marah, takut,
berminat
 menangis – marah, sakit, lapar
 Penjaga mendakap, memeluk, bermain
Lahir & berada dekat dgn bayi
hingga 6  Dapat kenal bau penjaganya
minggu  Tidak kisah kalau ditinggalkan dgn org
yg tidak dikenali

TCL-JIP-IPGKPP
Fasa Perubahan Emosi
Fasa II memberi tindakbalas yg berbeza
terhadap ibu / penjaga berbanding
6 minggu dgn org yg tidak dikenali
hingga 6-8  senang dipujuk & mesra dgn ibu
bln /penjaga
 Belajar bhw tindakan mrk akan
‘mendapat sesuatu’ – timbul rasa
percaya & jangkaan
 Tidak protes bila dipisahkan drp ibu /
penjaga

TCL-JIP-IPGKPP
Fasa Perubahan Emosi
Fasa III  pelekatan sudah terbtk, tunjukkan
keresahan bila dipisahkan dgn
penjaga –
 individu yg pandai mengambil hati
6-8 bln
boleh ‘memenangi’ mrk
hingga 18
bln- 2 thn  selalu mengekori penjaga, ingin
didukung & berpaut rapat
 rasa lebih selamat dgn kehadiran
penjaga

TCL-JIP-IPGKPP
Fasa Perubahan Emosi
 kuasai bahasa & fahami situasi
Fasa IV antara mrk dgn penjaga &
Selepas 2 thn belajar bertolak ansur jika
ditinggalkan
 btk hubungan mesra dgn
penjaga pd akhir fasa ini 
asas perlindungan & harapan
bila ketiadaan penjaga
 Imej penjaga  model,
pendorong kpd hubungan akan
datang

TCL-JIP-IPGKPP
Teori Pelekatan / Perapatan
Attachment Theory oleh
Mary Ainsworth

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA


BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
 Hubungan erat & mesra dgn org-org yg istimewa dlm
hidup kita – mereka dpt tenangkan kita semasa kita
stres
 Bayi 6 bulan sudah ‘melekat’ pada ibu/ pengasuhnya
 Bowlby (Berk,2003) – pelekatan wujudkan rasa
selamat & percaya pd bayi dan pelekatan ini
mempunyai 4 fasa:

TCL-JIP-IPGKPP
The Strange Situation – Mary Ainsworth
TCL-JIP-IPGKPP
 Secure Attachment
 Avoidant Attachment
 Resistant Attachment
 Disorganized Attachment

TCL-JIP-IPGKPP
TCL-JIP-IPGKPP
1. Rasa Selamat & Yakin (Secure Attachment)

 Boleh dipisahkan drp ibu bapa


 Ibu bapa – asas utk merasa selamat a/bila alami
pengalaman yg menakutkan
 Tunjukkan emosi positif bila bertemu semula dgn ibu
bapa
 Lebih cenderung mahu ibu bapa berbanding orang
luar

TCL-JIP-IPGKPP
 mampu jalin hubungan yg berkekalan &
boleh dipercayai
 Mempunyai konsep kendiri yg baik
 Boleh berkongsi perasaan dgn rakan &
teman
 Perlukan sokongan sosial

TCL-JIP-IPGKPP
 Kurang bertindak balas dgn ibu atau ambil
masa yg lama utk bina hubungan semula
dgn ibu
 Cuba mengelak drp ibu bapa & tiada
kecenderungan utk rapat / mesra dgn ibu
bapa
 Tidak membezakan org luar dgn ibu bapa

TCL-JIP-IPGKPP
 Mempunyai masalah dalam hubungan
mesra
 Kurang menunjukkan perasaan dlm
hubungan sosial / hubungan intim
 Tidak dpt / tidak mahu berkongsi perasaan
dgn orang lain

TCL-JIP-IPGKPP
 Tunjukkan rasa marah, tingkah laku agresif
& susah dipujuk apabila ibu masuk selepas
meninggalkannya
 Rasa cemas yg tinggi dgn org luar
 Ibu kurang menunjukkan perasaan keibuan
 Apabila di sekolah akan terlampau
bergantung & tidak dapat berdikari

TCL-JIP-IPGKPP
 Tahap perasaan tidak selamat pd peringkat paling
tinggi
 Bila penjaga masuk semula, pandang ke tempat lain
atau mendekati pengasuh dgn emosi yg tertekan /
hambar
 Selalu tunjukkan tingkah laku yg berbeza-beza (tolak
& hindar) – terhasil kerana jagaan atau tingkah laku
ibu bapa tidak konsisten
 kelihatan keliru, cemas & bingung

TCL-JIP-IPGKPP
 tolak utk rapat dgn orang lain
 Mempunyai perasaan bimbang & takut tidak
disayangi oleh pasangan
 Menjadi sangat murung apabila sesuatu
hubungan berakhir / terputus

TCL-JIP-IPGKPP
TCL-JIP-IPGKPP
1. Peluang utk perlekatan – kehadiran yg tetap & beri
penuh perhatian
2. Kualiti asuhan – prihatin, konsisten, mesra
3. Kelakuan bayi – yg pramatang atau masalah
kesihatan
4. Situasi keluarga – masalah kewangan, perceraian,
masalah emosi dll
5. Pengalaman ibu bapa – yang ada pengalaman yg
baik dgn ibu bapa sendiri atau sebaliknya

TCL-JIP-IPGKPP
Perkembangan Sosioemosi
Kanak-kanak

TCL-JIP-IPGKPP IPG KPP


 meningkat dlm perbendaharaan emosi
 label emosi dgn tepat ( emosi sendiri & org
lain)
 dpt nyatakan akibat sesuatu emosi &
kenalpasti kaitan emosi dgn situasi tertentu
 guna bahasa emosi semasa bermain

TCL-JIP-IPGKPP IPG KPP


 dpt kawal emosi negatif & kawal tingkah laku
akibat emosi negatif – tidak jejaskan
penghargaan kendiri
 berinisiatif tukarkan emosi tertentu kpd yg

lebih bermanfaat
 semakin usia mereka meningkat , semakin
suka guna strategi verbal berbanding dgn
menangis, merajuk & keagresifan (Shipman et.
al., 2003)
 zaman akhir kanak-kanak – sudah
mempertimbangkan perasaan org lain
TCL-JIP-IPGKPP
 ada kemampuan fahami emosi lebih
kompleks – bangga diri & malu
 faham bhw lebih drp satu emosi boleh timbul

dlm satu keadaan (gembira & kecewa)


 menolong knk-knk sedar yg ekspresi
seseorang tidak semestinya mencerminkan
perasaan sebenar (Saarni,1999)
 fahami situasi yg menimbulkan emosi

tertentu & lebih berhati-hati


TCL-JIP-IPGKPP
 interaksi menjadi prososial & keagresifan
menurun
 akhir kanak-kanak – masuk dlm kump
rakan sebaya / klik ( gaya pakaian, t/laku )
 Cenderung pilih kawan yg spt diri sendiri –
umur, jantina, kaum, SES, personaliti,
populariti, pencapaian akademik, t/laku
prososial
 lebih jelas tentang diri – konsep kendiri
termasuk ciri personaliti yg positif & negatif

TCL-JIP-IPGKPP
PERKEMBANGAN SOSIOEMOSI REMAJA

TCL-JIP-IPGKPP IPG KPP


 emosi tidak stabil dgn adanya ‘mood swing’
– mungkin disebabkan oleh perubahan
hormon dalam badan yg sedang berkembang
 sering merajuk & tidak tahu bagaimana

meluahkan emosi mereka


 melepaskan emosi negatif kepada org yg

terdekat (helah bela diri)


 mula ‘menaruh perasaan’ terhadap jantina

lain
TCL-JIP-IPGKPP
Teori Perkembangan
Sosioemosi

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA


BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
TEORI SOSIO EMOSI (ERIK ERIKS
ON)

TEORI EMOSI-FIZIKAL (SIGMUND F


REUD)

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA


BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
Teori Sosio Emosi (Erikson)
 Ada 8 peringkat perkembangan emosi
manusia drp bayi kpd peringkat tua

 Dalam setiap peringkat timbul t/laku


positif & negatif yg membawa masalah

penyesuaian psikologikal kerana konflik


emosi
KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA
BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
Peringkat - KonflikCiri-ciri Perkembangan
Emosi
0–1½ Rasa percaya dibina dlm
(Bayi) thn pertama
Kepercayaan lwn Bina rasa percaya --
Ketidakpercayaan berperingkat
Tidakpercaya -- jika
keperluannya tidak dpt
dipenuhi
Ketidakpercayaan akan
membentuk t/laku negatif

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat - Ciri-ciri Perkembangan
Konflik Emosi
Autonomi lwn Ingin memiliki kuasa
Malu/ Ragu Ingin membuat sesuatu
(1 ½ - 3 thn) dgn daya usaha sendiri
(Awal Kanak- Rasa malu jika tidak
kanak) diberi kuasa
Rasa takut melakukan
kesalahan

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat - Ciri-ciri Perkembangan
Konflik Emosi
Inisiatif lwn cepat belajar

Serba salah  bergerak cepat


(3 – 6 thn)  peka kpd yg betul & yg
salah
(Awal kanak-  rasa serba salah jika
kanak
diketawakan
Tadika)
 membina sikap negatif jika
rasa serba salah
TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat - Ciri-ciri Perkembangan
Konflik Emosi
• Ingin menguasai sesuatu
Kerajinan lwn • Ingin berjaya
Kompleks • Kuasai kemahiran asas
rendah diri fizikal & sosial
• Perlu peneguhan positif/
(6 – 11 thn)
penghargaan terhadap
tugasnya
• Rasa rendah diri jika dikritik

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat - Ciri-ciri Perkembangan Emosi
Konflik
• Cuba fahami diri
• Hadapi krisis identiti
Identiti lwn • Sensitif kpd perubahan badan
Kekeliruan & imej kendiri
identiti • Btk konsep kendiri positif &
(12 – 20 thn)
negatif
• Perkembangan emosi
(Remaja)
berdasarkan emosi peringkat
awal
TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat - Ciri-ciri Perkembangan
Konflik Emosi
 btk keintiman dlm
hubungan, tuju ke arah
Keintiman lwn perkahwinan & bina
Pengasingan kerjaya
Diri  kegagalan membawa kpd
(20 – 40 thn)
perasaan terasing &
tersisih

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat - Ciri-ciri Perkembangan Emosi
Konflik
 kehidupan keluarga & kerjaya

yg baik
Generativiti  menyumbang kpd generasi
lwn akan datang
Kekakuan  kegagalan ialah disebabkan
(Stagnation)
( 40 – 65 oleh sikap yg mementingkan
thn) diri sendiri

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat - Ciri-ciri Perkembangan
Konflik Emosi
Integriti lwn kejayaan dalam hidup
Kekecewaan berkeluarga & kerjaya
( 65 thn ke  kegagalan membawa
atas)
kepada rasa sedih
(despair) & kecewa

TCL-JIP-IPGKPP
 Perkembangan emosi berkait rapat dgn
perkembangan fizikal
 Kajian beliau membolehkannya
membahagikan perkembangan emosi kpd 5
peringkat mengikut peringkat pertambahan
umur yg selaras dgn perkembangan fizikal

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat Ciri-ciri Perkembangan Emosi-Fizikal
I  Peroleh kepuasan & belajar drp
Oral menghisap, menggigit & menelan
(selepas 8 bln)
(gigit &
hisap)
 Personaliti mulai dibtk dgn
pengalaman yg dialami
(0 – 1 ½  Mula timbul niat memilik harta benda
thn)
 Kanak-kanak yg tidak suka
menggigit & makan akan
memperoleh personaliti agresif &
suka ejek org lain

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat Ciri-ciri Perkembangan Emosi-Fizikal

Peroleh kepuasan drp pembuangan najis


II
Belajar kawal berak & kencing dgn tujuan
Anal
dpt perhatian
(Dubur)
1½-
Boleh btk sifat bersih, kemas & berjimat
3thn jika dipupuk dgn cara yg sesuai
Btk personaliti jenis pemarah jika diberi
latihan tandas yg tegas
Nilai bertolak ansur akan dipupuk jika
latihan tandas berbtk positif

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat Ciri-ciri Perkembangan Emosi-Fizikal
 Peroleh keseronokan drp organ
III kejantinaan
Phallic  Konflik Oedipus – anak lelaki tertarik
kpd ibu
(Falik)
3 – 6 thn
 Konflik Elektra – anak perempuan
tertarik kpd ayah
 Guna helah bela diri utk tujuan tertentu
 Berlaku proses identifikasi dgn ibu bapa
 Tiru pekerjaan & t/laku ibu bapa & org
yg sering mendampinginya

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat Ciri-ciri Perkembangan Emosi-Fizikal
 Mula cuba mengambil tahu tentang
IV rakan sebaya
Latency  Mula belajar menyerapkan nilai moral
(Pendaman)  Mengalir perasaan kasih sayang
6 – 12 thn  kpd orang lain
 Mula jauhkan diri drp anggota keluarga
& alirkan perasaan sentimen kpd org
lain

TCL-JIP-IPGKPP
Peringkat Ciri-ciri Perkembangan Emosi-Fizikal

 Mula meminati rakan sebaya dari jantina


V lain
Genital  Id didorong oleh tenaga libido yg
(Kejantinaan) memotivasikan tingkah laku
12 -19 thn  Mula bersosialisasi dgn rakan sebaya &
suka libatkan diri dlm aktiviti kumpulan
 Mula memilih kerjaya yg ingin diceburi
selepas tamat sekolah
 Mula memikirkan perkara berkaitan dgn
perkahwinan

TCL-JIP-IPGKPP
Kecerdasan Emosi
(Emotional Intelligence)

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA


BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
Kecerdasan Emosi
“Anyone can be angry – that is easy.
But to be angry with the right person,
to the right degree, at the right time,
for the right purpose, and in the right
way – this is not easy.”

-- Aristotle --

TCL-JIP-IPGKPP
Keupayaan:

 kenal pasti perasaan sendiri dan


perasaan org lain
 Motivasikan diri sendiri
 Urus emosi diri sendiri
 Urus perhubungan dengan orang lain

TCL-JIP-IPGKPP
3 komponen dlm emosi:
1. Kognitif – pengalaman subjektif di bawah
keadaan yg sedar, termasuk aspek penilaian
2. Fisiologikal – merangsang & membangkitkan
keadaan fizikal
3. Behavioral – ekspresi yg ditunjukkan secara
terbuka
* Emosi biasanya digambarkan dgn bhs badan / bhs
bukan lisan

TCL-JIP-IPGKPP
1. Fahami emosi diri
 Kenal pasti emosi sendiri
 Fahami sebab2 membangkitkan emosi
 Kenal pasti perbezaan antara perasaan &
tindakan rasional
2. Mengurus emosi
 Berusaha utk bertoleransi drp kecewa
 Kurangkan masalah disiplin b/darjah
 Tunjukkan perasaan marah dgn cara berpatutan
tanpa berlawan

TCL-JIP-IPGKPP
 Kurangkan tingkahlaku distruktif & agresif
 Tingkat perasaan positif terhadap diri, sek &
keluarga
 Urus tekanan dgn lebih berkesan – badan lebih
sihat
 Kurangan kebimbangan sosial & kesepian

3. Memanfaatkan emosi
 Pelajar menjadi lebih bertanggung jawab
 Tumpuan yg lebih terhadap tugasannya
 Tindak balas yg lebih rasional
 Mengawal diri dgn lebih berkesan

TCL-JIP-IPGKPP
4. Empati: membaca emosi
 Tingkatkan keupayaan menerima perasaan org lain
 Tingkatkan empati & sensitif terhadap perasaan org
lain
 Bersedia & cekap mendengar luahan hati org lain

5. Mengurus hubungan
 Daya menganalisis & memahami hubungan antara
org

TCL-JIP-IPGKPP
 Dapat selesaikan konflik & merunding perselisihan
dgn lebih berkesan
 Dapat selesaikan masalah hubungan dgn lebih baik
 Asertif & mahir dlm komunikasi
 Disanjungi ramai
 Dpt berinteraksi secara mesra
 Pertingkatkan timbang rasa
 Peningkatan kerjasama, pertolongan &
perkongsian
 Berinteraksi secara demokratik dgn org lain

TCL-JIP-IPGKPP
Implikasi Perkembangan
Sosio Emosi Kanak-kanak
Terhadap Pengajaran dan
Pembelajaran

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA


BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
 banyak bercakap & berkomunikasi dgn mrk –
tangani perasaan malu, bersalah, sedih & marah
 Ajar mrk kawal emosi marah (mainan diambil org
lain / tidak dpt apa yg dia ingini)
 Perdengarkan cerita yg melibatkan watak dgn
emosi yg pelbagai & libatkan mrk dlm menyatakan
emosi watak & emosi sendiri
 Sentiasa pastikan mrk meminta maaf setelah
melakukan sesuatu kesalahan terhadap rakan
sebaya

TCL-JIP-IPGKPP
 bersikap adil terhadap semua murid
 Tolong murid sedar akan emosi mrk & beri
peluang utk mrk luahkan emosi – perbincangan,
jurnal dll
 Bantu pelajar lebih peka terhadap emosi org lain –
simpati & empati
 Bincang strategi kawal emosi & jadi model kpd
pelajar  tidak bawa masalah peribadi ke dalam
kelas & bersikap profesional
 Galakkan pelajar melakukan kerja amal

TCL-JIP-IPGKPP
 pupuk nilai emosi & rohani yg sihat dalam kalangan
murid mengikut tahap perkembangan mereka
 Kawal & halang perkembangan t/laku & rohani yg
tidak diingini yg mungkin muncul pada peringkat
tertentu
 Bersikap tegas & sedia membantu mrk supaya
masalah emosi & rohani dpt dikawal dlm situasi
tertentu
 Fahami perkembangan mrk & bimbing mrk
selesaikan masalah emosi & rohani dgn berkesan

TCL-JIP-IPGKPP
 gunakan strategi pengajaran kump – beri mrk
peluang pupuk nilai sosial yang baik
 Laksanakan aktiviti spt projek, perbincangan &
permainan mengikut tahap perkembangan mrk
 Kelolakan aktiviti kump yg memberi peluang kpd
murid utk bekerjasama & menyelesaikan masalah
bersama
 Kelolakan aktiviti kokurikulum utk memupuk niali
sosial dalam kalangan murid

TCL-JIP-IPGKPP
 amalkan sikap kepimpinan demokratik
 galakkan interaksi positif
 gunakan teknik menyoal - dpt t/balas atau cungkil
pendpt murid
 gunakan percakapan yg sesuai - beri dorongan &
galakan kpd murid utk kemukakan pendapat
 beri maklum balas & peneguhan
 gunakan banyak ABM - bangkitkan minat &
tingkatkan penglibatan

TCL-JIP-IPGKPP
 Wujudkan suasana interaksi kondusif - susunan
fizikal, iklim b/darjah
 bantu murid bermasalah - sesi kaunseling,
galakkan murid normal membantu murid
bermasalah
 Ajar dgn sikap penyayang - eratkan hubungan
guru-murid
 Gunakan ganjaran - elakkan hukuman, beri
peneguhan & penghargaan

TCL-JIP-IPGKPP