Anda di halaman 1dari 24

JAWAPAN

BAB 1 Rangsangan dan Gerak 2. Semakin tinggi keamatan cahaya yang


Balas ditujukan kepada mata, semakin kecil
saiz pupil pada mata.
Aktiviti 1.1 (m.s. 7) 3. Gerak balas ini dapat membantu untuk
Soalan melindungi mata daripada kecederaan.
1. Rangsangan: Melihat pasangan anda
melepaskan pembaris.
Gerak balas: Menangkap pembaris Cabaran Minda (m.s. 10)
dengan menggunakan ibu Sistem otot
jari dan jari telunjuk. Gerak
balas ini adalah tindakan Praktis Formatif 1.1 (m.s. 10)
terkawal kerana tindakan 1. Sistem saraf pusat dan sistem saraf
ini disedari dan dilakukan periferi
mengikut kehendak 2. (a) Tindakan terkawal ialah tindakan yang
seseorang dengan disedari, dilakukan mengikut kehendak
rangsangan dan dikawal seseorang dan dikawal oleh otak.
oleh otak. Contoh tindakan terkawal ialah
2. Jarak yang dilalui oleh pembaris membaca, menulis, bercakap,
menunjukkan masa yang diambil oleh makan, minum, berjalan, berlari,
murid untuk menangkap pembaris bersenam, menyanyi.
tersebut. Semakin pendek jarak yang (b) Tindakan luar kawal ialah tindakan
dilalui oleh pembaris, semakin cepat yang berlaku serta-merta tanpa
masa tindak balas. disedari atau difikirkan terlebih dahulu.
3. Murid yang berlainan lazimnya Contoh tindakan luar kawal ialah
mempunyai masa tindak balas yang denyutan jantung, pernafasan,
berlainan. Di samping itu, masa tindak peristalsis, rembesan air liur, bersin.
balas seseorang juga tidak tetap dan 3. Sel saraf dalam otak manusia yang
berubah-ubah. cedera tidak dapat mentafsir impuls
4. Dalam kehidupan harian manusia, masa daripada afektor dan tidak dapat
tindak balas memainkan peranan yang menghantar impuls ke efektor. Oleh itu,
penting untuk mengkoordinasikan dan orang yang mengalami kecederaan otak
mengawal organ dan bahagian badan tidak dapat melakukan tindakan terkawal
supaya berfungsi secara harmoni dan atau luar kawal yang melibatkan otak.
cekap. 4. Rangkaian sistem saraf manusia
berfungsi mengawal dan
Aktiviti 1.3 (m.s. 9) mengkoordinasikan organ dan bahagian
Soalan badan supaya menjalankan proses dalam
1. Rangsangan: Keamatan cahaya yang badan untuk terus hidup dan melakukan
masuk ke dalam mata. aktiviti harian.
Gerak balas: Perubahan saiz pupil pada
mata. Gerak balas ini Cabaran Minda (m.s. 15)
adalah tindakan luar kawal Mukus yang berlebihan terhasil apabila
kerana tindakan ini seseorang menghidap selesema. Mukus yang
berlaku serta-merta tanpa berlebihan ini akan menghalang reseptor
disedari atau difikirkan daripada dirangsang oleh bahan kimia dalam
terlebih dahulu. udara yang memasuki rongga hidung.
1
Cabaran Minda (m.s. 16) 3. Supaya pasangan tidak menggunakan
Orang buta menggunakan kepekaan hujung deria penglihatan untuk menentukan
jari untuk membaca tulisan Braille dan perisa minuman kordial melalui warna
kepekaan tangan untuk mengesan getaran perisa seperti warna ungu bagi perisa
tongkat yang dihasilkan oleh ketukan tongkat anggur, oren bagi perisa oren, kuning
dengan objek untuk mengesan sebarang bagi perisa mangga dan merah bagi
halangan yang berhampiran. perisa strawberi.
4. Selain bahan kimia dalam makanan
Aktiviti 1.6 (m.s. 19, 20) yang larut dalam air liur dan merangsang
Soalan tunas rasa, bahan kimia dalam makanan
1. Hujung jari telunjuk. Paling banyak yang panas juga tersejat dalam bentuk
jawapan yang betul bagi 6 cubaan wap yang masuk ke dalam rongga
kerana kawasan tersebut paling banyak hidung dan merangsang sel deria bau.
reseptor. Oleh itu, rangsangan kombinasi deria
2. Siku. Paling kurang jawapan yang betul rasa dan deria bau ini menyebabkan
bagi 6 cubaan kerana kawasan tersebut makanan yang panas berasa lebih enak.
paling kurang reseptor.
3. Reseptor sentuhan.
Praktis Formatif 1.2 (m.s. 29)
4. Bilangan atau taburan reseptor sentuhan
1. (a) Kornea
dan ketebalan epidermis.
(b) Pupil
(c) Retina
Aktiviti 1.7 (m.s. 21) (d) Otak
Soalan
2. Salur separuh bulat
1. Untuk memastikan tiada sisa larutan lain
3. Di bahagian atas rongga hidung
tertinggal dan hanya satu rasa larutan
4. Manis, masin, masam, pahit, umami
dikesan pada setiap percubaan.
5. Bilangan reseptor dan ketebalan
2. Semua kawasan dalam lidah dapat
epidermis kulit
mengenal pasti semua rasa larutan.
6. (a) Lima jenis rasa, sentuhan, kesakitan,
3. Kedua-dua belah pinggir lidah adalah paling
objek yang panas, objek yang sejuk,
peka terhadap rasa kerana mempunyai
tekanan.
bilangan reseptor yang banyak.
(b) Lima jenis rasa dapat dikesan oleh
4. Bahagian tengah lidah adalah paling
reseptor-reseptor rasa dalam tunas
kurang peka terhadap rasa kerana
rasa pada lidah.
mempunyai bilangan reseptor yang sedikit.
Oleh sebab lidah dilindungi oleh kulit
5. Kawasan hadapan lidah lebih peka
yang mempunyai reseptor sentuhan,
kepada rasa manis, bahagian tepi lidah
kesakitan, haba, sejuk dan tekanan,
lebih peka kepada rasa masam dan
lidah dapat mengesan sentuhan,
manis, bahagian belakang lidah lebih peka
kesakitan, objek yang panas, objek
kepada rasa pahit dan bahagian tengah
yang sejuk dan tekanan.
lidah lebih peka kepada rasa umami.

Cabaran Minda (m.s. 22) Eksperimen 1.1 (m.s. 30 – 33)


Tidak. Selepas lidah dibersihkan, lidah akan A.  Soalan (m.s. 31)
menjadi lebih peka. 1. Cahaya
2. Pucuk tumbuhan
Aktiviti 1.8 (m.s. 22, 23) 3. Bahagian tumbuhan yang dinyatakan
Soalan di soalan 2 atau pucuk tumbuhan
1. Dengan hidung tanpa dipicit. menunjukkan fototropisme positif
2. Perisa minuman kordial lebih mudah kerana pucuk tumbuhan tumbuh
ditentukan dengan menggunakan menuju ke arah rangsangan,
kombinasi deria rasa dan deria bau. iaitu cahaya.
2
B.  Soalan (m.s. 32) manakala gerak balas nastik merupakan
1. Supaya rangsangan cahaya tidak gerak balas terhadap rangsangan tanpa
mempengaruhi pertumbuhan anak mengira arahnya.
benih kacang
2. (a) Tumbuh ke atas dan menentang
arah graviti. Cabaran Minda (m.s. 37)
(b) Tumbuh ke bawah mengikut Orang buta mempunyai deria pendengaran
arah graviti. yang lebih peka. Mereka menggunakan
3. Akar tumbuhan menunjukkan bunyi untuk mengesan lokasi dan
geotropisme positif kerana akar menganggar jarak sesuatu objek
tumbuhan tumbuh menuju ke arah berhampiran mereka.
graviti manakala pucuk tumbuhan
menunjukkan geotropisme negatif
kerana pucuk tumbuhan tumbuh ke
Praktis Formatif 1.4 (m.s. 39)
1. Penglihatan stereoskopik dan monokular.
arah bertentangan graviti.
2. Kedudukan mata di kepala.
3. Pengguna primer mempunyai penglihatan
C.  Soalan (m.s. 33) monokular. Penglihatan monokular
1. Air mempunyai medan penglihatan yang
2. Akar tumbuhan luas dan membolehkan pengguna primer
3. Menyerap air dan kelembapan udara mengesan pemangsa yang datang dari
di dalam bikar Y pelbagai arah.
4. Bahagian tumbuhan yang dinyatakan 4. Pendengaran stereofonik membolehkan
di soalan 2 atau akar tumbuhan kita menentukan arah bunyi
menunjukkan hidrotropisme positif dengan tepat.
kerana akar tumbuhan tumbuh 5. Azman menggunakan pendengaran
menuju ke arah rangsangan, stereofoniknya untuk menentukan arah
iaitu air. lokasi kucing. Masa dan kekuatan bunyi
yang dibuat oleh kucing diterima oleh
kedua-dua belah telinga Azman adalah
Praktis Formatif 1.3 (m.s. 35) sama lalu dikesan oleh otak yang
1. (a) Tropisme merupakan gerak seterusnya memberitahu Azman arah
balas terarah tumbuhan terhadap kucing yang membuat bunyi itu, iaitu
rangsangan yang datang dari di hadapannya.
suatu arah.
(b) (i) Tigmotropisme
(ii) Geotropisme Praktis Sumatif 1 (m.s. 41 – 43)
(iii) Fototropisme (a) ×
1. (b) • (c) × (d) •
2. (a) (i) Pucuk 2.
P: Otak
(ii) Akar Q: Saraf tunjang
(iii) Sulur paut atau batang yang R: Saraf periferi
melilit 3.
(a) Perubahan saiz pupil pada mata.
(b) Hidrotropisme positif membolehkan (b) Keamatan cahaya yang masuk ke
akar mendapatkan air dan garam dalam mata.
mineral terlarut untuk hidup. (c) Semakin rendah keamatan cahaya
3. Persamaan: yang ditujukan kepada mata,
Tropisme dan gerak balas nastik semakin besar saiz pupil pada
merupakan gerak balas tumbuhan mata.
terhadap rangsangan. (d) Sewaktu gerhana matahari berlaku,
Perbezaan: sinar cahaya matahari yang terang
Tropisme merupakan gerak balas memasuki ke dalam mata dan
terarah tumbuhan terhadap rangsangan merosakkan sel di retina.
3
4. (a) Bunyi → Cuping telinga → Salur 9. Penerangan:
telinga → Gegendang telinga → – Isi botol minuman penuh dengan air.
Tulang osikel → Jendela bujur → – Botol minuman yang berisi air itu
Koklea → Saraf auditori → Otak. berfungsi sebagai kanta cembung.
(b) Cahaya → Kornea → Gelemair → – Letakkan botol minuman yang berisi
Pupil → Kanta mata → Gelemaca → air itu di atas surat khabar.
Retina → Saraf optik → Otak. – Baca surat khabar melalui botol
5. (a) X: Reseptor sentuhan minuman tersebut.
Y: Reseptor sakit
(b) Hujung jari lebih peka terhadap
rangsangan sentuhan berbanding
tapak tangan. Hujung jari mempunyai
lapisan epidermis yang lebih nipis
dan taburan reseptor sentuhan
yang lebih padat berbanding dengan
tapak tangan.
(c) Setuju. Lidah merupakan organ deria
yang mempunyai reseptor yang
dikenali sebagai tunas rasa
di permukaan lidah yang dilindungi
oleh epidermis kulit.
6. (a) Deria bau dapat membantu kita
dalam mengesan bahaya yang
mungkin berlaku di dalam makmal BAB 2  Respirasi
sains. Contohnya, kita dapat Eksperimen 2.1 (m.s. 50-52)
mengesan kehadiran gas yang Soalan (m.s. 51)
berbahaya seperti klorin dan – Aras air di dalam balang gas yang
ammonia melalui bau. mengandungi udara sedutan lebih tinggi.
(b) Anjing mempunyai deria bau yang – Komposisi oksigen dalam udara sedutan
sangat peka kerana mempunyai sel lebih tinggi daripada udara hembusan.
deria bau yang lebih banyak daripada – Pembakaran lilin menggunakan oksigen di
manusia dan kebolehan menganalisa dalam balang gas menyebabkan air masuk
bau yang lebih cekap daripada untuk memenuhi ruang yang asalnya
manusia. dipenuhi oleh oksigen.
7. (a) – Fototropisme positif
– Hidrotropisme positif Soalan (m.s. 52)
(b) Fototropisme positif memastikan – Air kapur di dalam kelalang kon yang dilalui
pucuk dan daun tumbuhan mendapat oleh udara hembusan menjadi keruh.
cahaya matahari yang mencukupi – Karbon dioksida dalam udara hembusan
untuk membuat makanan melalui bertindak balas dengan air kapur.
fotosintesis.
Hidrotropisme positif membolehkan Praktis Formatif 2.1 (m.s. 53)
akar tumbuhan tumbuh ke kawasan 1. (a) Trakea
berair supaya dapat menyerap air (b) Bronkus
untuk menjalankan fotosintesis. (c) Bronkiol
8. (a) Penglihatan stereoskopik 2. (a) • (b) × (c) × (d) ×
(b) Helang merupakan haiwan pemangsa. 3. Untuk membekalkan oksigen yang
Penglihatan stereoskopik membantu mencukupi dan menyingkirkan karbon
helang memburu mangsanya dengan dioksida dalam udara.
menentukan kedudukan mangsa 4. (a) (i) Sangkar rusuk
dengan tepat. (ii) Diafragma
4
(iii) Trakea dan bronkus Cabaran Minda (m.s. 58)
(iv) Peparu Kerana merokok membahayakan kesihatan
(b) Kepingan getah nipis lebih mudah diri perokok dan semua yang berada di
meregang berbanding kepingan sekelilingnya.
getah tebal. Maka, kepingan getah
nipis mudah ditarik ke bawah atau Cabaran Minda (m.s. 59)
ditolak ke atas. Bas elektrik tidak mengeluarkan gas
(c) (i) Menarik atau menyedut nafas ekzos. Oleh itu, pencemaran udara dapat
(ii) Menghembus nafas dikurangkan.
(d) Struktur atau isi padu balang kaca
yang mewakili sangkar rusuk kekal
tetap semasa kepingan getah nipis Eksperimen 2.2 (m.s. 62, 63)
ditarik ke bawah atau ditolak ke Soalan
atas manakala struktur dan isi padu 1. Tar rokok.
sangkar rusuk berubah semasa 2. Asap rokok merupakan bahan berasid
proses menyedut nafas atau kerana menukarkan warna ungu larutan
menghembus nafas. litmus menjadi merah.
3. Ammonia, asid stearik, metana, butana,
Praktis Formatif 2.2 (m.s. 56) metanol, toluena, kadmium, arsenik, asid
1. Perbezaan kepekatan gas oksigen di asetik
dalam alveolus dan kapilari darah.
2. (a) Dalam keadaan kepekatan oksigen Praktis Formatif 2.3 (m.s. 63)
yang tinggi, hemoglobin akan 1. (a) Tar, debunga, jerebu dan debu
bergabung dengan oksigen secara (b) Sulfur dioksida, karbon monoksida,
kimia untuk membentuk sebatian nitrogen dioksida
oksihemoglobin yang tidak stabil. 2. Debunga
(b) Dalam keadaan kepekatan oksigen 3. (a) Sakit ketika bernafas
yang rendah, oksihemoglobin akan (b) Kahak berdarah
terurai untuk membentuk hemoglobin (c) Sering tercungap-cungap
dan oksigen. (d) Pernafasan berbunyi
3. Glukosa + oksigen → karbon dioksida + 4. Kanser peparu, emfisema, bronkitis,
air + tenaga. (mana-mana dua)
4. Kecekapan pertukaran gas oksigen di 5. Seseorang yang tidak merokok tetapi
dalam badan manusia pada altitud yang menyedut asap rokok dari perokok yang
tinggi akan berkurang. berhampirannya.
Kepekatan gas oksigen dalam udara
pada altitud yang tinggi adalah rendah. Praktis Formatif 2.4 (m.s. 66)
Oleh itu, kadar resapan gas oksigen dari 1. (a) Insang
alveolus ke dalam kapilari darah turut (b) Trakea
berkurang. (c) Kulit luar lembap
5. – Ketebalan dinding alveolus dan kapilari 2. Kulit luar katak yang nipis, jaringan
darah setebal satu sel kapilari darah yang padat di bawah
– Kelembapan dinding alveolus tinggi lapisan kulit, sangat telap kepada gas
– Luas permukaan alveolus yang besar respirasi dan lembap.
– Jaringan kapilari yang padat meliputi 3. Sel badan serangga mempunyai
alveolus hubungan terus dengan permukaan
respirasi, iaitu oksigen yang masuk
Cabaran Minda (m.s. 57) ke dalam trakeol terus meresap
Kerana hutan membantu mengekalkan ke dalam sel manakala karbon
keseimbangan oksigen dan karbon dioksida dioksida meresap keluar daripada
dalam atmosfera. sel ke dalam trakeol.
5
4. Apabila kita bersenam, kadar Q: Bronkus
respirasi kita akan bertambah. Kadar R: Alveolus
pengangkutan oksigen lebih banyak 3. (a) • (b) • (d) •
ke sel badan dan penyingkiran karbon 4. (a) lebih tinggi (b) lebih rendah
dioksida daripada sel badan yang lebih 5. (a) Hemoglobin mengangkut oksigen dari
tinggi akan menjadikan sel-sel badan alveolus ke sel badan.
lebih sihat. Oleh itu, kesihatan semua (b) Oleh sebab oksihemoglobin
sistem dalam badan terutama sistem adalah sebatian yang tidak stabil,
respirasi dapat dikekalkan. oksihemoglobin mudah terurai
5. Tidak merokok, selalu bersenam kepada hemoglobin dan oksigen
apabila sampai ke sel badan supaya
Cabaran Minda (m.s. 67) oksigen dapat meresap ke dalam sel.
Berfungsi sebagai organ pertukaran gas. 6. (a) Pada musim bunga, lebih banyak
debunga dibebaskan daripada anter.
Cabaran Minda (m.s. 71) Apabila Azura menyedut udara yang
Udara sentiasa bergerak dari satu kawasan mengandungi debunga, risiko dia
ke kawasan lain. Maka kerjasama daripada akan menghadapi serangan
keseluruhan masyarakat global diperlukan. asma meningkat.
Mencegahnya dari satu kawasan sahaja (b) Mana-mana tempat yang berjerebu
tidak membantu. dan berdebu.Contoh: kawasan
perindustrian, tapak pembinaan
Praktis Formatif 2.5 (m.s. 72) dan lain-lain. Jerebu dan debu juga
1. Daun, batang (lentisel), akar udara menyebabkan serangan asma
(lentisel) pada pesakit asma.
2. P: Sel pengawal 7. (a) Dinding setebal satu sel, permukaan
Q: Liang stoma yang lembap, luas permukaan yang
3. (a) Liang stoma tumbuhan terbuka besar dan jaringan kapilari yang padat
pada waktu siang apabila terdapat (b) (i) Asma
cahaya untuk menjalankan Simptom: Sesak nafas
proses fotosintesis. Sebabnya: Pembebasan
(b) Liang stoma tumbuhan tertutup mukus yang
apabila keadaan menjadi gelap pada keterlaluan pada
waktu malam. Pada waktu malam air permukaan alveolus
meresap keluar dari sel pengawal juga mengurangkan luas
secara osmosis dan menyebabkan sel permukaan dan
pengawal menjadi flasid. kadar pertukaran gas
(c) Liang stoma tumbuhan tertutup pada alveolus lalu
pada hari panas untuk mengelakkan menyebabkan sesak
kehilangan air yang banyak melalui nafas.
transpirasi. (ii) Bronkitis
4. Udara tercemar akan mengurangkan Simptom: Sering tercungap-
cahaya matahari sampai ke tumbuhan cungap
dan mengurangkan kadar fotosintesis. Sebabnya: Radang bronkus
Oleh itu, tumbesaran dan kemandirian dalam pesakit
tumbuhan terjejas. bronkitis yang
disebabkan oleh tar
Praktis Sumatif 2 (m.s. 74 – 77) dan bahan perengsa
1. (a) Alveolus dalam asap rokok
(b) Bronkus mengurangkan kadar
(c) Rongga hidung laluan udara dari
2. P: Trakea hidung ke peparu

6
melalui bronkus. Karboksihemoglobin ialah sebatian
Hal ini menyebabkan yang stabil dan tidak terurai untuk
pesakit bronkitis membebaskan oksigen dalam sel
sering tercungap- badan. Oleh itu, seseorang yang
cungap. berada di dalam kereta tersebut
(iii) Emfisema tidak mendapat bekalan oksigen
Simptom: Sesak nafas yang mencukupi dan boleh
Sebabnya: Alveolus dalam membawa maut.
pesakit emfisema 12. (a) (i) 3 dm3
dirosakkan oleh (ii) 2.5 dm3
bahan yang (b) (i) 4 dm3

berbahaya dalam (ii) 3 dm3

udara seperti (c) Semakin aktif aktiviti yang dilakukan,
perengsa dalam semakin besar isi padu peparu
asap rokok. Oleh maksimum. Daripada graf pada
itu, luas permukaan Rajah 3(a) dan 3(b), isi padu
pertukaran gas pada udara dalam peparu pelari X dan
alveolus dikurangkan Y bertambah apabila mereka
dan menyebabkan melakukan aktiviti yang lebih aktif
sesak nafas. seperti berlari
8. – Tidak merokok (d) Pelari Y. Asap rokok yang
– Menjauhi tempat dicemari oleh merosakkan alveolus akan
asap rokok supaya tidak menjadi mengurangkan isi padu udara
perokok pasif maksimum dalam peparu manusia.
– Bersenam dan pemilihan gaya hidup Oleh sebab isi padu udara
yang sihat maksimum dalam peparu pelari Y
9. Ramai penumpang yang berkumpul adalah lebih rendah, maka pelari Y
di tempat menunggu pengangkutan adalah seorang perokok.
awam lazimnya tidak merokok. (e) Penambahan isi padu peparu
Namun begitu, mereka akan maksimum menambahkan kadar
menjadi perokok pasif sebaik sahaja respirasi kerana kadar pertukaran
ada penumpang lain yang gas dalam peparu dipertingkatkan.
berhampiran merokok.
10. (a) Pertukaran gas adalah melalui
resapan terus kepada sel. Bab 3  Pengangkutan
(b) Sistem respirasi serangga lebih Praktis Formatif 3.1 (m.s. 82)
berkesan daripada sistem 1. Fungsi sistem pengangkutan adalah
respirasi manusia. membawa masuk bahan keperluan
(c) Pertukaran gas melalui resapan terus sel ke dalam badan organisma dan
kepada sel dalam serangga lebih menyingkirkan bahan kumuh daripada
mudah, cepat dan efisien berbanding badan organisma ke persekitaran luar.
dengan pertukaran gas melalui 2. Contoh bahan keperluan sel:
pengangkutan gas oleh darah dalam Oksigen, nutrien
badan manusia. Contoh bahan kumuh yang disingkirkan
11. (a) Karbon monoksida daripada sel: Karbon dioksida, air, urea
(b) Apabila udara di dalam kereta 3. Kepentingan fungsi sistem pengangkutan
yang mengandungi karbon dalam organisma adalah seperti
monoksida disedut, karbon yang berikut:
monoksida bergabung dengan – Sistem pengangkutan membekalkan
hemoglobin untuk membentuk bahan keperluan sel seperti oksigen
karboksihemoglobin. dan nutrien yang digunakan untuk
7
menghasilkan tenaga melalui proses – Jantung amfibia mempunyai dua atrium
respirasi sel. dan satu ventrikel.
– Sistem pengangkutan membekalkan – Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
bahan keperluan sel tumbuhan jantung amfibia ke peparu dan kulit di
seperti karbon dioksida dan air yang mana pertukaran gas yang berlaku pada
digunakan untuk menjalankan proses dinding kapilari darah di dalam peparu
fotosintesis. atau di bawah kulit menukarkan darah
– Sistem pengangkutan juga terdeoksigen kepada darah beroksigen.
menyingkirkan bahan kumuh yang – Darah beroksigen mengalir dari jantung ke
bertoksik daripada sel organisma ke otak dan campuran darah beroksigen dan
persekitaran luar. terdeoksigen mengalir ke seluruh bahagian
4. Sekiranya sistem pengangkutan badan yang lain kecuali peparu. Darah
sesuatu organisma tidak dapat berfungsi beroksigen ini bertukar menjadi darah
dengan baik, terdeoksigen dan mengalir balik ke dalam
– respirasi sel tidak dapat dilakukan. jantung.
Tanpa tenaga, proses hidup tidak dapat
berlaku di dalam badan organisma. Reptilia
– makanan tidak dapat dibuat dalam – Reptilia mempunyai sistem peredaran
tumbuhan hijau melalui fotosintesis. darah ‘ganda dua’ yang tidak lengkap
Tanpa makanan, tumbuhan dan (incomplete double circulatory system) di
haiwan akan mati. mana darah mengalir melalui jantung dua
– bahan kumuh yang bertoksik yang kali dalam satu kitaran lengkap ke seluruh
gagal disingkirkan daripada badan ke badan.
persekitaran luar akan meracuni badan – Jantung reptilia mempunyai dua atrium
lalu membunuh organisma. dan satu ventrikel dengan struktur yang
membahagi ruang dalam ventrikel kepada
dua bahagian yang berasingan.
Aktiviti 3.2 (m.s. 84)
– Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
Ikan
jantung ke peparu di mana pertukaran
– Ikan mempunyai sistem peredaran darah
gas berlaku pada dinding kapilari darah
tunggal (single circulatory system) di mana
di dalam peparu menukarkan darah
darah mengalir melalui jantung hanya
terdeoksigen kepada darah beroksigen.
sekali dalam satu kitaran lengkap ke
– Darah beroksigen mengalir dari jantung
seluruh bahagian badan.
ke seluruh badan kecuali peparu, bertukar
– Jantung ikan mempunyai satu atrium dan
menjadi darah terdeoksigen dan mengalir
satu ventrikel.
balik ke dalam jantung.
– Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
jantung ikan ke insang di mana pertukaran Mamalia dan burung
gas yang berlaku pada kapilari insang – Mamalia dan burung mempunyai sistem
menukarkan darah terdeoksigen kepada peredaran darah ‘ganda dua’ (double
darah beroksigen. circulatory system) di mana darah mengalir
– Darah beroksigen mengalir dari jantung melalui jantung dua kali dalam satu kitaran
ke seluruh badan, bertukar menjadi darah lengkap ke seluruh badan.
terdeoksigen dan mengalir balik ke dalam – Jantung mamalia dan burung mempunyai
jantung. dua atrium dan dua ventrikel.
– Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
Amfibia jantung ke peparu di mana pertukaran
– Amfibia mempunyai sistem peredaran darah gas berlaku pada dinding kapilari darah
‘ganda dua’ yang tidak lengkap (incomplete di dalam peparu menukarkan darah
double circulatory system) di mana darah terdeoksigen kepada darah beroksigen.
mengalir melalui jantung dua kali dalam – Darah beroksigen mengalir dari jantung
satu kitaran lengkap ke seluruh badan. ke seluruh badan kecuali peparu, bertukar
8
menjadi darah terdeoksigen dan mengalir Cabaran Minda (m.s. 99)
balik ke dalam jantung. Individu yang mempunyai darah jenis O
boleh mendermakan darahnya kepada semua
Cabaran Minda (m.s. 91) individu tanpa mengira jenis darah kerana
Tekanan sistolik terhasil apabila ventrikel darah jenis O tidak mempunyai sebarang
mengepam darah keluar dari jantung ke antigen pada sel darah merahnya.
seluruh badan. Darah yang keluar mengalir
dengan tekanan yang tinggi. Manakala Praktis Formatif 3.3 (m.s. 101)
tekanan diastolik terhasil apabila darah 1. Sel darah merah, sel darah putih, platelet
mengalir masuk ke dalam jantung. Darah dan plasma darah
mengalir dengan tekanan yang lebih rendah. 2. Plasma darah
3.
Kumpulan darah
Eksperimen 3.1 (m.s. 92) Kumpulan darah penerima
Soalan penderma
1. Semakin aktif jenis aktiviti, semakin tinggi A B AB O
kadar denyutan nadi.
2. Kadar pengambilan oksigen dan A • × • ×
pembebasan karbon dioksida oleh sel
badan ditingkatkan semasa melakukan B × • • ×
aktiviti aktif. Oleh itu, jantung berdenyut
lebih kerap dan meningkatkan denyutan AB × × • ×
nadi untuk mengangkut oksigen dan
karbon dioksida dengan lebih cekap. O • • • •

Praktis Formatif 3.2 (m.s. 95) 4. (a) Untuk menyelamatkan nyawa


1. Sistem peredaran darah ialah satu (b) Leukemia, hemofilia
sistem pengangkutan yang khusus dalam 5. (a) Seseorang dengan kumpulan darah
organisma kompleks yang berfungsi O boleh menderma darah kepada
untuk mengangkut nutrien, gas respirasi sesiapa sahaja yang berdarah
dan bahan kumuh. kumpulan O, A, B dan AB.
(b) Seseorang dengan kumpulan
2.
Arteri darah AB boleh menerima daripada
penderma dari mana-mana kumpulan
Mengangkut darah beroksigen (kecuali darah, iaitu darah kumpulan O, A,
arteri pulmonari) B dan AB kerana plasmanya tidak
mengandungi antibodi Anti-A atau
Kapilari Anti-B.
(c) Bank darah merupakan tempat di
Menghubungkan arteri dengan vena dan
mana darah disimpan dan
tempat pertukaran bahan antara sel
dikeluarkan.
Vena 6. (a) Hospital, Pusat Darah Negara (PDN)
(b) Kemalangan jalan raya, peperangan
Mengangkut darah terdeoksigen 7. (a) Kumpulan darah AB
(kecuali vena pulmonari) (b) Kehadiran virus dan bahan yang
tidak dikehendaki
3. Jenis aktiviti, jantina, umur, kesihatan (c) Menghalang pembekuan darah
badan
4. Menjaga kesihatan jantung adalah Aktiviti 3.8 (m.s. 110)
penting untuk memastikan kelangsungan Soalan
hidup kita. 1. Larutan eosin tersebar mengikut corak
9
khusus di dalam daun, batang dan akar 2. Organisma tidak dapat terus hidup jika
tumbuhan. organisma ini tidak mempunyai sistem
2. Xilem peredaran yang unik mengikut keperluan
3. Laluan air di dalam tumbuhan adalah masing-masing.
melalui satu tisu pengangkut, iaitu
xilem. Praktis Sumatif 3 (m.s. 116 – 120)
1. (a) DENYUTAN
Aktiviti 3.9 (m.s. 111) (b) TRANSPIRASI
Soalan (c) KAPILARI
1. (d) FLOEM
(e) JANTUNG
(f) ANTIGEN
Bahagian yang 2. (a) • (b) × (c) × (d) ×
bengkak
3. (a) Injap
(b) Mengangkut darah beroksigen
(c) (i) Salur darah Q berdinding tebal
untuk menahan tekanan darah
yang tinggi.
(ii) Salur darah R berdinding setebal
satu sel untuk memudahkan
2. Laluan makanan di dalam tumbuhan pertukaran bahan antara darah
adalah melalui floem. dan sel badan melalui resapan.
4. (a) Oksigen, karbon dioksida,
Praktis Formatif 3.4 (m.s. 112) air, makanan tercerna, bahan
1. Transpirasi ialah suatu proses kumuh
kehilangan air dalam bentuk wap air (b) Oksigen, karbon dioksida, air
dari permukaan tumbuhan ke udara (c) Pada waktu siang, sel tumbuhan
secara penyejatan. menjalankan fotosintesis dan
2. (a) wap, cecair menghasilkan oksigen.
(b) xilem, floem Oleh itu, sel tumbuhan tidak
3. Keamatan cahaya, kelembapan udara, memerlukan bekalan oksigen, iaitu
suhu, pergerakan udara pengangkutan oksigen dari luar ke
4. Laluan air di dalam struktur xilem tidak sel tidak diperlukan.
dapat dikesan tanpa penggunaan 5. (a) (i) dub
pewarna kerana tisu xilem tidak (ii) lub
berwarna. (iii) sistolik
5. P: Floem Q: Xilem R: Xilem (iv) diastolik
S: Floem T: Xilem U: Floem (b) Bacaan tekanan sistolik adalah lebih
tinggi daripada bacaan tekanan
Praktis Formatif 3.5 (m.s. 113) diastolik. Bacaan tekanan sistolik
1. Persamaan: – Kedua-duanya ialah ialah bacaan tekanan darah yang
sistem pengangkutan lebih tinggi semasa ventrikel jantung
– Kedua-duanya mengecut untuk memaksa darah
mengangkut air, nutrien keluar dari jantung lalu diedarkan ke
dan bahan terlarut seluruh badan.
– Kedua-duanya wujud Bacaan tekanan diastolik ialah
dalam organisma bacaan tekanan darah yang lebih
kompleks rendah semasa ventrikel jantung
Perbezaan: Pilih satu daripada mengendur lalu memudahkan darah
perbezaan yang ditunjukkan mengalir dari seluruh badan kembali
dalam Rajah 3.31. ke jantung.
10
6. (a) (i) Eric, Roy (b) (i) Contoh model binaan
(ii) Mangsa tersebut akan mati. Hal
ini disebabkan oleh berlakunya Payung lut sinar yang dapat
mengawal keamatan cahaya
penggumpalan darah.
yang merambat melaluinya
(b) (i) Individu 2.
Hal ini disebabkan dia memenuhi
syarat umur 18 tahun ke atas
tetapi kurang daripada 60 tahun.
Dia juga memenuhi syarat jisim Tisu
badan lebih 45 kg.
(ii) Perempuan yang mengandung
tidak sesuai menderma darah.
7. (a) Mengangkut makanan
(b) Xilem atau Y Air
(c) (i) Bahagian atas gegelang kulit Alat pengawal kelembapan udara
yang dibuang akan menjadi
bengkak. Makanan terkumpul di
bahagian atas gegelang kulit dan BAB 4  Kereaktifan Logam
tidak dapat diangkut ke bahagian Cabaran Minda (m.s. 126)
bawah gegelang kulit disebabkan Ahli mineralogi lazimnya menggunakan
oleh ketiadaan X. nama bauksit, orang awam seperti pekerja
(ii) Bahagian atas gegelang kulit lombong menggunakan nama bijih aluminium
yang dibuang akan menjadi dan ahli sains menggunakan nama
kering dan mati. aluminium oksida.
54 g
8. Set A = = 0.3 g/min Aktiviti 4.1 (m.s. 126, 127)
180 min
36 g Soalan
Set B = = 0.2 g/min 1. Karbon dioksida
180 min
9. (a) Badrul. Dia mempunyai kadar 2. Lalukan gas yang diuji melalui air kapur.
denyutan nadi paling tinggi sebaik Jika air kapur bertukar menjadi keruh,
sahaja selepas aktiviti. gas yang diuji ialah karbon dioksida.
(b) Azizah. Kadar denyutannya kembali Sebaliknya, jika air kapur tidak menjadi
ke kadar asal dalam sela masa 15 keruh, gas yang diuji bukan karbon
minit selepas aktiviti. dioksida.
10. (a) Kawasan B. 3. (a) Karbon dioksida
Kawasan A tidak sesuai bagi (b) Karbon dioksida
pertumbuhan herba. Hal ini 4. (a) kalsium klorida + karbon dioksida + air
disebabkan oleh ketiadaan cahaya (b) kalsium oksida + karbon dioksida
yang diperlukan oleh herba untuk 5. Kalsium, karbon, oksigen
menjalankan fotosintesis.
Kawasan C tidak sesuai bagi Praktis Formatif 4.1 (m.s. 128)
pertumbuhan herba. Suhu yang tinggi 1. Mineral ialah unsur atau sebatian pepejal
di kawasan ini akan meningkatkan yang wujud secara semula jadi dengan
kadar transpirasi herba. struktur hablur dan komposisi kimia yang
Kawasan B adalah sesuai bagi tertentu.
pertumbuhan herba. Suhu pada 2. (a) Emas, perak, berlian atau mineral
kawasan redup ini dapat mengekalkan unsur yang lain (Mana-mana satu)
kadar transpirasi herba. Tambahan (b) Bauksit, hematit, galena, kasiterit,
pula, kehadiran cahaya matahari dalam quarza atau mineral sebatian semula
kawasan yang cerah ini membolehkan jadi yang lain
herba untuk menjalankan fotosintesis. (Mana-mana satu)
11
3. Kalsium oksida yang bersifat bes 2. (a) Ya. Logam X reaktif terhadap oksigen
digunakan untuk meneutralkan tanah kerana logam X terbakar dengan
yang berasid. Silikon dioksida yang nyalaan yang sangat terang dan
bertakat lebur tinggi digunakan untuk bertindak balas dengan udara.
membuat radas makmal berkaca. (b) Logam Y adalah kurang reaktif
daripada logam X.
(c) X
Aktiviti 4.3 (m.s. 130, 131)
Y
Soalan
Z
1. (a) Magnesium oksida
3. (a) oksigen
(b) Aluminium oksida
(b) kalium
(c) Zink oksida
(c) pengekstrakan
(d) Ferum oksida
4. (a) Kalium
(e) Plumbum oksida
(b) Emas
2. Semakin reaktif logam itu, semakin
5. (a) Karbon dan hidrogen
cergas logam bertindak balas dengan
(b) Karbon dan hidrogen dapat bertindak
oksigen.
balas dengan oksigen.
3. Magnesium → Aluminium → Zink →
Oleh itu, kereaktifan karbon dan
Ferum → Plumbum
hidrogen terhadap oksigen juga boleh
dibandingkan dengan kereaktifan
Cabaran Minda (m.s. 132) logam terhadap oksigen.
Karbon + oksigen → karbon dioksida
Hidrogen + oksigen → air Praktis Formatif 4.3 (m.s. 141)
1. (a)
Elektrolisis
(b)
Penurunan bijih besi dengan karbon
Aktiviti 4.4 (m.s. 132, 133)
2. (a)
Timah
Soalan
(b)
(i) Bijih besi, batu kapur, arang kok
1. (a) Zink + Karbon dioksida
(ii) Udara panas
(b) Tiada perubahan
(c)
(i) Sanga
(c) Plumbum + Karbon dioksida
(ii) Leburan ferum
2. Zink dan plumbum. Oksida bagi logam
3. (a)
Hakisan tanah. Masalah hakisan
yang kurang reaktif daripada karbon
tanah dapat diselesaikan dengan
akan diturunkan kepada logam melalui
menanam semula pokok di tanah
pemanasan dengan karbon.
yang berkenaan.
3.
Aluminium (b) Pencemaran udara. Pencemaran
Kereaktifan Karbon udara dapat dielakkan dengan
bertambah Zink menapiskan gas yang dihasilkan
Plumbum       oleh aktiviti perlombongan sebelum
dibebaskan ke udara.
4. Pengekstrakan logam. Logam yang
kurang reaktif daripada karbon dalam
siri kereaktifan logam dapat diekstrak
Praktis Sumatif 4 (m.s. 143 – 145)
1. (a) Unsur : Ferum, Perak, Kalium,
daripada bijihnya dengan penurunan
Timah, Berlian
oksida logam tersebut oleh karbon.
Sebatian : Kuarza, Bauksit, Galena,
5. (a) lebih
Hematit, Kapur
(b) kurang
(b) Bauksit, aluminium dan oksigen
2. (a) Stanum(IV) oksida
Praktis Formatif 4.2 (m.s. 136) (b) Karbon
1. Siri kereaktifan logam ialah susunan (c) Stanum + oksigen → Stanum(IV) oksida
logam mengikut kereaktifannya terhadap 3. (b) •
oksigen. (c) •
12
4. (a) Oksigen motor untuk dipanaskan. Motor juga
(b) Kalium dan natrium adalah logam yang disejukkan oleh aliran udara ini.
sangat reaktif. Parafin menghalang
kalium dan natrium bertindak balas
dengan oksigen dan wap air di udara. BAB 5  Termokimia
5. (a) Oksigen Eksperimen 5.1 (m.s. 149 – 151)
(b) Untuk membekalkan oksigen bagi Soalan (m.s. 151)
tindak balas tersebut 1. (a) Pembebasan haba ditunjukkan oleh
(c) Panaskan serbuk logam sehingga peningkatan bacaan termometer.
berbara sebelum memanaskan (b) Penyerapan haba ditunjukkan oleh
kalium manganat(VII) untuk penurunan bacaan termometer.
membekalkan oksigen bagi tindak 2. (a) Keseimbangan terma
balas yang berkenaan (b) Apabila kadar bersih pemindahan
(d) Membina siri kereaktifan logam haba antara hasil tindak balas
6. Bagi logam yang lebih reaktif daripada dengan termometer adalah sifar, hasil
karbon, pengekstrakan logam adalah tindak balas dan termometer berada
melalui kaedah elektrolisis. Bagi logam dalam keseimbangan terma. Oleh
yang kurang reaktif daripada karbon, itu, bacaan suhu pada termometer
pengekstrakan logam adalah melalui menjadi tetap pada nilai maksimum
tindak balas bijih logam tersebut atau nilai minimum.
dengan karbon. 3. (a) Suhu semasa tindak balas lebih
7. Campuran tinggi daripada suhu sebelum tindak
Botol/ serbuk balas berlaku.
Beg plastik besi, kapur (b) Suhu semasa tindak balas lebih
dan rendah daripada suhu sebelum tindak
arang kok balas berlaku.
Bilah kipas
Penyedut 4. – Natrium hidroksida melarut dalam air
Udara minuman Udara – Tindak balas antara natrium hidroksida
pada pada
dengan asid hidroklorik (Peneutralan)
suhu Udara Minyak masak Udara suhu
bilik bilik
5. – Garam ammonium klorida melarut
panas panas dalam air
Motor Motor
– Tindak balas antara natrium hidrogen
Klip kertas Air karbonat dengan asid hidroklorik
6. (a) Membalut cawan polistirena dengan
Penerangan: kapas atau kain felt, menggunakan
Bahan Mewakili penutup cawan.
(b) Penebat haba seperti kapas dan
Botol Relau bagas kain felt dan penutup cawan
mengurangkan pemindahan haba ke
Minyak masak Sanga
persekitaran.
Air Leburan ferum
Praktis Formatif 5.1 (m.s. 154)
Motor Alat pemanas
1. (a) Tindak balas endotermik ialah tindak
Serbuk besi Bijih besi balas kimia yang menyerap haba
daripada persekitaran.
Serbuk kapur Batu kapur (b) Tindak balas eksotermik ialah tindak
balas kimia yang membebaskan haba
Langkah inovatif: ke persekitaran.
Bilah kipas disambung pada arah yang 2. Termokimia ialah kajian tentang
berlawanan dengan arah yang biasa perubahan haba semasa tindak balas
supaya udara disedut mengalir melalui kimia berlaku.
13
3. Kadar respirasi meningkat semasa proses fotosintesis. Oleh itu, suhu
menjalankan aktiviti fizikal yang cergas. persekitaran menurun.
Oleh sebab respirasi merupakan tindak 7. (a) Tindak balas termit merupakan
balas eksotermik, haba yang dihasilkan tindak balas eksotermik kerana haba
oleh tindak balas eksotermik diserap dibebaskan ke persekitaran.
ke dalam badan kita. Oleh itu, suhu (b) Dalam tindak balas termit, pemanasan
badan meningkat. ferum(II) oksida, aluminium dan pita
4. (a) Pemanasan global magnesium menghasilkan ferum
(b) Mengurangkan pembakaran bahan dan karbon dioksida melalui satu
api fosil. tindak balas eksotermik. Haba yang
5. (a) Tindak balas eksotermik. dibebaskan dalam tindak balas ini
(b) Tindak balas eksotermik meningkatkan suhu ferum dan karbon
membebaskan haba ke persekitaran dioksida sehingga ferum dilebur.
dan meningkatkan suhunya. Suhu Leburan ferum ini digunakan untuk
yang tinggi dapat melegakan memperbaiki atau menyambung
kekejangan otot. kembali rel besi kereta api yang
terputus.
Praktis Sumatif 5 (m.s. 155 – 158) 8. Beg plastik
1. (a) Tindak balas eksotermik besar
(b) Tindak balas endotermik Pencungkil
(c) Tindak balas eksotermik gigi
(d) Tindak balas endotermik Beg plastik
(e) Tindak balas eksotermik kecil
(f) Tindak balas eksotermik Air
2. (a) dibebas
Serbuk
(b) meningkatkan
kalsium
(c) panas klorida atau
(d) diserap ammonium
3. (a) TERMOKIMIA nitrat
(b) FOTOSINTESIS
(c) RESPIRASI Pek panas segera:
(d) TERMOMETER – Gunakan pencungkil gigi untuk
(e) ENDOTERMIK menebuk lubang pada beg plastik
(f) EKSOTERMIK yang kecil sehingga air mengalir keluar
4. Pemanasan kalsium karbonat ialah dari beg plastik kecil dan bercampur
tindak balas endotermik. Haba dengan serbuk kalsium klorida dalam
diserap oleh tindak balas kimia yang beg plastik besar.
berlaku semasa penguraian kalsium – Pelarutan kalsium klorida dalam air
karbonat. merupakan tindak balas eksotermik lalu
5. Tindak balas antara asid hidroklorik memanaskan beg plastik yang besar.
dengan natrium karbonat ialah tindak – Oleh itu, beg plastik yang besar ini
balas eksotermik manakala tindak berfungsi sebagai pek panas segera.
balas antara asid hidroklorik dengan Pek sejuk segera:
natrium hidrogen karbonat ialah tindak – Gunakan pencungkil gigi untuk
balas endotermik. menebuk lubang pada beg plastik
6. Menanam semula pokok akan yang kecil sehingga air mengalir keluar
meningkatkan kadar fotosintesis. dari beg plastik kecil dan bercampur
Oleh sebab fotosintesis adalah tindak dengan serbuk ammonium nitrat dalam
balas endotermik, maka lebih banyak beg plastik besar.
haba akan diserap dari persekitaran – Pelarutan ammonium nitrat dalam air
ke dalam tumbuhan yang menjalankan merupakan tindak balas endotermik lalu

14
menyejukkan beg plastik yang besar. 8 aliran arus dalam O.S.K. telah
– Oleh itu, beg plastik yang besar ini disongsangkan.
berfungsi sebagai pek sejuk segera. 3. (a) Inferens pertama:
Garis lurus dalam paparan skrin
dalam langkah 7 dan 9 menunjukkan
BAB 6  Elektrik dan Kemagnetan bahawa arus terus ialah arus
Aktiviti 6.1 (m.s. 165) elektrik yang mengalir dalam
Soalan satu arah sahaja.
1. Arus elektrik (b) Inferens kedua:
2. Pemotongan garis medan magnet (oleh Kedudukan garis lurus dari
dawai kuprum atau gegelung dawai) kedudukan sifar dalam langkah 7
3. Arus aruhan dan 9 yang berbeza menunjukkan
bahawa arus terus dalam langkah 7
Aktiviti 6.2 (m.s. 166) dan 9 mengalir pada arah
Soalan yang bertentangan.
1. (b) • (c) • 4. Voltan yang dihasilkan oleh bekalan
2. Arus aruhan dikesan berdasarkan kepada kuasa adalah berubah-ubah. Oleh
nyalaan LED. Arus aruhan dihasilkan itu, tompok cahaya pada skrin akan
dan mengalir melalui LED. Maka LED bergerak ke atas dan ke bawah untuk
menyala. menghasilkan surihan menegak pada
3. Arus akan teraruh hanya apabila garis skrin tanpa mengira jenis sambungan
medan magnet dipotong. terminal kepada O.S.K.
4. Tenaga bunyi, tenaga haba, tenaga 5. (a) Inferens pertama:
cahaya. Bentuk graf yang dihasilkan oleh
5. – LED lebih tahan lama dan tidak mudah surihan menegak dan mengufuk
terbakar tompok cahaya dalam paparan skrin
– LED akan bernyala apabila arus menunjukkan bahawa arah aliran
elektrik mengalir melaluinya bagi arus ulang-alik dan voltan
berbanding dengan mentol berfilamen bagi arus ulang-alik berubah-ubah
yang hanya akan bernyala apabila secara berterusan.
filamennya menjadi cukup panas. (b) Inferens kedua:
Bentuk graf dalam paparan skrin
Aktiviti 6.4 (m.s. 172 – 175) dalam langkah 13 dan 15 adalah
Soalan serupa menunjukkan bahawa arah
1. Untuk menunjukkan bentuk graf, arah aliran bagi arus ulang-alik dan
arus dan perubahan voltan bagi arus voltan bagi arus ulang-alik
terus dan arus ulang-alik. berubah-ubah secara berterusan
2. Persamaan: tanpa mengira jenis sambungan
Magnitud anjakan tompok cahaya dari terminal pada O.S.K.
kedudukan sifar dalam langkah 6. (a) Arus terus
6 dan 8 adalah tetap dan sama besar. (b) Arus ulang-alik dan arus terus
Hal ini menunjukkan voltan bateri adalah
tetap dan sama nilai. Praktis Formatif 6.1 (m.s. 176)
Perbezaan: 1. Sumber tenaga boleh baharu adalah
Anjakan tompok cahaya dari kedudukan sumber tenaga yang boleh diganti secara
sifar dalam langkah 6 adalah positif berterusan dan tidak akan habis manakala
manakala anjakan tompok cahaya dari sumber tenaga tidak boleh baharu
kedudukan sifar dalam langkah 8 adalah adalah sumber tenaga yang tidak boleh
negatif. Hal ini menunjukkan arus dalam digantikan dan akan habis digunakan.
langkah 6 bergerak dari positif ke 2. (a) LED bernyala dalam susunan P
negatif manakala dalam langkah dan Q. Dalam susunan P dan Q,
15
pemotongan garis medan magnet Vp Np
oleh gegelung dawai berlaku dan 4. (a) =
Vs Ns
menghasilkan arus aruhan. Arus
aruhan ini mengalir melalui LED dan 240 Np
=
5 10
menyebabkan LED bernyala.
(b) LED tidak bernyala dalam susunan 240
Np= = 10 ×
R. Dalam susunan R, pemotongan 5
garis medan magnet tidak berlaku = 480
dan tiada arus aruhan mengalir Bilangan lilitan gegelung primer,
melalui LED. Np = 480
3. Untuk menunjukkan bentuk graf, arah (b) Transformer dalam pengecas telefon
arus dan perubahan voltan bagi arus bimbit ini adalah daripada jenis
terus dan arus ulang-alik. transformer injak turun kerana voltan
output adalah lebih rendah daripada
voltan input.
Eksperimen 6.1 (m.s. 178 – 180)
Soalan
1. (a) Mentol P lebih cerah berbanding S Cabaran Minda (m.s. 187)
(b) Vp > VS Dalam satu kitaran, pendawaian satu
(c) Transformer injak turun fasa mempunyai dua puncak manakala
2. (a) Mentol S lebih cerah berbanding P pendawaian tiga fasa mempunyai enam
(b) Vp < VS puncak. Oleh itu, bekalan arus pendawaian
tiga fasa lebih stabil.
(c) Transformer injak naik
3. Jika perbezaan antara bilangan lilitan
dalam gegelung primer dengan bilangan Cabaran Minda (m.s. 192)
lilitan dalam gegelung sekunder pada Kerana kebanyakan cerek elektrik yang
sebuah transformer ditambah, dijual dalam pasaran menggunakan arus
perbezaan antara voltan primer 10 – 12 A.
dengan voltan sekunder akan menjadi
lebih besar.
4. Transformer hanya boleh mengubah Praktis Formatif 6.3 (m.s. 194)
voltan bagi arus ulang-alik jika bilangan 1. (a) Stesen transformer injak naik
lilitan dalam gegelung primer dan (b) Lapangan suis
sekunder di dalamnya adalah berlainan. (c) Transformer injak turun
Sebaliknya, jika bilangan lilitan dalam 2. (a) dinaikkan
gegelung primer dan sekunder dalam (b) Rangkaian Grid Nasional
sebuah transformer adalah sama, maka (c) Lapangan suis
voltan primer dan voltan sekunder adalah 3. (a) Fius, dawai bumi, pemutus litar,
sama, iaitu tidak diubah. pengalir kilat (mana-mana tiga)
(b) Fius akan melebur dan memutuskan
bekalan elektrik apabila arus
Praktis Formatif 6.2 (m.s. 183) berlebihan melaluinya.
1. Transformer merupakan alat yang 4. (a) Penebat wayar yang rosak. Wayar
mengubah voltan bagi arus ulang-alik. hidup yang terdedah bersentuh
2. (a) ulang-alik dengan wayar neutral yang
(b) besar terdedah.
(c) naik (b) (i) Beban yang berlebihan
(d) turun (ii) Kebakaran. Pengaliran arus yang
3. (a) Ketuhar gelombang mikro, mesin besar menyebabkan
basuh, peti sejuk, televisyen wayar-wayar, palam dan soket
(b) Pengecas telefon bimbit, pengecas menjadi terlalu panas lalu
komputer riba/tablet terbakar.
16
Cabaran Minda (m.s. 199) Praktis Sumatif 6 (m.s. 204 – 207)
Boleh digunakan di Thailand tetapi masa yang 1. (a) Benar
digunakan untuk mendidihkan air lebih lama. (b) Palsu
(c) Benar
Cabaran Minda (m.s. 201) 2. (a) Sumber tenaga tidak boleh baharu
Tidak. Bangunan hijau menggunakan (b) Sumber tenaga boleh baharu
konsep penjimatan penggunaan tenaga, air (c) Sumber tenaga boleh baharu
dan bahan. (d) Sumber tenaga boleh baharu
3. (a) Garis medan magnet dipotong
Praktis Formatif 6.4 (m.s. 202) (b) Arus aruhan
1. Kecekapan tenaga ialah peratus tenaga (c) LED bernyala. Arus yang teraruh
input yang diubah kepada bentuk tenaga mengalir melalui LED. Pengaliran
output yang berfaedah. arus melalui LED ini menyebabkan
2. (a) Menggunakan rumus: LED bernyala.
E (d) Generator/Penjana
P= 4. (a) Osiloskop sinar katod
t
(b) Bentuk graf, arah arus dan
180 kJ
P= perubahan voltan bagi arus terus
2 minit
dan arus ulang-alik.
180 000 J (c) (i) Arus ulang-alik
=
120 s (ii) Arus terus
= 1 500 W 5. (a) Transformer injak turun
(b) Kuasa pendingin hawa, (b) Bilangan lilitan dalam gegelung
P = 1 500 W primer adalah lebih banyak
1 500 kW daripada bilangan lilitan dalam
= gegelung sekunder.
1 000
= 1.5 kW (c) Untuk mengurangkan arus pusar dan
3. P = VI meningkatkan kecekapan
1 200 W = 240 V × I transformer
Vp Np
1 200 W (d) Menggunakan rumus, V = N
Arus, I =
240 V s s

= 5 A 10 100
=
Vs 20
4. (a) E = Pt
20
800 30 Voltan sekunder, Vs = 10 ×
= kW × j 100
1 000 60 =2V
= 0.4 kWj 6. (a) Fius utama
(b) Kos tenaga yang digunakan oleh (b) (i) Fius dan MCB berfungsi
periuk nasi sebagai alat keselamatan yang
= Tenaga elektrik yang digunakan melindungi peralatan daripada
dalam unit kWj × kos tenaga bagi sebarang aliran arus yang
setiap kWj berlebihan.
= 0.4 kWj × 30 sen/kWj (ii) Apabila arus yang mengalir
= 12 sen melalui fius melebihi nilai fius,
5. (a) Pelabelan star rating pada peralatan fius akan melebur dan tidak
elektrik menunjukkan kecekapan boleh digunakan semula tanpa
tenaga peralatan elektrik yang menggantikan wayar fius yang
berkenaan. terbakar dengan wayar fius
(b) Sekurang-kurangnya 3 bintang. Lebih yang baharu. MCB merupakan
banyak bintang pada label star rating sebuah suis elektromagnet yang
bermaksud lebih jimat tenaga. disambungkan ke wayar hidup.
17
MCB memutuskan litar dengan 8. (a) MCB merupakan suis elektromagnet
mematikan suisnya apabila kecil yang disambungkan ke
arus yang mengalir melaluinya wayar hidup.
melebihi hadnya. MCB ini boleh (b) MCB berfungsi sebagai alat
digunakan semula dengan keselamatan elektrik. MCB
membuka suis semula tanpa memutuskan litar apabila arus yang
membuat apa-apa penggantian. mengalir melaluinya adalah terlalu
(c) Menggunakan rumus: besar atau melebihi had nilainya.
P = VI (c) Rod plastik
700 W = 240 V × I
Plastisin Kayu ais
700 W krim
Arus, I =
240 V Paku
= 2.9 A
Fius yang dipilih ialah fius 3 A kerana
nilai fius lebih tinggi sedikit daripada
nilai arus elektrik yang melalui
pengering rambut. Fulkrum

7. (a) Menggunakan rumus:


Arus Dawai
Kuasa (W) = Voltan (V) × kuprum Kotak Pemadam Pencungkil
elektrik (A)
kasut getah gigi plastik
= 230 V × 10 A
= 2 300 W Plastisin – penyentuh
2 300 Paku – besi
= kW
1 000 Fulkrum – pada kayu ais krim
= 2.3 kW Butang reset – rod plastik
(b) Fius 13 A. Spring – pencungkil gigi plastik
Fius 13 A adalah paling sesuai kerana Pemadam getah – teras besi
fius 13 A membenarkan arus 10 Dawai elektrik – dawai kuprum
A mengalir melaluinya tetapi tidak Senario: Apabila arus elektrik yang
membenarkan arus yang melebihi mengalir melalui MCB melebihi nilai
13 A mengalir melalui pemanas hadnya, solenoid menjadi sebuah
elektrik. Arus yang terlalu tinggi akan elektromagnet yang sangat kuat.
merosakkan pemanas elektrik.
(c) Arus 10 A yang mengalir melalui fius MCB Model MCB
1A, 2A, 3A dan 5A akan meleburkan
wayar fius. Oleh itu, pemanas elektrik Dawai elektrik Dawai kuprum
tidak dapat berfungsi. yang dipasang yang dipasang
Fius 15 A dan 30 A membenarkan dengan dengan plastisin
arus yang jauh lebih besar daripada penyentuh dan dan paku besi
10 A mengalir melalui pemanas besi ditarik ke ditarik ke bawah
elektrik. Hal ini akan merosakkan bawah seperti seperti yang
pemanas elektrik. yang ditunjukkan ditunjukkan
Fius 10 A juga kurang sesuai kerana dalam Rajah 4. dalam rajah di
kebanyakan fius 10 A lazimnya atas.
membenarkan arus maksimum
Besi berputar Paku berputar
kurang daripada 10 A mengalir
pada arah pada arah lawan
melaluinya. Oleh itu, fius 10 A
lawan jam pada jam pada fulkrum
tersebut akan terbakar jika dipasang
fulkrum. di kayu ais krim.
kepada pemanas elektrik.
18
2. Tenaga ialah keupayaan untuk
MCB Model MCB
melakukan kerja.
Besi yang Paku besi 3. (a) Kuasa didefinisikan sebagai kadar
berputar itu yang berputar melakukan kerja.
menolak itu menolak (b) Watt
spring ke atas. pencungkil 4. (a) W = Fs
Akhirnya, spring gigi ke atas. = 2 500 N × 4 m
itu terlepas dan Akhirnya, = 10 000 J
berada di bawah pencungkil gigi (b) Tenaga yang digunakan
besi. itu terlepas dan = kerja yang dilakukan
berada di bawah = 10 000 J
paku besi. (c) Kuasa kren
Butang reset Apabila rod W
P=
ditolak ke bawah plastik ditolak ke t
akan menolak bawah, rod itu 10 000 J
=
besi ke bawah akan menolak 1.2 minit
sehingga besi paku besi ke 10 000 J
=
terletak di bawah bawah sehingga 72 s
spring semula. paku besi = 138.89 W
terletak di bawah
pencungkil gigi Praktis Formatif 7.2 (m.s. 221)
semula. 1. (a) Tenaga keupayaan graviti ialah kerja
yang dilakukan untuk mengangkat
sesuatu objek ke suatu ketinggian, h,
dari permukaan Bumi.
BAB 7  Tenaga dan Kuasa (b) Tenaga keupayaan kenyal ialah
Cabaran Minda (m.s. 210) kerja yang dilakukan untuk
(a) 1 000 (atau 103) J memampat atau meregang suatu
(b) 1 000 000 (atau 106) J bahan kenyal dengan sesaran, x dari
kedudukan keseimbangan.
Cabaran Minda (m.s. 212) 2. (a) W = Fs
Tidak = 40 N × 0.5 m
= 20 J
Aktiviti 7.1 (m.s. 214, 215) (b) Tenaga keupayaan graviti
Soalan (c) Tenaga keupayaan graviti yang
1. (a) Daya geseran dimiliki oleh kerusi
(b) Daya tarikan graviti = kerja yang dilakukan ke atasnya
2. Jawapan murid = 20 J
3. Daya, sesaran dalam arah daya, masa 3. Jarak mampatan spring
4. Jawapan murid panjang spring panjang spring
= –
5. (a) Kapal terbang yang berlepas, tren ERL asal termampat
yang bergerak. = 50 cm – 30 cm
(b) Tidur, duduk, objek dalam kehidupan = 20 cm
harian yang bergerak secara perlahan. = 0.2 m
Tenaga keupayaan kenyal
Praktis Formatif 7.1 (m.s. 215) 1
= Fx
1. (a) Kerja didefinisikan sebagai hasil 2
darab daya dan sesaran dalam 1
= (20 N) (0.2 m)
arah daya. 2
(b) Joule = 2 J
19
4. (a) Mengikut rumus tenaga kinetik, 2. (a) Nm
1 (b) Kerja
tenaga kinetik = mv2
2 (c) pegun
dengan (d) boleh
m ialah jisim (e) pecutan
v ialah halaju. 3. (a) W = Fs
Walaupun nilai halaju v bagi = 5 kg × 10 m s–2 × 2 m
kenderaan berat adalah kecil, nilai = 100 J
jisimnya m adalah besar. Oleh itu,
(b) Tenaga yang kerja yang
jisim kenderaan berat yang besar ini
digunakan oleh motor = dilakukan
menyebabkan banyak tenaga kinetik = 100 J
dimiliki oleh kenderaan berat yang
4. (a) Tenaga keupayaan graviti = mgh,
berhalaju rendah.
dengan m ialah jisim objek
(b) (i) Peluru yang ditembak keluar dari
g ialah pecutan graviti
pistol.
h ialah ketinggian
(ii) Kapal terbang yang berlepas
dari landasan di lapangan 1
(b) Tenaga keupayaan kenyal = Fx,
terbang. 2
dengan F ialah daya mampatan atau
regangan
Praktis Formatif 7.3 (m.s. 226) x ialah sesaran dari
1. Prinsip Keabadian Tenaga menyatakan kedudukan keseimbangan
bahawa tenaga tidak boleh dicipta atau 1
dimusnah tetapi hanya boleh berubah- (c) Tenaga kinetik = mv2,
2
ubah bentuknya.
2. (a) P, R dengan m ialah jisim
(b) Q v ialah halaju
3. (a) Tenaga keupayaan graviti 5. (a) Kerja = Daya × Sesaran
= mgh = 200 N × 0.4 m
= 2 kg × 10 m s–2 × 2.5 m = 80 J
= 50 J (b) Tenaga keupayaan kenyal
(b) Mengikut prinsip Keabadian Tenaga, 1
= Fx
Tenaga kinetik = Tenaga keupayaan 2
graviti 1
= × 200 N x 0.4 m
1 2
mv2 = 50 J
2 = 40 J
1 (c) Kerana sebahagian kerja dilakukan
× 2 kg × v2 = 50 J
2 untuk mengubah bentuk busur.
v2 = 50 m2s–2 6. (a) Prinsip Keabadian Tenaga
v = 50 m2s–2 (b) Sesaran 2.5 cm secara menegak dari
kedudukan Y.
= 7.07 m s–1 (c) Tenaga keupayaan di X = mgh
40 5
= kg × 10 m s–2 × m
Praktis Sumatif 7 (m.s. 228, 229) 1 000 100
1. (a) Tenaga yang dimiliki oleh objek = 0.02 J
disebabkan oleh kedudukan atau Tenaga keupayaan di Y = 0 J
keadaannya. maka, beza tenaga keupayaan
(b) Tenaga yang dimiliki oleh objek = (0.02 – 0) J
yang bergerak. = 0.02 J

20
7. proton adalah lebih banyak daripada
Kaki
bilangan elektronnya.
retort
(b) R dan T. Dalam R dan T, bilangan
elektron adalah lebih banyak
daripada bilangan protonnya.
(c) P. Dalam P, bilangan proton adalah
sama dengan bilangan elektronnya.
4. (a) Satu elektron diterima
(b) Bilangan elektron dalam ion
bertambah sebanyak satu.
(c) Ion bromida, Br –
Salur getah

Penerangan: Cabaran Minda (m.s. 243)


Model roller-coaster ini mempunyai 1 μSv/j adalah bersamaan dengan 10-6 J
gelung menegak, berbelit dan berbelok. tenaga sinaran radioaktif yang diserap oleh
1 kilogram tisu hidup dalam sela masa 1 jam.

BAB 8  Keradioaktifan Praktis Formatif 8.3 (m.s. 246)


Cabaran Minda (m.s. 235) 1. (a) Sinaran mengion ialah sinaran yang
(a) 1 Ci = 3.7 × 1010 Bq menghasilkan ion positif dan ion
(b) 1 Bq = 2.70 × 10−11 Ci negatif semasa melintasi udara.
Contoh sinaran mengion: sinar alfa,
Praktis Formatif 8.1 (m.s. 237) sinar beta, sinar gama dan sinar-X
1. (a) Wilhelm Roentgen (mana-mana satu)
(b) Henri Becquerel (b) Sinaran tidak mengion ialah sinaran
(c) Marie dan Pierre Curie yang tidak menghasilkan ion semasa
2. Keradioaktifan adalah proses pereputan melintasi udara.
secara spontan suatu nukleus yang tidak Contoh sinaran tidak mengion:
stabil dengan memancarkan sinaran cahaya (nampak), infra merah,
radioaktif. gelombang radio
3. (a) curie (Ci), becquerel (Bq) 2. (a) kurang, lebih
(b) Kadar pereputan nukleus (b) lebih, kurang
unsur radioaktif 3. (a) Sinaran kosmik, sinaran latar belakang
4. Karbon-14 (C-14), Radon-222 (Rn-222), (b) Kemalangan nuklear, ujian nuklear,
Torium-232 (Th-232), Uranium-238 (U-238) penggunaan radioisotop dalam
5. Separuh hayat, T 1 , adalah tempoh perubatan.
2 4. (a) mikroSievert/jam (μSv/j)
masa yang diambil untuk bilangan (b) 1 Sv ialah 1 Joule tenaga sinaran
nukleus yang belum mereput berkurang radioaktif yang diserap oleh
menjadi setengah daripada nilai 1 kilogram tisu hidup.
asalnya. (c) Dos sinaran kurang daripada
0.2 μSv/j
Praktis Formatif 8.2 (m.s. 239) 5. Semakin tinggi dari permukaan Bumi,
1. Mengikut Teori Atom Dalton, atom adalah semakin kuat sinaran kosmik. Oleh itu,
zarah terkecil. individu yang berada di dalam kapal
2. (a) Apabila sesuatu atom menderma terbang yang berada pada altitud
elektron. yang tinggi akan menyerap lebih
(b) Apabila sesuatu atom menerima banyak sinaran kosmik sehingga tahap
elektron. penyerapan sinaran mengionnya melebihi
3. (a) Q dan S. Dalam Q dan S, bilangan tahap selamat.
21
6. Dos sinaran mengion yang diterima oleh Praktis Sumatif 8 (m.s. 252 – 254)
murid = 0.01 mSv/j × 2 j × 5 1. (a) • (b) × (c) •
= 0.1 mSv 2. Pereputan radioaktif adalah proses
spontan di mana nukleus yang tidak
Praktis Formatif 8.4 (m.s. 250) stabil memancarkan sinaran radioaktif
1. (a) Pentarikhan karbon-14 untuk sehingga nukleus itu menjadi lebih
menentukan usia sesuatu stabil.
objek purba. 3. natrium-24 (Na-24)
(b) Merawat kanser dengan membunuh 4. 0 jam 5.2 jam 10.4 jam
sel kanser. 32 g 16 g 8 g
(c) Menentukan kadar penyerapan baja
fosfat dalam tumbuhan. 15.6 jam 20.8 jam
(d) Membina senjata seperti bom atom. 4g 2g
(e) Kawalan ketebalan kepingan Maka jisim Pa-234 yang tertinggal
logam. selepas 20.8 jam ialah 2 g.
2. (a) Sinar gama 5. (a) Ion yang terbentuk ialah ion
(b) Sinar gama mengawetkan makanan positif kerana atom Mg menderma
dengan membunuh bakteria pada dua elektron untuk membentuk
makanan yang diawetkan. ion Mg2+.
3. Kotak berdinding plumbum yang tebal (b) Ion yang terbentuk ialah ion
dapat menghalang semua jenis sinaran negatif kerana atom F menerima
radioaktif yang dipancarkan daripada satu elektron untuk membentuk
sumber radioaktif atau sisa radioaktif ion F–.
keluar dari kotak. 6. (a) – Sinar-X dan sinar gama
4. (a) Kehadiran bahan radioaktif atau merupakan sinaran mengion.
sinaran radioaktif. – Sinar-X dan sinar gama
(b) Hospital, pusat penyelidikan atom, mempunyai kuasa penembusan
bilik sinar-X. yang tinggi dalam udara.
(c) Sinar alfa. Kerana sinar alfa – Sinar-X dan sinar gama
mempunyai kuasa penembusan yang merupakan gelombang
paling rendah. elektromagnet.
5. (a) Plumbum (atau aluminium) (b) (i) Sampel Y. Hal ini demikian
(b) Bagi plumbum: kerana strawberi dalam sampel Y
Kebaikan – Plumbum adalah tidak rosak.
pengadang yang sesuai daripada (ii) Sinar gama
semua jenis sinaran radioaktif (iii) Sinar gama membunuh bakteria
termasuk sinar gama yang dalam makanan.
mempunyai kuasa penembusan yang (iv) Selamat. Hal ini demikian kerana
tinggi. dos sinaran radioaktif dalam
Kelemahan – Ketumpatan plumbum makanan yang diawetkan itu
yang tinggi menjadikan pakaian terlalu berada pada aras normal atau
berat. aras selamat.
Bagi aluminium: 7. (a) – Memakai pakaian perlindungan
Kebaikan – Ketumpatan aluminium yang sesuai untuk mengendalikan
yang kurang tinggi menjadikan bahan radioaktif
pakaian kurang berat. – Mengesan dos sinaran radioaktif
Kelemahan – Aluminium adalah yang terdapat pada pakaian
pengadang yang kurang sesuai dengan alat pengesan seperti tiub
daripada sinar gama yang GM yang mengeluarkan bunyi
mempunyai kuasa penembusan amaran jika dos yang dikesan
yang tinggi. melebihi tahap normal.
22
(b) 2. Pembentukan aurora, gangguan
Sinar cahaya
telekomunikasi, sistem navigasi dan
Sinar cahaya Cermin
talian kuasa elektrik
Cermin 3. Apabila bilangan tompok Matahari
bertambah, lentingan jisim korona
akan dipertingkatkan.
LED
LED
Praktis Sumatif 9 (m.s. 266 – 267)
1. A: Zon perolakan
Botol mineral yang
B: Kromosfera
kosong dibalut
dengan C: Fotosfera
surat khabar D: Zon radiasi
E: Teras
Penerangan: F: Korona
2. 11 tahun
Mewakili 3. Tompok Matahari
Komponen
komponen 4. – Telefon pintar (bimbit)
dalam model
dalam sistem – Internet
– Siaran TV
LED Sumber sinar
– Sistem kedudukan global (GPS)
beta
5. Semua hidupan akan mati. Sinaran
Sinar cahaya Sinar beta mengion dalam angin suria akan
sampai ke Bumi dan diserap oleh
Botol mineral Botol berisi air hidupan pada tahap yang melebihi
dibalut dengan minuman tahap selamat. Oleh itu, risiko terhadap
surat khabar kesihatan hidupan akan bertambah
sehingga membawa maut.
Cermin Pengesan sinar 6. Lakaran model:
beta Jawapan murid
Penerangan:
– Beg plastik hijau mewakili Bow Shock
BAB 9  Cuaca Angkasa Lepas – Benang putih mewakili garisan medan
magnet dari planet lain
Praktis Formatif 9.1 (m.s. 263) – Benang merah mewakili garisan
1. Fotosfera, kromosfera, korona medan magnet Bumi
2. Semarak suria, nyalaan suria, lentingan – Cawan polistirena mewakili lapisan
jisim korona yang melindungi, magnetosfera
3. Magnetosfera Bumi didefinisikan sebagai – Penutup yang cembung mewakili
suatu ruang dalam angkasa lepas yang bahagian magnetosfera yang menuju
meliputi Bumi di mana medan magnet ke Matahari
dalam magnetosfera Bumi adalah – Plastisin mewakili Bumi
gabungan medan magnet Bumi
sebagai medan magnet utama
dan medan magnet dalam ruang
BAB 10 Penerokaan Angkasa
di angkasa lepas.
4. Angin suria Lepas
5. Komet Praktis Formatif 10.1 (m.s. 272)
1. (a) Model geosentrik
Praktis Formatif 9.2 (m.s. 265) (b) Model heliosentrik
1. Fenomena yang berlaku di permukaan (c) Model heliosentrik yang
Matahari dan di angkasa lepas. dikemaskinikan dengan Hukum Kepler
23
2. Persamaan: 5. (a) Mengumpulkan maklumat tentang
Dalam model Sistem Suria yang dibina planet Zuhal dan menghantarnya
oleh Ptolemy dan Copernicus, Bumi atau kembali ke Bumi.
Matahari beredar dalam orbit. (b) Angin suria
Perbezaan: (c) Tenaga suria
Dalam model Sistem Suria yang dibina 6. (a) – Mengawas keadaan dan
oleh Ptolemy, Bumi berada pada pusat penggunaan tanah
orbit manakala dalam model Sistem Suria – Meramal hasil pengeluaran
yang dibina oleh Copernicus, Matahari tanaman
berada pada pusat orbit Bumi. (b) – Meneroka kawasan untuk
3. Persamaan: mencari gali minyak dan sumber
Model Sistem Suria yang dibina oleh mineral
Copernicus dan Kepler ialah model – Memeta bentuk muka Bumi
heliosentrik. (c) – Mengawasi bencana alam seperti
Perbezaan: banjir
Dalam model Sistem Suria yang dibina – Mengawasi kebakaran hutan,
oleh Copernicus, Bumi dan planet tumpahan minyak dalam laut dan
beredar dalam orbit yang membulat tanah runtuh
manakala dalam model Sistem Suria (d) – Mengesan pencerobohan musuh
yang dibina oleh Kepler, Bumi dan planet dari udara, darat dan laut
beredar dalam orbit elips. – Mengesan ujian nuklear
7. (a) Roket adalah suatu pesawat yang
Praktis Formatif 10.2 (m.s. 276) memperoleh daya tujah dengan
1. Teleskop menggunakan enjin roket.
2. (a) Discovery ialah sebuah kapal (b) Untuk menghantar angkasawan,
angkasa ulang-alik. kapal angkasa, satelit, alat
(b) Hape ialah roket yang menghantar penderiaan jauh dan kuar angkasa
Discovery, ke angkasa lepas. ke angkasa lepas.
3. (a) Teknologi penderiaan jauh (c) Berfungsi sebagai senjata dengan
(b) Untuk menentukan lokasi yang membawa peluru berpandu
dilanda banjir dan tempat selamat 8. Lakaran model:
untuk pemindahan mangsa banjir Jawapan murid
4. MACRES bertanggungjawab terhadap Penerangan:
semua projek penderiaan jauh
di Malaysia. Bahan Fungsi

Kerajang Mengadang
Praktis Sumatif 10 (m.s. 278 – 280) aluminium sinaran mengion
1. (a) × (b) • (c) × (d) × dari angkasa lepas
2. (a) Ptolemy
(b) Kepler Kadbod berbentuk Sebagai roket
3. Melalui hasil usaha manusia untuk silinder
memperoleh penerangan yang rasional
tentang objek dan fenomena dalam Kepingan plastik Bateri suria/Sumber
angkasa lepas berasaskan kemampuan hitam tenaga bagi kapal
akal fikiran. angkasa
4. Kerana kuar angkasa dihantar
ke angkasa lepas yang jauh untuk Kadbod berbentuk Sebagai kapal
tempoh masa yang panjang hingga kapal angkasa angkasa
berpuluh-puluh tahun.

24