P. 1
Djaka Lodang 37 - Penerbit Djaka Lodang

Djaka Lodang 37 - Penerbit Djaka Lodang

|Views: 1,014|Likes:
Dipublikasikan oleh Subadrika Darmadewi
Majalah Djaka Lodangm Majalah Bahasa Jawa
Majalah Djaka Lodangm Majalah Bahasa Jawa

More info:

Published by: Subadrika Darmadewi on Aug 24, 2011
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/10/2014

pdf

text

original

<X»<~>o¢o<X»<~>o¢o<X»<~>o¢o<:><>O<~X><Xl<:><>O<O<><X>O<

Karajan Medhang. ahad kaping 10 Masehi. aka keparenge sinuwun Sri Makutha Wangsawardhana, Sri Jayasadhu War· madewa sakukuban kang keplayu saka kutharaja Karangasem ing pulo Bali, kaaturan lerem jrone kraton Medhang. Sri Jayasadhu Ian prameswari luh Sawitri kaaturan patunggon ing Baluwarti. Pangeran Udayana kinen lerem ing dalem kasatriyan, cedhak patunggon Senapati Dharmawangsa, kang durung ngersakake pindhah menyang· dalem kasenapaten. Para pandhe rek liyane pinaringan papan kang murwat. Ana ingkang dipapanake ing njero beteng. Ana ug a sing dipapana ke sanjabaning beteng, miturut undha-usukinp tataran. Beda lawan dina- dina sadurunge, jrone keputren sekar kedhaton Dewi M a· hendradatta iva sang Gunapriyadharmapatni, ginubel ing rasa kang sasuwene iki durung nate dirasakake. T empuking netra kal ayan pangeran Udayana dhek mau awan ban get nabet jroning ati. Bengi iki sang sekar kedhaton ora bisa nendra. Wewayangane pangeran lldavana, luwih-luwih blegering sarira kang pideksa, bagusing wadana kang ngemu prabawa, Ian day a tarik kang nqadab-edabi. polatan sing tajem Ian anteng jatmika, ah, wewayangan iku angel temen dikipatake saka pengga· lihe sang ayu. linali-lali saya ngalela, ginagas saya ngranuhi. Apa ya kava ngene iki kang rinasa sebab saka prentuling rasa tresna? Ah, embuh! Sang putri dhewe ora bisa Ian ora wani ngarani ngono. Sing cetha, citrane sang bagus tansah ngleledhek ing lamunane sang putri sekar kedhaton kang nganti

iku tansah dadi kembanging lamunan Ian. pangimpene? <: Esuk candhake prameswari Arum· sari kaqvat mulat guwayane putraputri kinasih kang katon pucet surem yayah rembulan kalingan mega. Nuli kadangu apa ta marmane kang dadi ribete panggalih. Ewuh aya jrone penggalihe putri Mahendradatta. Apa bab iku pantes diaturake marang keng ibu? Lha yen ora diaturake apa ora malah marahi seseg jrone dhadha? Awit sapa maneh sing bisa diaturi panqgronjaling atine kejaba keng ibu? Arep sajarwa raka sang Dharmawangsa rinasa saru ngrembug bab mengkono iku! "Nini Mahendradatta, Cah Ayu!" I<eng Ibu Prameswari nd angu: "Sureming wadananira apa sira ngampet rasa jrone batin! Mara age aturna marang pun ibu, Nini!" "Kala wau dalu boten saged nendra kok, lbu." "Lho genea? Apa sira darbe anqen-anqen kang duo rung kawijil ing lesan? Apa menggalih kersane ramanta yt:NIN6 : W'SNU SRI WIPO..DO nggo ne bakal nyengkakake sira jumeneng calon gumanti Rinasa bagya mulya rumasuk sanu- narendra?" "Ibu. anu. I<adospundi inqbarine. Ana kenikrnatan sing keliwat gih anggen kula badhe matur? nikmat, sing durung nate dirasakake. Mmmm ! Kala rumiyin nalika Ibu Apa va ngene iki sing diarani swarga pinanggih Rama, kadospundi dene ladonya? Hhmmm, nyamleng banget! Eman dene sang putri kedadak ngli. jeng tuwuh raos tresna?" "Tresna?? Hhmmm, genea sira lir, pangimpen kang endah mau jebul kapunggel dening kanyatan. Putri ayu matur Ian nyuwun pirsa prekara iku? mau getun banget, genea kesusu nqli- Apa ana priya sing dadi panujuning lir? Ah! Yen dibaleni sare maneh, apa atimu, Nini? 0, Nini. Apuranen lupute . iva pangimpen mau bisa dial ami Ian pun ibu dene sasuwene iki ora nate paring pangerten Ian ngendika bab dirasakake maneh?? Sing cetha wae, ing bengi iku putri ayu mau wis ora katresnan. Yen pun ibu, eh satemene wae bab iki kalebu wadi Iho Nini! Yen bisa sare maneh. pun ibu, thukule rasa tresna marang Putri ayu iku unjal napas landhung, banjur dheloqdheloq ana pinggire ti- ramamu kawiwitan saka lelabuhane lamsari. Panjenengane ora mudheng genea titrane pangeran saka pula Bali

?~df.b~2e:L CRITA RAKYAT ~~ >"".;;:t.~,..,z,~;;-wengi iki ora bisa' sare. Malah bareng bisa sare mak leesss, jrone panqimpen ketemu jejaka bagus iku ngajak langan asmara! Ah, seneng banget penggalihe putri Mahendradatta.
> ..

2

Ojaka Lodang No. 37 .:. 12 1 2/2011 Sabtu Legl, 8 Mulud 1944 BE

MACAPAT Jebluge Redi Merapi WANITA LAN KULAWARGA Watak Utamaning Priva • FOTO· NASIB PANJENENGAN Drs. Andhv Sasongko BS Camat Wirobrajan sing Anvar CRITA SAMBUNG Janji Kali Code Isih Mili

19 20 22 23 24·25

SAMAK.
NGAREP ASDlTYA AYU PURWITASAHI utawa AYU ngono wae ..Alumni Fisipol UPN Yogyakarta, kelairan Yogyakarta, 6 Juli 1988. Nate dadi juwara Tembang Millenium Persada, De layota Singing Contest, Festival Karaoke Ramayana, Ian Juwara Favorit Festival Karaoke Mohan. Kejaba iku AYU nate ngluncurake album perdana lagu SATU CINTA karyane Hanung HH. Salam saka Ayu kagem paramaos Djaka lodang. (Foto: Ismadi/DU CRITA RAKYAT . Mah~ndradata· Udayana

PANGUPABOGA 26 Tavano, 35 Taun Dadi Tukang Pandhe SATLERAMAN Eko Wahyudi, S.Pd Tekane Tansah Ditunggu :

27

2

WARTA RINGKES 28.29 · Lomba Maca Geguritan ing Grebeg Buku Jogja 2010 · Desa Jatiayu Ngantu·antu Bantuwan Sumur Bor · Koperasi Manunggal Rasa Bantul Mbukak Warung Kuliner Serba Organik ing Bantul · Siswa-siswi SMKI Melu Dramatasi Tradhisi Jogjakarta 2010 Larungan Agung Ruwatan Jagad SASTRA LAN BUDAVA Wayang Gedhog urip Ngrembaka ing Jaman Sunan PB"X GEGURITAN PENGALAMANKU · Numpak Pit Neng Kutha · Marning Jagung, Sikil Krasa Gadho-qadho LELAKON Dolanan Banyu Teles, Dolanan Geni Kobong CERKAK Dhik Ritual Seniman Padhepokan Senu Tjipta Boedaja . . "Mbabar Urip Anyar" WACAN BOCAH Ngundhuh Wohing Pakarti : 32·33 34

d

SRUMUWUS : 4 UN, Bimbingan Belajar Ian Profesi Guru DHATNYENG KARTUN EDITORIAL WAWASAN JRONING NEGARA Silat lidah WAWASAN JABAN RANGKAH Hosni Mubarak PAGElARAN Tuna Satak Bathi Sanak PAWIYATAN Sertifikasi Guru Antarane untunq Ian Buntung , 4 4 5 6

35

36

7 8·9

37

SKETSA 10 ·11 . Nalika Musibah Nguwohake Berkah PRIBADI BINUKA 12·13 Ki Wisnu Pradana Dhalang Taruna Saka Wonosobo JAGADING LELEMBUT : Wit·witan Padha Omong·omongan KASARASAN Kimpul, Enak Dipangan Ian Manjur Kanggo Tamba . PAOHALANGAN Widawati Manjing Agni 14 15

40·41

42 .44 . 45

PARIWISATA 46·47 Pesisir Kuwaru Papan Wisata Anyar ing Bantul Kue Ranjang GOJEG : : 48 50 ; 50'· Guwa Maria lawangsih

lfi·17

LEMBAR AGAMA Sakaten Tlaten Anggugah Luhuring Bebuden :

18

IJN,Bimbin~aD Belajar

Ian Prolesi Guru

enajan akeh pihak sing ora sarujuk karo anan.eUjian Nasional jng tataran . SO, SMP, SMAfSMK kanthi alesan ora pas yen pasinaon sajroning 6 taun SO, 3 taun SMP, Ian SMAfSMK mung katemtokake nganggo lljian Nasional wulangan tinamtu ing sawijining wektu punnkasanina taun pasinaone. Kejabaiku uga ana panganggep yen tansah ada kaculikan kalebu- kebccoran. ~~rging pe~erintah tetep ngadani Ujian N~sional, kanthi al.esankangg~n~ker kasil ~s)naone sls.wa Ian ~anggong~k~r kuaht~s tat~ran nasional ~endhldhlkan. <,,,j;A,.naneUiian NaslOnal (UN] ikl akeh pihak slOg nvumurupi Ian nggunakake ft'aJodhangan kanggo golek dhuwit sing dianggep halal kanthi nganakake '~~I~'jbi~ganBelaiar". las, tarnbahan pelajaran lanltW,buh apa ':'lane~jenenpe, W~se ~~~ehl tuntunan Ian tambahan wulangan kang~ nqadhapi UN 109 saniabaninq !em.:s,ekolahkanthi narik bavaran samurwat.e. Ma,lRh~na sinq kava-kava .~enehi [amman, tanggung·lulus. Mula lembaga bimbinqanbalajar kava mangkono iki saya S4QU[, bisa dadi sumber pametune petuqas Ian ggru·gurusing menehi wulangan i'ig':"iembaga bimbingan belajar kasebut. 1( ;:,1, Kejaba iku quru-guru sing nyekel utawa mulang wLilangan kang dianggo UN yai'ku Basa Indonesia, Basa Inggeris, Matematikalant PA dadi mundhak regane. ~ts,wa·siswautawa rnurid-rnuride rumangsa kUr3f,1gdiwulang ana ing sekolahan i,ng'wektu kang wis sumadhiya, mula njaluk les privet ing amah. Mligine kanggo ~~~,\Il:lnggerisIan Matematika tumrapguru sing dianggep duwe kaluwihan, sing les. ing ornahe ora mung rnurid-muridedhewe. nanging uga rnurid-murid saka sekolahan liya. Mesthi bae kanthi bavaransinq wis disarujuki pihak kekarone. J",; T uwuh Ian mekare Lembaga Bimbingan Belajar Ian les ing omahe guru tinamtu je!aran rnurid-rnurid kalebu wong tuwane murid rumangsa wedi yen ora lulus. mula ora eman ngetokake ragat tambahan kanggo les Ian melu bimbingan belajar. utawa luwih trep yen diarani Bimbingan Tes utawa Bimbingan Ujian, awit caknakane ngrembug Ian nyinaoni soal-soal ujian Ian caracarane ngadhepi ujian supaya lui us. It~Soal·soal ujiane pancen wujut cek pain utawa pilihan gandha. milih siji saka jawaban·jawaban sing wis sumadhiva. Ora ana soal-snal sing jawabane wuj.ud kmerangan Ian analisa. Jawabane cukup mbunderi utawa menehi tandha ping (X] il'1g,jawaban kang dianggepbener. Mula kanggone bimbingan belajar sing umume rU~oehicara bisane lui us, sing digladhi ya soal-soal ujiankepiye jawabe Ian kepiye Ifat'a"ne.Awit kanthi nggarap piranq-piranq set seal uiian dianggep soal sing bakal cliadhepi kurang luwih kaya sing dilatihake iku, saora-nrana mesthi.ana snal-snai ,"~~~~';!";~~;2)::~~>~~~>< SlAg 'padha bakal muncul. KARTUN EDITORIAL b.>~ en digathukake karo sertifikas.i guru sing konse.kwenSine Y. t:~bjangan profesi guru lumayan akehe, katone kava pincang. llihjangane wis akeh, nanging durung hisa ngundhakake k'lJ~fl1asIan betike anggone mulang. Tandhane rnurid-murid Ian Wdng tuwane isih durung percaya marang kasilinq dhidhikane. WPj1g. tuwa isih ndadak ngetokake ragat meneh kanggoles uraWa' binibingan belajar. . . ';~:Pancen durung kabeh guru wis profesional Ian nampa tllQl~ngan profesi, Ian mundhaklnq bobot mulange uga ora bisa 1?h~l,ika,mesthi mbaka sethithik, nanging kava-kava sertifikasi iKit-mung kanggo nqovak kesejahteraan. Sawise nampa tunjangan profesi, wis mandheg ora ngudi undhakinq bobot ~~Iange. Kanthi mangkono tujuan pemerintah ngundhakake mptu pendhidhikan kanthi ngundhakake kesejahtaraan guru durung kasil. Guru sing·wis entuk sertifikat profesi tetep perlu diawasi Ian dievaluasi ing wektu tinamtu."

!

Ii

DJakaLodang No. 37 .:~ 12/2! Sabtu legi, 8 Mulud 1944 BE .

2011

· 'Silat .Lidhah
j
I,
j
Dina-dina iki eneng-enengan ' Goeltom. Humanqsa dionggreh·ohggreh kepentingan antarane pihak privatisasine landilandhesi semangaf mbela kaneane (kolegial}, Komisi III OPR eksekutif (pemerintah), legislatif (parlemen-Dl'R), Ian ngonggreh maneh "pengesampingan" (pendeponiran) kasus gepokan karn yudikatif (hukum-pengadilan) Wakil Ketua KPK Bibit Samad Hianto' saya kenceng. Muslihat Ian Chandra M Hamzah, Buntutekomisi (manuver) politik diobral tanpa III OPR nolak tekane Bibit Ian t!;handra 'I nganggo tedheng aling-aling. sajerone acara rapat kerja6 sing' digelar dina Senen, 31 Januaii 2011. Tuj.uane siji, kepentingane Keputusan nolak Bibit Ian i 'Vhandra dhewe, dudu ke,pentingane dilandhesi penemune 23 anggota wong kabeh utawa rakyat DPR saka Fraksi Parati Golkar'{F·PG), umum (respublika).
I

P

Fraksi PDI~P, Fraksi Partai Keadilan Sejahtera (PKS)' Fraksi Pf'P. la'l')Fraksi anggung sandiwara politik Gerindra, lamun sawenehe wong sing Indonesia pancen hebat kelunggiuhan isih "tersangka" ora temenan, Senajan para pa- pantes ngestreni rapat kang digelar nqarsa bangsa Indonesia nyebut lamun , wakil rakyat. Perlu kauninpan lamun masvarakat Indonesia lelandhesan tekan wektu iki kelungguhane (satus) agama utawa kapitayan (sosial relijius], nanging para pejabat Ian politikuse ngecakake urip kava preman. Kepara, ' premanisme dumadi ing sarandhune uripe bangsa. Ing jajaran pernerintah, wakil rakvat, penegak hukum, sing mesthina menehi wewarahkanggo ngeeakake urip resik, jujur, ngugemi bebener, mbela keadilan, tulus, jebul malah dadi susuh komplotan (mafia) sing padhadene ngineer lenane mungsuh· mungsuih pnlitike. Penjahatan (kriminalisasi) dadi tontonansahen dina ing televisi Ian dadi sepa Bibit Ian Candra isih "tersanqka" krana jangan sing disuquhaka rakyat sing dibranang nyalahgunakake wewananq sebaqevan gedhe uripe mlarat Ian Ian kelungguhan (jabatan). kebak pariandang. Ancang-ancang (pasang kuda-kuda) Oiwiwti nalika Komisi Pemberan- antarane OPRIan KPK tansava nambahi tasan Korupsi (KPK) nahan 19 ang- kisruhe swasana politik krana instruksi gota OPR perinde 1999·2004 sing Presiden Susilo Bambang Yudhoyono dibranang (disangka) oleh dhuwit , (SBY) supaya perkara (kasus) panduga liwat 'leek psrjalanan" gayutan korupsi mafia pajek sing gayutan karo pilihan Wakil (Oeputi) Gubernur karo pegawe Kantor Pajek Gayus HP Senior Bank Indonesia, Miranda S Tambunan dituntasake, SBY sing

omonge asring dianggep mung abang· abang lambe (peneitraan) dianggl;!~ ora duweni kawigaten gedhe (seri~'~l Jalaran, dhawuhe (instruksi)·ne sih mung krana kesentil omongane Ke,u~ Umum Partai Golkar Aburizal Ba4rl sing ngancamSekretaris Satuan TLlg~s "em (satgas) Pemberantasan Mafia Hukul!I Denny Indrayana krana diangg~'p ngenggo kake perkarane Ga.v'u~. menyang perkara politik. Mit\lj~t, Aburizal, Satgas mung dadi alat po:li~ik panguwasa ingga kudu dihenerake maneh kelLingguhane. . '..1; 1 ParkaraneGavus sing diang'gep rapet gepok senggole karo para pengemplang pajek klebu perusahanase Aburizal Bakrie ora uwal saka parkara Bank Century sing buntute mlempem sawise Menteri Keuangan Sri Mulyani dipoeot Ian Aburizal Bakne diangkat dadi Ketua Sekretaris Gabungan. Kahanan ruwet tansaya bundhet nalika KPK sing pinsrcava mbrantas korupsi tarung karo pihak kejaks:8'89! Ian kepolisian sing dinugJl; dadi susuh mafia hukumlan mafia pajek. Bebarengartikupara koruptor Ian pengusa~il; sing nasibe "terancam:h KPK ngomplot nglawan~!~!l: mbranang lamun KPK uga ora resik krana tumindake sing "tebang pilih". Krt.~ dianqqep dadi alat pofi~*; kanggo nyingkirake para lawan politik panguw:a~~, sing kemranyas merga pedhese kntl.~l Kebundhetan tansaya keket nalika 100 agamawan Ian tokoh masyara~t, mratelakake pemerintah nindakakel~r goroh (kebohongan publik). Nang'g~ip'! kritik aqamawan, pihak panquwasa genti' manq kal lamun swar~JI.\l agamawan ora perlu digubris me:[q~. wis kumawani nyampuri perkara politlk sing dudu garapane, *** Ojaka Lodang No, 37 .:. 12/2/2011 Sabtu legi. 8 Mulud 1944 BE

.,. If

5'

Mohammad EIBaradel, nganggep lamun Lengsere Presiden Tunisia, Zine al-Abldine Ben Ali (Jumuwah, pemsrintah sing korup kudu mundur. 14 Januari 2011) pranyata duwe prabawa gedhe turnrap kahanan Panguwasa Mesir Presiden Mu· negara-negara Arab sakiwa tengene. Para panguwasa Mesir, Yaman, Ian hammad Hosni Mubarak sing nyekel ., Yordania ngrasa ketir-ketir krana saya kencenge gerakan anti perne. panguwasa wiwit taun 1981 tetep (rintah kanggo nyingkirake panguwasa sing dianggep korup Ian otoriter. langgeng nglun'gguhi kursi presiden ." Gerakan antipemerintah ing Mesir miwiti aksi dina Selasa, 25 Januari . 2011, disusul ing Yarnan Kemis, 27 ]anuari 2011, Ian ]ordania dina liwat referendum taun 1981, 1987, 1993, 1999, Ian 2005. Minangka Jurnuwah, 28 [anuan 2011. tokoh kang marisi kelungguhane Presidemonstran tumuiu pusat-pusat pemer- den Anwar el -Saddat sing diparjava ngMesir gerakan anti pemerintah lntahan kanggo nuntut Presiden Hosni taun .1981: garis kawicaksanan kang disulet perkara meh ngemperi jng diacakaka Mubarak ora beds karo . Tunisia. Setaun kepungkur sa- ~uba~~k~undur s~ka kursi presiden wenehe pemudha miskin, Khaled Said, smg \/VIS dllungguhl 30 taun (1981 - . seniore vaiku ngeblat marang negara Kulonan (Amerika Serikat) Ian sing diunveri gawe onar diqapro-lsrael. buki polisi ing kutha AlexanTumrap kelompok Muslim dria nqanti tiwas. Perkara iku garis kerassing ora sreg karo adhem sawetara nanging bali kawicaksanan Muslim moderat mubal dina Senen, 17 Januari kaya kang ana Mesir, Jerda2011 kepunqkur nalika sawenia. Tunisia, Arab Saudi, Uni nehe warga miskin pati obong Emirat Arab WEAl, mecungule merga orakuwawa nvandhanq Mubarak kang nerusake -kanastapane 1/Jongmlarat. wicaksanane Anwar Saddat Gerakan anti pernerlnkang nengenake bedhamen tah krana derbalane korupsi. IsraeWalestina, dadi pepalang kemiskinan, pengangguran, Ian gegayuhane. Antarane kelnmkilncenge kontrol pemerintah pok Muslim garis keras yaiku marang kebebasan (represif) Ikhwanul Muslimin taranqmubal ing sake he kutha kava tsranqan nantang kawicakKairu, Alexandria, Ismailia, sanana Mubarak. Ora mokal Aswan, Mansoura, Tanta, Ian kelompok garis keras Mesir iki 'S.uez. Pengunjuk rasa nuntut sing dituding nyokong upaya pemerintah lereh kelungguhan merjava Mubarak sing ked aden krana ora kuwawa nuhoni jankaping 6. line kanggo mujudake neqara Wektu 30 taun mrentah kesejahteraan (welfare ststel Mesir dadi jalaran akeh perkaIan pemerintahan kang resik ra numpuk ora bisa dirampungi .(clean government). Kanyatan Mubarak. Korupsi, pengang· 40 persen saka 80 vuta rakyat Mesir urip miskin, pengangguran saya 2011). Nalika bentrok pengunjuk rasa guran, Ian kemiskinan,dadi gawan abot karo polisi nuwuhake korban pati, aksi tumrap pria umur 82 taun ( Mubar-ak lair numpuk, Ian reregan barang kebutuhan "pembakaran" kantor polisi, kantor pnkok sava dede!. ing Kafr M~sailahah, 4 Mei.1928) iki . •. . Sasaran kejengkelan pengunjuk partai, Ian gedhung pemerintah mubal Ibarat say a surup Mubarak kentekan rasa vaiku kantor pemerintah, rnarkas saindhenge neqara. Penulis buku laris wektu kanggo rnbanqun k.ekuwatan Yacoubian Building, Alaa al-aswanv. pnlisi, Ian kantor partai panguwasa politike. Panguwuh Mubarak supava Partai Demokrasi Nasional. Aksi sing sing melu sajerone aksi mratelakake pensiun Ian mundur, luwih wicaksana diilhami kekuwatan rakyat (people lamun politisi korup, kebrutalan polisi, ditanggapi sadurunge Mesir tumiba power) ing Tunisia kang diubalake li- Ian terorisme ing Mesir, kudu diperangi sajerone perang sedulur sing bisa ng· wat jejaring sosial kava Facebook Ian krana dadi mungsuhe rakvat. Semono gawa korban bandha Ian nyawa. uga tokoh internasiomal asli Mesir sing Twitteriki wiwitane mung arak-arakan *** protes ing dalan-dalan kutha. Aksi malih nate oleh Nobel Perdarnaian kang saiki ngungsi ing kutha Vienna (Austria)' dadi brutal nalika polisi nqalana-alanqi

I

s

Dicke LDdcng No, 37 .:. 12/2/ Sabtu laqi 8 Mulud 1944 BE

2UII

_~~!")4~~ OO«««««««~~~~»»»»oooooooo~

PAGElARAN

OO«««««~~»»»»oooooooooooo««««~

Tufla~atak l3athi ~anak
c_. __
, ~Oe_n_in~g_N~yi_R_e~sp~a_ti ) aning cilik pinggir kampung Kanggone wong Jawa, pasedulu warung cilik mau uga nukoni asil bumi saka para warga ing sakiwa tengene. cedhak perumahan Bangun ran luwih pengaji tinimbang dhuwit. Griya Sentnsa iku, ing sa- Senajan ora bisa dipungkiri jroning Merga isih saka tangan ka siji (saka sing duwe dhewa).: otomatis reqarre dhengah wayahtansah jejel riyel. Ke· bebrayan modern iki dhuwit duweni bak dening wong tuku. Mbak Surat, peran kang penting. Sebab jaman uga luwih murah tinimbimg yen k'u·· saiki apa-apa kudu nganggo dhuwit. lakan alia pasar sing mesthi wae wis wong sing duwe warung kuwi wanita kang prasaja. Prasaja ing sakabehe. Wiwit saka kebutuhan pokok kava tiba bakul utawa tangan ka lora bisa Prasaja jroning tumindak, tegese ora sandhang Ian pangan, nganti tekan uga malah ka telu. Tur maneh vim tau neka-neka, prasaja jroning men- kebutuhan tambahan kava dene le tuku saka petani langsung barange ganggo,prasaja jroning nyawang urip lung an, pendhidhikan"ian liva·liyane, uga luwih seger. Kuwi cetha. Merg-a tanpa dhuwit ora bisa mlaku. Dadi ing . mantas olehe methik utawa manen iki. saka sawah. "Kula niki dodolan mboteri ngaya jamaniki tanpa dhuwit wong kaya:langsung kok, Bu. Samadya rnawon, Tiyang kava ora bisa urip. Nanging najan ,Kanthi nuku barang langsung saka gesang niku sampun gadhah [atah manqkonn dhuwit dudu sakabehe. sing duwe dhewe iku dheweke tetep piyambak·piyambak," kandhane ing Kava sing kaaturake ing dhuwur, bisa nqedol padha rega pasar utawa sawijining wektu. pase.duluran isih tetep luwi.h pengaji luwih murah. Dadi sing bakul bathi, Sing dikarepake jatah kuwi ora tinirnbang dhuwit. Merga yen sedu- sing dodol (petani) uga diuntungake liya rejeki. Dadi miturut pamikirane . lure akeh, otomatis rejekine uga hakal merga ora ndadak kangelan nggawa . 'Mbak Surat sing prasaja, rejekine akeh, Lho? Iva bener mangkono. asil panene rnenyanq pasar, Ian sing wong iku wis diatur saka kanane. tuku uga marem merga pikantuk Wis .diatur dening sing gawe urip. harang-baranq sing seger Ian regane Yen nqono slogan Time is money murah. Kabeh padha-padha untunge. (wekiu kuwi padha karo dhuwitl Istilahe sithik edhang. Bathine didum ora ana gunane? Mengko dhisik. dil utawa didum sithik-sithik dadine Ora manakono, Kanggone ·wong· kabeh kurnanan. Kabeh bisa nqrawong prasaja kava Mbak Surat. sakake manfaate. Kuwi segi wektu ora mung saderina dhupositip saka ekonomi ndasa wit. Nanging ana. sing luwih utawa ekonomi rakvat kanthi aji tinimbang dhuwit. Yaiku, ssrnbovan tuna satak bathi paseduluran. Kepriye nalare? sanak, sing akeh pigunane Mbak Surat mujudake tumrap bebrayan. Mesthi potret utawa gambaran saka wae bab iki uga mbutuhake saperangan cilik wong·wong ketlatenan, keulstan Ian kesabaran. .~::: des a sing durung karegetan (terkontaminasi) virus kapiSaupama sernbnvan kava talisme sing kuwawa ngrusak iku isih tetep diavati dening masendhi-sendhi panguripan. Prinsarakat, mbokmanawa virus trri· sipe wong-wong kayaMbak Surat pitalis ora bakal bisa urip nderbala utawa para lelutiur biven, bebakulan ing bumi Nuswantara iki. Toke-toke kuwi ora kudunqedhuk bathi saakehrite I (taka jaringan duweke pemodhal akehe alias nuthuk. Malah kala-kala gedhe) ora bakal klakon ngrambah rug; sithik utawa bak-buk ora apaKava kang kelakon ing warung ci- tekan desa-desa Ian papan-papan apa. TunaSatak Bathi Sanak,·mang· lik iku. Bakule olehe njupuk bathi mung rnencil, nqnsak-asik perekonomian kana kang lumaku. Dadi senajan rugi sethithik. Samadya. Merga sedulure warga. (jan-jane ora rugi nanging mung bathi . (langganane) akeh, dadi bathi sithik"** sithik), ora dadi ngapa sing pentinq sithikmau yen diklumpukake suwebisa nambah paseduluran, suwe rakdadi akeh. Ora mung' kuwi, Ojaka Lodang No. 37 .:. 12/2/2011 Sabtu legi, 8 MuliJd 1944 BE

7

I,

',j

Antarane Untung Ian Buntung
angka kredit kumulatif setimbang karo golongan IV/a. Panquasaan kornpetensi guru sing nyakup kompetensi· kompetensi pedagogik, professional, kepribadian, Ian susial, dibuktekake nqanqqo sertifikat pendidik sing bisa digayuh liwat program sertifikasi. Miturut Peraturan Pemerintah RI nomer 74 Taun 2009 tentang guru, sertifikasi kanggo guru ditindakake dening lPTK terakreditasi kanthi cara uji kompetensi liwat penilaian portofolio Ian menehi sertifikat pendidik secara larigsung marang guru sing cukup' sarate .. Krana sertifikasi guru mujudake upaya peningkatan mutu guru sing uga muwuhi kesejahteraan guru, digadhang bisa ngundhakake mutu pembelajaran lanmutu pelayanan bimbingan Ian konseling tumrap guru BK sing tlonjonge muwuhi mutuna pendidikan nasional kanggo wektu sabanjure. T umrap guru sing durung lulus sertifikasHiwat portofolio dielokake Pendidikan dan Latihan Profesi Guru [PLPG) kanggo nemtokake kelulusan liwat ujian tulis Ian uji kinerja. . Aturan sing thirinq-thirinq

Sertiflkasi ·Guru

ndanq-Undanq (UU) RI Nomor 20 Tahun 2003 tentang Gambar ndhuwur: Pottopolio, nglumpukake Pendidikan Nasional, llll RI sertifikat. Nomor 14 Tauri 2005 tentang Guru . Dene gambarngisor: Swasane pertemuen .' forpegu. d~anDosen, Ian Peraturan Pemerintah (Foto: Suhindriyo/DLJ Nomor 19 Tahun 2005 ten tang Standar ~,ional Pendidikan aweh amanat lamu'n guru wajib Ian kudu duweni kualifikasi akademik, kompetensi, §,i~~ifikat . pendidik. ~eha~ jas~ani la~~rohanl, sarta duwem kabisan . {\~\emampuan] kanggo mujudake tuiuan pendidikan nasional. Kualifikasi ~kademik minimum guru vaiku S 1/D. L\t~;sing dibuktekake nganggo ijazah si99 jumbuh karo jenis, tataran, Ian sibtuan pendidikanresrni ing papan ~mggone makarya. Miturut "ketsntuan pe'ralihan" Pasal 66 Peraturan PemerintahNO.74 Taun 2008 tentang guru, .guru dalam jabatan sajerone kelungguhan sing durung memenuhi kualifikasi akademik S·' utawa D·IV bisa melu uji kompetensisupaya oleh ssrtifikat pendidik lamun umure wis 50 taun, duweni pengalaman inulang (nyambut gawe] 20 taun, Ian golongane wis IV/a, utawa sing kuwawa nggayuh Djaka Lodang No. 37 .:. 12/2/2011 Sabtu LBgi. 8 Mulud1944 BE

kava kang katulis ing ndhuwur bisa kava yuswa, suwene nyambut gawe, gaji pokoke. Emane, miturut Bu Naning Ian pangkat apadene golongan lang Hidayah saka SM P N 1 Piyungan, jumbuh cak-cakans lamun ditrapake bedane guru sing lulus sertifikasi kanthi becik dening pawongan kang diduweni sawenehe guru. Krana kakune pengetrapan aturan iki temah utawa guru profesional karo sing ora kuwawa merdeni aturan iku kanthi wicaksana. Jalaran secara filosofis, . cacahe guru ing Propinsi Daerah lulus, mung ana bayare, ora ana ing sawenehe aruran iku dig awe kanthi Istimewa Yogyakarta (DIY) sing ora kasil kinerjane. Jalaran. akeh guru lulus sertifikasi ing Rayon 11 Tahun sing profesional nangirig prestasine tujuan nggampangake sawenehe tujuan sing bakal digayuh,' dudu 2010 sing ditangani Universitas Negeri kerjane tetep memble. Kepara miturut Yoqvaksrta (UNY), Universitas Ahmad Ibu Yuni Lestari, ing Sleman ana gy,ru nggoleki rekasane (mempersulit) tujuan sing bakal digayuh. Kejaba iku, Dahlan, Ian Universitas PGRl cacahe sing sekolahane kolaps ingga~~i~t aturaniku baranq mati ingga ala Ian nyandhak 659 guru. Antarane guru sedinane ora mesthi mulang nallyflig • becike aturan bakal gumantung marang mata pelajaran sing ora lulus. para guru gurune sing wis lulus sertifikasi t~;iflP .. : kang ngecakake. Tumrap manunqsa Bimbingan Konseling (8K) Ian mulang nampa ngglenggem dhuwit negar;~;,~' (mengampu) Bahasa Indonesia sarta Niku rak namine nedha uang hara~t kang buthek ati Ian nalare, aturan Bahasa Inggris, paling akeh dhewe pratelane bu Yuni sing uga dadi "korll}IA'" bisa kanggo alat ngidak, nindhes, . mbedakake, meteg,ngrekasakake, sing ora lulus, kawicaksananpanitia sertifikasi~ing Mulyono, guru BK sing ora lulus amburadul iku. .:.i~}.'i1 fan nyengsarakake nasibe wong Kahanan ora adil iki singd:a~di liya. Kosokibaline, tumrap manungsa PLPG2010, ugangrasa nggrenjel krena kelulusan sertifikasi tumrap sing ora pancadan, para guru stng ora lulil's kang bening Ian pajar nalar sarta atine, aturan bakal kuwawa kanggo lulus po oralulus PLP~, Ian ora sertifikasi ing Rayon 11 metha . nguwongake, njunjung rnartabatdhiri, mikolehake, gawe bungahe ati, nyurung rasa pengarep-arep,aweh semangat, Ian kuwawa gawe seiahterane urip tumrap wong liya. "Kula kalih taun malih pun pensiun, nanging boten lulus portofolio napadene PLPG," pratelane Pak Hanafi marang Ojaka Lodang (0 If- MiturutPak Hanafi kanyatan kava dheweke sing wis meh 30 taun dadi guru SMP lap umur meh nyandhak 60 taun apadene golongan IVla mesthirie dadi pertimbangan panitia kanggo menehi sertifikasi. Jalaran. sertifikasi iku mung srana dudu tujuan_ Lire sranakanggo nyurung supaya . luwih grengseng anggone makarya krana kesejahteraan uripe luwih becik. Sing gawe niendhekele ati miturut Pak Hanafi, ana guru sing isih calon Pertemuen guru ksro Din~s Dikpora ksbupsten Kulonprogo. (Foto: Suhindriyb/dl) :'~,'. {~~~~: pegawai (capeg) malah wis lulus sertifikasi. " -Napa kados nqoten lulus ujian ulangan, kaya-ka~a mung Peduli Guru (FORPEGU)nalika tangd~l· niku mboten jiendhenq,' Kanvatan dadi turnbal kanggo ngulur-ulO~proyek 27 Desember 201 0, Miturut KoordinatiJr menqkene iki miturut Pak H anaf sing tlonjonge menehi keuntungan FORPEGU, Basidi Edy Siswanto, wis nuduhake proses sertifikasi lumaku finansial tumrap panitia. "Pangqawene ora jamane sawenehe kegiataritlQlZa ora jujurhin ora adil. Kamanqka soal sing ora jumbuh karo bahan ajar dicakake kanthi ngeblak Ian "t~rr diukur saka pengabdian Idedikasi) sing diwulangake, bentuk soale sing esei play". Mula, dalil sing mratelakake guru sing vuswane wis 50 taun, luwih ingga pambijine bisa subyektif, Ian ora "keputusan yuri tidak dapat diganggu saka 20 .taun ,ao'ggone makarya, Ian cetha pathokan pambijine, dadi jalaran gOgat" wis ora jumbuh karo rnaiune golongane, wis nyandhak IVla kudu para peserta ngrasa diperlakukan ora jaman. FORPEGUtetep ndheseg PanfHa oleh kawigateninirunggan, ora banjur adil. Mula samesthine, para guru banjur Sartifikasi Rayon 11 kanggo "meninjau digebyahuyah karo guru-guru anyaran nindakake protes liwat advokasi," kembali":keputusane. "Menawi tetep 'sing ~uktidedikasine durung katon. Biji pratelane Mulyono marang DL . kukuh boten purun meninjau kembali?" .portotolio Ian kasil tes sajerone PLPG Kosnkbatine, tumrap sing wis !JL mancing " Hukum mangke ingkang ora haniur dltrapekesecara "membabi lulus sertifikasi, apesesaben sasi oleh badhe paring keadilan," pratelarie buta" tanpa nginguk komponen liyane tarnbahan bayar . akehe padhs karo Basidi manteb. [Sanjaya) ."
".~'i<'

Ojaka Lodang No, 37 .:. 12/ 2 /2011 Sabtu Legi, 8 Mulud 1844 BE
..

~:<

SKETSA
. .. .

~alika Mu~ibah ~QuW()hake
l3er-kah
2010 laladan kang paling hancur krana panqarnuke "wedhus gembel" (awan panas) dumunung ing laladan Sleman, kosokbaline sawise erupsi mendha Ian lahar kang genti rnlorot. saka pereng gunung, desa-desa jng tlatah Magelang sing dadi korban. . . Kali Putih sing nyigar tlatah Kecamatan Srumbung, Muntilan, Salam, Ian Ngluwar, ing Kabupaten Mageiang sasat dadi momok sing sawavah-wavah nglabrak Ian ngubur dhusun nganggo gesik Ian watu sing cacahe rnaewu-ewu meter kubik. Antarane papan sing kerusakaen hebat krana dayane Kali Putih vaiku kukuban Kalurahan Jurnovu Ian 'Sirahan: Dalan malih dadi kali, desa malih dadi tegalan, Ian sesawangan sing biyen endah ijo meter kubik. rnvo-rnvo malih dadi ara-ara, Akeh Ora mokal krana akehe gesik kang . wong sengsara krana omahe hancur. tumumpuk pepereng gUllung, sakaha barang darbeke kegawa banjir, Ian kali sing poke ing pereng Merapi kava keluwargane ngajal utawa tatu krana KaliApu, Tlingsing, Senowo, Lama!" tekane gesik Ian watu. Putih, Krasak, Boyong, Kuning, Ing tengahe kahanan nestapa iki, Gendhol, Ian Woro, dadi pangancam akeh panvaruws Ian bantuan kang . tumrap desa-desa ing tlatah Jawa dikatonake pawongan llva kangg 0 Tengah Ian Daerah' Istimewa melu ngentheng·enthengi panandang. Yogyakarta kava Kabupaten Magel.ang, Bebarengan iku uga, akeh pawongan Boyolali, Klaten, Ian Sleman. Lamun sing melu g.umun Ian ngungun ingga nalika erupsi tanggal 5 - 7 November kepengin nakyinake kedadeyaan

ramokal, desa ngadesa sing dumunung ing pinggire kali sing tuke ing pepereng Merapi tansava nestapa krana mbludage kali awit akehe gesik Ian watu sing melu mlorot mudhun saka pereng gl.lnung. Para winasis aweh penemu Iamun cacahe gesik Ian watu (lahar ding in) sing temumpuk ingpereng Merapi Ian hakal mlorot mudhun lamun kena udan deres ami 140 yuta meter kubik. Cacah semene iki mung bageyan cilik saka cacahe lava kang isih sumimpen jng wadhuk Merapi sing cacahe 1 milyar

e
.

Erupsi Merapi 26 Oktober ketug November 2010 pranyata nggawa perkara dawa. Sawise mblabak desa-ngadesa nganggo awu panas, tekan gilirane saiki mblabak pabaratan ing pepereng Ian sikile nganggo gesik sing ditumpuk ing peperenge. Nanging ing suwaIike musibahiki, ana berkah kang sumimpen ing lerone .

m

Djeke Lodang No. 37 .:. 12/2/2011 S.abtu Lagi. 8 Mulud 1944 BE

Oesa Sirsben sing ha/Jcuf_ (Folo:L AsfJ/Dl)

(fenomenaj alam sing nggegirisi iki. Akeh pawongan saka Kebumen, Purworejo; Semarang, Surakarta, Yogyakarta, sing teka menyang papan iku kanthi tujuan "tour lava". Nalika Ojaka lodang lOU suka pitakon marangsakehe pawongan kangtindak menyang Jumoyo Ian Sirahan, sebageyan. gedhe paring wangsulan lamun pengin nakvinake kabar sing kemot ing televisi apadene ariwarta Ian majalah. " Kanyatane ngeri nggih Mbak," pratelane Suminah sing asli Kebumen Ian teka ing papan iki . sarombongan ngaggo kendharaan bis. Sudiyo, bakul es rumput laut sing saben dina dodo Ian ing papan iku mratelakake:"Kula pun kliwat sewulan pados rejeki teng papan riki,nggih lumayan Mbak, mergi nggene panas, jajanan kula laris rnanis,", Ora mokal apese Sudivo nggawa bali dhuwit resis kliwat Rp 75.000 saben dinane. Semono uga Amir sing dodolan bakso penthnl mratelakake" Jajanan kula nggih lumayanlarise, mergi lare-Iare alit sing sami ndherek tiyang sepuhe tindax riki, racak sami remen nedhi bakso penthol," raneen, caeahe "wisatawan" sing teka rnenyang Sirahan Ian Jumoyo saben dinane sing cacahe ewonaweh berkah mirunggan tumrap masyarakat sing kena musibah. Para pemudha sing padha jaga parkir Ian dadi penuntun dalan merga dalane nyamari, uga oleh ~erk~h li~at kothak dana sing dipasang 109 pmgglr dalan. " Paling rame menawi dinteolMinggu napa dinten prei. Wiwit

jam 6 enjing pun dlidir sing sami tindak mriki." pratelane Edy, sawenehe pemudha ing desa Sirahan marang OL Oesa Strahan sinq paling parah ketrajang banjir Kali Putih paneen mrihatinake. Jalaran dalan aspalan sing sing biyene nepungake karo kutha Kecamatan Muntilan saiki dadi kali jerone kliwat 6 meter. Tundhoen amah ing sakiwa tengen dalan dadl maglikmaglik ing pinggir kali. Margono sing asli dhusun Poleng aweh keterangan marang Dl lamun banjir sepisanan sing tekane jam 1"9_00 bengi nggegirisi temenan. Dheweke sing wektu iku mertamu ing omahe adhine sing dumunung ing pinggir Kali Putih melu

mlayu ngulon menyang papan sapingg~~ Kali Blongkeng sing ora ketrajilQ9 banjir. Omah saisine dhadhal diarfi'tlk banjir, dene dalan desa malih dadi kali jero sawane kliwat 1 kilometer.: Banjir dumadi kaping wola-waii I:~ij tansaya narik kawigatene wisatawan. Kahanan ikiuga menehi berkah saya gangsare para hakul nyedhiyani jajah!drl marang para pengunjung. Bu Sumihi sing sedina bakalpanganan Ian es dhawet mratelakake:" Biasane para wisatawan menawi boten [awah s'ak sami ngantos serap kok Mbak, mergi menawi sonten rak malah edhurn, tur sesawangane nggih ketingaJ langkung sas." Miturut Sumini, kejaba nyedhiyani kanggo wisatawan, jai_~~e uga akeh dibutuhake para relawan sj'flg cacahe akeh Ian saben dina teka ing papan iku. " Nggih saking kantoran, saking sedherek tebih, nggih saking kepolisian, malah tentara barang sing sami tetulung dhateng sedherek rnriki." _ MituruL Sumini, akeh sing banjur padha jajan ing warunge utawa pesen sega wungkus kanggo mangan awan. Musibah lng Sirahan uga aweh wewarah lamun urip gotong royong iku samesthine ditindakake saben uwong. " Boten saged menawi qssanq namung miyambaki. Buktine, nalika riki onten musibah, sedaya lajeng sami paring pambiyantu mawi tenaga; panggalihan,utawi arta." prateIane Sumini." (t., Asri Wulandari - Dl)
Baku/ es uga mlJf8kabi tumrap wisatawan sing nge/ak. (Falo: L

<>o<X:>OOO<><X>O<XXX>cx>ooO<X><:><X><X><X>O<XXX>O<X><:>OOO<><X>O<X>-

P RIB A D I BIN U KA
T~~~

oOOO<><x>o<xxx><x>«><x><x><x>o<cx>ooo<x><:>ooo<><x>o<xxx><XXX>OO

.,

I

• I

Dhalanq Taruna Saka WOllosobo
rnaha ana ing desa RT 021 RW 01 dssa Bumi Tirto, Kecamatafl Selornerto. kabupaten Wonosobo_ Asma jangkepe , ~~!J,eridra Wisnu Pradanakelairan i11"ApriI1996, isih kelas 9 SMPN 01 ~r~tek, Wonosobo. Putra mbarepe '. ~.ak Heru Purwono lanlbu Woro aidah, Bapake dhalang kondhang Wonosobo. Wiwit cilik, nalika 4 SO wis asring tarnpil mimggung lanatan dltonton masarakat. ' ; "Kula kepenqin dados guru," " ·11lY!akena ingaransadina-dinane ohi keri sin au, kajaba maca.('\\"'\ . maca buku wulanqan uga buku seni pedhalangan. Manawa maca buku wu('cHigan kanqqo nggayuh cit a- c itane kep eng in dadi guru a k ademis.: maca crita-crita.pedha-. langan kanggo dadigu- . rune masarakat. Guru akademis ·Ian. guru masarakat ora ana Betlanekudu pinter, ~ilg sambarangkawruh, {ftlnJ~ing sekolah kanggo n~Viptakake sumber daya manusia (SOM)· kang JlliMmpunidadi gurune masatakat kanggo nandur tatanan utt~'·kang piguna tumrape mallHfiakat. ;!E·'Oadi guru Ian dadi dhalang patltla:padha saka kerata basa ngudhal ,~'iWiJlang, Piwulang kang migunani . 11imrapsasama, tumrap masarakat b'a-ngsa Ian negara malah supaya qa"I ngkang nglatihpedhalangan nun inggih keng rarna," kejalia sinau menyang bapake Wisnu uqa asring dipelokake manggung dhalang-dhalang Wonosobo Ian sakitere, malah yen ana dhalang sing kawentar manggung ing )Nonosobo Wisnu mesthinonton, . nggatekake dhalang mau nggatekake Lomba Lan Manggung Saran a Nambah Pengalaman Bisane pinter, bisane trarnpil, bisane pinter Ian trampril amarga saka penqalaman, Pengalaman kajaba sinau menyang guruJpelatih Ian maca-maca buku uga liwat lomba Ian manggung. Manggung wiwit gebyag nganti tumeka manggung ingomahe masarakat sanajan umur nembe 14 taun wis asring. Pengalaman sing paling nabet jroning ati yaiku nalika rilanggung ing Taman Budaya Jawa Tengah (TBS) ing Solo yaiku taun 2007 Ian 2009, "Ing Solo rnenika kula saged pinanggih kalih dhalang Nuswantara, dhalang alit maksudipun!!" Ing Lomba Dhalang· Cilik sa Nus- . wantara iku Ki Wisnu bisa weruh Ian nonton manggunge dhalang saka Banyumas, Semarang, Solo, Surabaya,Yogya Ian uga dhalanq-dhalanq sa luwar Jawa senajan ora patia akeh. Ing sapatemon iku Wisnu ngrasa luwih Ian uga ngrasa kurang, nqrasa luwih sing dhalang cilik sing tampil rada kurang trampil, ngrasa luwih yen Wisnu bisa tampill manggung luwih pinter/trampil, senajan pang rasa iku sok geseh karo cathetane panitia. 'Taun 2007 Ian ugi taun 2009 kula angsal predhikat Dhalang Cilik Dengan Sabet Gandhang Terbaik," . ngono critane Ki Wisriu sing uga seneng ;wLllangan matematika ing sekolahe. . , Senenqe tampil manggung ing TBS jarene blsa ditontonmasarakat sing pancen seneng seni mligine senanq seni pedhalangan. Apamaneh yen oleh . keplok kang mbata rubuh, wah atine makplong. Oening bapak sadurunge tampil wis disanqoni jiwa Ian kstahanan mental sing kuwat, supava tegar, supaya ora grogi ditonton wong akeh sing pancen seneng Ian pinter senl-sani

HHi;oMuiasaka iku dhalang lanquruinq 'j~man refof~a~i 'iki,~ajabalungid:ing kawruh, lungld Ing basa, sastra, seni lan sabetane. winda, widya, Ian wiramane todaya uga kudu bisadadi tuladhane ki dhalang kawentar kadidene Ki Mantep Sudarsono Ian Ki Anom Ian Ki rnurid-rnasarakat kang dadisasarane piwulanqan. Ora mung cukup koarPurbo Asrnara manggung. Saliyane iku .knar ngomong, crita, sesorah nanging . uga sinau saka CD/DVD Ian kaset-kaset jJedhalangan sing lawas-Iawas, saka Ki kudu dadi tuladha, dheweke dhews kudu bisa nglakoni baranq-baranq sing Narto Sabdo, Ki Timbullan uga ki Hadi Sugito sakaYogyakarta. diwulangake.

fulp tumrap aqarna.

Ki Mahendra Wisnu Pradana Dhalang ~aruna saka Se!omerto, Wonosobo, ' Foto: Sutar MBIDl)

'.12

Djaka Lodang No. 37 ~:. 12/2/2011 Sabtu Legi 8 Mulud 1944 aE

pedhalangan, wiwit saka gendhing, sabet Isp. Ing taun 2010 Ki Wisnu nate manggung ing Borobudur, ing sawijining hotel sing lagi nganakake acara Selapanan dina madege hotel iku. kebeneran nanggap wayang Ki Mahendra Wisnu Pradana. Ana ing acara iku kajaba ditonton para masarakat Borobudurlan sakitere Ki Wisnu uga ditonton para turis manca . sing kebeneran nginep ana hotel iku. Para turis sing kepengin nginep ana Borobudur, kanthi obyek wisata Candhi Borobudur, Candhi Mendhut Ian Candhi Pawon.

Turunan Dhalang/Sindhen Ora mung bapake Ki Heru Purwono sing dhalang nanging uga embahe Ki Oarmo Suwito uga dhalang malah uga buyut Ian canggahe uga dhalang. Ora mung iku embah putri Ny.Pertiwi uga sindhen, malah yen manggung embah putri iku tansaf melu nyindhen. Saking embah putri asring oleh weling·weling/ pitutur kang ban get migunani ora mung menyang sesambungan Ki Wisnu ndhalang nanging uga menyang kabeh selah bawane Ki Wisnu kalebu ing babagan sekolah Ian pergaulane ing rnasarakat. "Oados tiyang, menapa malih remaja kedah tansah ngetrapaken tata

Ki Wisnu na/ika manggung kanthi Lakon Wiratha Parwa( Foto: Suter , susila: ing sadhengah wayah ilan ugi papan, menapa malih dados dhalang minangka public figure, senajan public figure alit, mboten kados artis," saka embah putrine iki asring kanggo bahanbahan antawecana nalikane Ki Wisnu ndhalang. "Ngger minangka satria kang utama sira kudu tansah bekti m~enyang negara, nusa Ian bangsa!!!" Ngono antawecanane Ki Wisnu maragakake pituture Begawan Wiyasa menyang wayahe raden Gathutkaca Ian Abima; nyu nalika sowan ing Pertapan Wukir Ratawu. Dhalang bisa crita mesthi amarga ing dhadhane ana ukara-ukara sing wis tau ditampa/disinau, kalebu kang disinaoni saka guru, wong tuwa kalebu Bapak, Ibu, Embah Ian sapaa wae sing maringi pitutur becik, Nalika manggung· ing RRI Purwqkerto (30/1 0) wengi Ki Wisnu may~ng wiwit jam 21.30 tumeka jam 23;.30 kanthi lakon Wirata Parwa. Wengi &u kajaba disindheni embahe putri N,vi Pertiwi uga disindheni adhike D~)Ni Pritasari (8 thj isih kelas II SON Kretek 01 Wonasobo Ian buhka Riris Oewj.~·Flri (12 th) isih kelas VI SO Magela.l1g. Ing Lakon Wiratha Parwa mujudake pralambang amarga ora titi Ian nastiti, Ian uga seneng ngabotohan wong·,urip bisa kajl9mprong marang juranginJI kanisthan. Kaya kang digambarake wong Pandawa kang kalah maio ju~j/ dhadhu karo wong Kurawa punqkasane ngalami sanqsara .12 taun ngumpet ing alas wanawasa, Ian sesinqidan ing negara Wirata, urip ssnasara ngulandara kasiva-siva. Muqa-muqa olehe ndhalang Ki Wisnu bisa migunani tumrap keluwarga, nusa Ian bangsa. Mligine festarine budaya pewayangan ing dunya iki, mligine dunya Indonesia. Nuwun ! [Sutar MBI Djaka Lodang No. 37 .:. 12/2 I 2011 Sabtu Legi. 8 Mulud 1944 BE

Ki Wisnu disindheni adhine lilik Ian simbahe putri Ny. Pertiwi ( Foto:Sutar MBIDl)

13

"¥~~;:~_&:~,

KASARASAN

,

ul
"

impul (Xanthosoma Spp] klebu salah siiine urnbiumbian sing durung digU'nakake kanthi maksimal, dimanfaataka winates minangka bahan pangan paceklik, gantine beras, jagung, pohung Ian gandum. Nanging senajan kahanan ora paceklik kimpul uga padha didhahar minangka pangan selingan kanggo kanca wedanqan, ' Kimpul (blue taro), saperangan masarakat padha mastani tales kimpul, Ian enthik kimpul. Kejaba mempur Ian gurih, tanduran sing godhonge ambaamba iki kabukti rendhah karbohidrat Ian gajih. Kanthi manqkono cendhek uga kandhutan glukosane cocog tumrap pendherita diabetes mellitus, degeneratif liyane kavadene: jantung, osteoporosis Ian hypertensi. Saben 100 gr kimpul ngandhut karbohidrat 23,7 gr, luwih cendhek tinimbang beras 78,9 gr, gandum 77,3 gr, jagung kuning 63,6 gr. 'Kimpul ngandhut kalsium luwih dhuwur 47 mg dibandiJing beras mung 10 mg, gandum mung 16 mg, jagung kuning 9 mg. Dibandliing beras, gandum Ian jagung kuningmung kimpul sing ngandhut vitamin C yaiku 4 mg saben 100 gr kimpul. Heregan kimpul ' luwih murah tinimbang beras, Ian bahan pangan pokok livane Kimpul cocog kanggo pendherita diabetes, Gagang Ian godhong kimpul kena kanggo pakan iwak gurami (qrameh) sing lagi meteng Ian siap ngendhog. Tanduran kimpul saka oyod nganti godhong migunani tumrap kita.

Tanduran kimpul uga padha~jtandur ana nggon pot minangka tanduran pasran jroning ruwang tamu, teras, Ian plataran omah. Tanduran kimpul uqa: bisa urip bebas ing pakebonan, pinggir kali, malah bisa urip ngrembaka ana ing lemah sarevan, Biasane ingpinggirpinggir sareyan akeh thethukulan wit kimpul. Satleraman tanduran kimpul dianggep ora patia migunani Ian ora padha dirumat kanthi -1ntensip. Tanduran kimpul minangka tanduran ampuh sing bisa ngatasi penyakit menahun. "Pawongan sing kena guna-guna, kesambet, kesurupan, ketempelanroh jahat. bisa diusadani 'nganggo kimpul minangka piranti. Resep ka'nggo nangkal kekuwatan magis iki diwenehaks juru sernbuh'
L

jlantah ing perangan ngisor dhuwur banjur digarang nang nggon anglo. Banjur diolesi dupa Ian menvan, mitunn juru sembuh utawa wong pinter (ora kersa disebutake asrnanel. kanggo netralake energi negatif sing manggon ana sekitar rowangan, uga energi saka dayane god hong kimpuL ' Sawise godhong kimpul sing wis digarang wis manqet-manqet. Ian perangan awak utawa weteng wis. di olesi ng anggo enjet semubeng, godhong kimpul banjur ditemplakaks, ditaleni nganggo stagen supava kenceng. Sasuwene ditambani nganggo godhong kimpul, prayogane padha ndedonga mring Gusti Allah amrih kaparingan saras kava wingi-wingi. Bisa kalis saka quna-quna, tenung, santhet lanbangsane lelembut, godhong kimpul sing wis digarang, uga kena kanggo terapi tumrap wanita sing nandhang lara - abot ing perangan alat vitale (padonan). Ganda sing kurang sedhep tumrap alat vital wan ita bisa diterapi nganggo godhong kimpul kassbut." Mangkono ceritane pawongan sing wis natemertamba menyang nggone juru

"

,. ,jJl
"

,

.

.

A

,

Nampu, sa/fnls kimpul ,.kimg uga akeh mupangffte_. (toto: Yuk/ill)

utawa wong pinter, menawa ana pawongan sing ketempelan roh jahat diwenehi 2 lembar qodhonp kimpul utawa god hong tales diolesi lenga

sembuh utawa wong pinter marang DL durunqsuwe iki. Juru sembuh kase~ut bukak praktik ing Sukaharjo. Bab bene'r Ian orane nvurnanpqakaka. [Vuk/Dl]"
Ojaka Lodang No, 37 .:. 12/ 2/2011 Sabtu Legi. B Mulud 1844 BE

.'

oooo««~~»=oooo««~»=oooo««~~PADHAlANGAN~»oooooo~~»oooooo««~~»oooooo«»
······ ..A~"'i.Z,;'R;""w'

BEDHAHE lOKAPAtA

Ringkese crita kepungkur: G:' Tanpa kanyana Prabu Dasamuka kepapagrVewi Widawati, kang bakal katitisan Dewi SO: Sakala gandrung kapirangu Ian mbebujuk supaya kersa digarwa, nanging Dewi petamanan," , W/dawati pitambuh. Merga adrenge Prsbu Dasamuka mbujung sang kusume dewi ingga "Sinuwun kedah emut ItJfayu tumuju sanggar palanggatan. biJih Retna Widawati rnenibanjur sedhakepngeningaken cipta, ka klebet jalma linuwih andheg pambujunge Sang manung ka puja, neges kersaning kekasihing bathara, pramila menapa Rahwanaraja krana sang Hyang Jagad Nata.· Sakala ana dahana kemawon ingkang dipun kersakaken kusumadewi wus dumunung mangalad-alad gedhene salumbung temtu badhe kalampah. Boten mokal cahyane mbalerengi. Trengginas San'g Retna Widawati ieal krana latu ingkang ing telenging sanggar palanggatan. Dewi manjing telenging agni sing sakala -rnbessm angganipun, Nanging menika Wadanane kang sulistyeng warna sirep ilang sakedheping netra. pindha cahyaning wulan purnarna. rak inggih krana pambiyantunipun Pungun-pungun Sang Rahwanaraja Netrane kang bening aliyep ngemperi jawata, Mokal keJampah jalma limrah nguningi kahanan sing tanpa dinuqa. saged ical ing salebeting latu." kinclonge tirta tlaga sangandhaping mandira tengahing wanawasa, slirane Sakala ngalumpruk lir linolosan otot "Iva, banjur kira-kira Widawati saiki karig lencir angganda sewu sekaring bebavunva. Mustaka tundhuk nunjem ana ngendi?" rum-arum. Banjur saka lathine bantala. Waspa dhawah saking "Inggih saqsd kemawon sang pepadoning netra lir jawah gegrontolan_ retno dedunungwonten sang kusuma kang dhamis kawiyos swarga Ki Lurah Togog Ian Bilung sing kawit wuwuse, pangrantunan, papan ingkang kangge mau ana gembolan banjur mrepegi kang ngentosi minggah dhateng swarga t . "He Sang Prabu, aja temen-temen rnbabujunq aku. Jalaran hakal cuwa lagya nandang king kin. menapa dene kangge ngentosi nitis . "Adhuh sinuwun kula aturi enget, dhateng wanodya ing arcapada." penggalihmu. Sepisen, merga Sang jer jodho menika wonten astanipun Prabu wus wani manjing taman "Apa kira-kira aturmu iku bener?" larangan, salawase urip Sang Prabu bathara ingkang akarya jagad. Temah "Menapa sinuwun kesupen, menawi dipuntangisana, dipun getunana bakal terus panas atine.Kepindho, Kang Tokung niku dewa ngejawantah 'merga wus adu arep karo aku. sliramu menawi dereng jodhonipun, ingkang ingkang dipun pasrahi momong para raja wonten namung penggalih kuciwa," Ki ing Tanah Sabrang," Bilung nyela, 6ra bakal bisa nglalekake aku salawase ingga tekan ngendi wae parane Sa'Ilg Lurah Togog caos panglipur. "lluuuu, ora usah urun rembuq, "Enggih sinuwun, kula aturi engel, malah jiguhi anggonku matur marang Prabu ora bakal bisa nresnani wanita rnenawi...." kandhegature Bilung liya." . dewaji," Bilung mringis. " '-. "Widawati, aku ora getun kepethuk merga disodhok wetenge dening Ki "Menapa kanjeng dewaji kelepvan, Lurah Tog'og. iAiramu senajan apa wae mengkone pamireng kula Dewi Widawati sampun "Arep matur apa kowe? Malah paring tengara' benjangipun badhe ~i1nan sing bakal nemahi. Aku uga hra wedi apa wae pepalange kanggo nggidhuhi penggalihe Sinuwun." Ki manukswa utawi nitis wonten Togog sereng. ' ngrasuk sliramu. Mula, aja lelewa, angganipun putri ing Magadautawi ulunqna astarnu, dakgandheng konca, "Walah, mbokya ora usah kereng- Mantilidirja. Dados sinuwun kedah tumuju Kraton Alengkadiraja," kereng ta Kang, aku ki rakya arep caos sa bar ngentosi nitisipun Dewi ,'.1' Sang Dewi datan nqendika. Mung panglipur," Widawati,"
I .

"Kowekok caos panglipur, wong senenge ongot-ongot kok kowe kuwi." "Ya uwis, aku dakmeneng, wong senenge Kang Togog ki sok ora percayan," "Lha won glambemu senenge miwir adu-adu ngono kok, wis rnenenq." Ki Lurah Togog bali mrepegi Prabu Dasamuka. "Sinuwun kula aturi engel. Lajeng manggakula dherekaken kondur dhateng nagari Aleng k a, supados penggalih lajeng saged tentrem," "0 ra bisa T agog, aku bakal nguber papan iki, bokmenawa Widawati mung dhelikan antarane wit ing
c

;1B

Ojaka Lodang No. 37 .:. 12/ 2/ 2011

Sabtu Legi.8 Mulud1944BE

"Ora bisa Tagog. Aku bakal nusul menyang swarga pangran.tunan. tng ngendi iku papane Togog?" "Papanipun wonten ing jaman antawisipun arcapada kaliyan mayapada. Papan menika pramila dipun nameni madyapada, tegesipun papan ing antiwisipun alarn donva kaliyan alam kelanggengan. Lha, panjenengan tentu boten saged dumugi papan menika saderengipun panjenengan seda, mergi ingkang saged dumugi papan menika namung sukrna, sanes badan wadhag," . "Aku patenana Tagog, kareben bisa tetunggalankaro Wodawati," "Adhuh siniwurl kok mekaten kersa paduka." Togog tebah-tebahdhadha. "Ora perduli Togog, kelungguhan, panguwasa, Ian rajabrana dudu apaapa katandhing Widawati, mula gageya perjayanen aku." Prabu Dasamuka ngunus pedhang saka waranqkane. "Mejahi paduka menika boten gampil sinuwun, amargi panjenengan kadunungan Aji Pancasona Angin, Senajan panjenengan seda sedina

kaping sewu, nanging menawi taksih wonten semilliring pawana temtu paduka badhe waluya katemahing jatijati katemahing waluya. Kejawi menika, seda kanthi ngendhat talimurda menika sukrnanipun badhe klambrangan, botsn bakal dipun tampi para ,dewa ingkang anjagi alampangrantunan. Lha menawi paduka ngersakaken badhe pin.anggih kaliyan Retna Widawati wonten ing alam pangrantunan rak mesthinipun seda kanthi mulya. Nanging menika boten gampil, amarqi dewa dereng temtu marengaken," "T erus apike piye Gog?" "Langkung prayogi nengga tan ngupadi titising Retna Wldawal'i, menika langkung sekeca turna gampil kelampah. Paduka raja gung binathara, sugih bandha bau, turna sekti mah~mbara., Sinten lng tribawana menika inqkanq saged ngembari kadigdayan paduka .. Pramila, mangga kondur kemawon, ngleremakenpenggalih, lajeng pados sisik melik ing pundi dunungipun wanodyakang kasinungan .titisinq Dewi Sri Widawati,"

Legeg jroning wardaya narendragung Alengkadiraja Prabu Dasamuka, midhanget ature Ki Lurah Togog. Pungun-pungun tyasnya Sri Naranata krana karubedan. kingkining kalbu. Ketang gennya nahan dhuhkiteng driya, Sang Rahwa naraja gereng-gereng pindha sima anebak buron wana. "Togog," -, "Kula noknon." I! "Ingsun ora kuwawa ninggatke papan iki Togog. Jalaran ing kene ingsun sepisanan nguningi ginatilaning jiwaku, Widawati," "Adhuh Sinuwun, kula aturi enget, bilih Retna Widawati sampun boten cumondhok ing papan menika. Pramila mangga kula dherekaken jengkar saking Argasamun, supados penggalih paduka saged kalipur." Alon-alon Pra'b'u Dasamuka medhak saka Argasamun didherekake Ki Lurah Togog lan;~iilunq. Sadawaning marga nare~&~i tansah nyeluk asmane sang kusuma ayu Widawati sing kuwawa ngratoni penggalihe.

lAna candhakel

Trenggin~s Sang Dewi manjing fe/eng/ng agn/ sing saka/a sirep ilang sakedheping netra.

,

1~.Ji

Djaka Lodang No. 37 .:. 12/2/2011 Sabtu Legi. 8 Mulud 1844 BE

Sehaten Tlaten Anggugah Luhuring Bebuden
. Saking Kahono
ekaten saka tembung syahadatain (syahadatain) yaiku prasetyaning tyas (ati) kang kinarya bebukanihg rukun Islam: t\' Dhandhanggula

i:'Prasetyanlng tyes: "Kulaneksen;, :. bllih baton wonten Sesembahan, t' utewi Pangeran senes. kejawi Panjenenganipun, . Allah Ingkang Maha Sawijl. Sampun neksenl kula, ing saestunipun, nabl Muhammadpunlka, kawulanipun AI/ah Kang Maha Soci. (Ian) Utusanipun Allah.

sarta arep nundhung sira saka negaranira, wong-wong kafir meu padha ngrekadaya. Allah uga banjur males pangreka dayane wong· wong msu. Dime Allah iku luwlh becikbecike Psnqem« kang ngraneang angrekadaya!" (8:30)
O~ah-owahan kanqkomplit ironing uripiki;~ kawiwitan saka svahadatain, Uparn~rie owah-owahan saka kafir dadi Islam. Gegambaran utawa sanepane saka peteng dadi padhang, Masara kat kang kether (terbelakang) dadi masarakat maju Ian agamis.

fitrahing manungsa:

"lan nalikane Pangeran sesembahanlra ngetokake tedhe« turtme Adam sakagegere wong tuwatuwene. Ian Panjenengane neksekake marang sukme-sakmene wong~wong me« sarana dhawuhlng Allah: "Ape Ingsun iku dudu Allah Pangeran sesembahanira kebeh? Dheweke (sukme-sukms mau) padha munjok Inggik kite semi nyekseni menawl Padl1ka punika Pangeran sesembehan kite". Kang mangkono msusopey» ing dina Dlyamat aja nganti sira padha ngueap: "Ssyektos beb punlka kita sami kasupen. (7: 172)
II

stur:

"Sanyatane sku ikiuga manungsa_ keve slra kabeh, mung bee sku kaparingan wahyu kang nerangake yen satemene Pangeranlta iku Pangeran kang Sawiji. MuIane sapa kang ngarep-arep sowan fng ngarsane Allah Pangerane, supaya nindakake Ieku beclk, Ian aja nyakutokake sujalmi ngantl dheweke flgueapake . sawiji bee anggone nyembah marang "lsa flaaha illallah, " mangka getih Ian Pangerane lku. " (18:110) bendhene wong mau wus dadl suci (harem dipateni utewe dirampas) 5. Syahadatain temen agung fadli· :" . 2. Syahadatain mlnangka intiseri lehe. Sapa wonge kang nqucapake .ajiJran Islam. nganti tekan atine: "lse ilaaha II/al/ah '1Ie para manungsa! Sire dheweke mlebu suwarga. "Seoe wonge mati kamangka wong me« ngerteni £-.padhamanembaha mrlng Panger an :/sl!sembahanira kang wus nitehske . menawa ora ana Pangeran kejaba , sira Ian wong-wong sadurungira, amung Allah mangka wong msu mlebu {'lf1g mangkano iku supaya sira padha suwarga." 1,;::' taqwa ingAllak~' (2:21) Gegayuhan rnanqartani wigatine
l '

Syahadatain (svahadat) perlt.i dentanjemake ing manah, kanggo anggugah insya Allah pinaringan Jannah, Syahaddat minangka pambLikaning rukun Islam kang lima, temen wigati den esthi sagung sujalmi gesang puniki. 1. Syahadadkalih iku lawanging (pintu) mleb« Islam. Rasulullah paring sabda: "Aku (nab;) didhawuhi merangi

4. lnti dakwahpara rosol (utlJsan)
Dhawuha sira Muhammad:

11Ie wong-wong mu'min! Sira aja padha nganggep wong kaflr dadi kekaslh. " Sarana nlnggal wong-wong mu'mm, apa ta sira padha karep tumrep Allah anggawe tandha yekii (bukti) kang ceths kanggo nyiksa marang sira r (4: 144) "Lan sira padha elloga ing kanlkmatanlng Allah kang was dlparingake marang slra kabeh, yalku nalika sirs padha ngueap: 1'Kltasempun semi mireng sarta kita badhe dberek. rr Lao sira padha wediya fng Allah, jalaran Altah iku Maha ngawunlnganl barang kang ana ing felenging ati. (AI Maldah 5:7)
rr

2. Janji utawa sumpah

. 3. Perjanjian

, :,"Ibadah, akhlak Ian mua'rnalatmanjur,ung (nglengkapi) syahadat tauhid Ian s¥ahadat rosul. . 'J ~
,,:ji

.;.3. Syahadataln wiwitane(titlk tof~l/owah.owahan kang tumuju mring kCjpecikan (rldlaning Allah): Syahadatain mujudake kalirnah . .', "Lan sira ellnga Muhammad dj~llkane wong kafir Ouralsy pedhe . • kang isi: f!greka daya sira arep nukap (nyekel) 1. Ikrar utawa prnklamasi. minangJng sira, utawa erep mrejaya sira, ka piwulanq tauhid kanq nuduhake

syahadatain, banjur mahananisuburing iman, sateruse nguripake sedyaning tyas (ati) tansah istiqomah nglanggengake Ian ngurip-urip iman percaya Ian yakin bakal manggihake kamulyaningurip ing donya Jan akerat

Ikrar, sumpah Ian perjanjian bakal den lampahi kanthi samesthine menawa tsmen-temen manqerteni Ian yakiin, apa kanp den ucapake. Ucapan mau katiti saka: . 1. Ucapan lesane (2:8; 63: 1-2) ,2. Atine ambenerake [49: 15)

,il_1

18'
I?:
• ,!:' '., ~'" ~ ) __J

Ojaka lodang No..37 .:. 12/ 2/2011 Sabtu Legi, 8 Mulud 1944 BE

f) ~~.~'
\,

~ ~
..

JeblugeRedi
Dening

era

..

Sinawung ing Sekar Dandhanggula
Marjuki
Manjing serap .ngajengaken ratrl, ardi Mrapi amiwiti karde ruh gemuruh suwentene, den susul jeweh. awu , jumedhul ing puncak sang agnl, ulur mleber mangandhap, kumarasak nyembur, ingga benternya tan tumreh, kasemburaken krikillan pasir ugi, iku sang ardl kurda. Mlli mandhap Ilr warih sang agni, anyebar hawa beater sing lahar ranipun wedhus gembele, dhasar kukus kume/on, jeblugipun ardiMerapl, urubing lahar nglagar, kang kafrajang Ietu. inggih ngantos pinten cendre, kintenipun tan won fen kang nyumerepi, ing wekdal sirepira. Mapan sisih.fer wonten ing kikis, . ardi Mrapi ing Ngayogyakarta risten da/u kemukuse, dbesere gedhe tur dhuwur, jenggereng katon merbawanl uleng kukus mangakasa, kawiwitan!pun, ing Slasa Paing wo/ulas, k/eres Oulkaidah eka nawa catur tri, ing Dal araning worse. Mangku nem/lkur Oktober yekti, awarsa kallh ewu sadasa, redi Mrapl pangjeb/uge, . dennya mangabul·abu" jenang law awu kriki/pasir, umubnya ngeda/kenhawa klangkung benteripun, ingkang kasasak kelagar, kewan tetuwuhsn griya tiyang ugt ing/agar dening lahar.

Manah kula ndherek ing prihatin, awit wonten bebaya kang nrajang, . tinten dalu ngwatirake, de ngancam gesang sagung, jeblugipun redi Merapi, ugi ngadhepi ja wah, kadang amba tuhu. inggih kiyatna anampya kaluwarana saking panandhang yekti, ing piwlas Hyang Ma Kwese. Manuwun konjuk mring Hyang Ma amba nyuwun kawlasan Peduks, rumentahing wlas esihe, dhumateng kadang ulun. jiwa raga ingkang angrintih, owalna sing panandhang, kapar/nga ampun, ing sdaya panandhang Iepet, kantuna nampl sagung kawlasan

Suci.

ssih,

ing ngarseng Hyang Ma Kwasa.

Pelog Pathet nemjNotasi Diatonis, do=A

o
4:'

i i A - nu

i i la - da
L___Z

i bang - sa

:5

34
se

4
- mut

54
dyan 2.___Z - yuk

4
meh

Na i Sa

re L___Z

5 7 i 7 pa - weh pe - mut --5 7
I

ru -

i kun

:5

I

tem - ba _ yat -an

i 754 Pa - dha u - run

5 7 i 7 ke - ku - wat-an 0
rnring L__l we su7 san jan 7 5 - rna 4

-0 4
Tu 3 4 Ru _.kun

4

4

- la - dha
L___Z

a

5 - ga

- .to - sa

Kapethik saking Buku A YO PADffA NEMIJAl'fO, C. ffardjosoebroto Transnotasi Diatonis AY Untung Rusbiantarto

Djaka lodang No. 37 .:. 12/2/2011 Sabtu Legi. B Mulud 1944 BE

19

~
OO<»<X><X>OOOO<>o0<XX>OO<;><X/OC«>O¢<><><X><X><X>OOOO<>o0<X>OO
j,:.

KULA WARG A

t i~~
-;, J:', ,
1,; :~

of'

Watah Utamanin . Priya
Dening Ora. Muawanah

~

.~~t"· .' "
;

~:\.

bab ilmu Ian teknologi ananging padha wanita, sing dikarepake bab alusing ng b.ebrayanagung J awa mi~uwur suqlh pralambang, ngantl ana kurang dilandhesi moral Ian keimanan. solah bawane.-Priva tindak-tanduke Kejaba iku padha seneng nyedhaki kebo kudu sarwa alus sareh anqarahtetembungan wong Jawa arah, Ian ora grusa . grusu. Ing kene gupak.lng kutha gedhe tulunq-tinulunq ,~pggone sernu PenuJis kalodhangan ~i~i arep mbabar ngenani pralambang , uga wis padha luntur. Ananging klta ora baniur nuwun sewu, banjur kava tingkah lakune banci. Ora mangkono syukur amarga 'watak Ian tindak utamaning priya kang isih bisa ngucap , rinakit karo kaanan wektu iki. Watak ing bencana Merapi dhek wingi isih ananging sakabehing tindak-tanduka . \ Ian tindak utamaning priya ana kang akeh wong kanq padha sayuk rukun kudu dipikir sadurunge katindakake. Aja ,.sinawung ing tembang Pangkur, unine rnbivantu korban bencana. kava kedadean kang kawartakake ing media, wongdidakwa mateni, anangiitg kava mangkene : "Poma jiwa nganti jebulane wong sing dipateni isih urip. , kawuntat. para priya mamrih utameng Ananging wong mau wis kadung kena urip. ngulatama nganli antuk, lima pidana, yen kava mangkono rak va .praboting gesang, yeku wisma curiga ngrugekake wong liya. tan kena kantun, kukila miwah wanita, Kang pungkasan priva kudu duwe ganepe lima turangga". Mangga kita turangga, sing dikarepake bab tekad . onceki si] mbaka siji, Ian bandele. Tekad Ian bandele ing kene Priya iku kudu ndarbeni wisma yaiku aline. Para mudha aja gampang utawa omah, kang dikerepake ing nglokro, amarga jam an saiki pancen ora kene bab momote. Priva iku kudu gampang dilakoni. Amarga sesaingan duweni asipat momot. maksude : sugih pangapura tembunge liya yaiku sabar, ing laladan apa wae sansaya abut. Ian maklum, momot Ian mengku.· kang bakal dadi jawara wong kang Dadine saiki gamblang menawa duwe tekad kang kuwal. Ananging omah utawa wisma iku dudu kita kudu prihatin, amarga ing pawarta kar1g awujud fisik ananging bocah sekolah ora lulus UNAS wae momote. Karepe priya iku kudu . padha nyoba bunuh dhiri. Kok padha sugih pangapura, anaging cupet pikire, kamangka dibaleni wae ing wektu iki biasane sing uga bisa. Ana uga amarga pedhot sih rumangsa kuat kalungguhane katresnan marang wanita, nekad anjlog Ian sugih bandha padha rnenanqsaka pasar swalayan Ian nganti oncate ·'menangan. Wong·wong padha sukma. Kok kava ndonva iki gedhene ilang sabare karepe padha .' amung sagodhong kelor. .tsbut dhisik, ing laladan apa .' Menawa para priya wektu iki padha 'waa Tuladhane. anane dalan duilveni watak Ian tindak kava kang dadi macet salah sijining panyebab rak Priya kudu duwe kukila utawa sinawung sajroning tembang Pangkur ya wong kang padha ora sabar, baniur manuk, sing dikarepake beciking ing dhuwur, mesthine tuladha-tuladha . nerak aturan lalu lint as. Karepe kabeh swarane, keprungu ngresepake. Priya kang ora prayoga maubakal ora ana. kepengin cepet tekan tujuan, ananging iku guneme kudu alus Ian ngresepake, Seserepan ing dhuwur bisa uga kanggo malah kabeh dadi kapiran ing tengah aja dumeh awake gedhe dhuwur banjur pedhoman marang wanita mudha sing dalan. Lan uga rasa maklum wis padha padha umuk. Padha nventak-nyentak arep ngesir priya. Dadi pralambang iku luntur, perkara cilik wis ora bisa padha marang wong, amarga amung salah aja padha dipangan mentah-rnentah, ditandangi kanthi rasa kekeluargaan. sethithik. Saiki akeh amarqa amung amarga pralambang iku padha duweni Kang kaping pindho priya kudu duwe mobile' kesrempet sspedha onthel makna kang sinandhi. Lan kanggo para curiga utawa keris, iku sing dikarepake sethithik, sing ngunek·ngunekake priya, bisa padha lega amarga supaya bah landhepe. Priya iku kudu landhep nqanti ngabangake kuping. Kuwi isih dad; priya utama ora kudu duweni ing budi, dadine priya kang utama iku beja amung diunak-unekake. ana kang bandha kang asipat kadonyan. Ananging ktidu duweni budi pekerti kang luhur. banjur dipilara. Wong nglakoni tindak kudu duwe lima praboting gesang kava Para mudha saiki, akeh kangwis padha angkara kok amung kanggo mbelani ing dhuwur. Yen dirasakake prabot lima luntur tata kramane marang wong sing . bandha kadonvan. mau uga abot sanggane. * luwih tuwa. Pancen saiki padha pinter Ka,ping papat priya kudu duwe "~. ~
m'"

:',A

2D

Ojaka lodang No.37 -:-12/2/2011 Sabtu l.eql. 8 Mulud·IS44 BE

3. Dibuktekake saka tingkah laku (9:105) Abu Umar Sufvan-bin Abdullah nyuwun presa Rasulullah. saw: "Ya Hasulullah! Kula kaparingana .presa ing Islam ngantos kula boten nyuwun presa malih dhateng tiyang sanes Kanjeng nabi paring piwulang: "Sira ngucapa! Aku wus iman, sabanjure sira tetep istiqomaha!" (HR Muslim) lstiqomah Ian terus to' at mau muiudake anugrah kang gedhe, mahan ani piranq-piranp kautaman: 1. Kekendelan (9:52) Dhawuha sira Muhammad! "Ora pisan-pisan ana bebaya bakal ngenani ing kit a, kejaba barang kang wus ditetepake deningAllah, marang kita. PanjenengaNe iku Bendara kita, Ian marang ngarsaning Allah wong rnu'min supaya padha tawakal." (9:51) (13:28) "Yaiku wong·wong kang padha inian Ian atine padha tetep mantep kelawan eling marang Allah. Elingna! Tetep antenge ati iku mung kelawan eling marang Allah." (Ar Rad13:i8) 3. Percaya tenan (nptirnis) "Menawa Allah karsa paring pitulung sira, mesthi ora ana wong kang bisa ngalahake ing sira, Lan menawa Allah karsa nginakake.ing sira, mangka . sapa wong kang bisa nulung, saliyane Allah? Lan marang ngarsaning Allah wong-wong rnu'rnin supaya padha. tawakal." (3:160) Rasa tumanjeme syahadatain mau wong-wong iman Islam bebas saka rasa ajrih (wedi), was-was. bingung ing uripe wektu saiki. Anane mung ayem . tentrem, nampa pepesthen kanthi ihlas, lega lila Ian sabar ngesthi sagung dhawuh Ian ngedohi sagung pepacuh. Sabar Ian tawakal nandhang musibah, .ujian Ian pacoban . . Insya Allah pinaringanlan antuk . Ridhoning Allah Swt. . Alhamdulillah. * Ojaka Lodang No.'37 .:. 12/2/2011 Sabtu leql, 8 Mulud 1944 BE

2. Tentrem -antenq Ian aye m

21

Aja kat rem ngugung dhiri, ungaken owah-owahane kahanan jaba. Panqupahnqa: pasulayan ngedohake sandhang pangan. Rejeki: mlekenuk. Asmara: beka. Dina Becik: Selasa Wage. Kesarasan: waspada gangguan mumet, watuk, Ian pilek. Memitran: ana godha saka kanca raker.
~

Kesarasim: rekreasi sakeluwargagawe bingare ati Ian pikir. Memitran: gossip ora usah ditanggapi.

~ep

Sing bisa nulung nasibe dh~we ik~ ya mung awake dhewe, ala wedl kangelan. Pangupaboga: sandhang pangan sewu dalane. Rejeki: lumayan. Asmara: tandhuk resmi. Dina Becik: Selasa Wage. Kesarasan: olah raga teratur, ngurangi asin. Memitran: aia dolanan geni asmara.
L

~ eptu

s

Gela Ian cuwa iku manusiawi, nanging aja nguwasani lakune urip, Pangupaboga: saka sethithik dadi sasenik. Rej~ki: anglong. Asrrara: kebak asih. Dina Becik: Minggu Painq, Kesarasan: ngurangi lsk-lekan, dhahar teratur, olah raga. Memitran: aja ngopeni swara jaba.

~

t

U

14

,.jT,Z-L

8aya pakewuh iku sandhung~ne wong lelaku, lara kepenak iku sandhanganewong urip. Pangupaboga: senajan sethithik gedhe dayane. Rejeki: akeh. Asmara: sabar. Dina Becik: ReboKliwon. Kesarasan: waspada gangguan padharanIan masuk angin. Memitran: waspada rembug lelamisan. P.akulinan ala iku racune urip, aJa seneng ngumbar kamurkan. Pangupaboga: golek pangan iku sing padhang dalane. Rejeki: akeh. Asmara: sewot. Dina Becik: Setu Pon. Kesarasan: olah raga, sarapan taratur, ngasone, diakehi dhahar savur-buah. Memitran: ora usah ngurusi liyan. :::lC\

~ eptu 9

~ ~ eptu 1r.:. dipercayagoroh temah oraakeh. \,) Seneng dening sedulur bisa
Pangupaboga: aja seneng dolanan dhuwit panas. Rejeki: turah. Asmara: wasp ada godha. Dina Becik: Setu Pon. Kesarasan: ngurangi kecut-pedhes. ngaso cukup, Memitran: ngurangi kegiyatan jaba.

Manpangatna wektu sabecike ~ sadurunge keplantrang adoh. Pangupaboga: akeh kalodhangan kanggo. mbang.un usaha anyar. Rejeki: akeh. Asmara: angel. Dma Becik: Jumuwah Paing. Kesarasan: waspada gangguan flu Ian padharan. Mem~tr"n: aja seneng Ilgrasani [ivan.

~eptu

15

..Jr~ L

~ entu ,10

,.jT'z-

..Jr~L

Kabecikan i~u ora bakal i1ang, kadurakan lku kratone setan. Pangupaboga: usaha sing dirancang becik kepenak lakune. Rejeki: rnorah-marah. Asmara: nges. Becik: Jumuwa~ Paing Kesarasan: ngurangi daging sikil papat.nquranm kegiyatanbengi.Memitran: nyingkiri pasulayan. ::IC\

eptu 11

Nganggur iku bantale satan. makarya iku mbangun pengarep· arep. Pangupaboga: usaha anyarperlu kawiga~en mirunggan. Rejeki: ndlidir. Asmara: sengsem. Dma Becik: Selasa Wage. Kesarasan: waspada gregres· greges, ngurangi pedhes-kecut, Memitran: ora perlu ngurus liyan. Aja seneng nepak Ian ngembe 'sing lagi sengsara uripe, bisa nurnusi dhiri, Pangupaboga: yen gelem gumlawat, rejeki ora kendhat. Rejeki: akeh, Asmara: dialem. Di~a Becik: Rebo Kliwon. Kesarasan: waspada masuk angm, ngendhani udan bengi. Memitran: aja blenjani janji. * ::IC\

~cptu

17

~ep

t 1S
U

~L

Sing wic.aksana nge~~kak~ qunem, aja dumeh saiki lagl kasinungan brana Ian panguwasa. Pangupaboga: tlaten, sabar amrih lamake laku. Rejeki: dlidir. Asmara: cubriya. Dina Becik: Kemis Kliwon. Kesarasan: diakehi ngunjuk putih, nquranqi dhaharan gajih. Memitran: sing pandak.
L

eptu 1;') .4

":lC'\
~

Ka~isan.ikuwinat~s,aja~umangsa paling bisa, ora mikolehi, Pangupaboga: tlaten Ian tumemen uwohe luwih nyata. Rejeki: mlekenuk. Asmara: sareh. Dina Becik: Jumuwah Legi.

eptu l' 3

isah sambut antarane rnantan Carnat Wirobrajan Jogyakarta Dis.H Mardjuki karo Carnat Mantrijeron Drs.Andhy Sasongko BS wiskaadani nalikatanggal 27 Desember201 0 ing pendhapaaula ASRI Maneasan Wirobraj'an Jogyakarta. Carnal Wirobrajan sing anyar asrnane Drs. Andhy Sasongko BS rnbiyen nate minanqka Carnat Keraton, sabanjure dadi Carnat Mergangsan. Sawise sakaMergangsan banjur nglenggahi jabatan anvar rninangka Carnat Wirobrajan Jogyakarta. Oene Carnat Wirobrajan sing lawas Drs .R.Mardjuki bakal nglenggahi jabatan anyar rninangka Carnat Mantrijeron Jogyakarta. Aeara pisah sarnbut kaestreni para Tripika Kecamatan Wirobrajan, para Ketua Tim Penggerak PKK saka tingkat Keeamatan Wirobrajan, Kalurahan, RWI RT Ian pengurus BKM sarta organisasi , sosiallan kepala sekolah SO. Ors,H,Mardjuki ngendikakake anggone ngayahi .fuqas ' rninangka Eamat Wirobrajan suwene 5 taun

P

Drs. Andbv Sasongko BS CamatWirobraian
Drs,Andhy Sasongko , BSCamat. Wirobrajan sing • anyar. (Foto: SAB/DL)

Sing Anvar

kurang .sesasi pase kawit 1 Januari 2006. Lan rarnpung jabatan Camat Wirobrajan tekan1 Oesember 2010. "Iladi Camat Wirobrajali durung akeh asile anggone labuh labete ing rnasarakat," ngono katerangane Ors.H MardjukL Dene Camat Wirobrajan sing anyar Ors.Andhy Sasongko BS prestasine tau dadi Carnat Keraton suwene 5 taun,' katerusake Carnat M antrijeron setaun luwih rung sasi. Lan sabanjure nglenggahi Carnat

Wirobrajan. Drs.Andhy Sasongko BS kelairan kutha Solo krama karo Rumiyati asal 'Magelang peputra lora lanang wadon, sing mbarep sekolahe ing SMP dene sing nomer loro pendidikane SO. "Ing papan sing anyar bakal nyesuwseksk» dhiri klebu program kangg 0 taun 2011," ngono pratelane Pak Andhy bab program sing bakal digarap taun 2011 ing wilayah Keeamatan Wirobrajan Jogyakarta. [SAB/DL]

JLAT RA\,A Tamba Hebelen
ebe'en utawa sembelit utawa konstipasi, minangka ' 'kelainan' ing sistim 'pencernakan' srupa kotoran utawa tinja atos sing angel banget metu saka dhubur utawa silit. Yen ngepasi bebuwang njur bebelen rasane lara banget. Kesuwen sing rnakunqkonq Ian ngeden, tinjane ora" metumetu. Bebeleri paneen rasane ora karu-karuwan, ora kapenak. Awit kondhisi fases angel ditokake.. Bebelen sing nemen diwastani opstipasi. Menawa kahanan opstipasi nemen bisa njalari kanker ' usus sing "mbebayani. Bebelen minangka sesambat utawa keluhan ' ingsistem peneernakan sing paling umum Ian diprangguli ing

B

masarakat,

lIa! baya. (Foto: AYlIn/Dl)

'Mbokmenawa mah kabeh pawongan wis nate ngalami bebelen.

Bebelen disebabake kurange eairan tubuh utawa dhehidrasi, amarga lagi

nindakake ibadhah pasa, panas jero. stress amarga gaweyan nurnpuk. aktifitas sing padhet, Ian pengaruh hormone jeron awak. Saliyane kuwi uga ibu sing laqi ngandhut, kelainan anatomis ing system pencernakan, gaya urip sing ora becik. kurange tambahan vitamin C, diseb abake dening penyakit, nahan rangsangan kanggo bebuwang, rada kesuwen sin'g ngampet bebuwang, Ian kurang pang an sing sugih serat, Saliyane obat saka dhokter utawainuman sing kanggo nambani bebelen, paramaosuga bisa nyoba ngunjuk ramuan tradhisional. yaiku: godhong ilat baya utawa aloe verra setengah lenjer dikumbah resik, diilangi kulite Ian ditugel citik-cilik. Oieor jarang panas sstenqah gelas, diwenahi rnadu sasendhok rnangan. Yen wis rada adhem diuniuk, sedina kaping pindho esuk sore. [Yuk/DL]
Djaka Lodang No, 37 .:. 12/2/2011 Sabtu Legi, 8 Mulud 1944 BE

23

Tekan kampunge Bintoro njujug penere amah sing dipanggoni Bintoro Ian wong tuwane. Bintoro rnanqumangu arep ndhodhog lawang omah kuwi. Biyen wujud omaha mung· gedheg pring wae sebagian wis padha pating cromplong. -l.ha kok saiki wis dadi omah ternbok. cekli. Gek jenggerenge katon menawa . bangunan kuwi pengkuh banget. Tangga kiwa tengen amah kono uga akeh sing isih inepan lawange. Jaragan isih esuk. Merga Bintoro yakin menawa dununge omahe wong tuwane ya kana kuwi, Bintoro banjur kanthi ati-ati ndhodhog lawange Ian uluk salam: "thoj thog thog ... kula nuwun ..." Saka njeron ngomah Bintoro krungu . r~ .empun kebacut. Ajeng wang sui . suwarane sikil jumangkah ngener dhateng ngriki empun kelajeng lawimg. Sawise lawang kabukak, linqsem, Riyin ,gegambaran kula' pawongan sing mbukak lawang dudu AD)' intoro nuli nganyang nyambut darnel enten Jakarta mila Pak Sastro, bapakne. Wong sing duwe becak. "Pak, dhateng .J. Bong Gina Terban, pinnggih'kados pamanggih sampeyan, ornah nuli takon: "Mangga, kersanipun ten?" .. Pak. Sekeca, Ning jebul. .." menapa, Mas?" "Bong Cina pundi ta Mas? Kalihan Tu~ang becak kuwi munggel "Wah, nyu ... nyuwun pangapunten. kandhane Bintoro. "Jebul kados pundi Pak. Saderengipun keparenga kula Mirota Kampus?" "Bong Gin.a sawet an kreteg ta MasT' , 'nyuwun pirsa menapamenika dalemipun . Gondolayu, jurusan dhateng Kaliurang "Nyatanipun kula nggih riamung Pak Sastrn?" menika Ihe Pak!" . nyambut darnel kasar wonten ngrika. Wong kuwi rumangsa ora kenai Tukang becake lagi paham menawa Pokoke nek mboten gadhah koneksi ' marang Pak Sastro sing dikarepake papan sing saiki wujud terminal tangeh lamun badhe angsal dameIan dening dhayohe. omprengan jurusan Kaliurang Ian Pasar enten kantor utawi enten papan sing "Pak Sastro sinten nggih·,Mas?" Terban, biyen kuburan Gina. Mula sekeca. Kula piyambak sempat dados"Katelahipun ing ngriki Sastro tukang becak kuwi pitakon: "Menapa glandhangan enten ngrika, Pak." mabel. amargi pedamelanipu.n Mas-e sampun dangu nilaraken kitha "Ah menapa enggih ta Mas?" dados tukang mabel, Kula kemutan "Ngertosa nek mung (ljeng ..dadi .bilih rumiyin inggih ngriki menika Jogja?" . "Nggih kirang lang kung meh tukang parkir, rak kula mhotenperlu dalemipun." sekawan taunan. Pak. Kados pundi kedharang·dharang dugi Jakarta Pak.; "Nyuwun pangapunten Mas. Saestu Pak." . kula mboten mangertos. Kula tumbas ta?" "Pantes kok Mas-e dereng pirsa Ngerti·ngerti becak sing·· siti ngriki lajeng kula bangun griya menawi bong einten menika sampun ditunggangi wis menggok ngalorJalan menika saweg kalih taunan. Mila kula dipunbangun dados peken sarta Kaliurang, sing saiki sinebut Jalan C. aturi Mas-e mundhut pirsa dhateng Pak terminal kolt omprengan." Simanjuntak. RT. Menika Iho Mas, dalernipun Pak RT BintorD nqulunpi: dhuwit ewon siring wetan menika!" . ",,' Bintoro mbaleni panganyange: "0 telunq lembar. "Mangga Pak.Menika· "Inggih, rnatur nuwun. Sepisan ngaten ta? Lajeilg pintan, Pak?" "Sampun mangga pinten si Mas-e kirang mboten?" . malih, kula nyuwun pangapunten anggenipun badhe marinqi!" "Sarnpun cekap. Mas. M,atur ngganggu sarenipun bapak." , . Bintoro uga banjur munggah ing jok nuwun." Tekan ngarep lawang ornah sing Lakune Bintoro katon kaya wong dituduhke, Bintoro -thuthuk-thcthck becaktanpanganyang. , .. Sadawane dalan saka stasiun Tugu asing. Mengo ngiwa nengenngawasake lawang Ian uluk salam: "Thog thog owah-owahan kahanan ing sakiwa thog ... kula nuwun .._" t~'kan Terban akeh sing dikandhakke tenqene terminal ompreaqan Ian pasar. Ora gantalan wektu sing duwe dening Bintoro Ian tukang becake. "Enten Jakarta pados arta sekeca Ndilalahuga ora ketemu kanca-kanca omah ngengakke lawang. Sajake law as sing padha nvambut gawe neng pancen wis wungu. Katon wisklimis nggih Mas?" "Sekeca napa Pak. Kula niki margi montoran. mbokmenawa bar sholatsubuh.

ode:

1,

!

~O~

24

Ojaka La,dang No. 37 .:. 12/ 2/2011· Sabtu Legi. 8 Mulud 1944 BE

"Sinten nggih?" wong kuwi kanyata "Dados... bapak sampun seda. gantos1 " pakdhe?" Bintoro ora kuwawa mben"Wah kok nganti kava apa wae. Pak Mul. isihkapernah pakdhene dung tangise. Ora mokal rnerqa Pak Pakdhe ya duwe kuwajiban ngrukti Bintoro dhewe. Seprana seprene awet dadi RT. Pak Mul pang ling marang Sastro mung siji·sijine wong tuwa Ian wong tuwamu, Jer bapakmu kuwi isih tiha adhi nakdulurku, putrane pepundnen sing didarbeki Bintoro. Bintoro. DeneBintoro ora pangling. "Va'si'ng tatag Ian 'sahar nampa mhokcllikku." "Kula, pakdhe. Kula Bintoro." , "Menapa kepareng mangke pakdhe "Hah? Kowe Bintoro? Kene, kene kasunyatan iki. Bin. Kowe dhewe rnlebu ngomah kene Le!" , saploke mbebara kok ya njur babar nedahaken sareanipun suwargi bapak? Kula kepengin sungkem, nyuwun , "Knk kados sepen, taksih sami sare pisan ora kirim khabar." pangapunten kanthi nyekar makamipun Karo isih minqseq-rnlnqseq napa pakdhe?Kados pundi khabaripun Mbak Sri? Sampun krama menapa wangsulane Bintnro nglenggana lupute? ' suwargi bapak?" Bab kuwi gampang, Le. Mengko "Eng ... eng enggih pakdhe, kula dereng?" sore takterke. Saiki kanareresik dhisik "Uwis. Bar lutus SMA kae njur rabi nyuwun pang pang ... pangapunten. entuk cah Blora. Terus mbakyumu Angsal kula rnboten.kintun-kmtun serat Ian ngaso-ngaso ben mari sayahmu!" "Inggih mangke, pakdhe. Lajeng ... diboyong mrana." amargi nalika semanten kula taksih , "Ingkang kakung ngasta mena·, ngglandhang. Dados rnenawi kula kaharipun Asih ... ?" ' "Asih putrane Bu Hadi? 0 Bin... pa?" kintun serat mindhak malah amewahi . awratipun pengg alihipun suwargi khabare yen tumrap kowe sing krungu "Mung tani, tambak." . mung bakal nglarani ati. Sawise bage-binage Pak Lelakone rada ngisinMulbanjur mundhut pirsa; lisini ..." "Njur kowe kuwi saiki neng ngendi? Nyainbutgawe Genti Bintoro sing sumela atur "Misakiti Ian apa? Geneya kok nqanti nglelingsemi, kados pundi tetaunan ora aweh khabar babar pisano Lan saiki gao ta pakdhe?" "Setaun sapunqkurrnu, gah, tambah nggantheng. ' N·,109 geneya.... ?" K aya ' Asih dirabi sawenehing nom-noman, merga dijowutahe mimis metralivur dhokke dening ibune. Manpitakonane Pak l\IIul marang Bintoro. ten ana d isubya- suby a, "Eariosipun puanjang .. _ ewuh qedhen. Kabeh sing sanget pakdhe." ,nyembadani pihak sing lananq. Pangiraku sing "Iya critakna, pakdhe takngrungokke!" . lanang kuwi anake wong sugih. Ngakune mono bocah Bintoro nuli njlentrehke lelakon sing dial ami meh lanange nyambut gawe patang taunneng Jakarta rnakelaran lemah, mobil. lsp. Nalika lagi sasasi rong kanthi njlimet. Kayane ora ana sing karempit. Anggone sasi, gedhene telung sasi dadi glandhangan, mehmati Asih diuja dhuwit, dimania kaliren. Anggone entuk gaNanging bareng mlebu wean dadi juru parkir wae setengah taunan, sing lanang katon belange. Asih, direwangi ndadak diantemi uwong. Anggone tau digaruk kerep dipilara. Sing lanang seneng mendem. Lan jebul pulisi dianggep glandhangan Jero rasa keduwunge Bintoro dene durung sempst mbales kabecikan dadi buron pulisi merga merga ora duwe KTP utawa Ian panggulawenthahe wong tuwane wis selak katimbalan marak tetela gaweane munqdadi kertu idhentitas. , sowan jng pangayunan Da/em Gusti. pengedar narkoba, ganja." Pak Mul gedheg'gedheg. Gurnun campur bombong marang bapak." "Lajeng ... ?" '. "Ngerti diuber-uber pulisi, Asihtan perjuwangane prunane. Pak Mul melu nggrantes.Nuli ''[ajeng bapak kula samenika leng- ' ngandharake apa gerahe Pak Sastro ibune diboyong, ngakune menyang , gah wonten pundi, pakdhe?" Ian ngantisedane. "Wis, kowe sinq Seinarang. Ning embuh nyatane. TanqPak Mul unjeil ambegan dawa. Dha~ sabar. Bapakmu wis kepenak papaile. ga teparo ora ana sing ngerti."': Sarene sawise cukup anggone dhane kava ketindhihan barang abot. Malah wis bar takslameti sewu dinane, ngaso. Bintoro diterake Pak Mul Aline melu keranta-ranta kelingan kanthi takgawekke candhi (kijing)." kahanane Pak Sastro sing wis suwarqi "Matur 'nuwun sanget, pakdhe. tanpa ketunggon anak. Lajeng telasipun pinten mangke kula 'Jll...

aiil'I!,II!I!"!f!¥,ut Djaka Lodang No. 37 .:. 12/ 2 ! 2011 Sabtu l.eqi. 8 Mulud 1844 BE 25

OOO<)«X>O«X>O>O<X><:>O<XXX><>O<X>QQ<:>O«)<:x><X>:x><X>:x><X>OO<;><X>

PAN GU P ABO GA

,~~~,:;:~::i~~",;;~",~"

-i~""=~&~'«Y~;-~~

-~~~~W~~~=

:x><X>:>6o<>OOOOO<>OOOO<><;>O<X><:>O<XXX><>O<XXX><X>OO<X>OO<XXXX>

Toyono, 35 Taun Dadi Tukane Pandhe lapine Telu Dhaltar talon Ang·2ota DPRD
arit Ian ladinqe saya sukses. T oyone enenge jangkepe Tovono. a. li landhep. s Sawise landhep, arit Ian lading banjur ngembangake usaha kerajinane. Tulunqaqunq. Ning populer disabut Tovono Gales, sebab banjur diwenehi garan. Dene pacule Dibivantu sedulur livane bisa luwih . penggawevane nuthuki wesi kanq diwenehi doran. Bakda iku. arit konsentrasi anggone ngladeni pesenan mentas diobong. awor arit. lading sing terus mbanyu mili. Bahan baku Wiwit· taun 1974 awor lading, Ian wujud wesi ora masalah, awit bisa pacul awor pacul kulakan ing Nggondang, Tovono wis gawe • pacul, arit Ianlading. Ning emane, salaras karo owah dijejer ngebaki owahaning jam an sing saya maju, emper, nuwuhake Kabisane tumurun saka bapake sing sesawangan mi- lading asil karyane T oyono baka pancen dadi tukang runggan. Yen wis sethithik dadi kesisih. Ladinge kalah pandhe. ngene iki siap didoI, karo lading· lading kang wetonan , Sakawit ora duo kari ngenteni bakul toke. Tovono ngrumangsani sengara bisa nandhingi, jer lading reriptaile we niat dadi tukang sing kulak .utawa wong sing pesen. . pancen mung winates kanggo iris-iris pandhe kava wong tuwane. Lulus SO Taun 198o·an. Ian ora kena kanggo pajarigan utawa taun 1973 Toyono tumrap T oyo no cindera mata. Kanggo jaman saiki. nerusake menyang mujudake "taun gawe lading cacah rong puluh durung SMP. Merga kahaemas", awit wektu karuan entek jroning wektu seminggu. Iku wae dadak ngalahi ider njajah desa nan ekonomine paniku pacul, aritlan cen mrihatiriake, milangkori, nekani wong tuku sakiwalading gawevane kanggo ngisi wektu lagi laris-larise .. tengene Pucanglaban, Kalidawir Ian Sedina apese payu Tanggunggunung sing mbokmanawa . ven ora nuthuki 20 kodhi utawa 50 pasedhivane entek, wesi va rnlebuLading gaweane, dening Tovono pacul, 150 arit Ian metu kampung Toyono na/ika nuthuki bakal/ading, 200 lading, dijupuk diregani Rp15 ewu . Rp 20 ewu.Arit, dalah desadesa (foto: Budiyono Dayak/Dl) bakul saka Blitar, Rp 60 ewu, Dene pacul Rp 150 ewu. ngeterakeutawa nawakaka pacul, T u lun 9 a,g u n g, "Pacul, arit Ian lading gaweyanku tak arit utawalading marang pelanqqana. Ian sakiwa ten gene. Iku durung sing garansi setaun," kandhane Tovono acul, marang DL. Gawevan mau dilakoni wiwit awan tukueceran. Rehne keraii sabaline sekolah nqanti wavahscra. Asile lumayan, kena kanpqo mbayar SPP.Punqkasane sawise bapake tilar donya, gelem ora gelem dheweke kudu luwih senqkut anggone makarya supaya adhi-adhine tetep bisa mangan Ian sekolah. . Sawise pangsa pasare cetha, T ovone cekat-ceket tumandang golek ubarampe. Kulak wesi tuwa sing isih kwalitas sing arep dig awe pacul, arit utawa lading. Rehne biyene wis kulina weruh bapake nyambtit gawe, malah asring ngrewangi, mula kanthi cepet bisa niru. Sepisanan wesine diobong nqanti abang, terus dithuthuki nglaras wewangunan kang ana kava pacul kang ana kolonge, arit sing mlungker, lading sing tip is, ngono sater use. 8akda Karyawane Toyono na/ika mtmdhe ioto: Budiyono Dayak/Dl) iku dibeji Ian dikikiri supava tipis Ian Ojaka Lodang No. 37 .:. 12/2/ Sabtu Legi. 8 Muludl844BE 2DII

Jl

. 28

&~ 'HJ~,
rjya kang ~e~thel karo basa Jawa !an mmangka ,Ketua MGMP Basa Jawa tinqkat SMP jng Kebumen iki asmane Eko Wahyudi, SPd nanging cukup diaturi Pak Eko ngono wae. Piyambake .salah sijine guru ing SMP Negri I Karanpsarnbunq. Kebumen. Nalika ditemoni Ojaka Lodang, Pak Eko mratelakake, "Ojaka Lodang menika tansah dipun antu-antu dening para siswa manapadene guru wonten Kebumen mriki, menapa malih majalah minggori menika saged kangge tambahan referensi basa Jawi. 'Uqi isinipun pepak sanget, sedaya migunani kagem para maos." Bapak kang peputra telu 11W sisihane Tri Astuti,SPd kang uga guru iki,kalebu priyayi kang tresna maranq seni Ian budaya Jawa. Kejaba guru pak Eko uga aktif mbiyantu iiulis ana Majalah Ojaka Lodang,piyambake klebu penulis produktif lan wis satrep yen pivambake pancen nresnani kabudayan adiluhung kang dadi warisansaka para leluhur iki,

S. Pd
Eko Wahyudi, SPd kang pidalem ing Ohusun Ampih Rt Ol/RW 04 Kecamatan Bulus Pesantren, Kebumen iki kepengin para siswa bisa nresnani basa Jawa jalaran liwat piwulang Jawa akeh kang bisa disinau kayata tata krama, unqqah-unqguh, budipekerti, kesenian, kabudayan, Ian maneka warna kawruh tinemu ing Ing pungkasane patemon karo Ojaka Lodang Pak Eko titip pesen rnligine karlggo generasi' mud'ha aja isi~ sinau ma- • rangkabudayane dhewe, ' contona kesenian tradhisional kanqana wilayah Kebumen, sinau basa Ian sastra Jawa iku ora kuna jalaranakeh pitutur luhur, kang kabeh mau gedhe paedahe. Lan sapa maneh kang bakal dadi pewaris kabudayan yen dudu kawula mudha, , mula saka saiki para siswa prayogane

"Tekane Tansah Ditunggu"

P

J

kono.

wis me cawe-cawe nglestarekake seni budava kang dadi warisane leluhur iki. Kanggo sap a wae kang kepengin sinau bab kang magepokan karo Basa Jawa bisa sesambungan ing no HP 081392459601,

[Tatiek Poerwa/DLi

"

J

Pesenan pacullan arit rada akeh yen "orde baru" malah padha ngedegake meneri arep mangsa rend-heng. Senajan partai politik, dhewedhewe. Ning krasa pait nanging T ovono . nedya ' ya ora kabeh, mangkono, tuladhane tetep setya makarya minangka tukang kang ditindakake Tovone.' Oheweke tetep berjuang ana partai "orde baru" pandhe. Kejaba wis dadi kemanteban atine, ya mung penggaweyan kuwi sing kasebut. Sabanjure Toyono nyalonake bisa ditindakake jroning umure kang dadi anggota OPR. Perjuangane Toyono wis ngancik 50 taun. warga Ohusun Ampak Branjangl Ampak Brondol, Oesa/Kecamatail 'Calon Anggota DPRD Pucanglaban, Kabupaten Tulungagung Nalika jaman ords baru ora ana iki bener-bener hisa dadi conto tumrap para aktivis partai politik utawa warga wong kang wani polah-polah. Ngritik pemerintah bisa diukurn, ~pa maneh masaraskat kang lagi ciblon ana partai politik. Merg a, anggone ciblon ana nqanti tumindak ngelok-ngelokake pemerintah genah yen wedi!. Nanging partai politik wis 28 teun. Wiwit taun 1982 nganti saiki. Partai tetep siji Ian barenq jaman reformasi ngritik pemerintah ora diukum. Apa merga ora gonta-ganti. Wis kaping telu daftar calon anggota OPRO, nadyan ora dadi kuwi baniur bebas ngedegake partai politik? Embuh! Sing genah ngarepake nanging ora kapok. Pemilu 2009 wingi mantan petinggi [Budiono Dayakl
Djaka Lodang No, 37 .:. 12/2/201!

..~

Sabtu legi. 8 Mulud 1844 BE '

27

'_

WARTA RINGKES
16 wong sing teka Ian munggah panggung Ing Grebeg Jogja 2010 rnacakake geguritan. Sawise 16 wong maju -mbaka siji maca geguritan wajib' kanthi irah-irahan "Tak Teruske Tipak-Tipakmu, Bapa" anggitane AY Suharyono Ian kasambung kanthi maca geguritan pilihan bebas, pilihane para pasarta dhewe, dewan pambiji (yuri) kang dislirani dening AY Suharyono, Ahmad Jalidu Ian Eko B Prasetva nganakake parepatan kanggo nemtokake pemanange.Udakara setengah jam' parepatan rampung Ian wengi iku uga diSalah sawijining pasarta kang melu lamba maca geguritan_ umumake pemenang utawa •

-~~,

. Lomba Maca
'.

Geguritan'~~~~'mung

Buku

juarane. Dene hadiah awujud throphy Ian partisara bakal di.paringake ing adicara panutupan Grebeg Buku dina Rabu (5/1) ing' papan lomba tabuh pitu bengi. Wengi iku uga panitia ngumumake asiling lomba maca geguritan. Minangka juara I kasil ngumpulake biji 1025 yaiku Mas Buddhie Susilo, Juara lorone Yohanes Siyamta kanthi biji 995. Sintya Dew; Asmarani gunggung bijine 975 antuk bebungah juara lit. Mugamuga, kanthi anane lornba kay a ngene iki, basa sastra Ian kabudavan Jawa bakal ' ngrernbaka Ian lestari. [YS]

angga, 30 Desernaar 2010 nganti tekan tanggal 5 Januari 2011 mapan ing kawasan Gedung Mandala Bakti Wanitatama JI. Laksda Adisucipto 88 Yogyakarta diadani pameran buku kanthi irah-irahan Grebeg Buku Jogja 2010, Acarane ora mung pameran buku, nanging pepak banget. Ing antarane ana pasar kulinar, dhiskusi buku Ian maneka , warna lomba. Salah sawijning acara

T

(foto: YSIDl)

kang ngangkat kabudayan lokal, yaiku panitia nganakake Lomba Maca Geguritan kang sipate umum. lire, pasartane ora winates ing umur, bocah umur-umuran SMP, nom-noman Ian diwasa didadekake siji. Tanpa kaperang tataran bocah Ian dhiwasa. Lomba iki diadani ing dina Selasa (4/1) tabuh setengah pitu benqi. mapan ing Gedung lltari, Gunggunging pasarta sing munqdiwatesi rong puluhan wong iki,

Kanthi lamba maca geguritan diajab kabudayan Jawa bisa lestari.
(foto: YSIDl)

l

Oesa Jatiayu Ngantu-Antu Bantuan Sumur Bor

.

I
s
§

28

N

ganti tekan taun 2011 iki desa Jatiayu, Karang-

bisa njalari raharjaning warpemerintah ing 4 wilayah padukunan, ing antarane Pa- ga masarakat Desa Jatiayu, dukuhan Ngringin, Sawahan, mligine warga ing wilayah 4 Tegalsari Ian Candi 7. Kara- padukuhan kasshut." Mangkono ngendikane na wus makaping-kaping anggone nqaiokake ban- Kades(Kepala desa) Jatiayu tuan rnenyang Pemkab (Pe· . Ibnu Rahardjo, SPd marang DL nalika Kemls mentas iki merintah kabupatenj liwat disowani OL ing kantore. dinasl kantor singkawogan , Ian nganti saiki durung dika- Manut Paklbnu sing dadi aturan padinane, manawa mojo, Gunungkidul isih te- bulake. "Manawa bantuan iku ing 4, wilayah padukuhan tep nqantu-antu tumekane bantuan sumur bor saka bisa kasembadan diangkah .iku bisa bener-bener dibantu

Diaka lodang No, 37 .:.' 12 I 2 I 2011 Sabtu legi. 8 Mulud 1944 BE

\

sumurber. warqa masarakat hakal tansaya gumyak Ian grengeng anqgrme padha gegarapan olah tetanen, ngelingi yening mangsa katiga dawa padha sesambat yen bakal nindakaks olah tetanen; kayata' nandur pari, palawija,setrenan, perikanan, peternakan .lan sapanunqqalane. . , "Mula yen Pemkab bisa

ngabulake panyuwunan bantuan sumur bor ing dasa Jatiayu diangkah.bisa kanggo nanggulangi pisambate warga masarakat." Paklbnu nandhesake. ' Ing bab liya diandharake uga dening Pak Kades Jatiayu sing qapvak Ian wicaksana yen .tumandanq karva iku tekan awal taun 20 l lsaka gunggung 2.275

KK (Kepala Kluwarga) sing mapan ing13 padukuhan sa- Desa Jatiayu sing du-. rung bisa kaaliran listrik mung kari 21 KK, vaiku warga ing tlatah Padukuhan Bangkan tan Teg alsana. Pancen wilayah ing kaloro padukuhankasebut adoh saka dalangedhe karana ndadak kudu ngJiwati hutan duweke negara sing Ian ariggota koperasi. Ing tlatah kelurahan Trirenggo Bantul, wus ana maneka paquveban, pemberdayaan ekonomi kangg'one warga, kayata paguyuban patani jamur tiram, peternak kelinei Ian paguyuban petani organik. Koparasi sing lagi wae madeg iki, saiki wus kasil mbukak warungniakan utawa kuliner serba organik Manunggal Rasa ana, ing dhusun Pasutan, Trirellggo Bantul Yogyakarta. Lan uga wus gawe maneka cemilan sing ditandangi dening para ibu-ibu anggota koperasi sawise anthuk pelatihan wola-wali babaqanmasak maneka panganan kasebut. "Koperasi siap nampa pesenan maneka panganan organik kasebut sing dumadi saka'jamur tiram, daging

jernbar. Ewasemono manawa pemerint-ah kersa mbiyantu saperlu paring aliran listrik ing kaloro padukuhan iku, pihak Perndas Jatiayu nqaturake agunge panuwun, [alaran bakal bisa nqlancarake Ian ningkatake asil kerajinan rumah tangga tumrape warga. [Wid Hd/DL] kelinci Ian aneka produk pertanian orqanik. Bahan dijupuk saka anggota dhe: we, saenggo sapa wae sing mampir ana ing' warung kuliner Manunggal Rasa, bisa uga mriksani anggone tetaten babagan [arnur tiram, tarnak kslinci Ian uga' tanduran organik kanthi langsung ~g lapangan. Sanajan koperasi isih prasaja, nang ing . srana warga kailggo' ningkate skonomi keluwarqa. mula mengkone uga arep mbukak warung kuliner Manunggal Rasa kanthi cara lesehan uga kanggo pengembangan pasar." rnanqkonn pratelane Haji Sugiyo (62 thl minanqka pendiri, penasehat Ian bendahara Koperasi Manunggal. Rasa kanthi semranak.

Koperasi Manunggal Rasa Banlul
M~ukakWarQng Kuliner SerbaDrganik ing BaOlul
abagan panganan darman (40 th) marang Dl ana ing jaman saiki, minangka ketua Koperasi amarga sanssva Manunggal Rasa sing dumakmur, ,oracukup rriung wani anggota cacah 25 mburu wareg lan dhuweni sing dumadi saka maneka gizi, , nanging uga wiwit dhusun ing tlatah kelurahan nengenake babagan pangan Trirenggo Ian Bantul iki. sing sehat, alami Ian ora Dipratelakake maneh, ngemu racun utawaresidu, yen koperasi iku minangka yakuwi kanthi nen;genake srana pemberdayaan warga panganan utawa dhaharan kareban ekonomi keluwalga sing serha alarni utawa ' bisa ngrembaka lan tundheorganik. Kanthi tujuwan sing ne nduweni manfaat kanqkava mangkonoiku, ana ing go warga, mligine para dhusun Pasutan T rirenggo anggotane sing dumadi saka Bantul, madeg Koperasi keluwarga ekonomi pasManunggal Rasa. pasan langaweylmemung "Koperasi ini ngo.lah rnadadi buruh Ian srabutan neka bahan pangan saka iki. Bab iki bisa ked aden, angg,otalan sabanjure di- amarqa kabeh produk Ian pasarake kanthi nqsdeqake aneka panganan koperasi warung kulinerserba orga- iku bahan bakune diiupuk nik," pratelane Simon Su- saka warga kiwa-tenwen

B

i

[Bapake Gandhangl

Siswa SiswiSMKI Melu '. Dramatari Tradhisi Jogyakarta 2010
'elar Ilramatari Tradhisi .Jnqvakarta 20 10wis kaadani ing Dalem Kanernan-Kadipaten Kidul 44 Jogyakarta saka taoggal 27-29 Nopember 2010.Dina,' Senen bengi 29 Nopember 2010 page: laran wujud dramata ri Wayang . Wong lakone: Baghavad Gita, sutradara:

G

RM_Kristadi. Penulis nas kah; RM.Sugitama SSn, Pelal<sana Produksi: Endang Setvaninpsih, Astaffur Ayu Wulansari. Penata Tari: EI Ri.za Ani Manyong,Yuni Ratna Sari, Christina Ayu Wulansari,Sn, Purwanti, Ristika, Heny Prita. Penata
Siswi SMKf Jogjakarta sing me/If njoger!. (Foto: SAB/Dlj Ojaka Lodilng No, 37 .:. 12/2 ! 2011

Sabtu Legi, 8 Mulud1844 BE

29

AM 774.tiji.,t\i$UI:lij,nU:mr4-!J
Yogyakarta • 55163

Swara Kenanga Jogja
JI. Panti Wredl)a'5 Giwar'ga<> Um!:>ulharja Phone: (0274) 410 244,383531'

Radio

. Sabt~:.jam;:1:~;;QOi:WIB,

BANYOLAtfOIlAT MUIVIET

.

c5ugeng 'ilVlidhangetaken

NUANSA BUDAYA SEPANJANG HARI

ADIO SD ARA· PASA

- l?ereaan J)asar ··l3er'ita

- Sandh.,ara I:ladl{)
Lt. Atas Pasar Wates Kulonprogo Telp.0274-775123

RADIO SUMASLI CENGIUR GIBING
. JI. Margantara - Tanjung'
, Telp.(0281) 638322 I~ERTO

3D

Djaka Lodang No. 37 .:. 12/2/ Sabtu Legi, 8 Mulud 1844 BE

.2011

.

k,mmmiftailli'i~u}9'9'999.·.·· • ••• ••• •kl1 mill 1 iltls!8 i'Uil9~999 i

.KUIA?

ro
Acara:
• Kethoprak • Wayang KuUt - Uyon~uyon Manasuka - Sandiwara Basa Jawa. - Lan Liya-liyane

SekaU Dl Udara Tetap OJ Udara

RRI Yogyakarta
0274-372950

FJoekwensi ilM 1107 KHz Progra:mB Pendidikan dafBlltLl1&
'Alamat;
Jln. Amat Jazuli No.4 Yogyakarta Telepon (0274) 540333. Fax. (0274) 512784

Grha Musika'Lant

Komph:lks PPPPTKSenl dan Budaya .__.., . .".'C_' .. "" Slemanj,Yogyakarta ::£i".,~·"".w' Jl, Kaliurang km.12,5 J<lldon,' Sukoharjo;Ngaglik, Sleman
icj.~

Yogyakarta

~ Indonesia

Telp! 0274.897542

Ojaka Lodang No. 37-:· 12/2/2011
Sabtu leqi. 8 Mulud 1844 BE

31

tar Ilan unll u afan lallad YayasanRasa Ismoyo
ing taun 2010 saya anane musibah gunung Merapi, Iindhu -lan jinis musibah liyane. Kanthi larungan digrengsengake maneh klebu sing agung, ruwatan jagad kaajab Gusti bisa ana pawivatanparing pang apura dumateng kabeh pawiyatan. Mula kawula ingsaindenging Ngavogyakarta wiwit saiki perlu Ian njaban Ngayogyakana. lakune budaya Ngapa dianakake laku budaya tansah dikemonah larunqan agung, ruwatan jagad ing kanthi becik, samodra kidul ora liVa tansah ngelingi ~alaran buda- marang sejarahe Kanjeng Panembahan ya kava dingen- Senopati Hing Ngalaga Sayidin dikakake swargi Si- Panatagama ing Mataram. Lan kala nuhun Paku Buwono semana nglenggahi ing alas Mentaok X piyambak sing sadurunge kedhaton Mataram dadi. nate nglenggahi Mula sing dadi gegavuhami amrih Larungan Agung, Nata ing keraton Surakarta menawa nyawijine kawula ing kedhaton Ruwatan ]agad denlng budaya iku pindhane paguyuban Yayasan. Rasa IsrnoyoIogyakarta wis pus aka yen ora karumat bakal kana katindakake nalika4 malating. Dene yen Desernber 2010 ing pesisir direksa dipiara bakal Keong Emas (pemancingan) mikolehi Ian bisa Parangkusurno Bantul DIY. kanggo tuntunan urip ing agesang arungan Agung Ruwat· bebravan sami. Jagad klebu laku budava laku budaya tilarane para leluhur. tan tradhisi larungan Jangkep kava apa sing dingendikakake agung, ruwat ja· Gubernur DIY Hamengku Buwono X gad ing pinggire menawa Ngayogyakarta minangka samodra kidul dipaSamodra kidul kanggo pepen larungan agung. (Foto: SABIDO punjere, unggule budaya mula ing taun - ndhegani dening

L

Rama Mohammad Toha Bazir. Miturut pemanggihe Barna Toha menawa larungan agung Ian ruwatan jagad mujudake puji syukur marang Gusti Sing Murbehing Dumadi sing wis paring berkah Ian barokah marang kabeh jalma. Merga kawula ing Ngajogyakarta nampa pacoban saka Gusti

Raja manjing raja, raja manjing ilang. liang lIahi anan'l ingiun enene sire, sira kava ingsun Ian ingsun kava sire. Tembung iki kava sing
dingendikakake Kanjeng Panernbahan Senepati pepundhen Mataramsing titiwanci iki surnare ingAstana Dalem Mataram Kotagede. Panembahan Senopati banjur nurunake Sinuhun Prabu Sultan Agung Han'yakrakusumo sumare ing Astana imogiri Bantu!. Kerabat Mataram banjurdipepaki anane

M ataram karo ksdhaton kidul iva Ratune Kanjeng Hatu Kidul.

32

Djaka lodang No_ 37 .:. 12/2/2011 Sabtu legi. 8 Mulud 1944 BE

lora kalimat Syahadat. Loro kalimat syahadat mau menehi paweling marang manungsa menawa manungsa urip ing alam padhang ing sandhuwure bumi kudu tansah manyembah marangBusti 5i,ng siji yaiku Gusti Allah. Lan iki klebu Mata

Rantai Manusia

=

Mataram

sing -ora bisa dilalekake minanqka sejarah. Semono uga anane larungan agung, ruwatan jagad kanthi misungsungake wujud labuhan wedhus keodhit ing samodra kidul, Wedhus kendhit dilambangake marang manungsa sing kendhitan sing senenge ngumbar hawa napsu supaya diapuraake dening Kanjeng Ibu Ratu Kidul mula saka kuwi silihe wedhus kendhit. Wedhus kendnit yaiku wedhus Jawa sing ulese ireng Ian ing wetenge

tekan gegeret dikujJengi wulu putih. We:dhus kendhit iki paedahe gedhe banget saben ana slametan 1000 dinane wong~mati uga asring kanggo sajen Ian dibeleh. Kanthi pangajab supaya sukmaning sing tilar donya ing

kanane bisa duwe tunggangan anggone sowan Gusti. Kajaba wedhus kendhit sing dilarung in'g samodra kidul uga anane saienturnpenq pralambange manungsa agung sing pucuke ana ilmu tali rasa. Dene woh-wohan sing awujud , pareden lambang wohing pikiran manungsa semono uga sayuran lambange rasa budi luhure manungsa. T umpeng sing wujud sega gurih Ian tumpeng woh-wohan mau banjur padha dirayahake rnarang wong·wong sing padha melu labuhan. Larungan agung Ian ruwatan jaqad ing pinggire samodra wis lumaku kanthi becik kebak karahayon adoh saka sawernaning kahanan sing ora becik.

[No/Oll

Kantor Pengelolaan Pasar Gunungkidul Bakal Mbangun Studhio Radhio Swara Komunitas Pasar Argosari ,
iangkah kanggo nyengkuyung Pak Joko sing dadi aturan padinane suksese program pasar sehat iku uga njelasake manawa pancen akeh ~ mligine ing tlatah Kab. Gunungkidul,jroning taun 20 11 Pemkab Guntingkidul bakal Salah sawijining mbangun studhioradhio peseas kang swara kornunitas palombamaca gegtiritan. sar 'Argosari, kanthi , (foto: Y$/OL) lokasi ing komplek pasar Argosari Woo nosari.lng samengkone studhio radhio swara komunitas pasar Argosari kasebut bisa dadi sarana Ian nduweni kegiyatan pokok minangka medhia komunikasi Ian informasi sarta bisa dadi medhia kampanye pambiawara , ngenani pasar sehat. Bab kasebut dingendikakake deninq Kepala Kantor sawetara bab Ian kegiyatan singkudu Pengelolaan Pasar Kab.Gunungkidul , ditindakake kanggo tumuju marang .Suiokc S.Sos, MSi marang DL ing suksese pasar sehat. ruwang kerjane, Selasa mentas iki. Ing antarane babagan pisik Ian

D

tingkah laku para bakul (pedagang) Ian jinis barang dagangan kudu katata rapi jumbuh karo jinis barang sing ana saenqua para konsumen bisa gampang anggone milah Ian milih barang sing bakal dituku. Banjur tumrape para bakul uga kudu nduweni niat Ian karep becik kanqqo nyengkuyung amrih kagayuhe pasar sehat. Yakuwi kudu bisa sadhar Ian enthengan yen ngguwang sampah ya kudu ing bak-bak sampah sing wus dicawisake dening pemerintah. Saliyane iku kudu ana tembayatan becik ing antarane Kantor pengelolaan pasar karo Dinkes (Dina~ Kesehatan), saengga kekarone SKPD kasebut bisa rrianehi sesuluh, bimbingan Ian latihan-latihan marang para bakul utamane ngenani bab pangemonahing pasar, becik iku sing dumunung ing kemantren, pasar-pasar negri/ desa ing saben kecamatan sarta ing papanpapan !iya sing ana sesambungane karo kegiyatan, adol- tinuku. (Wid Hd/DLI

"

Oiakalodang No.37·:· 12/2/2011

Sabtu legi. 8 Mulud BE ~944

33

oooooooo««««~~~»»»»oooooooo~SASTRAlANBUDAVA~««««~»»oooooooooooooooooooo««~

~."''!:§{;:~::~'m~

Wayang Gedhog Urip Ngrembaka ing Jaman Sunan PB X
agunan wayang Gedhog nembe muncul udakara ing abad XV. Miturut Serat Centhini, wayang Gedhog karipta dening Sunan Ratu Tunggal (Sunan Giri) iog jaman Krajan Demak, kanthi candrasengkala "Gambar Naga /ng Dipatya" (taun Saka 1485). Wayang Gedhog sumbering anggitan saka wayang Purwa, nanging tanpa paraga wayang raseksa Ian wanara. Critane njupuk saka Serat Panji. kanthi paraga wigati yaiku Raden Panji Asmarabangun (Inu Kertapati) Ian garwane kang asma Dewi Sekartaji (Galuh Candrakirana). Raden Panji dimungsuh Prabu Kiana Sewandana, ratu Sabrang kanthi prajurit Bugis, kang nandang tresna marang Candrakirana. . Paraga wayang gedhog, Raden Panji Ian punakawan. {rep} , Paraga sing sapisanan kaanggit ing wayang Gedhog yakuwi tokoh pirang dina, diadani pagelaran wayang sentana dalem sarta para pangeran jejibahan Bathara Guru. Babiku minangka kanggo panglipur tumraping para karig kasdu ngayahi panenger mulabukane wayang Gedhog, abdidalem kang nernha padha tlJgtlran minangka dhalang. Kayata Pangeran kang sinengkalan "Gegamaning Naga (giliran njaga kedhatonl. Ing pendhak Danuninqrat.: Cakraningrat, Rajapura, Kinaryen Bothers" (1485 SakaI1563 Kamis Wage,uga digelar wayang Purwa, Kusumadiningrat, Pakuningrat,lan M). Tembung gedhog njupuk saka Madya, Gedhog, Ian Klithik, minangka Prabuwinata. Dene para abdidalem tembung kedhok (topeng), kang ngemu pengetan jumenengan ngarsa dalem. dhalang kratnn, ing antarane yaiku teges critane wayang Gedhog iku Wayang Gedhog uga digelar minangka Ki Wignyacarita, Ki lebdacarita, Ki njupuk saka 'kedhnke' rerangkening upacara Redisuta, Ki Hawicarita, Ki Karyacarita, Ki Puspacarita, para raja iog Jenggala temu penganten ing Ki Madyacarita, nganti Pejajaran. Ya- , kraton. vaiku ing Ian Nyi Kenvacarita. Sawise Sunan iku ngenani crita ing upscers ma/em mi- PB X lengser keprabon, babagan Serat Panji, kayata dadareni Ian selepen- kegiatan kesenian uga katon surem. lakon Pso] Gandrtlng, an penqenten. Ing Senadyan mangkono, pehak kraton katon tetep isih duwe kawigaten Pani; Remeng, Pani; pendhak pengetan Jayengti/am, Pani;Jstinga/an da/em Sunan marang sent pedhatangan, yaiku kanthi yekusums, Jeti Pitu- ' PB X, dina Kamis Legi, madege Pasinaon Dhalang Surakarta tur, Bancak Mbafang uga diadani pagelaran (Padhasuka)· ing taun 1923 kang Jentut, Ian liva-livane. wayang Purwa, Ma- digegulang dening para dhalang kayat a Wayang Gedhog dva, Gedhog, Ian Ki Dutawilaga, Ki Atmacendana, Ian bisa urip ngrembaka Klithik, mapan ing Ki Dipawiyata. Dene pasinaon kang diwulangake yaiku pakeliran Wayang ing jaman Sunan PaSasana Parasedya. Purwa Ian wayang Gedhog. ku Buwana X Itaun Pakeliran wayang 1893·1939) ngasta Gedhog kadhang uga paprentahan ing Suo Paragaw;yang f/~Og, ~an!{ diadani ing pendhak Garapan Pakeliran Wayang rakarta. Jaman kuwi, mom er apa. ,rep, dina Rabu, minanqka Gedhog Kegolong Angel Garapan pakeliran wayang Gedhog paling ora sasasi sapisan diadani ngayahi jejibahan mirunggan yen ngarsa kegolong luwih angel, katimbang pagelaran wayang Gedhog. Kayata dalem kagungan kersa mriksani. nalika Kangjeng Sunan PB X pinuju Natkala paprentahane Sunan :' jengkar saka kutharaia nganti pirang- PB K kasebut, ora sathithik para

34

DJ'akolndanu No. 37 ·:·12/2 I 2011 Sabtu !.sgi. 8 Mulud 1944 BE

"

Eko- N w-yo-vwNalika Kali-kali Nagih Janji
rtimangsamu papan ini (ingga/ane mbahmu banjur sakkarepmu omah-omahmu ngejejer Ian kanthi degsiya mbok bumpet iline kali-kali kuwi apa kowe ora rumangsa, manawa kali-kali kuwi anane /UVliihdhisik katimbang omah-omahmu malah kepara luwih dhisik karo anane kutha iki mulaaja mbok sa/ahake manawa saiki banjur kali-kali kuwi nerjang omah-omahmu kanthi bandhan,ge amarga pancen omah-omahmu kuwi \. sing sejatine ngrebut dalan iline kali-kali kuwi ora ana sa/ahe saikikowe njaluka ngapura piranri-pirang taunngrebut dalan kali· \ ranpa kowe tau nja/uk ilah Ian idine ka/i-kali kuwi mumpung tumpukan lahar-lahar fng ganung kae darung ambro/ kepanca/ dening hanyu udan . Ian bantere bandang bakal mancal omeh-omehma aja nganti kali-kali kuwi nagih janji njaluk papan kanggo liwat tumuju ambane segara kidu/

Ing Ngendi Playuning Karep
dungkap parak esuk, dakgadhang angin manunggal searutinq balung sunqsum ngande/ake ati klawan sstumpuk kerep ninfingi dina kentb! sagunung impen-impen endah nanging, satemene ana ngendi plaYl!ning pepenginan apa ana tengahing samodra kang jembar ngilak-ilak apa nd/esep ing mekare kembang-kembang apa sinampir ing dhadhamu, wong manis nganti sawutuhing dioe Ian buntasing faun sewu laku tetep durung kuwewe mbeburu karep saiba urip amung dadi dedo/anane pepenginan temah tangis Ian guyu winatesing dedongengan
Karangdowo, Klaten, 2010

uou.s
N~leluri Budaya Jawa
Rlnumpaka garit prasaja Sedyamba ngleluri budaya Jawa Tilarane pra pujangga Kang wajib kita jaga Aja nganti kadhesek budaya manea Budaya Jawa kasuwur sak Nuswantara Rumesepna sajroning wardaya Amrih tentrem gesangira Mula ayo kadang, den pepetti murih ngrembaka
.
'

Kasongan, November 2010

Pesen Kanggo Thole
Thole, sliramu baka/ menangi jaman kong mesthi woe beda karo mangsa iki muga nalika sliramu ngancikdhiwasa impen bangsa kang kerta raharja wus kanyatan Temena anggonmu ngudi i/mu, Le . jembarna donyamu kanthi ngakehi wewscen sentosa fng pribadi sfJingga tan gam pang k[Jgu/ung ombyaking panguripan Oadia peksi wulung kang trengglnas nyamber mungsuh .

'. ,

Budaya Jawa aja nqenti dilirwakake Luwih-Iuwih para mudha kudu dielingake Kena nggegilut budaya manca, nanging aja lali kero budayane dhewe A wit bakal keduwung tembe burine Jaman saiki coba pirsanana Para mudhaora tepung marang budaya Jawa Kang kebsk pitutur lahar sanyata Samya kagiwang budaya manea Mula ayo para wredha Gumregut sareng makarya Para mudha den gegulang budaya Jawa Oimen ngerti suba sita Ian tata krama luhar budi pakartinya Amrih ing tembe dadia kusumaning bangsa

~~~,?:~J££S:,_w
adi mahasiswaikugegayuhan kang mokal kelakone kanggoku. Wragat sing bakal ditokake wong tuwaku rnssthi ora nyukupi. Aku wis ngrumangsani, minangkaanake wong tani utun mesthine ora susah duwe gegayuhan sing anshanah Ian dhuwur. Mundhak akeh sing ngomong cebol'nggayuh lintang. Nanging jer .manunqsa gelem "us aha" Ian Gusti marengake, bab kang mokal hisa wae owah dadi kasunvatan. Klebu pepenginanku kuliyah saiki wis keturutan. Mula saka iku aku ora bakal nglirwakake samubarang k ang dadi dhawuhe wongtuwaku supaya nqati-ati nggonku nglakoni dadi mahasiswa iki. Angel nggonku njarwakake tembung npati-ati sing dikersake wongtuwaku iku. Sebab wong· tuwaku genah ora ngerti peqaweyane wong kuliyahan. Sangertiku amarga durung tau "nqicipl" pojoking sekoiahan, Nuwun sewu, bias ora tau sekelah, T erus apa karepe? Sing ana pikir a nku samubarang tumindakku menqko kudu dakatiati temenan. Bab iki uga ngiras pantes kanggo mujudake rasa syukurku Ian panuwunku marang wong tuwa sawise dakyakinake manawa aku bisa nglakoni dadi inahasiswa mau. Masalah wragat mbuh mengko dipikir sinambi mlaku. Sing penting wong tuwa wis maringi pangestu. Ringkese aku saiki wis mlebu kuliyah. Semangatku makantar-kantar. Saben-saben kuliyah dakgatekake temenan ngendikane para dhosen. T uqastugas kuliyah enggal dakrampungake. Dhiskusi Ian tanya jawab, presentasi rnakalah dadi pakaryanku saben dina. Jenengku wiwit narik kawigatene para dhosen Ian kanca-kanca mahasiswa amarga padha kepranan marang arqumen-arqurnen ilmiahku sarta tata rakitinqbasaku nalika aku nyaruwe, takon, utawa mangsuli pitakonan saka dhosen. Cep... cep ...cep ... upama entuk pamer ngono aku klebu pinter:

D

CRITA CEKAK

Bab ngomonf~~tfk~ina ·nalika aku aktif ing kegiatan karanq taruna ing desaku. Ya sakakeprigelanku ngomong iku singndadekakeakucedhak marang mahasiswi adhik angkatan. Jenenge Yuli, bncah ayu merak ati, Yuli uga klebu mahasiswi cerdhas. Aku kenai Ian dadi caket sesambungan ana ing Senat Mahasiswa Fakul.tas (SMF) yen saiki arane BEM (Badan Eksekutif Mahasiswal. Ana ing rapat-rapat sanat

pengurus Senat Mahasiswa iku Yuli njaluk kenalan karo aku. Padha-padha karepe munqquhmenqkone yen dadi pengurus kan wis kenai, upama arep kegiatan bareng dadi ora canggung. "Dhik, sapa jenengmu?" takone sinarnbi ngulungake tangane ngajak salarnan. Aku mesem. "Bocah iki durung ngerti apa ya yen aku iki seniore?" batinku. "Diajak kenaJan kok maJah nqalamun to Dhik!" sambunge "Oh ... , iya, jenengku Yudhi," tang an aluse eng· gal ditarik tandha pengin ueuL Wong lagi nyenggol sithik wae kok ya ora sranta nprasakake- ati ketemu ati, mbok ya dikencengake tangane padha nekerne ora ketang sedhela. Sanaian gela aku duwe pambiji apik yen eara ngono ~Ka WAH'((J~i iku carane wong sing tumandang gawene ethes.

dening:

apa-apa thasthes. Dheweke

katon idhe-idhene jitu Ian ces pleng. Kabeh pengurus angkat topi angger Yuli wis duwe usul utawa nyanggah idhene livan, Bacute kabeh mung enggal-enggalsarujuk. Ora gumun yen dheweke nvekelposlsi sekretaris. Jabatansing psntinj mungguhing org anisasi aparnaneh Yuli dhek semana lagi semester papal. Sing dak ngerteni jabatanikidicekel rnahasiswa semester enem rnendhuwur genah sing wis pengalaman akeh. Mbokmenawa Yuli nemu dina apese. Dheweke kaya kena skak mat karo aku. Iki isih dadi rahasia pribadi antarane aku karo Yuli, Nganti kapan wae bakaldaksjrnpen. Rahasia iki .laqi kabukak marang para mass sawise taktulis .crita iki Ian kamot ing majalah PS katresnane wong Jawa sanuswantara. Nalika seleksi dadi

ora mbacutake taka n amarga wis diundang dening panitia arep tes wawancara. let dina nalika padha·padha ndeleng penqumuman sapa wae sing lulus tes Ian dadi pengurus Senat Mahasiswa sing anyar, Yulikecipuhan weruh aku ngadeg ana mburine. lku dudu .merga kaget utawa Yuli ora ngerti tekaku, Ana ing pengumuman iku nyata jenengku Ian jenenge Yuli lui us. Ing .knlam mburine daftar feneng disebutake Jurusan Ian semesters. We(uhyen aku luwihsenior tinimbang dheweke lagi rumangsa salah wingi ngajak kenalan aku kanthi ngundang "Ohik". Sepisan meneh aku mung rnesem. Esemku dakmanis-maniske, Yuli krasa tambah isin katitik pipine semburat abang Ian enggal·enggal sumingkir saka aku. Dina-dina candhake daklakoni . hivasa wae. Jroning dadi pengurus,

4[)

Ojaka Lodang No. 37 .:. 12 i 2/2011 Ssbtu LegL 8 Mulud1944BE

i.

(legi panas kenthel)?" swarane bojoku, wae. Muga·mugaing tembe mburi bisa salawase nganakake keqivatan ya Dhik Yuli sing saiki dad; Jeng Yuli, nemu bejane kava bapak Ian ibune. kampus, nqanti rampung wisudaku, "Nanging aku minangka ibune sokmecah swasana. Lintang sing abyor pengalaman ikinra bakal daklalekaka, sok kuwatir angger preinan ora tau T ernbunq "Dhik" sing kawetu saka Yuli sore tambah katon padhang. Swasana minangka kartu AS kanggoku. Saban- nqene iki senenganku dakgunakake . mulih Iho Mas." "Nvatane genah kegiyatane akeh kanggo lungguhan ing teras lante loro. saben aku ngundang Ohik Yuli, dheweke Ngenam pikiran utawa jagongan karo kok, kuwatir sing kepriye karepmu mesem sedhiluk Ian menjeeeeeeebb suwi. Atinekrasakagodha. Yuli ora sisihanku sinambi nyruput teh ginasthel Jeng?'~ "Mbokmenawa kegiyatane iku jenjem nanging uga seneng takqndha. Ian nvawang endahing wengi. "0 iva Jeng, matur nuwun." Aku mung dadi pawadan, ana kampus kana Kekancanku sansava akrab. Malab carane wong nunggal saorqanisasi iku wis suwe ora ngundang Dhik marang si thole malah mung pacaran." sisihanku. Kanggoku sing rada tuwa iki akrab banget. "lha wong wis gedhe mesthine wis luwih cocok tembung Jeng, katon anteb bisa mbedakake sing ala Ian becik sing Ing jero atiku Ian rnbok menawa bener Ian luput." ing atine para rnahasiswa livane Ian nges kanggo sambungkatresnan. "Iva Mas, nanging .... " padha. Yuli iku mahasiswi sing angel Cara saiki luwih mesra. dicedhaki, angel dirayu, angel rneneh "Nanging apa meneh Ohik?" , "Ngalamunke apa to Mas, sajake yen nganti "diternbak" kanggo Sapendurat bojoku kaget genevaaku serius?" nyatakake katresnan marang dheweke. "Ora, iki mau sore anakmu lanang ngundang dhik meneh. Kecipuhane Kasunyatan akeh sing nyedhak entekSMS pamit yen liburan semester iki ora nuwuhake esemkanq teges, ngelingake entekane ditolak. Bareng aku namakake mulih, jare lagi akeh kegiyatan. End;sing dina-dina nalika Jeng Yuli kecipuhan pusaka parnunqkas wujud tembung dadi panitia OSPEK Mahasiswa Baru, mergangundang aku dhik nalika ngajak "dhik" nyatane ora suwala. Semester Pendek, TC (Training Center} kenalan biyen. Esem iki ditarusake "Ohik, kepriye. yen aku sing teka arep tandhing Volley antarmahaiswa jwitan gemese ing pundhakku, mudhun Ian tumangkar ing njero atimu?" Yuli se Jawa, malah diajak ngrewangi ing lempeng tengen nemu daging k~ng ora aweh wangsulan. Meneng' kanthi penelitian dhosene haranp, kegiyatan katumpuk kolesterol. Olehe njiwit praupan seneng. Mesam-mesem sinambi saabreg iku apa ya' conggah dilakoni tambah dirosani, sali.yane lara Ian nglirik nggonku nunggu wangsulane. kabeh ta JenQf" jalaran ana SMS saka pringsan rada daktahan- tahan wong Swasana dadi tegaog sauntara. Bola- ana~ku ~ing 1~\Qi. kulixah ing ,Yogy~.aku nyatane lara-lara enak jalaran campur bali teh sing dicawisake Yuli dakombe dadi kehnga~ dina-dina kuhyah biven keri. Swasana sing serius dadi lumer, kavadene wong kenge.laken, mangka . karo sisihanku iki. bareng dak wales njiwit ganti aku babar pisan ora ngilangi nggonku grogi digablogi. "Lha tiru sapa to Mas?" Ian tegang. Yulinivate mbales gawe "Uwis ... uwis ...uwis kapok wis!" "lha tiru sapa?" apesku. Ketara dheweke tambah "Mbok va ben to Mas, iku rak malah tangan aluse sing nggablogi aku bolak mesam-mesern. Sajak lagi gawe do- namtiahi pinter Ian dewasa. Angger balik dakcekel kenceng. Bareng wis lanan atiku. Nivate supaya siji mungsuh bocah rnahasiswa iku akeh kegiyatan mendho banjur dakelus-elus. Wedang siji' kavene. sing migunanilan bisa nglakoni kanthi teh kari rong sruputan sengaja dakngeh, Ya wis daktampa Ian daksabarbecik tegese wis mateng Ian map an bivasane Ohik Yuli eh Jeng Yuli melu sabarake jer aku WIS niyat ndadekake pikire?" ieip-ieip, mung ora tahan panase dadi Yuli ora cukup dadi sekretarisku. nanunggu adhem. Yen kesuwen nunggu "Apa iva ~eng?" nging rnenqkone yen gelem nampa "Ora! Sebel aku" kadhangkala bablas gusis ora uman. tresnaku bakal dadi wakil Ian ben: Wengine saya mrambat, ang;n wengi "Ha .... ha... ha... ha.... ?" Swasana daharane sisan. Tembung "iva aku sepi dadi ilang, sisihanku rada mecucu tumivub sembribit, hawane atis. nampa'! lagi dakenteni temenan metu ngerti dakgodbani. Pancen nyatane aku jagonganku dakpunggel kanggo sesuk saka lathi manise. Aku uga wis sivep . wis ngalami, ptestasi kerjaku akeh sing meneh, tanganebojoku dakkanthi krungu jumlegure·bledheg upama sing kasengkuyung sakapengalamanku mlebu kamar. Tangan aluse isih krasa kava dhek kawetu tembung "emoh ora wae" melu ing pirang-pirang organisasi kava sing uwis-uwls dialami priva liva .: kampus. Saiki kari ngundhuh asile, mahasiswi biyen. Saiki tanganku ora dikipatake rnaneh, malah ditekem Wektune meh limalas menit. Swasana ' biyen rekasane.Minangka pegawe tambah sepi .. Yuliwiwit ngurangi keneeng Ian diremes-remes. Lampu kanthi pengaji kang lumayan murwat eseme, uthak-uthik driji Ian sikila uga ketambahan sisihanku uga cekel gawe kamar enggal-enggal dakpateni. Saka wis mandheg.. Aku isih .sabar ngenteni kanthijabatan kamar lante loro .aku melu nembang strategis ndadekake senaian wektu kanggodolan ing kost entheng sanggaku nyekolahake anak lelagon dolanane kodhok sesautan sing putri meh entek. Iki kari babak In Yuri nganti tekan kuliyah. keprunqu inq sawah kulon ngomah. Time; Yuli sing dadi .kiper Ian aku wis Swara pating eeblung mau gilir gumanti Oene saiki anakku lagi ngrasakake nendhang bal pinalti. saka sawah Ian saka njero kamarku. rekasa Ian prihatin tiru wong tuwane "Diunjuk sik Mas teh-e, yen adhem biven ing kampuse. Aku lan sisihanku Wengine lumaku sansava endah. *** ora enak, jare senenge yen ginasthel mung nvenQ,kuyung Ian mangestoni Ojaka lodang No. 37 .:. 12/2/2011 Sabtu legi. 8 Mulud 1844 BE

41

Ritual Ruwatan Seniman Padepokan Seni 'Tjipta Boedaja

'~MbabarlJr'ip Anyar"
panguripane warga Tutup Ngisor bali lumaku kava padatan. Warga ing kene wiwit mecaki panguripan anyar kanthi kebak semanqat fan pangarep-arep bisoa luwih reja. "Wi wit padhepokan ik'i madeg rikala taun 1937, keqivatan Suran Seniman iki wis diayahi kaping 75, Ian tumekane saiki isih lestari," ature Sitras Anjilin, 50 taun, putra ragile almarhum Rama Yosc Soedarme. "Pagelaran wayang sakral kanthi lakon Sri Tumurun fng acara Suran Seniman sawetara taun kepungkur nate sing nontnn mung ana wong telu. Amarga wengi kuwi swasana udan deres kanthi bledheg nvarnbernvamber." critane Sitras kelingan prastawa mau. Sanajan sing nonton mung wong telu, para senhnan tetep duwe semangatlan bisa maragani jejibahane dhewedhewe laras karo lakon sing sakral iki. Acara Suran kanthi Ruwatan Seniman taun 2010 iki diadani sajrone telung dina, wiwit Senen Pahing, Selasa Pon Ian Rebo Wage, tanggal13, 141an 15. Sura 1944 Be utawa tanggal 20, 21 Ian 22 Desember 2010 kepungkur.

Pahargyan Suran kanthi ritual Ruwatan Seniman ing Padhepokan Seni "Tjipta Boedaja" taun iki kanthi tema mirunggan, "mBabar Urip , Anyar". Bab iki magepokan karo bencana alam krodhane Gunung Merapi sawetara wektu kepungkur. Nlebluge gunung mau mangaribawani tumrap urip Ian pangurlpane warga masarakat dhusun iki sing meh sewulan kayakaya 'mati'. Amarga dhusun iki adohe mung watara 10' kilometer saka pucuke Merapi saengga rikala semana kudu dlkosongake. Warga kudu nyingkir fng pangungsen sing papane· pindhah-pindhah nganti tekan Kota Mungkid.

AQ1, encana iki dimaknani dudu alam bae, $. nangingugaminangka pepenget supaya manungsa bisa mawas diri. Merga ing suwalike musibah ikimesti nggawa berkah. Saiki, sawise gunung Mer . 'duwe awe',

~O~ minangka prastawa

Sesaji klfpat, ingklfng bebe«, ingklfng trewelu, msseken sirah wedhlfs fan masakan kikil wedhas. ttoto: Amat Sl1kandarlOlJ

42

Djaka Lodang No. 37 .:. 12/2/2011

Sshtu legi. 8 Mulud 1944 BE

'· I

Suran Seniman sing digelar yaiku, 'Soreng' saka Gejayari Kecamatan Pakis, 'T openg Ireng' saka Ngampel Ian Ngargosoko Srumbung, 'Reyog' saka Gejiwan, 'Grasak' saka Sumber Ian Jatilan saka Sewukan Dukun. Kejaba kuwi uga digelar wayang wong gabungan saka seniman padhepckan Tjpta Boedaja Ian seniman-seniman saka njaban kutha. llpava nguri-uri Seni Ian Budaya Jawa supaya orang ilang musna kesilep jaman, Rama Yoso Soedarmo (almarhum), sing truka padhepokan senl "Tjipta Boedaja" ing dhusun Tutup Ngisor, desa Sumber Kecamatan Dukun, Kabupaten Magelang duwe eara mirunggan_ Saben wulan Sura ing padhepokan iki mesthi digelar aeara ritual tradhisional sing kebak swasana sakral nanging ora uwal saka nafas , agama Islam, "Ruwatan Seniman"_ Rantamane aeara iki wis ana "pakern" sing kududitindakake. Rerangken acara pokok yaiku: ngadani slametan ngirim donga marang leluhur sing wis kaswargankanthi maca Surat Yaasan, nvawisake sesaii lim ngumandangake gendhing 'Uyon-uyon Candhi'. ngadani malem. tirakatan kanthi pagelaran wajib Joged SakralKernbar Mayang" anggitane Rama Yoso Soedarmo, Ian

paqelaranwavanq wong sakral kanthi lakon mirunggan "Lumbung Tugu Mas", utawa "Sri Tumurun.". Kanthi Ruwatan Seniman iki minangka upava supaya Budaya Jawa tetep lsstari, yaiku budaya spiritual apadene sani kabudayan. , Joged Ian wayang wong sakral kasebut digelar ing wanci tengah wengi tanggal 15 Sura, purna wanei meh k esuk. Oene nalika

sang surya wiwit sumunar ing suwalike gunung Merapi, diayahi Kirab Jathilan sing kawiwitan saka pasareyane Rama Yoso Soedarmo sing dumunung ing mburi padhepokan. Ing pasareyan iki para seniman ngunjukake donga saperlu nyuwun restu supaya ayahan Rtiwatan Seniman utawa Suran Seniman iki bisa lumaku kanthi raneag tanpa pepalang. Kejaba kuwi uga kanggo nyuwun kaslametan tumrap warga dhusun. Saka pasareyan mau lakune kirab Jatilan sing sinartan para seniman lurnaku ngubengi pendhapa padhepokan kaping telu. Sabanjure prosesi kirab s.ing dipandhegani Sitras Anjilin, mlaku ngubengi dhusun Tutup NgisOf, uga kaping telu kanthi arah jarum jam, Ar'ak-arakan lakune kirab iki kairing tetabuhan mirLinggan Ian swara gamelan Jathilan sing gawe swasana dadi gumyak. 'Piranti kirab' sing digawa arupa sapu rege!, tampah Ian enthorig, linggis Ian munthu, sarta "canqqah" (gegaman kayadene tumbak cawang loro)_ _ Lumakune kirab, sing kairing tetabuhan . tampah ditabuh nganggo enthong Ian linggis ditabuh nganggo munthu. Manut Sitras Anjilin, tetabuhan mirunggan mau dipercayabisa kanggo 'tulak

I

Pasarta kirab jathifan ndedonga ing sangarep makam eyang Yoso Sudarmo. (toto: Amat Sukandar/DL/

OJaka Lodang No. 37 .:. 12/2/

2011

Sabtu l.eqi. 8 Mulud 1844 BE

43

ng sawijining alaS.gung Iiwang- bakal vasa alas iki leluhurku. Mula liwung kangkahanane isih asli minangka keturunane, wektu iki aku jalaran durung nate kambah kang duwe panquasa. Sasuwene iki dening manungsa, akeh sawernaning kowe kabeh padha dak idini mapan kewan kayadene kidang, menjangan, ana alas iki mangkono uga panganmu gajah Ian sapanunggalane. Kewanuga tansah methik saka wulu-wetune kewan mau uripe tansah rukun ora nate alas iki. Nanging, apa piwalesmu ana kang eecengilanjalaran rebutan marang aku? Rak durung ana." Meneng panqan. Mung wae ana sawijining bab .' sedhela, banjur kandhane maneh,"Mula kang ndadekake qoreh atine kewailwiwit sesuk esuk kowe kabeh bakal kewan mau jalaran pakartine gajah duwe kuwaiiban asnk bulu bekti kang 'ora pravoqa. Saben-saben gajah rnaranq aku kang wujud gegodhongan kandha yen sejatine kang cikal bakal sing dadi panganku kanthi cara ganli . vasa alas mau leluhure kang saiki wis padha ora aria. 'Krungu orilongane gajah kilOg kava mangkono mau kawan-kewan livane .mung padha meneng, ora ana kang wani rnancahi jalaran gajah kang awake ;gedhe mau ven rumangsa ora ' dipercava lan ana kpn9. w~ni rnancahi baniur '_'Sliwijining dina, gajah mau ngl.lmpulake sakahehe kewan kang padha mapan ing alas kono, Sawise kumpul, gajah banjur sesorah. Celathune, "He; kanea-' kanea kabeh wae. Kava 'kang saben-saben dak kandhakake yen kang cikal

ganti. Kang baku aja nganti gothang. Sapa kang ora nindakake bakal nampa paukurnan." Sabubare patemon mau kewankewan liyane bisane mung padha ngunandhika, ora wani mbantah, "Ah, apa iva ta yen alas iki biyen biyene kang vasa leluhure gajah? Oak kira kok ora. Sangertiku alas iki vasana sing Maha Kuwasa Ian disediakake kanggo uripku sakanea. Nailging va , keprive maneh wong ora ana sing wani mancahi." Wusanane, sanajan kanthi ati kang ora ikhlas kewan-kewan mau saben dina kepeksa asok gegodhongan marang gajah kanthi cara genti-genti. Ilene gajah mung enak-enak turu ora kangelan nyambut gawe. ' Kocap, gumantine mangsa rendheng dadi ketiga mahanani owahowahan uripe tanem-tuwuh ing alas mau. Sepisan iki paneen ketigane dawa nganti wit-witan ing alas mau padha mati jalaran kesatan hanvu, wite padha garing, godhonge padha mranggas. Mesthi wae kewan-kewan kang padatan padha asok pangan marang gajah banjur ora bisa nindakake kuwajibane. Kanggo nyingkiri aja nganti nampa paukuman saka gajah, kswan-kewan rnau banjur padha lunga ninggalake alas mau ngungsi menyang papan liya kang mbok menawa isih ana banvu Ian pangan.

mtJHijg,." ':" ,'.'

,.

Kanggo nyingkiri aja nganti nampa peukumen saka gajali, kewan-kewan meu banjur padha lunga , ninggalake alas mau ngungsi menyang papan liya

44
r

Djaka Lodang No. 37 ~:. 12/2/2011 Sabtu Legi; B Mulud 1944 BE

O<XX>O<XX>«X><>«X><>«X><>ooOO<X>OO<X>OO<X>OO<X>OO<X>OO<>¢¢¢<xxxX>oOO<x>oo<><SINAU MACA AKSARA
Dheweke mbudidaya nggoleki kewan -kewan kang padha ora asok pangan kasebut. Sarehne ora ana siji wae kewan kang bisa diternokake, gajah . banjur sarah amuk. Wit-witan gedhe' padha dibedholi nqanti alas mau dadi bosah-baseh. Nalika gajah mau mbedholi witwitan kanthi ora nglenggana yen eheweks uga wis gawe rusaksusuha ngangrang kernlaka. yaiku sawijine jenis ngangrang kang awake tuwih gedhetinimbang ngangrang salurnrahe Ian yen nyokot ngetokake racun saka cangkeme. Mesthi wae ngangrangngangrang mau banjur padha muring. Ngangrang kang gunggunge atusan mati padha ngebyuki awake gajah: Ngangrang-ngangrang mau padha ngerti yen kulite gajah kandelbanget mula banjur padhaura gelem nyokoti, . nanging padha mlebu anakupinge gajah. Ana kono ngangrang:ngangrimg kasebut padha nvoknti kupinge gajah bagean njero kanthi sarosane. Mesthi wae gajah nqrasakake larabanget nanging ora bisa nyingkirake ngangrangkang gunggunge at us an kuwi. Saking ora kuat nqarnpet larane, gajah·banjur mbijig·mbijigake endhase aha watu gedhe, Karepe mono supaya . ngangrang·ngangrang iku gelem metu saka kupinge. Nanging pambudidayane ora kasil malah endhase kang tatu-tatu Ian gudras getih .. Suwening suwe gajah .banjur ken: tekan getih wusanane ambruk jalaran nemahi tiwas. Gajah wis ngundhuh pakartine dhewe. Awake kang gedhe Ian kekuatane 'kang ngedab-edabi ora . digunakake kanggo ngayomi kewankewan livane k~lOgluwih cilik nanging malah digunakake' kanggo nindhas: ***

~~

J AWA~
v ....
v

kone mau qajah banget muringe.

. Meruhi kahanan kang kaya manq-

l H'() «n 7~J./U ~ /~..rn
I-Jn If( m Z
.., .'
9 qoc..-

....I?

1Ll~W9!Cf7)f!JlJJt£if ~
I v
u] ffllffJ

t!J fJ..j '? H7.
J(V' ~

v~

.
J)

IU

\9 ',_ /
_

U; tH77,.JT] AI"f) II? i.'7/ In_n.» "1Kl8 IU J
1>.'

~\

.ttl'') Pm RJ L.'? HJ Pm
.?:... ~ ~"n
9 ""'....

l

,un?
/

I"

rrum ¥fJ
.

~tf!.

"71J.'?
Q',Lo

(9 '.
'P.....

'? WULn.fI? :!y aJ
"""' I?
/

~'?')

a» "l Pi) 1m.pm .
'. 'P

03tL.7j /J.IT}~

'?CJ)¥"/fm

A '717

At' ~'? HY"I1J.nn't!JI'7/1ff)2
~
'i'~

fliT)

+»: .
V ,
\)

''It!} I(ffl? A.:ni M.J 1U'f ~'???JU
.' ~ .' i'

1Un/Jj!t?

~...

<?

H)/1UiMn,sl!V."ln;:
I"

.

~1~n~mu~~~Mm~~"~~M~@~
s:7 U IJUJ IISYj IeJ

j

. v"

~..'
"

..
."

") t!J ~t«J IU'T
~"? ~
.

",...

4.
P'

:''In IVPm !1m s» a..I u» "11!.J . . .
.1' 'P' ~

"

I

HJ

,.,.. ~"" Am

fUJ Pm H1[
I

v /....

"7 )\

IT( M) t[;f

\"... .I(") ~

IV ~ ~

'!21 II! un, g '17 H>
.

()I

'-

1::..2 :; \ P1.P1tj;. "1 '? una '7 /fU t Dli MJ IU ~ ,"') t;};0J ~ ~\~ n Iz:r}/? MI A8 ;}, tVt '1
IU.A

....

9.

II(

~'? 11LI ~. . :
/fl.U. .tII

M)

Hf)

M):;; ,

Af bf2I m.u ~~

\? /

,'Ngupaya Tumurunung Wahyu
Kakang Samar, sira ajakaduk ati bela panampa. Anggonongsun amang durung karsa.nqandika, arnarqa kataman liringe Kanjeng Ey.ang Abyas~.Bab murcane kaka Prabu ing Owarawati kang nvarengi karsaning Hyang Hotipa~i.. nurunake W:ahyu Makutharama, ingsun ginalih kabesturon, ora tanggap sasrnitaningJawata. Karsaningsun nedva ngupaya turnuruninq wahy~ . Makutharanja kang kawarsita dumuriung ing wukir Kutharunggu_ Esthining tvasingsun,~ ora 'nlvat kondur; lamun durung oleh wahvu Makutharama pikukuhing Praja. Sira bae aja pisah kalayan inqsun.Semar. '. : . -Sarat Makutharama, "
.

"

. (Harya Widada Bs.1

DJAKA ·:·JAGADlN,G

LODANG

NO. 38, MINGGU

JIIGAREP ANTARANE

SING KAPACAK:

Saka njeron omah suwun,g, ana bocah mbrangkang, rambu'te dawa sagege'r, nganer ngalan; . ~. ·:·SASTR.A1AN BUDAVA: Ing tlagaCoban, Tulung4!iung ana ~pacara kuna kang ing taun 2004 digelar maneh, yaiku , Upacara Adat Manten Kucing. Kepriye lurnakuna fStacara mau, bisa disernak ing.OL No. 38. .. ·:·OH LELAKON: Tono wis sumpah prasetya menaw\ arep ngepek bojo Yatmi. Mbakyu·mbakvune padha ora setuiu. Jalaran, saliyane isih sedulur, kekarone uga wis padha duwe anak boio...... . I . Lan isih akeh maneh artikel kimg bisa kawabs . nyabrang dslan.Pancen,

lElEMBUT:

wetan dalan kuwi' anakijing cilik-cfik cacahe papat.c.,

pjaka Lodang No. 37 .:. 12.12/2011 Sabtu Legi, 8 Mulud1944BE

45
.<

pa . al anyar y u pa pernahe sakulone pantai Samas. Pantai Kwaru saben dina Minggu Ian dina-dina libur liyane akeh ditekani para Wisatawan ora kalah kerarneane karo pantai Parangtritis apa dime Oepok. Pantai Kwaru papane eyup Ian edhum sebab sadawane pantai ditanduri wit Cemara Udang saingga para wisatawan ora bakal kepanasen, beda karo Parangtritis Ian Oepok papane gersang, hawane panas merga kena soroting sreng,enge. Miturut sajaraha' wit Cemara Urang/Udang pancen ditandur ka·nggo nanggiJlangi anane abrasi saka banyu segara Ian dampak gelombang kang gedhe utawa tsunami. Bab mau minangka keterangane Sujadi kang saben dinane rnapan ing pantai Kwaru, marang DL durullg suwe iki. Pengunjung/wisatall)lan bisa rnlakurnlaku Ian lungguhan ana 'sangisore wit Cemara urang kang thukul ngrembuyung saingga papane dadi eyup Ian edhum, bisa nambani rasa sayah kanthi pegawaian ajek saben ndinane. Tanduran wit Cemara urang ora adoh saka bibir pantai dadi yen mung kepengin deleng pantai Ian deleng pasaya mina kang nggunakake prau

ant senenq; kanggo njaga keslametan yen bisa ora adus ing pantai amerga tekane. omhak kang gedhe tekane ora dinvananyana saingga yen ora prayitna kentir kagulung ombak. Kanthl hawa kanq eyup lim edhum mau para pengunjung/wisatawan padha jenak lungguhali ing ngisore wit sinambi ndudhah sangune dhewedhewe, sinambi ndelok laku ombak seqarakanq ovak-i» Ian terjanq-

n ge Ian mangan bebarengan. Hikala DL nakoni sawijining kelompok' kang nembe dhahar lesehan, nerangake yen kelompoke saka Beskalan Malioboro, teko ing Kwaru rombongan nggunake bis, Mangkono mbak Sujilah menehi keterangan marang OL. - Pantai Kwaru kathon regeng anana para padaqariq kang mbukak usaha ana rumah Makan, warunq-warunq jumlahe cukup Ian usahane mawema-werna

48

Ojaka Lodang No. 37 .:•. 12/2/2011 Sabtu Legi. 8 Mulud 1844 BE

ana Bakso,· Soto Ian makanan liyane wis lengkap Ian menterenge dadi papan kuliner. Saliyane warung ana sing mbukak kolam renang khusus kanggo bocah. malah ana sing gawe water born mini Ian taripe saka Rp.5.000,- ngami Rp. 10.000.· mandhi bola uga ana ing Kwaru. Kaendahane pantai Kwaru wektu iki wi.s bisa dinikmati rnasarakat. buktine akeh rombongan kang teka ngenengake kegiatan ing pantai Kwaru. Rombongan kang dipimpin Sunaryo saka Sleman. Nerangake "Wah rernensanqet saget wisatakaliyan tangga tepalih ing mriki.". . Kl109go kegiatan para rnuda-mudi ing pantai Kwaru uga nyewakake sepeda motor gedhe kang bane uga gedhe,sewane Rp.25.000,· seprapat jam. . TPI {Temp at penjualan ikan) Pantai Kwaru uga ana papan

Ko/am re,7angdadakan kang di/engkapi water bam. (Foto: NHOIDl)

Oene bab rega biasane manut kahanan ing .pasaran umum. Kepengin ing Pantai. Kwaru bisa liwat Kecamatan Srandakan menqidul.lan liwat dalan Samas yen wis kethuk Kretek abang, belok kekanan (nqulnn]. Dalane ciut nanging wis asp alan mula kudu nqati ati anqqona numpak kendaraan. Wektu ikiretribusi durung dienengi, nanging pengunjung dijaluki uang kebersihan Rp.2000,· parkir sepeda motor Rp.3.000,- mobil Rp.5.oo0,·lan pengolahane ditindake Masarakat. Savanqa pantai Kwaru wektu iki miturut pengamatan OL uga wis kena Abrasi, akeh bangunan kang rusak katerjang ombak. Dene bab kebersihan lingkungan wis cukup lumayan, nanging isih perlu ditekuni supaya lingkungan luwih resik maneh. .

[NHD[Dl)

Djaka lodang No. 37 .:. 12/2/2011 Sabtu Iaql, 8 Mulud1944 BE

47

.' J

.~ {8F'E ..
O~O'O '!I.'~ 0 ,.

Ing taun baru Imlek, kue ranjang mesthi asring kita prangguli. jajanan kang alot, .. . . lengket larr legi iku dadi salah sijining panganan kang blsa diunekake panganan kang khas kanggo rnengetl taun baru Imlek. Kanggone masyarakat Tlong-Hoa, kue Ranjang didadekake sesaji wektu upacara sembahyangan leluhur, nem dina sadurunge taun baru Imlek Ian puncake wektu bengi sadurunge tiba taun bam Imlek. Amarga mujudake sesall, kue Ranjang iku biasane ora didhahar nganti tur'nekaning ,Cap Go Meh utawa malem kaping Iimolas sawise Imlek.
.~.

, ". amarga kue mau dicithak mg sawijining kranjang eilik·eilik. Menawa ing basa Mandarine diarani NienKao I,aoing dialsk Hokkian dadi Ni Kwee kang duw.eni panqertan kue utawa jajanan tahunan, Paneen jajanan iku mau digawe, setaun sspisan. Dhaerah siji Ian sijine yen nyebut kue Ranjang pancen beda-beda, tuladhane ing Jawa kulon jajanan mau kasebut kue Gina laning Sumatera bageyan Lor diarani

..o~ duwe aran "kue ~e.ranja~g"

. ejatine

kue

Ranjangiku

kue Bakul, wondene ing Jawa tengah Ian wetan ya iku rnau Ipadha ngarani kue Ranjang, cekakane saka ..n kue Keranjang". I Kaya kang wis diandharaka. ing dhuwur, kue Ranjangiku mujudak-e jajanankang dianggo sesaji, dadine cara nggawene uga kanthi ati kang resik lanmbutuhake kesabsran. Biasane sajroning ngolah kue Ranjangiku mau dikanthenidedongalan nganggo uba rampe sesaji sarta ngobong hio, kanggo nyuwun ijin marang Dewa Dhapur. Amrih supaya kue Ranjallg rnauduwani kualitas kang becik.1i Kue Ranjang iku bahan dhasare prasaja banget, arnungssaka glepung beras ketan Ian gula pasir. Biasane glepung beras ketan padha digawe dhewe utawa nutu dhewe nganggo beras ketan sing mutune apik Ian tanpa campuran beras liyane. Wondene gula pasir digawe dadi sirup I,uwih dhisik. Mangkene carane gawe kue Ranjang kanthi runtut : Beras ketan kang arep dig awe glepung, dipususi Ian diekum banyu sewengi suwene banjurditutu utawa dialusake. Glepung ketan kang wis alus (wis diayakl dicampur sirup gula banjur diuleni Ian dianenqaka ngati udakara 10 dina suwene. Sawise sepuluh dina, adonan mau ditambahi maneh nganggo sirup gula nganti adonan lemes utawa lembek. Adonan kanglembek mau banjur diwadhahake ing kranjangkranjang cilik sing wls dilerneki godhong gedhang kang wis digarang dhisik. Bisa uga ng.anggo kertas kaca

kava sing asrinqkita prangguti. Kranjang·kranjang isi adcnan mau banjur didang utawa diuapi ing dandang khusus watara sanga tumekaning rolas jamsuwene. Ananging ana uga kang ksnthi diopen olehe masak. Kue ranjang iku bisa awet nqanti seta un lawase, Ian supaya awet Ian ora [amuren kue ranjang mau kudu dipepe ing sangisore srenuenqe. Kejaba hie Ranjang hisa didhahar I1gono wae, anangi.ng bisa uga diolah maneh kanthi cara maneka warna, tuladhane: ' Milih kue Ranjang sing rada atos. banjur diirisi tipis-tipis. Sawise iku diwadhahi godhong gedhang banjur dltambahi santen kanji udakara rong sendhok manqan, pandhan,lan uyah sethithik banjur dibungkus Ian dikukus. Kue Ranjang diiris tipis banjur digoreng nganggo glepung trigu kang wis dieampur endhog. Kue Ranjang bisa dikukus banjur didhabar ngaoggo parutan klapa ennrri kang bisa uga ditambahi uyah sethithik supaya tambah gurih. Lan sapanunggalane miturut kesenengane para sutrisna.. ' Ora amung sathithik ing bebrayan Jawa iki kang uga nqarami i~janan kang ditemoni setaun: sepisan iku .. Biasane sawisapsravaan Cap, Go Meh rampung, mitrane penulis baniur munjung kue Ranjang ing saben taune. Lan ing kalodhanganiki penulis uga ora lali ngaturake "Gong Xi Fa Car kagem para sutrisna kangngrayakake taun baru Imlek 2562 .:
***

~61'
.~~~

48
",

Ojaka Lodang No, 37 .:. 12 i 2/2011 Sabtu legi. 8 Mulud 1944 BE
'

j

I

I

halak' ngusir jin jahat. Amarga awit saka pengalaman ramane, almarhum Yoso Soedarmo. biyen ing dhusun iki nate anabayi sing ilang misterius. Awitsaka pamrayogane rama Yoso, warga nggoleki mubeng dhusun kanthi nabuh tampah ngariggo enthong Ian authuki linggis nganggo rnunthu.Kanthi tetabuhan iki wusanane bayi bisa ditemokake kanthi slamet ing tengah sawah cedhak dhusun. . , Saengga tumekane saiki warga dhusun ing kene percaya, ayahan kirab kanthi tetabuhqn mirunggan kava mengkene iki duwe kekuwatan magis kanggo ngusir rob-rob jahat supava ora ngganggu-gawe warga dhusun. Lan wsrqa dhusun kaajab kalis saka . memala Ian sambekala. Ana ing kirab iki katon nyawijine rasa seni sing wis dadi tradisi Ian sitar sakral sing duwe daya magis ing pahargyan Suran Seniman. Sanajan ing kene isih katon nyata, nafas agama Islam isih kuwat mangaribawani seni budaya Jawa. mBah Darto Sari, 87 taun, putra pembarep Rama Yoso Snedarrno nqandharake, pahargyan Ruwatan utawa Suran Saniman iki kanthi ragad sing sinengkuyung dening warga dhusun. Ritual ruwatan iki ngemu makna rninanqka upaya kanggo nguri-uri budaya spiritual Jawa Ian kesenian sing isih ana Ian ngrembaka ing padhepokan iki. Budaya iki ora uwal· saka tradhisi Ian kapereayan Jawa. "Saengga sajrone ngayahi aeara ikiora nglirwakake sesaji-sesaji sing kudu kacawisake ing papan-papan mirunggan sakubsnqa padhepokan. Ana sesaji sing kaselehake ing eedhak 'Watu Pundhen,' ana sing diselehake ing ngisor wit ringin, ing tilas sumur, utawa ana ing papan-papan sing dianggep duwe daya supranatural. Akehe sesaji kanggo acara ruwatan iki udakara 170 jinis. Sesaii mau ana. sing jenenqa "aneak alit" Ian "hucalan" sing kaselehake ing watu pundhen, ana maneh sesaji gemi arupa pelita ('diyan senthir' - Jw). sing genine kudu murub

ing wanei bengi. Dene sesaji sing arupa lawuh sing kudu kacawisake yaiku rnasakan sirah wedhus Ian kikil wedhus, asil sumi kayadene pari Ian . jagung. Sesaiiiki dipajang jejer-jejer ing sandhuwure panggung pentas. Kabeh sesaji iki ngemu makna minangka atur panuwun maranq Allah SWT sing wis aweh rejeki Ian kemakmuran marang warga dhusun Tutup Ngisor sing saperanqan gedhe uripe qumatunq marang tetanen. Padhepokan Seni 'Tjipta Boedaja" mujudake salah sijine aset objek wisata budava ing dhaerah Kabupaten Magelang sin~ ...perlu dilestarekake Ian dimekarake. Minangka objek wisata budaya kanthj linambaran kesenian bisa narikkawigaten wisatawan. Ing dhusun iki, $wasana alam sukune gunung Merapi rinasa hawa sing seger. Para senimanpadhepokan iki uga samekta sarriangsa-mangsaana wisatawan sing kepengin nonton paqelarankesenian sing ana irig kene. Apamaneh saiki pendhapa padhepokan kanthi panggung pentas permanen wis dipepaki lavar-lavsr dekorasi, perangkat gamelan Ian sound system. Kejaba kuwi, minanqka jibjek wisata budaya dhusuniki bisa dadi 'eagar Budaya Jawa'. Amarga ing· kene tradhisi isih lestari landimekarake

dening masarakate. Padhepokan Seni "Tjipta Boedaja" iki uga dadi papan jujugan para generasi muda sing kepengin 'nyantrik' dadi seniman tari. Ingjagade seniman dhaerah Magelang Ian seniman njaban dhaerah jelieng padhepokan iki wis kawentar. Saengga akeh sutrasna seni Ian budayawan saka saweneh kutha, malah uga saka manea negara, sing padha mrene saperJu nliti, nyinaoni utawa saderma gawe dokumentasi kegiyatan kesenian masarakat dhpsun ing sukune Merapi iki. Salah sijine ahli kabudayan saka Pusat Pengembangan Budaya Universitas Negeri Sebelas Maret Surakarta, Drs. Soedarmono, SU., nalika rawuh mrene m_irsaniaeara Suran Seniman sawetara wektu kepungkur ngakoni, dhusuniki minangka salah sijine type "Dhusun Jawa Kuna" sing isih sisa minanqka eagar Budaya Jawa. . .. "T radhisi isih lestari sajrone napas panguripane masarakat ing kane:" ature. Sing narik, kawigaten tumrap piyambake, kesenian tradhisional isih.bannet rumakat karo di~ensi spiritual masarakat dhusun Tutup Ngisor. Kesenian rinasa nyawiji ka,ro panguripane masarakat dhusun iki sing saperangan gedhe minangka among

tani."
(Amat Sukandar)

NO.37 JAMU TRAT AB [POM TR.083 286 611l Khasiat dim kegunaan: Membantu memperbaiki peredaran darah, . NO.38 JAMU SENI [POM TR.083 286 9011 Khasiat dan kegunaan: Membantu meredakan sakit pinggang membantu buang air seni membantu memperbaiki peredaran darah. N0.39a. KAPSUl GEMPUR BATU ]POM TR.043 332 681]~hasiat dan kegunaan: Membantu mslurukan batu urin dan melencarkan buang air seni, . NO.39. JAMU GEMpUR BATU [POM TR.083 286 571]Khasiat dan kegunaan: Membantu melurukan batu oksalat diginjal dan sslunrh kemih serta membantu melancarkan huang air kecil, NO.40a. KAPSUl HEPASARI [POM TR.073 367 291) Khasiat dan kegunaan: Membantu memeJiharakesehatan hati, . NO.40. JAMU SARIAWAN HATI [POM TR.083 286 691) Khasiat dan kegunaan:

NO.41.

. NO.42a . NO.42. N0.43.

N0.44.

Membantu meredakan perut karnbunq: dan pusing. JAMU SARIAWAN lAMBUNG [POM TR.OB3 '286 981) Khasiat dan kegunaan: Mengobati sariawan pada lambung, perut teresa panas, mual, mules, perih dan kembung. KAPSUl SAPRONER[POM TR.073 367 301) Khasiat dan kegunaan: Membantu memelihara kesehatan hati, . JAMU KEJEO IPOM TR.083 286 971) Khasiat dan keg.unaan: Membimtu memelihara kesehatan [antung. JAMU SARIAWAN KANOUNG KEMIH [POM TR.083 286 811) Khasiat dan kegunaan: Membantu mengurangi nyeri dan membantu huang air kacil, JAMU SARIAWAN DUBUR [POM TR;083 286 911) Khasiat dan kegunaan: Membantu mengurangi rasa nyeri. membanlu melancarkan buang air besar. _

Djaka lodang No. 37 .:. 12/2 1_2011 Sabtu leni. 8 Mu[ud !fI.~4 BE
I
i

49

Guwa Maria lawangsih, kagolong anvar. Mapan .ing padhukuhan Patihombo, Purwosari, Girimulyo Kulon Progo, dene wewengkon pasamuwan suci mlebu Stasi Pelem Dhukuh Paroki Nanggulan_ Papan peziarahan iki sesawangane endah kanthi dalan munggah Ian menggak-menggok Ian hawane adhem. Sanadyan dalane peteng kasaput pedhut, nanging Guwa Maria lawangsih dadi papan sembahyangan rosario kang ngresepake. Ing njero gua, ana papan kang aran Panti Semadi. Sembahyangan pribadi bisa ing sanjabaning Gua M!)ria Lawangsih. Aslining gua kang rinengga - kanthi stalaktit Ian stalakmit sinartan suasana wening Ian segering hawa pagunungan, nambahi wening sarta jenjem anggone padha sembahyang. Sawise devosi Ian sernbahvanq rampung, peziarah bisa ngaso ing [erambah Ian plataraning Greja Katolik Santa Maria Fatima, Stasi Pelem Dukuh. [YS{Dl] .

ramamu kang nulung pun ibu saka be· baya patio Banjur pangrabuke tresna lumantar srawung sing sangsaya kulina. Saka pribadi, kajasmanen, sikep Ian krenteging kersane ramamu, pun ibu bisa nampa Ian nquri-uri katresnan kang ana." "00000, makaten ?!" "Banjur kowe Ninil Apa ana priya sing narik kawigatenmu? Oh Nini, kanggone wan ita katresnan iku asipat ngenteni Ian nampa, kavadene sendhang sing wajib ngenteni ilining banvu. Katresnan iku ora bisa dipeksa. awit muhung peparinge Gusti Sang Akarya Jagad! Sapa ta Nini jejaka pepujaning atimu? Ngati·ati Iho Nini, sira iku calon narendra kang bakal nyekel pusaraning adil bumi Medhang, ora kepareng sira nresnani priya pidak pedarakan. Hara matura, sapa asmane jejaka sing dadi panujuning atimu?!" "Ah, cckk. lingsem kok Ibu.lnggih menawi swantening batos kula meni· ka keplok jumbuh kalian tempuking asta kekalih. Menawi bnten. harak ateges nyiksa raos ta Ibu ..... l" "Aja samar Nini, Bathara mesthi paring jodho marang sira. Kita wa· jib tansah ndedonga, muqa-rnuqa Bathara lumantar Roh Suci kepareng ngosikake atining priya gegantilaning atimu, amrih ana grege1, sedya, tre sna Ian kasmaran mring sira" Akeh-akeh pangandikane keng Ibu Prameswari, agawe lega Ian kinarya tamba turnrap ribeting tyase sang ayu. Sauntara iku ing papan liya, ora kaya kang nembe dhelop-dhalnq ngalamun ing ndalem kasatrian. Pangeran Udayana lenggah ijen, tu· malawung penggalihe. Ora ngira ora nyana yen ing kedhaton Medhang ana kenya sing kava ngono ayune. Eman dene kenya iku calon narendra Medhang. Pangeran Udayana nuli noleh kahanane, ah memelas ban get. Nadyan dheweke sinebut pangeran,

nanging pangeran sing keplayu. Awit negarane saiki rinegem dening Sriwijaya Mahadewi sawadya. Mongsok dene wani-wani nresnani Ian ngesir calon Ratu Medhang?! Uh, apa ora jeneng cebol nggayuh lintang utawa cecak nguntal malo? Tangeh kalakane, gampang mrucute! Pangeran Udayana judheg, genea rasa tresna iki tuwuh ana sajroning panandhang? Hh,mm .... ! "Lho. genea yayi Udayana nqala mun??" Ora kanyana Senapati llharmawangsa jumedhul saka patunggon, banjur nyaketi sang Udayana, "Yayi Pangeran! Kaya ora perlu sira nv-

keprigelanmu ulah yuda kanthi ngakehake latihan ing kene. Awake dhewe mesthi bisa ngrebut sing kudu direbut!! " Sej arah nyebutake, saka kepa renge Bathara, putri Mahendradatta Ian Pangeran Udayana tinemu jodho kang pinasthi Ian pinasthining jodho. Katitik, Senapati Dharmawangsa sawadya bebarengan pangeran Udayana sakukuban kasil nundhung mungsuh Ian ngrebut bali kamardikan Karangasem. Sri Jayasadhu War· madewa bali lenggah keprabon. Sa· ka tresnane kusuma Mahendradatta marang garwa, k9ngsi rila ninggalake

"tbu. anu. Kadospundi inggih anggen kula badhe matur?
dhampar keprabon Medhang, ndherek umelangake dina tembemu! Nadyan garwa menyang pulo Bali. Salerehe wektu iki praja Karanqasem diregem srinata sepuh. pangeran Udayana dening Sriwijaya Mahadewi sawadya, pun kakang kang bakal anempuh byat jumeneng raja Karangasem kanthi jebebarengan wadya Medhang saqelar- juluk Sri Dharmadayana Warmadewa. Dhampar keprabon Medhang lumenqsepapan!" ser marang Dharmawangsa kang "Mbenjang menawi bidhal dhateng Karanqasern, kula mboten purun kan- , mujudake purr a pupone sinuwun Sri tun, Iho Kakang! Adreng manah kula Makutha Wangsawardhana. kepengin tumut nugel jangganipun [Tamat] tiyang·tiyang Swaradwipa." "Kena wae Yayi! Sing penting jaganen semangatmu Ian undhakna Ojaka Lodang No. 37 .:. 12/2/2011 Sabtu Legi, 8 Mulud 1944 BE

51

Competitioy ."

<

.

kegiatan mimyenangkan yang dapat kita lakukan langsung di atas kolam lumpur untuk menangkap bebek. ~ Kegiatan yang melatih ketanqkasan, kecepatan kita guna mendapatkan seekor bebek yang diperebutkan. Re.boisasi adalah salah satu jenis kegiatan yang dilaksanakan guna mengurangi pemanasan global, meningkatkan penghijauan dan meningkatkan kesadaran sosial. Dengan kegiatan One Man One Tree bisa mengurangi pemanasan global, dengan GOGREEN. Permainan yang menggunakan alat yang terbuat dari bambu iki biasa dilakukan oleh anak-anak yang tinggal di pedesaan terutama bagi laki-laki, disamping murah juga memberikan kit a motivasi akan keberanian dalam menjalankan permainan ini. Egrang mempunyai nilai kesulitan dalam mengatur keseimbangan dalam memainkannya. Karena bahan baku yang berasal dari bambu mudah didapatkan, maka banyak kita dapati permainan ini di kampung-kampung.
~0
• e

Penanaman Kembali(Reb()isasi)

Egrang

Edutain, Out Bond Seni & Budava

[ompatTali/Yeye

.

Salah satu permainan yang dilakukan oleh kebanyakan anak-anak perempuan di pedesaan. Tali terbuat dari karet yang dironce atau diuntai menjadi sebuah tali yang lentur dan mudah untuk dimainkan.

Congkfak adalah suatu permainan tradhisional yang dikenal dengan berbagai macam nama di seluruh Indonesia, kalau di Jawa sering disebut "dakon'', Biasanya diaminkan oleh dua orang dengan menggunakan papan yang dinamakan papan congklak, dan 98 (14x7) biji sejenis cangkang kerang sebagai biji congklak dan iika tidak ada, kadangkala digunakan juga biji-bijian dari tumbuh·tumbuhan atau dari . ~<ltu kerikil, Media yang digunakan hanya halaman yang cukup luas, dengan membuat garis'garjs yang meinbentuk kotak persegi panjang berjumlah sebanyak pemain yang ada dan dibelah dengan qaris di tenqshnva. Biasanya dimainkan oleh minimal 6 orang. Permainan ini menunjukkan kepada kit a akan pentingnya mengatur strategi jitu dan kekompakan dalam kemenangan sebuah team. ~!lgiatan ini sang at bergunauntuk dapat melatih kesabaran kita dalam mendapatkaniK<ln. Mancing merupakan sebuah ili:Jstrasi bagi kit a bahwa untuk mendapatkan sesuatu diperlukan sebuah perjuangan dan kesabaran, Dari kedua hal tersebut, kita dapat mengambil hikmah, bahwasanya segala hal Yarlg akan kita capai memerlukan pengorbanan, keuletan dan kesabaran untuk mencapainya,

Congklak/Dakon

KAMPUNGBATIKMANGUNANI Half day tour: Ngluku,Nggaru,TanamPadi,KesenianPilihanGejogLesung. KAMPUNGBATIKMANGUNANII Fulldaytour: Ngluku,Nggaru,TanamPadi,TurnbukPadidenganLesung, MakanSiangSegoWiwitan, Melihat BudidayaIkon,Jathilan.
Day 1

KAMPU~GBATIKMANGUNANIII (2 HARI1 MALAM)

Tiba di kampungNgluku,Nggaru,TanamPadi,TumbukPadidenganLesung, MakanSiangSegoWiwitan, Karawitan, Jathilan, Nginapdi rumahpendudukdan mengikuti kegiatanpendudukdi malamhari(MakanMalamdengannasi kenduril CrossCountry dengansepedaonthel menyusuriwilayah BerbahmenujuCandiAbang, outing sesuaijadwal panitia, makansiangala kampong,kembalike dusun .untuk melihatpengembangan budidayaikan danternak, terus pulang. ;-'~iemaiReq~est KULINERMASAKANALA NDESO(segogudanan,janganlodeh, osenc-osenumercondll)danSMALLEDUTAIN. Keterangan: 1. Untuk paketmenginapsudahtermasuk3x makan, dannyamikandenganwedangsampah dengankondisihidangansemuaalaNDESO. 2. Jumlahpesertatour tidak terbatas dan hargapaket fleksibel balkuntuk segmen Domestik maupunWisatawa.n mancanegara. 3. llisediakan paket desawisata UritUK programrequest dari tamu. FunGameuntuk Grup.
Day2

Gobak/Sodor

t'J1;ancing

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->