Anda di halaman 1dari 345

1

1 1. Tamadun Dunia 2. Tamadun Islam 3. Sejarah Malaysia 4. Sejarah Asia Timur dan Tenggara

1. Tamadun Dunia

2. Tamadun Islam

3. Sejarah Malaysia

4. Sejarah Asia Timur dan Tenggara

5. Soalan Contoh

Jacky Li Chun Leung

2

TAKRIF PRA SEJARAH

Sejarah Dunia

Mengikut Frank Hole dan Robert F. Heizer, pra sejarah bermaksud sebahagian masa silam manusia yang tidak direkodkan secara bertulis. Sejarah hanya mula direkodkan secara bertulis lebih kurang pada tahun 3,500 SM. Pra sejarah boleh juga dikatakan zaman sebelum 3,500 SM. Zaman pra sejarah ini boleh dikesan melalui bukti terawal yang dijumpai oleh ahli-ahli arkeologi seperti bangunan, tembikar dan sebagainya. Selain itu, fosil-fosil manusia zaman pra sejarah juga ditemui di Palestin, Eropah Tengah, Ethopia di Afrika dan China. Orang Neanderthal dan orang Cro-Magnon merupakan dua jenis fosil manusia yang telah ditemui.

Orang Neanderthal ini hidup lebih kurang 50,000 tahun dahulu. Orang Neanderthal ini lebih tinggi daripada manusia Peking dan manusia Jawa. Mereka hidup menetap di dalam gua. Selain itu, mereka juga tahu menggunakan api dan membuat pakaian daripada kulit binatang.

Orang Cro-Magnon pula muncul menjelang tahun 20,000 SM. Mereka mempunyai tahap intelektualisme yang lebih tinggi daripada manusia terawal dan manuisa Neanderthal. Waris-waris bagi orang Cro-Magnon didapati tinggal di Wales, Perancis, Sepanyol dan Afrika Utara. ZAMAN PALEOLITIK

Pengenalan Zaman Paleolitik juga dikenali sebagai Zaman Batu Lama. Zaman ini berlangsung dari 50,000 SM hingga 10,000 SM. Manusia Peking dan manusia Jawa wujud pada zaman ini. Menjelang 50,000 SM, orang Neanderthal mula hidup di Eropah, Asia dan Afrika. Selepas itu, menjelang tahun 20,000 SM, orang Cro-Magnon tinggal di Eropah dan mengasaskan kebudayaan moden di Eropah dan Afrika Utara. Orang pada zaman ini melukis gambar-gambar di dinding gua untuk melahirkan perasaan dan idea-idea mereka.

Ciri-ciri Tempat Tinggal Orang Paleolitik sudah mula belajar untuk mengadakan tempat tinggal. Mereka tinggal di dalam gua-gua atau berlindung di bawah ranting-ranting yang ditutup dengan rumput-rampai dan di dalam lubang-lubang di bawah tanah. Mereka tinggal di kawasan ini kerana ingin melindungi diri daripada serangan musuh atau binatang liar dan tiupan angin dan sebagainya. Tempat ini telah dijadikan sebagai tempat rehat bagi mereka yang telah penat selepas melakukan aktiviti harian seperti memburu. Sebagai contoh, Gua Niah di Sarawak dan Gua Badak di Perak.

Cara Hidup Orang Paleolitik hidup secara nomad, iaitu berpindah-randah dalam kelompok kecil. faktor utama yang mendorong mereka hidup secara nomad adalah disebabkan oleh faktor bekalan makanan. Sudahpun diketahui oleh kita semua, manusia zaman ini tidak tahu menternak binatang dan menanam tanaman, mereka mendapatkan bekalan makanan secara memburu dan sebagainya. Apabila sumber makanan di suatu tempat didapati berkurangan atau habis, mereka akan pindah ke tempat lain yang dapat membekalkan makanan yang diperlukan. Maka, tempat kediaman mereka juga tidak tetap.

Kegiatan Seharian Aktiviti yang dijalankan oleh orang Paleolitik setiap hari ialah memburu, menangkap ikan, memungut hasil hutan dan sebagainya. Semua aktiviti yang dijalankan kebanyakannya berkaita dengan mencari bekalan makanan harian. Pada zaman ini, mereka tidak mempunyai apa-apa hiburan. Selepas memburu, mereka akan berehat, makan kemudian tidur, tiada perkara lain yang akan dilakukan. Binatang yang biasa dicuru adalah seperti harimau, rusa dan sebagainya. Hasil hutan yang dikutip pula adalah seperti sayuran liar, buah-buahan dan sebagainya.

Peralatan Peralatan yang digunakan oleh orang Paleolitik dibuat daripada kayu, batu dan tulang. Bentuk peralatannya tidak berapa kemas. Bentuknya boleh dikatakan kasar. Peralatan ini digunakan untuk memburu, menumbuk, menetak, memotong dan mempertahankan diri daripada musuh dan binatang liar. Sebagai contoh, kapak dibuat daripada seketul batu berbentuk bujur yang hujungnya ditajamkan dan tanduk rusa dijadikan sebagai cangkul untuk meluaskan gua-gua tempat tinggal mereka.

Kepercayaan Orang Paleolitik mempunyai kepercayaan animisme, iaitu percaya bahawa semua benda di dunia ini mempunyai roh. Mereka percaya bahawa unsur alam semesta telah mempengaruhi setiap aspek kehidupan masyarakat. Sebagai contoh, mereka memuja unsur alam semesta untuk mendapatkan hasil tanaman yang banyak. Unsur alam semesta yang dipuja termasuk bulan, matahari dan sebagainya.

Pakaian Orang Paleolitik sudahpun tahu berpakaian. Pakaian mereka dibuat daripada kulit binatang, contohnya kulit rusa, harimau, beruang dan sebagainya. Semasa rusa berhijrah ke Selatan, mereka telah menangkap rusa tersebut. Daging rusa telah dijadikan sebgai makanan dan kulitnya digunakan untuk dijadikan pakaian. Kulit ini kemudiannya disambung dengan tali kulit.

Penggunaan Api Orang Paleolitik tahu menggunakan api untuk memanaskan badan, menakutkan binatang liar dan memasak daging. Mereka mendapat pengetahuan penggunaan api daripada fenomena kebakaran hutan yang dihasilkan akibat pokok-pokok disambar kilat. Pada permulaan, mereka tidak tahu membuat api. Lama-kelamaan, mereka mengetahui bahawa api boleh dihasilkan dengan kaedah geseran

3

batu. Selain itu, ada kemungkinan juga api dihasilkan secara tidak langsung, iaitu hasil daripada usaha seseorang yang bersungguh- sungguh memperbaiki alat kayunya sehingga keluar bunga api disebabkan panas. Di Australia, api dihasilkan dengan mengumpulkan daun-daun dan lumut-lumut ke dalam sebatang kayu yang berlubang dan kemudiannya pusing sebatang kayu tajam ke atasnya sehingga ia terbakar.

ZAMAN MESOLITIK Pengenalan Zaman Mesolitik juga dikenali sebagai Zaman Batu Pertengahan. Zaman ini berlangsung di antara 10,000 SM sehingga 5,000 SM. Manusia Zaman Mesolitik ini mengamalkan zara hidup yang berlainan sedikit kalau dibandingkan dengan Zaman Paleolitik. Di Asia Tenggara, Zaman Mesolitik juga dikenali sebagai Zaman Haobinhian.

Ciri-ciri Tempat Kediaman Tempat kediaman orang Mesolitik masih di gua, bawah ranting kayu dan lubang bawah tanah. Yang berbeza sikit ialah sekarang

mereka tinggal di tepi sungai dan laut. Sebab utama mereka tinggal di sini ialah tempat ini akan membekalkan air dan makanan laut yang diperlukan oleh mereka. Air ini diperlukan untuk minum, mencuci, mambasuh badan dan sebagainya. Sekiranya mereka tinggal

di dalam hutan, adalah sangat payah bagi mereka untuk mengangkat air ke tempat kediaman mereka.

Kegiatan Seharian Manusia Zaman Mesolitik mengamalkan kegiatan yang sama seperti orang Paleolitik, Mereka menjalankan kegiatan memburu, menangkap ikan dan memungut hasil hutan. Semua kegiatan ini dijalankan dengan tujuan untuk mendapatkan bekalan makanan. Pada zaman ini juga, mereka sudah mula belajar untuk bercucuk tanam. Tanaman utama yang ditanam adalah makanan bijirin dan buah- buahan. Orang Mesolitik mula belajar bercucuk tanam kerana mereka mendapati adalah sangat susah untuk mendapatkan makanan secara memburu, menangkap ikan dan memungut hasil hutan. Apabila mereka tidak memperolehi buruan, maka mereka akan kelaparan.

Peralatan Peralatan yang digunakan oleh manusia Mesolitik masih dibuat daripada kayu, batu, dan tulang. Walau bagaimanapun, peralatan yang dibuat adalah lebih halus dan kemas kalau dibandingkan dengan peralatan yang digunakan oleh manusia Paleolitik. Mereka sanggup menciptakan senjata dan alat yang lebih kecil. Alat yang kecil ini juga dikenali sebagai mikrolit. Kini mereka sudah tahu menggunakan panah dan anak panah semasa memburu binatang dan menggunakan jaring dan perangkap untuk menangkap ikan.

ZAMAN NEOLITIK Pengenalan Zaman Neolitik juga dikenali sebagai Zaman Batu Baru. Zaman ini dianggarkan berlangsung di seluruh dunia di antara 5,000 SM sehingga 3,000 SM. Tamadun awal manusia dikatakan bermula pada akhir Zaman Neolitik ini. Daripada pelbagai bidang, Zaman Neolitik telah menunjukkan perubahan yang amat besar. Contoh petempatan orang Neolitik ialah Lembah Indus, Lembah Hwang-Ho, Lembangan Sungai Eupharates dan Tigris dan sebagainya.

Ciri-ciri Tempat Tinggal Manusia Neolitik tinggal di rumah yang dibina oleh diri sendiri. Rumah mereka dibuat daripada batu-bata, kayu dan sebagainya. Bukti yang menunjukkan manusia Neolitik tinggal di rumah ialah penemuan tiang-tiang kayu yang ditinggalkan oleh orang zaman ini

di Switzerland. Tiang-tiang ini telah ternampak apabila air tasik besar ini menjadi tohor. Setelah dikaji, didapati rumah ini

disambungkan antara satu sama lain dan tebing tasik dengan titi-titi yang boleh diangkat pada waktu malam untuk menjaga

keselamatan.

Cara Hidup Orang Neolitik hidup secara tetap di rumah yang didirikan. Kini, cara hidup mereka juga lebih teratur. Rumah-rumah dibina untuk membentuk sebuah kampung. Kampung ini biasanya terletak di tepi sungai atau laut. Setiap kampung mempunyai seorang ketua yang akan menyelesaikan sebarang pertikaian yang berkaitan dengan pertanian dan hak milik tanah. Benteng dibina untuk melindungi kampung itu daripada serangan musuh atau binatang liar. Faktor utama yang mendorong orang Neolitik hidup secara tetap ialah mereka perlu menjaga tanaman dan binatang ternakan mereka daripada dimusnah oleh binatang dan serangga perosak.

Kegiatan Harian Masyarakat Neolitik mencapai perkembangan dalam bidang pertanian yang mengagumkan. Kini mereka menjadi petani dengan menanam sayur-sayuran dan bijirin seperti barli, jagung dan gandum. Selain itu, mereka juga menternak binatang seperti kambing, lembu dan memelihara anjing. Selain daripada bercucuk tanam dan menternak binatang, masyarakat ini juga terus memburu, menangkap ikan dan memungut hasil hutan. Tujuan mereka melakukan kegiatan ini ialah untuk mendapatkan bekalan makanan tambahan. Selain itu, masyarakat ini juga mula menghasilkan alat tenunan, kain dan tembikar.

Peralatan Orang Neolitik telah mencipta alat-alat yang lebih elok dan halus seperti kapak, beliung dan pisau daripada batu dan juga logam untuk memburu, memotong dan bercucuk tanam. Selain itu, teknologi baru dalam bidang pertanian seperti bajak, tajak atau cangkul juga diperbuat daripada granit juga dicipta. Penggunaan peralatan yang disebutkan di atas telah membantu masyarakat ini menghasilkan pelbagai jenis tanaman. Orang Neolitik juga pandai menganyam bakul. Bakul yang dianyum ini digunakan untuk menyimpan bijirin,

4

mengangkap ikan dan memburu binatang. Selain itu, masyarakat Neolitik juga pandai membuat alat tembikar daripada tanih yang dikeringkan. Alat tembikar ini digunakan untuk memasak, mengisi makanan dan menyimpan air. Hasil tembikar ini menjadi lebih bermutu apabila roda ceper digunakan.

Kepercayaan Masyarakat primitif ini mengamalkan kepercayaan animisme, iaitu percaya bahawa semua benda di alam ini mempunyai roh. Selain itu, mereka juga percaya bahawa semangat atau tuhan mengawal alam semesta. Sebab itulah mereka cuba memuja semangat yang mengawal alam semesta seperti banjir dan kemarau yang dianggap pemusnah pertanian. Masyarakat Neolitik juga mengamalkan adat dan upacara yang lebih maju dripada masyarakat sebelum ini. Contohnya, upacara pengebumian dan sebagainya.

Pakaian Masyarakat Neolitik mula menenun kain daripada bulu binatang dan gentian-gentian tumbuhan dengan menggunakan alat tenunan. Kini, mereke telah mula berpakaian kain dan jarang sekali mereka berpakaian kulit binatang. Mereka mendapati pakaian yang dibuat daripada kain adalah lebih selesa jika dipakai. Selain itu, berpakaian kain juga dapat menunjukkan bahawa mereka ini lebih tinggi tamadunnya kalau dibandingkan dengan orang yang berpakaian kulit binatang.

Aktiviti Perdagangan Sejak Zaman Neolitik, aktiviti perdagangan telahpun mula dijalankan. Perdagangan dijalankan di antara kampung-kampung. Mereka saling menukar barang yang dikehendaki. Sistem tukar barang dikenali sebagai sistem barter. Selain perdagangan antara kampung dijalankan, mereka juga menjalankan aktiviti perdagangan dengan masyarakat yang berhampiran. Pada zaman ini, wang memang langsung tidak digunakan. Sistem yang diamalkan juga menemui pelbagai masalah, contohnya, kehendak yang serentak sukar dicapai di antara satu sama lain, unit ukuran atau kadar pertukaran sukar ditentukan dan sebagainya.

Organisasi Sosial Organisasi sosial dalam bentuk kekeluargaan telahpun wujud pada zaman ini. Setiap keluarga mempunyai seorang ketua yang akan memimpin keluarga ini untuk melakukan aktiviti harian. Daripada kumpulan ketua keluarga ini, seorang akan dipilih untuk memimpin kampung ini. Tanggungjawabnya adalah menyelesaikan pertikaian di antara penduduk kampung dalam pelbagai perkara. Beliau juga dikenali sebagai ketua kampung.

Teknologi Baru Zaman Neolitik telah mencapai perkembangan yang amat pesat dalam bidang infrastruktur. Pada zaman ini, roda buat pertama kali digunakan. Roda telah dicipta untuk menjadikan sistem perhubungan yang lebih cepat. Sebagai contoh, roda dipasang di kereta kuda membolehkan kereta kuda berjalan dengan lebih cepat. Selain ciptaan roda, kapal layar juga telah diciptakan. Ciptaan kapal layar membolehkan mereka berhubung antara satu sama lain dengan mudah walaupun dipisah oleh lautan yang luas. Bukti penggunaan kapal layar ialah perjumpaan pelabuhan awal seperti Santubong dan Kuala Selinsing.

ZAMAN LOGAM Pengenalan Zaman logam dianggarkan bermula kira-kira 2,500 tahun dahulu di dunia. Zaman ini boleh dibahagikan kepada Zaman Gangsa dan Zaman Besi. Masyarakat logam ini mengamalkan cara hidup yang berlainan daripada masyarakat sebelumnya. segala aspek terus mencapai perkembangan. Pada zaman ini, terdapat beberapa masyarakat yang bertamadun telah wujud di lembangan sungai utama. Sebagai contoh, Tamadun Shang (Hwang-Ho), Tamadun Sumeria (Mesopotamia) dan Tamadun Mesir.

Ciri-ciri Peralatan Penduduk pada zaman ini mula menggunakan peralatan yang dibuat daripada logam seperti gangsa dan besi. Sebabnya mereka berasa alat-alat gangsa ini adalah lebih tahan lasak daripada alat-alat yang dibuat daripada batu. Bukti penggunaan alat gangsa adalah seperti gendang dan loceng gangsa yang ditemui di Batu Buruk di Terengganu dan Sungai Lang di Selangor. Gendang gangsa ini dipercayai berasal dari Dongson, Vietnam. Sebabnya, Dongson di Vietnam dan Ban Chiang di Thailand adalah pengeluar alat gangsa utama pada zaman itu.

Kegiatan Seharian Masyarakat ini terus bercucuk tanam, menternak binatang, menangkap ikan, berburu dan berdagang. Selain itu, mereka juga mula melombong bijih timah. Mereka melombong bijih timah dengan menggunakan tulang mawas. Dengan adanya alat yang dibuat daripada besi, manusia zaman ini dapat menggali, menebang dan menebas sesuatu benda dengan mudah.

Adat dan Upacara Manusia kini mengamalkan adat dan upacara yang lebih maju daripada penduduk zaman batu. Sebagai contoh, mereka menanam mayat dalam kubur batu kepingan dan kubur jenis ini telah ditemui di Batu Ubin, Perak. Selain itu, mereka meletakkan mayat di dalam keranda kayu yang berbentuk perahu. Buktinya, keranda sebegini dijumpai di Sungai Lang, Selangor. Contoh di atas merupakan adat pengebumian bagi masyarakat zaman ini. Selain adat ini, upacara lain seperti perkahwinan juga dimulakan pada zaman ini.

TAKRIF TAMADUN Daripada catatan Kamus Dewan, tamadun diertikan sebagai kebudayaan, kemajuan, peradaban sesuatu bangsa yang bertamadun, bermakna bangsa yang beradab, bersopan-santun dan berkemajuan. Kalau ditinjau dari segi aspek bahasa, perkataan tamadun berasal

5

daripada kata dasar Bahasa Arab Tamaddana atau Madana yang mengandungi erti pemilihan sesuatu lokasi sebagai tempat tinggal, membangun sesuatu kawasan hingga menjadi suatu perbandaran.

Dari perepektif Barat, Arnold Toynbee telah mengatakan tamadun ialah satu sistem masyarakat yang dapat membantu manusia menambah hasil pengeluaran atau produktiviti dan ia mempunyai empat elemen, iaitu bahan-bahan ekonomi, sistem politik, pengetahuan dan seni.

Dari perspektif Islam pula, Dr. Muhammad al-Bahly mengatakan tamadun itu ialah keseluruhan penghasilan atau produktiviti yang menggambarkan nilai keperibadian manusia sama ada berbentuk falsafah, pengetahuan, kesenian, politik, kesusasteraan dan sebagainya.

CIRI-CIRI TAMADUN AWAL MANUSIA Pembentukan Bandar Setelah manusia mengetahui cara bercucuk tanam dan menternak, mereka mula membentuk penempatan menetap. Perkampungan- perkampungan ini lama-kelamaan akan membentuk bandar-bandar kerajaan atau negara kota. Proses perubahan ini juga dikenali sebagai urbanisasi. Negara kota ini akan menjadi tumpuan kegiatan ekonomi manusia, pusat perdagangan bagi petempatan- petempatan yang ada di sekitarnya. Contoh negara kota yang terdapat pada zaman ini ialah negara kota Ur, Urech dan Kish di Lembah Tigris-Eupharates di Sumeria dan Mohenjo DAro dan Harappa di Lembah Indus di India.

Pembentukan Kerajaan Perkembangan bandar ini seterusnya mewujudkan satu sistem kerajaan atau pentadbiran yang teratur. Ketua-ketua masyarakat bertanggungjawab mentadbir bandar-bandar ini. Sebab itulah munculnya golongan pemerintah dan golongan diperintah pada zaman ini. Undang-undang telah digubal untuk menjamin keselamatan nyawa dan harta benda. Sebagai contoh, Kod Hammurabi yang diamalkan di Tamadun Sumeria telah merangkumi 280 undang-undang atau hukuman yang meliputi semua aspek kehidupan.

Wujudnya Organisasi Sosial Perkembangan bandar atau negara kota melahirkan satu masyarakat yang mempunyai organisasi sosial yang tersusun. Setiap individu menjadi anggota dalam satu lapisan masyarakat yang tersusun dan memainkan peranan tertentu mengikut kedudukannya dalam lapisan masyarakat. Raja mempunyai kedudukan yang paling tinggi diikuti oleh golongan pendeta dan bangsawan. Golongan pemerintah ini diikuti oleh golongan yang diperintah seperti rakyat bebas, petani dan artisan. Golongan yang mempunyai kedudukan yang paling rendah ialah hamba abdi.

Perkembangan Teknologi Perkembangan sains dan teknologi telah tercapai dalam bidang pertanian, perdagangan dan pengangkutan. Dalam bidang pertanian, terusan dibina untuk mengairi sawah. Roda dicipta untuk memudahkan sistem pengangkutan, digunakan sebagai pedati, kincir air dan peroda untuk membuat tembikar. Penemuan-penemuan baru ini telah berlaku dalam beberapa bidang sains seperti astronomi, matematik dan perubatan. Wujudnya penciptaan layar kapal, kalendar, alat menyukat dan penimbang pada zaman ini juga. Sebagai contoh, rakyat Mesir membina piramid dan orang Mesopotamia membina Ziggurat.

Pengkhususan Kerja Kemajuan dalam teknik-teknik baru berlaku serentak dengan kepelbagaian dan pertambahan kegiatan ekonomi dalam masyarakat susun lapis yang diurbanisasikan sehingga wujud masyarakat yang mengkhusus dalam satu-satu pekerjaan. Pengkhususan telah melahirkan orang yang pakar dalam bidang-bidang seperti pertukangan kayu, barang-barang kemas, kain dan sebagainya. Hal ini disebabkan permintaan yang tinggi. Secara tidak langsung, pengkhususan telah meningkatkan kecekapan seseorang.

Wujudnya Kepercayaan Agama dan kepercayaan menjadi unsur penting dalam masyarakat bertamadun. Penduduk awal ini percaya kepada semangat roh yang ada pada alam semula jadi seperti pokok, binatang, sungai yang dikatakan mempunyai semangat yang tersendiri yang dikenali sebagai kepercayaan animisme. Selain itu, mereka juga mengamalkan pemujaan nenek moyang. Amalan ini dapat dilihat di Tamadun Hwang- Ho. Kepercayaan mereka berkait rapat dengan kepercayaan Politeisme atau kepercayaan kepada banyak tuhan. Dengan itu, mereka telah menyembah dewa-dewi dan patung atau tuhan tertentu serta pemujaan alam semesta dan kehidupan selepas mati.

Wujudnya Bahasa dan Tulisan Perkembangan ekonomi dan perdagangan berkait rapat dengan perkembangan dalam sistem tulisan dan bahasa. Sistem tulisan ini diperlukan untuk mencatatkan semua urusan yang berkaitan dengan agama dan perdagangan supaya dapat diperturunkan kepada generasi yang lain. Kemajuan dalam sistem tulisan dan bahasa memudahkan dan menggalakkan lagi perniagaan dan interaksi antara masyarakat negara kota yang berlainan. Tulisan yang terawal merupakan tulisan lukisan (piktograf), terutama di Tamadun Sumeria dan Mesir.

CIRI-CIRI TAMADUN SUMERIA Latar Belakang Tamadun Sumeria merupakan salah satu tamadun terawal di dunia. Tamadun ini juga dikenali sebagai Tamadun Mesopotamia. Tamadun ini terletak di Teluk Parsi. Ia dipercayai bermula kira-kira tahun 6,000 SM. Perkataan Mesopotamia bererti tanah di antara dua sungai, di mana tamadun ini berkembang di antara Lembah Sungai Tigris dan Lembah Sungai Eupharates. Pada tahun kira-kira 4,500 SM, orang-orang Sumer menetap di Dataran Shinar. Mereka melakukan kegiatan pertanian. Pada tahun 3,000 SM pula, perkampungan Sumer di Lembah Sungai Tigris dan Eupharates berkembang menjadi beberapa buah negara kota yang makmur.

6

Ciri-ciri Pemebntukan Bandar Kira-kira pada tahun 4,500 SM, orang-orang Sumer menetap di Dataran Shinar. Tanah di dataran ini amat sesuai untuk kegiatan pertanian. Dengan adanya kegiatan pertanian, satu perkampungan Sumer di Lembah Sungai Tigris dan Eupharates mula wujud. Beberapa buah negara kota yang makmur dibina, antaranya Ur, Urech dan Kish. Setiap negara kota mempunyai sebuah bandaraya dan tanah yang luas di sekelilingnya. Setiap negara kota diperintah oleh seseorang pemerintahnya sendiri atau seorang paderi yang dikenali sebagai patesi. Katanya terletak di tebing terusan dan sungai berhadapan dengan hutan yang mempunyai banyak hasil hutan. Setiap negara kota ini juga mempunyai peraturan dan undang-undangnya yang tersendiri. Pemerintahnya juga membina dan memelihara terusan dan benteng untuk menjaga ladang-ladang di sekelilingnya. Pemerintah ini juga membina tembok pertahanan untuk mencegah pencerobohan musuh luar dan untuk memberi perlindungan kepada penduduknya.

Pembentukan Kerajaan Peperangan sering berlaku di antara negara kota menyebabkan sentiasa berlakunya penukaran pemerintah, kemusnahan negara kota dan keruntuhan Tamadun Sumeria. Kira-kira pada tahun 2,750 SM, Raja Sargon dan Akadia menguasai tamadun ini. Baginda meluaskan wilayahnya sehingga Elam di Timur dan Laut Mediterranean. Kira-kira tahun 2,200 SM, sekumpulan orang Amorotes menyerang Mesopotamia dan menawan Babylon. Babylon ini kemudian berkembang menjadi sebuah negara kota yang indah, kuat dan termasyhur di bawah pemerintahan Hammurabi. Selepas kemangkatan Hammurabi, kerajaan ini diserang oleh Kerajaan Assyria. Nebuchadnezzar dari puak Chaldea menjadi raja Babylon (625 SM) dan Babylon dibina semula menjadi sebuah negara kota yang kuat dan pusat empayar yang baru. Selepas itu, orang Parsi (Raja Cyprus) menyerang dan menawan negara-negara kota Mesopotamia.

Wujudnya Organisasi Sosial Golongan pendeta dan raja mempunyai kedudukan yang tertinggi. Golongan ini juga dikenali sebagai Amelu. Golongan saudagar dan peniaga atau dikenali sebagai Mushkinu pula mewakili kelas pertengahan. Seterusnya, golongan petani dan artisan pula menduduki lapisan yang ketiga di mana amalan pengkhususan kerja paling jelas dilihat. Golongan yang dibawah sekali ialah golongan hamba. Golongan ini terdiri daripada tawanan perang serta orang tempatan yang dijual sebagai hamba. Mereka boleh menjadi bebas jika mereka patuh dan setia kepada tuannya tetapi mereka tidak boleh mengambil bahagian dalam pentadbiran. Kadang-kala, hukuman yang dijatuhkan terhadap mereka juga lebih berat iaitu dua kali ganda daripada hukuman biasa atas bangsawan.

Perkembangan Teknologi Kapal layar dihasilkan oleh orang Sumeria akibat hubungan perdagangan mereka dengan dunia luar. Sistem pengairan yang maju dibina untuk mengelakkan banjir dan kemarau. Pokok-pokok pula ditanam sebagai penghalang angin. Orang-orang Sumeria dipercayai mula-mula mencipta roda. Pengetahuan membuat roda membolehkan orang Sumeria menggunakan kereta kuda dan lembu, menggunakan pedati dalam peperangan, kincir dalam sistem pengairan dan membuat tembikar dengan peroda. Dalam bidang pertanian, penciptaan bajak dan alat menabur mempercepatkan kerja pertanian. Sumbangan orang Sumeria yang paling penting ialah dalam bidang seni bina. Mereka merupakan orang pertama membina arca dan tiang-tiang batu dengan menggunakan batu-bata yang diperbuat daripada lumpur. Ziggurat dibina dengan menggunakan batu-bata. Orang Sumeria telah mencipta sistem-sistem nombor yang berdasarkan unit-unit 10 dan 60. Mereka juga telah mencipta kalendar yang terdiri daripada 12 bulan dan setiap bulan mengandungi 30 hari. Seperti orang Mesir, mereka tahu mengira keluasan sesuatu kawasan dan isipadu.

Pengkhususan Kerja Kewujudan organisasi sosial mendorong kepada kewujudan pengkhususan kerja. Raja berperanan sebagai ketua kerajaan. Baginda berkuasa mutlak dalam pengurusan segala hal yang berkaitan dengan pemerintahan dan pentadbiran. Baginda juga merupakan ketua tentera dan sebagainya. Golongan pendeta pula bertugas menguruskan hal-ehwal agama. Beliau secara tidak langsung terlibat dalam penciptaan kalendar. Golongan petani bertugas melakukan aktiviti bercucuk tanam, penternakan binatang dan sebagainya. Golongan artisan pula bertugas membuat roda, tembikar, mengukir dan sebagainya. Yang akhir sekali, iaitu hamba abdi bertugas untuk melakukan kerja-kerja berat tanpa menerima gaji.

Wujudnya Kepercayaan Orang Sumeria menganggap raja sebagai wakil Tuhan di dunia dan bukannya sebagai Tuhan. Mereka menyembah Tuhan yang turun ke bumi dari langit untuk melindungi negara kota mereka. Sebuah kuil telah dibina di atas menara yang berbentuk piramid setinggi 6- 7 tingkat yang dipanggil Ziggurat. Ziggurat yang termasyhut ialah The Towel of Babel. Mereka mempercayai Tuhan yang mereka sembah menetap di sini. Ziggurat pertama yang dibina ialah Nippur (untuk Tuhan Enlil/angin). Orang Sumeria menganggap dewa- dewi menentukan kejadian bencana alam dan melapetaka. Apabila berlaku bencana ini, berertilah dewa-dewi telah menjatuhkan hukuman ke atas rakyat. Walau bagaimanapun, orang Sumeria tidak percaya kepada konsep kehidupan selepas mati.

Wujudnya Bahasa dan Tulisan Orang Sumeria mula-mula menggunakan tulisan yang berbentuk gambar untuk merekodkan urusan perdagangan dan pentadbiran. Kemudian, tulisan ini dipermudahkan ke dalam bentuk simbol. Simbol-simbol ini ditulis si atas tanah liat. Orang Sumeria kemudian membentuk sistem penulisan berbentuk pepaku. Bentuk tulisan pepaku ini dipanggil cuneiform atau tulisan berbaji. Dengan menggunakan tulisan cuneiform, orang Sumeria telah membuat rekod-rekod di atas tanah liat yang menjadi sumber sejarah Tamadun Sumeria.

CIRI-CIRI TAMADUN MESIR Latar Belakang Mengikut Herodotus, negeri Mesir ialah anugerah dari Sungai Nil. Sungai ini mengalir di kawasan tandus yang berbatu-bata membawa bersama-samanya lumpur-lumpur yang mendak di tebingnya. Kejadian banjir telah menyuburkan kedua-dua tebing sungai.

7

Selain itu, Sungai Nil telah membekalkan air untuk tanaman yang ditanam dan bekalan makanan laut serta menjadi alat pengangkutan bagi penduduk. Adalah dipercayai orang Mesir datang ke kawasan Sungai Nil dari Timur melalui Aden pada kira-kira 5000 SM. Apabila mereka mendapati delta Sungai Nil ini sangat subur, mereka mula membentuk perkampungan di sini. Adalah dipercayai juga, kewujudan kerajaan di Lembah Nil ini bermula sebelum tahun 3100 SM.

Ciri-ciri Pembentukan Bandar Dipercayai orang Mesir datang ke kawasan Sungai Nil pada kira-kira 5000 SM. Orang ini bergerak merata-rata di kawasan ini pada permulaan. Apabila mereka sedar betapa suburnya delta di sebelah Utara Sungai Nil, mereka pun menetap di sini. Di sini, mereka menjalankan aktiviti pertanian. Suatu perkampungan kecil dibentuk. Perkampungan ini kemudian mengalami urbanisasi dan membentuk negara kota yang mempunyai ramai penduduk, merupakan pusat perdagangan dan sebagainya. Memphis dan Thebes merupakan contoh negara kota yang terkenal di Tamadun Mesir ini.

Pembentukan Kerajaan Di sepanjang zaman lampau ini, perkelahian sering berlaku di antara penduduk yang tinggal di sepanjang Lembah Sungai Nil. Setelah mereka menjadi lebih mahir membuat senjata, mereka ini dapat mengatasi jiran-jiran mereka. Apabila satu-satu puak berjaya mengatasi puak lain, puak-puak yang dikalahkan itu akan dipaksa mengiktiraf totem (simbol) puak pemenang itu sebagai tuhan yang maha berkuasa. Lebih kurang dalam 4300 SM, dua puak telah menghapus puak-puak yang lain dan masing-masing membentuk kerajaan di sebelah Utara dan Selatan Lembah Nil. Lama-kelamaan, Kerajaan Hulu dan Hilir bercantum menjadi satu dan diperintah oleh seorang raja.

Wujudnya Organisasi Sosial Kedudukan sosial seseorang individu dalam organisasi sosial Tamadun Mesir tidak berubah beribu-ribu tahun lamanya. Firaun atau Pharoah dianggap sebagai anak tuhan matahari Amon-Re. Baginda mempunyai kedudukan yang tertinggi. Selepas Firaun, golongan pemerintah yang terdiri daripada pendeta dan bangsawan menduduki tempat kedua. Mereka berkuasa sebagai pentadbir di negara kota. Seterusnya, peniaga, artisan dan tabib menduduki tempat yang ketiga. Mereka merupakan kelas pertengahan yang mempunyai bilangan yang amat terhad. Selepas kelas pertengahan ialah golongan petani yang hidup secara sederhana. Hamba berada di tempat yang paling bawah yang terdiri daripada orang tawanan perang. Mereka hidup dengan amat menderita. Golongan wanita juga mempunyai kedudukan yang istimewa dalam masyarakat Mesir sekiranya dia melahirkan banyak orang anak.

Perkembangan Teknologi Sumbangan orang Mesir yang amat penting ialah dalam bidang astronomi, takwim (kalendar) dan matematik. Bidang astronomi maju kerana para pendeta dapat mengkaji bumi, langit, peredaran bulan, bintang dan planet-planet lain. Ahli kaji bintang melahirkan takwim yang mempunyai 12 bulan dengan setiap bulan mengandungi 30 hari dan 5 hari lagi ditambah kepada bulan terakhir atau 365 hari setahun. 12 bulan ini kemudian dibahagikan kepada 3 musim iaitu musim banjir, menanam dan menuai. Mereka juga mencipta jam yang menggunakan bayangan matahari dan air. Dalam bidang matematik, orang Mesir mengetahui cara mengukur keluasan empat segi tepat, bulatan, menghitung isipadu dan silinder. Pengetahuan ini membolehkan mereka mengukur blok batu yang digunakan untuk membina piramid. Dalam bidang kejuruteraan, kebolehan mereka dapat dilihat melalui pembinaan piramid. Alat-alat mudah seperti pahat, tembaga, baji dan tukul batu digunakan. Dalam bidang perubatan, mereka mempelajari teknik-teknik mengawet mayat dan fungsi tubuh manusia. Mereka juga menghasilkan sebuah buku perubatan mengenai pembedahan.

Pengkhususan Kerja Kewujudan organisasi sosial telah mewujudkan pengkhususan kerja bagi setiap lapisan masyarakat. Firaun bertugas memerintah negara Mesir dan berkuasa mutlak serta mempunyai kuasa penuh ke atas tanah air di Mesir. Baginda memerintah dengan dasar kuku besi. Dasar kuku besi bermaksud rakyat dipaksa patuh kepada Firaun dan rakyat dipaksa membayar cukai. Golongan pendeta bertanggungjawab menjalankan upacara untuk mententeramkan tuhan mereka. Golongan bangsawan pula menjadi gabenor daerah, pegawai istana atau pemungut cukai. Kelas pertengahan pula menjadi peniaga, tabib ataupun artisan. Golongan petani bertugas untuk menanam tanaman seperti gandum dan barli. Mereka dikehendaki menyerahkan 2/3 daripada hasil tanaman kepada kerajaan sebagai cukai. Hamba pula bekerja sebagai petani atau bekerja di kuil atau di projek pengairan.

Wujudnya Kepercayaan Agama dan kepercayaan memainkan peranan penting dalam kehidupan orang Mesir. Masyarakat di Mesir percaya bahawa alam semesta dikuasai oleh tuhan atau dewa-dewi yang menentukan hidup atau mati segala-gala benda dalam alam semesta. Mereka memuja semangat tanaman dan binatang seperti kucing untuk mendapatkan kebahagiaan kepada mereka. Tuhan yang disembah oleh orang Mesir termasuk Amon-Re (matahari), Osiris (Sungai Nil), Isis (Bulan), Nut (langit), dan Shu (udara). Orang Mesir juga percaya kepada kehidupan selepas mati. Mereka percaya orang yang mati akan hidup dengan penuh kebahagiaan di akhirat, maka roh mesti dibekalkan dengan segala keperluan dan barang kemas. Mereka memumiakan mayat dan mayat itu disemadikan bersama-sama dengan segala keperluan dan barang kemas. Dalam proses memumiakan mayat, mayat disumbat dengan garam dan kemudiannya dibalut dengan kain. Golongan pemerintah pula membina piramid untuk menyimpan mumia dan dijadikan sebagai tempat roh bersemadi. Piramid juga digunakan untuk menyimpan harta Firaun yang mati. Piramid yang terkenal ialah Piramid Agung yang dibina di Giza untuk Firaun Khufu.

Wujudnya Bahasa dan Tulisan Pada tamadun awal Mesir, tulisan digunakan untuk menyimpan rekod tentang upacara keagamaan dan harta yang ada di kuil-kuil. Bentuk tulisan yang dicipta oleh para pendeta ini dikenali sebagai hieroglif. Tulisan hieroglif berbentuk gambar dan diukir pada batu atau kayu. Setelah membuat kertas daripada pokok papyrus, orang Mesir menulis dengan menggunakan dakwat dan berus.

8

CIRI-CIRI TAMADUN HWANG-HO Latar Belakang Tamadun awal China telah wujud di Lembah Sungai Hwang-Ho atau Lembah Sungai Kuning pada tahun kira-kira 5000 SM. Lembah Sungai Hwang-Ho ini mempunyai tanah loes yang subur yang sesuai untuk kegiatan pertanian. Bukti yang menunjukkan kewujudan Tamadun Hwang-Ho ini ialah perjumpaan manusia homo sapien Cina di Sze-Chuan dan Yang-Tze. Selain itu, manusia Peking juga ditemui dan dipercayai bahawa manusia ini hidup hampir 500,000 tahun dahulu. Kerajaan Shang wujud pada zaman ini tetapi asal- usulnya kabur. Namun begitu, Kerajaan Shang ini dipercayai bermula antara tahun 1700-1600 SM dan berakhir pada tahun 1122-1100 SM.

Ciri-ciri Pembentukan Bandar Penduduk Cina mendapati Lembah Sungai Hwang-Ho sesuai untuk pertanian. Mereka mendirikan perkampungan tetap di sana. Perkampungan ini berkembang dengan pesat dan mengalami urbanisasi dan seterusnya menjadi bandar. Bandar ini mempunyai sistem ekonomi dan struktur masyarakat yang kompleks. Contoh bandar atau negara kota yang wujud ialah Kota Shang (2000 SM), Anyang (1800 SM), Loyang, Changgan dan sebagainya. Kebanyakan bandar ini muncul di tebing sungai dan tembok telah dibina untuk melindungi bandar tersebut.

Pembentukan Kerajaan Pada permulaan, setiap negara kota itu merupakan satu kerajaan. Terdapat satu daripada negara kota itu telah berjaya memperluaskan wilayahnya dengan menawan negara kota yang lain. Negara kota itu ialah Shang. Juga dipercayai bahawa sebelum Shang, terdapat satu dinasti yang bernama Hsia. Raja Shang ini kemudian memperkuatkan kekuatan tenteranya dan negara kota yang lemah pun secara sukarela menunduk terhadap kekuasaan Shang. Maka akhirnya Kerajaan Shang pun ditubuhkan. Kerajaan Shang ini diketuai oleh seorang raja dan setiap orang bangsawan pula akan diberikan sesuatu wilayah untuk ditadbir secara turun-temurun. Kerajaan Shang ini beribu kota di Anyang. Kerajaan Shang ini kemudian diguling oleh Wu Wang dari Kerajaan Chou kerana kezaliman raja Shang yang bernama Zhou Hsin.

Wujudnya Organisasi Sosial Dalam organisasi sosial Tamadun Hwang-Ho, Raja menduduki hierarki yang tertinggi dalam masyarakat Cina. Di bawahnya, terdapat golongan bangsawan, mereka merupakan golongan yang berpengaruh di kalangan rakyat. Selepas bangsawan, golongan petani menjadi golongan yang penting. Namun begitu, ramai daripada mereka menjadi hamba berhutang pada zaman Dinasti Chou kerana tidak dapat mengeluarkan hasil yang mencukupi. Artisan, peniaga dan askar menduduki tempat yang paling rendah dalam hierarki masyarakat China. Selain itu, terdapat ahli-ahli sihir yang mentafsirkan mimpi raja dan pawang yang menjalankan upacara-upacara di istana Shang.

Perkembangan Teknologi Sains dan teknologi di Tamadun Hwang-Ho maju sejak Dinasti Shang dan bertambah maju pada zaman Dinasti Chou. Pada zaman Dinasti Shang, gangsa digunakan untuk membuat alat senjata dan alat pertanian, tanah liat digunakan untuk membuat tembikar, jed digunakan sebagai alat perhiasan, sutera dihasilkan dan sistem kalendar dan perpuluhan diperkenalkan. Pada zaman Dinasti Chou pula, wang yang dibuat daripada logam digunakan. Buku mulai dicetak dan alat tulisan mula dihasilkan.

Pengkhususan Kerja Raja dianggap sebagai anak tuhan iaitu Tian Zhi, maka baginda berkuasa memerintah negara dengan penuh berkuasa. Baginda juga merupakan "Tuan Tanah" dan bangsawan pula merupakan "Penyewa Tanah". Golongan bangsawan akan dianugerahkan sebuah wilayah untuk ditadbir secara mutlak dan sebahagian hasil yang diperolehi akan diserah kepada raja. Golongan bangsawan ini juga mewujudkan sistem pemerintahan birokrasi di bahagian pusat di mana jabatan-jabatan seperti kewangan, pasukan bersenjata, undang- undnag diwujudkan. Di antara kurun ke-8-3 SM, golongan ini menjadi terlalu kuat dan kerajaan pusat tidak lagi berupaya mengawal kuasa mereka. Golongan petani pula bekerja sebagai pencucuk tanam ataupun penternak binatang. Hasil yang diperolehi akan diserahkan sebahagian kepada bangsawan sebagai cukai. Seterusnya, artisan, peniaga dan askar masing-masing menjalankan kewajipan mereka mengikut kemahirannya.

Wujudnya Kepercayaan Mengenai Tamadun Hwang-Ho, mereka mengamalkan pemujaan terhadap nenek moyang. Mereka percaya nenek moyang mempunyai pengaruh ke atas kehidupan mereka. Apabila mereka hendak mendapat mertolongan daripada nenek moyang, mereka akan menggunakan tulang nujum. Tulang nujum ini akan diukir dengan beberapa soalan dan kemudian dihempaskan. Berdasarkan retak-retak atas tulang, mereka akan membuat ramalan. Selain daripada pemujaan nenek moyang, mereka juga menyembah Tuhan Shang Ti, tuhan matahari, tuhan bulan, tuhan angin dan sebagainya.

Wujudnya Bahasa dan Tulisan Sejak zaman Dinasti Shang, sistem tulisan dalam bentuk gambar yang melambangkan sesuatu perkara atau benda telah wujud. Tulisan ini menggunakan idea abstrak. Terdapat lebih kurang 3,000 simbol ini kekal selama 3,500 tahun sehingga masa kini. Bentuk tulisan ini dipanggil ideogram. Ia ditulis secara menegak dalam lajur-lajur kecil. Jurutulis yang mahir menulis menggunakan berus atau kayu runcing untuk menulis atas tulang, buluh, gangsa, tembikar, kayu dan sebagainya. Contoh bentuk tulisan ideogram ialah yang mewakili bukit dan yang mewakili matahari.

9

CIRI-CIRI TAMADUN MOHENJO-DARO DAN HARAPPA Latar Belakang Tamadun Mohenjo-Daro dan Harappa juga dikenali sebagai Tamadun Indus. Tamadun ini wujud kira-kira dari tahun 2500-500 SM di sekitar Sungai Indus. Tamadun ini terdiri daripada 70 buah bandar di dataran-dataran yang direntasi oleh Sungai Indus dan Sungai Ganges di Barat Laut India. Walau bagaimanapun, hanya dua tempat sahaja mempunyai kebudayaan rumit dan jelas iaitu Mohenjo- Daro dan Harappa. Kedua-dua bandar ini juga merupakan bandar terancang yang terawal dalam sejarah manusia.

Ciri-ciri Pembentukan Bandar (klik sini untuk keterangan selanjutnya) Seperti dengan tamadun yang lain, bandar negara kota ini terbentuk apabila satu perkampungan ini mengalami urbanisasi. Pembentukan ini menunjukkan corak kehidupan manusia yang semakin berorganisasi dan berkebijaksanaan. Antara negara kota ini, Harappa dan Mohenjo-Daro mempunyai struktur yang teratur.Kedua-dua bandaraya terbahagi kepada petak-petak perumahan berdasarkan corak checker-board. Jalan raya utama amat luas dan terbentang dari Utara ke Selatan dan dari Barat ke Timur. Rumah- rumah dibina dengan batu-bata dan terletak di kedua-dua belah jalan raya. Setiap rumah ini mempunyai bilik mandi, tandas, dapur dan telaga. Selain itu, bandaraya ini mempunyai jelapang-jelapang, dewan orang ramai, kedai-kedai, sistem saluran najis di bawah tanah dan citadel yang dibina untuk didiami oleh golongan pemerintah. Seterusnya, kubu-kubu telah dibina untuk melindungi bandar-bandar ini daripada serangan musuh.

Pembentukan Kerajaan Secara amnya, setiap negara kota ini merupakan satu kerajaan. Ia diperintah oleh pendeta atau paderi dengan kuasa mutlak. sistem pemerintahannya adalah teratur dan bersistematik. Tamadun ini telah mengalami kemerosotan dan terus lenyap kira-kira 1500 SM.

Organisasi Sosial Organisasi sosial bagi tamadun ini tidak berapa jelas. Tapi, apa yang dapat dilihat ialah para pendeta menjadi ketua kerajaan dan selepasnya terdapat satu golongan petani yang bilangannya agak ramai. Selain itu, terdapat juga golongan peniaga yang dipercayai menjalankan kegiatan perdagangan dengan bandar Ur di Mesopotamia.

Perkembangan Teknologi Perkembangan teknologi tamadun ini tidak berapa jelas juga. Tetapi apa yang diketahui ialah roda telah dicipta dan digunakan sebagai alat pengangkutan.

Pengkhususan Kerja Para pendeta bertanggungjawab mengawal pembinaan bangunan baru, menetapkan piawai timbangan dan ukuran dan mengawal ketat sistem tulisan, bentuk bangunan, pelan jalan dan saiz batu-bata yang digunakan dalam pembinaan. Golongan petani pula bertanggungjawab menanam tanaman seperti gandum, barli, padi dan kapas dan menternak binatang seperti lembu, biri-biri, kambing, babi dan ayam. Selain itu, terdapat orang yang mengamalkan pekerjaan berniaga, pengukir batu, pembuat barang kemas, tukang besi dan pembuat tembikar.

Wujudnya Kepercayaan Menurut sumber arkeologi, masyarakat Indus mengamalkan kepercayaan animisme. Oleh itu, penduduknya menyembah binatang, pokok dan batu. Berdasarkan kepercayaan ini juga, lembu jantan dianggap sebagai binatang suci. Masyarakat Indus juga menyembah Dewa Siva dan Dewi Shakti yang bermuka tiga. Namun demikian, kuil-kuil tidak dibina untuk tuhan-tuhan ini. Masyarakat rakyat Indus mengamalkan upacara pengebumian dan pembakaran mayat. Habuk mayat biasanya dibuang ke dalam sungai. Kira-kira pada tahun 1500 SM, orang Aryan menyebarkan agama polytheistic, hasilnya mereka mula menyembah tuhan matahari, langit, petir dan api. Walaupun begitu, orang Aryan ini sebenarnya menyembah kepada satu tuhan sahaja (monotheistic) dan percaya kepada konsep hidup semula dalam jasad lain.

Wujudnya Bahasa dan Tulisan Sistem tulisan yang wujud di Tamadun Indus adalah berbentuk gambar. Terdapat hampir 400 simbol keseluruhannya. Arah tulisannya bermula dari kiri dan menuju ke arah kanan.

CIRI-CIRI PERBANDARAN TAMADUN MOHENJO-DARO DAN HARAPPA Pengenalan Menurut Kamus Dewan, tamadun ditakrifkan sebagai kebudayaan, kemajuan, peradaban sesuatu bangsa yang bersopan-santun dan berkemajuan. Merujuk perspektif Barat, tamadun ialah kemajuan seimbang dari aspek kerohanian dan kebendaan ke atas individu dan masyarakat. Manakala, menurut sarjana Islam, 'Umar 'Audah al-Khatib, tamadun ialah himpunan ilmu pengetahuan, peraturan tradisi dan moral yang menunjukkan keadaan pemikiran, ekonomi, akhlak, politik, kesenian dan seluruh kehidupan dalam sesuatu sejarah.

Secara umum, tamadun ditakrifkan sebagai sesuatu masyarakat peringkat kemajuan dalam kehidupan manusia (merangkumi aspek politik, ekonomi dan sosial) melalui pembentukan organisasi sosial, bahasa dan tulisan, agama dan kepercayaan, pengkhususan kerja, pertumbuhan bandar serta sistem pentadbiran yang sistematik. Tamadun manusia merupakan satu proses yang berlaku secara beransur-ansur. Perkataan "tamadun" berasal daripada perkataan Latin "citivas" yang bermaksud kota.

Ciri-ciri Penempatan Tetap Penempatan tetap mula berkembang apabila perkampungan-perkampungan dengan bilangan penduduk yang kecil mula

10

menjalankan kegiatan pertanian, penternakan dan perdagangan. Proses perubahan dan kemajuan ini dikenali sebagai proses perbandaran atau urbanisasi. Misalnya, pertanian dan perdagangan merupakan kegiatan ekonomi Tamadun Mohenjo-Daro dan Harappa yang utama. Bekalan air yang mencukupi dan kekayaan tanaman menyebabkan pelbagai jenis tanaman dapat dihasilkan seperti gandum dan barli disamping betik, tembikai, dan kacang. Kejayaan paling memberangsangkan ialah penanaman kapas. Dengan penanaman kapas, mereka telah menjalankan perusahaan ekonomi yang melibatkan kain kapas. Selain itu, penternakan turut dijalankan. Orang Harappa juga membela anjing, lembu dan kerbau. Unta, gajah, kuda dan keldai digunakan sebagai alat pengangkutan terutama bagi kafilah.

Perdagangan Perdagangan yang dijalankan juga merupakan salah satu ciri perbandaran. Apabila penduduk menjalankan aktiviti perdagangan, penempatan tetap akan mula mengalami perkembangan. Sebagai contoh, perdagangan merupakan ekonomi Tamadun Mohenjo- Daro dan Harappa yang penting. Barangan utama yang diperdagangkan ialah kapas yang merupakan salah satu bahan eksport utama bagi Tamadun Indus. Selain itu, terdapat bukti-bukti yang menunjukkan barang-barang keluaran Indus telah sampai ke Mesopotamia kira-kira antara tahun 2300 dan 2000 SM. Di samping itu, orang Barat dikatakan pernah tiba di Harappa. Kapak yang diperbuat daripada tembaga atau gangsa dijumpai di kawasan Indus menunjukkan adanya hubungan dengan Asia Barat. Dengan kehadiran benda-benda di kawasan Indus seperti lapis lazuli, jed, turquoise dan sebagainya membuktikan perdagangan yang dilakukan antara Tamadun Mohenjo-Daro dan Harappa dengan Iran, Iraq, Afghanistan Pertengahan Asia. Selain itu, Tamadun Indus juga mengamalkan industri kecil-kecilan seperti menenun kain serta pertukangan tangan.

Perancangan Bandar Salah satu ciri perbandaran lagi ialah perancangan bandar. Bandar dirancang supaya menjadi lebih sistematik. Misalnya, bandar Harappa dan Mohenjo-Daro merupakan perancangan bandar (town planning). Bandar Mohenjo-Daro dan Harappa boleh dibahagikan kepada dua bahagian iaitu Bandar Benar (city proper) dan pusat benteng atau kubu (citadel) di Timur yang lebih kecil dan tinggi. Terdapat juga sebuah citadel yang didiami oleh golongan pemerintah. Kesimpulannya, Tamadun Mohenjo-Daro dan Harappa memperlihatkan perancangan bandar yang sempurna.

Pembinaan Jalanraya Pembinaan jalanraya yang sistematik dan lurus juga merupakan satu ciri perbandaran. Jalanraya dibina untuk menghubungkan satu kawasan dengan satu kawasan yang lain. Di kota Mohenjo-Daro dan Harappa, jalan utama dibina berturut-turut dari Utara ke Selatan dan ke arah Timur serta Barat. Di Kalibangan antara jalan Utara-Selatan mempunyai 7.2 meter lebar, sedangkan jalan Utara-Selatan yang lain adalah tiga suku daripada lebarnya. Jadi, boleh dikatakan pembinaan sistem jalanraya yang lurus dan sistematik adalah ciri perbandaran yang amat penting.

Kemudahan Maju Bandar raya yang dilengkapi kemudahan maju adalah ciri perbandaran yang ketara. Kemudahan yang sempurna memperlihatkan taraf hidup rakyat yang tinggi. Contohnya, Tamadun Mohenjo-Daro dan Harappa yang memiliki kemudahan yang maju. Di pusat bandar, mereka membina rumah kedai dan rumah tinggal. Rumah-rumah diperbuat daripada batu-bata dan beratan serta mempunyai bilik mandi, dapur, tandas dan longkang. Bandar raya terbahagi kepada petak-petak perumabahn berdasarkan corak checker board. Terdapat juga jelapang-jelapang, dewan orang ramai dan kedai-kedai. Bandar raya tersebut mempunyai sistem saluran najis di bawah tanah. Dengan itu, kemudahan yang ada pada Tamadun Mohenjo-Daro dan Harappa adalah agak maju.

Tumpuan Pelbagai Kegiatan Setelah perkampungan-perkampungan berkembang menjadi sebuah bandar utama, maka bandar tersebut akan menjadi tumpuan kegiatan ekonomi, tempat pembinaan kota, istana dan tempat ibadat. Dari segi penduduk, Mohenjo-Daro dan Harappa mempunyai 40,000 orang penduduk. Dewan orang ramai dibina supaya para penduduk dapat berhimpun bersama. Jelapang-jelapang dan kedai- kedai dibina di pusat bandar Mohenjo-Daro dan Harappa menjadikan bandar setelah tumpuan kegiatan ekonomi. Kubu-kubu Harappa menjadikan bandar sebuah tumpuan kegiatan ekonomi. Kubu-kubu dan menara-menara turut dibina untuk melindungi bandar-bandar itu daripada serangan musuh. Citadel di bandar pula merupakan tempat kediaman golongan paderi atau pendeta. Kesimpulannya, Kota Mohenjo-Daro dan Harappa menjadi tempat pertemuan rakyat dan tempat mereka untuk menjalankan aktiviti kehidupan seharian.

Penutup Tamadun Mohenjo-Daro dan Harappa merupakan bandar terancang yang terawal dalam sejarah manusia. Pembentukan bandar Mohenjo-Daro dan Harappa jelas memperlihatkan corak kehidupan manusia yang berorganisasi dan kebijaksanaan penduduk dalam proses perbandaran.

TAMADUN ARAB Latar Belakang Arab merujuk kepada kawasan yang terletak di antara Asia dan Afrika. Terdapat banyak tamadun di kawasan Arab, di antaranya termasuklah Anbat, Palmyra, Ghassan, Hirah, Main, Qatban dan Himyar. Di antara tamadun ini, Anbat ialah tamadun yang terkenal. Ia merupakan tamadun yang teragung di Arab dan berkembang sebelum zaman Jahiliah. Tamadun Sabak pula bersifat tulen - kurang menerima pengaruh dari tamadun asing. Ia melambangkan keemasan zaman Arab Purba. Ia terletak di bahagian Selatan Semenanjung Arab, iaitu di negeri Yaman dan diasaskan oleh Sabak Bin Tasyjab. Kerajaan Sabak boleh terbahagi kepada 2 zaman: Sarwah (sebelum 950 SM - 650 SM) dan Maarib (650 SM - 115SM). Pemerintahnya yang cekap ialah Balqis

11

Ciri-ciri Pemerintahan dan Pentadbiran Tamadun Arab berbentuk ala demokrasi. Terdapat beberapa majlis dalam sistem pemerintahannya, iaitu Majlis Diraja dan Majlis Perwakilan. Majlis Perwakilan diwakili oleh orang kecuali hamba yang bekerja di ladang. Majlis ini akan diadakan persidangan 2 kali setahun. Bukti amalan demokrasi: Puteri Balqis memanggil menteri-menteri untuk membincangkan kandungan surat yang diterima daripada Nabi Sulaiman.

Organisasi Sosial Tamadun Arab mempunyai susun lapis masyarakat yang jelas. Pemerintah yang dikenali sebagai Malik, Mulak atau Ratu menduduki tempat yang tertinggi. Ia diikuti oleh golongan bangsawan yang memegang jawatan penting dalam kerajaan dan mempunyai ladang yang luas. Golongan pertengahan yang terdiri daripada peniaga dan tentera menduduki tempat ketiga. Di tempat yang bawah sekali ialah hamba yang bekerja di ladang.

Teknologi Teknologi Tamadun Arab adalah tinggi. Buktinya, Empangan Maarib yang berfungsi mengawal banjir, membekalkan air pada musim kemarau. Banyak istana telah dibina, antaranya Istana Salihim, Ghuradan dan Bainun. Benteng-benteng pertahanan juga dibina. Tamadun Arab menghasilkan barang-barang ukiran pada dinding rumah ibadat dan istana, contohnya patung Puteri Balqis yang diampit oleh 2 orang dayang. Selain itu, tempat-tempat penyembahan juga banyak dibina.

Pengkhususan Kerja Raja berkuasa mutlak dalam memerintah negara. Golongan bangsawan pula membant raja dalam pentadbiran, memegang jawatan penting kerajaan dan mempunyai ladang yang luas. Seterusnya, peniaga melibatkan diri dalam perniagaan dan tentera menjaga pertahanan dan keselamatan negara. Akhir sekali, golongan hamba bekerja berat di ladang dan kehidupan mereka adalah susah.

Agama Agama yang diamalkan oleh Tamadun Arab ialah agama kosmologi (alam semesta) pada peringkat awal. Agama yang menyembah matahari dan bulan (cakrawala) yang dikenali sebagai animisme turut diamalkan. Terdapat banyak tempat penyembahan untuk dewi bulan dan matahari di Arab. Selepas itu, agama ini telah bertukar menjadi agama Tauhid (monoteisme) iaitu apabila Puteri Balqis menerima ajaran yang dibawa oleh Nabi Allah Sulaiman.

Bahasa dan Tulisan Orang Arab merupakan orang pertama yang merekodkan tamadun mereka. Mereka merekodkan pembangunan yang dibuat, kemenangan dari peperangan, penjenayah, perkembangan pemikiran dan sebagainya. Bahasa Arab digunakan. Banyak istilah bahasa digunakan secara meluas terutamanya di Hijaz. Contoh: al-Rahman, al-Rahis, Syirik dan Kutur.

Ekonomi Aktiviti ekonomi yang diamalkan oleh Tamadun Arab ialah perdagangan. Mereka aktif berniaga sehingga ke peringkat antarabangsa. Mereka mengeksport emas, batu permata ke Haspa, Mesir, India, China dan Kepulauan Melayu. Pelabuhan yang penting ketika itu ialah Pelabuhan Adana. Mereka turut memonopoli aktiviti perdagangan di kawasan Lautan Hindi dan Lautan Merah. Pertanian turut dilaksanakan dan Empangan Maarib amat membantukan mereka dalam aktiviti ini. Empangan Maarib menakung air semasa musim hujan dan digunakan semasa musim kemarau. Hasil pertanian yang diperolehi bukan sekadar untuk memenuhi keperluan mereka malah boleh dijual di kawasan berhampiran.

TAMADUN INCA Latar Belakang Tamadun Inca juga dikenali sebagai Tamadun Andean. Tamadun Inca ini merujuk kepada masyarakat pribumi Hindia Barat yang

telah mula berkembang di kawasan tanah tinggi Barat Laut Amerika Selatan untuk beberapa ribu tahun sebelum Masihi sehinggalah kedatangan Sepanyol pada tahun 1532 di kawasan tersebut. Unsur asas ekonomi yang diamalkan oleh masyarakat ini masih terdapat

di

kalangan penduduk kaum India di Peru, Bolivia, Ecuador dan Colombia. Frasa "Andean" ini juga termasuk penduduk yang tinggal

di

tepa pantai Peruvian. Di tepi pantai, ikan dan makanan laut merupakan makanan penting manakala di kawasan tanah tinggi,

kegiatan memburu merupakan kegiatan yang penting bagi mendapatkan bekalan makanan. Seperti tamadun yang lain, Tamadun Inca juga terlibat dalam kegiatan pertanian dan dipercayai kegiatan pertanian ini mula berkembang sejak 4,000 tahun dahulu. Mereka

tinggal di rumah yang dibina dengan separuhnya di bawah tanah. Mereka tahu sedikit tentang penanaman jagung dan pembuatan tembikar tetapi mahir dalam penanaman cili, lada dan kapas dan membuat pakaian dan bakul.

Ciri-ciri Pembentukan Kerajaan Maharaja Inca bertanggungjawab mentadbir empayar. Baginda suka berperang. Baginda menjalankan pentadbiran secara pecah dan perintah: pembesar dan etnik terdapat di merata tempat dalam empayar; cuba sedaya upaya agar kumpulan etnik tidak berkeyakinan; menyukarkan segala yang dilakukan oleh kumpulan etnik supaya mereka tidak berjaya. Baginda sering berperang demi agama. Kaum lelaki dibahagikan kepada berbagai unit: 100, 500, 1,000, 5,000, 10,000 untuk menjadi tenaga buruh atau tentera. Wanita yang cantgik pula dipilih untuk dijadikan gundik kepada pembesar dan raja. Gadis yang tidak cantik dijadikan "virgin of the sun" serta diarah menenun kain.

12

Organisasi Sosial Maharaja (emperor) dianggap sebagai "Tuhan Matahari" selagi masih hidup, berkuasa penuh. Selepas Maharaja, apo yang mentadbir 4 tentori dalam empayar (dengan itu mempunyai 4 orang apo). Mereka merupakan saudara mara Maharaja. T'oqrikq pula merupakan gabenor wilayah. Beliau menduduki tempat selepas apo dan memerintah wilayah yang terdiri daripada pelbagai golongan etnik. Kurakas pula merupakan ketua etnik yang bertanggungjawab memungut cukai daripada kalangan penduduk dalam unit manusia. Sebagai balasan kepada kurakas, dia tidak perlu membayar cukai. Formen pula bertanggungjawab mentadbir 10 buah rumat. Akhir sekali ialah rakyat.

Perkembangan Teknologi Masyarakat Inca mula menggunakan dacing untuk menimbang. Selain itu, mereka juga mempunyai sistem pengaliran yang maju. Sistem pengairan ini telah membantu meningkatkan hasil pertanian. Mereka juga membina jambatan yang tergantung merentasi lurah. Masyarakat Inca juga tahu membina jalanraya. Jalanraya mereka dibina melalui gunung-ganang dan pantai. Sistem sukatan telah mula wujud pada zaman ini iaitu ukuran tangan Inca (8 inchi/20 cm) dan ukuran tubuh badan (160 cm). Mereka juga mempunyai sistem kalendar iaitu setahun mempunyai 12 bulan dengan setiap bulan 30 hari (mula dengan Disember). Setiap bulan pula mempunyai 3 minggu dengan seminggu mempunyai 10 hari.

Wujudnya Kepercayaan Masyarakat Inca memuja nenek moyang sendiri. Selain itu, tuhan pencipta (Virococha) juga disembah oleh seluruh empayar. Penyembahan Virococha akan dijalankan di kuil-kuil yang dibina oleh paderi. Penduduk tempatan dibenarkan menjalankan penyembahan sendiri tetapi dengan syarat menyembah Tuhan Inca. Selain daripada penyembahan Virococha, tuhan matahari juga disembah. Dalam penyembahan-Nya, upacara pengorbanan manusia akan dilaksanakan.

Wujudnya Bahasa dan Tulisan Tulisan masyarakat Inca adalah berbentuk gambar. Selain itu, rekod yang melibatkan nombor dibuat di atas ikatan tali yang dipanggil quipu.

TAMADUN MAYA Latar Belakang Maya merujuk kepada bangsa India Amerika yang tingga di Mexico. Tamadun ini dianggar muncul pada tahun 300-900 Masihi. Dua buah negara kota yang terkenal ialah Tical dan Kalakmul. Negara kota ini dianggarkan mempunyai 40,000 orang penduduk.

Ciri-ciri Pembentukan Bandar Masyarakat Maya membentuk satu perkampungan pada permulaannya. Lama-kelamaan, satu bandar diwujudkan. Bandar ini merupakan satu kawasan kosong pada hari-hari biasa. Bandar ini hanya didiami oleh golongan pemerintah, iaitu paderi dan pembesar. Pada hari perayaan, suasana bandar akan menjadi riuh-rendah. Bagi rakyat biasa, mereka tinggal di luar bandar. Rumah mereka hanya dibina dengan tiang biasa, beratap daun dan lantai ditambun.

Pembentukan Kerajaan Corak pemerintahan teokrasi diamalkan di Tamadun Maya. Frasa "teokrasi" ini bermakna semua keputusan yang diambil berlandaskan unsur agama, khususnya agama matahari. Raja menjadi ketua kerajaan. Baginda memerintah dengan mengikut kata-kata paderi dan kitab-kitab.

Organisasi Sosial Raja menduduki tempat yang paling tinggi dalam hierarki organisasi sosial. Selepas baginda ialah golongan pendeta dan pembesar. Rakyat pula menduduki tempat yang paling rendah.

Perkembangan Teknologi Tamadun Maya mahir dalam bidang senibina. Buktinya, kuil piramid telah dibina dengan mempunyai 3,000 tiang, keluasannya mencapai 16 km persegi, dan piramid ini mempunyai 200 tingkat (tingkat teratas ialah kawasan lapang yang digunakan sempena perayaan agama) dengan setiap tingkat mempunyai bilik-bilik yang berpintu tetapi tiada tingkap. Selain itu, terdapat 10 buah empangan telah dibina di seluruh Kerajaan Maya. Dari segi astronomi, mereka mengkaji tentang planet Venus. Mereka menghasilkan jadual luna (bintang) dan jangka masa bagi kejadian gerhana matahari. Mereka juga menghasilkan 2 jenis kalendar. Dalam bidang matematik, mereka mengkaji tentang sistem nombor, sifar. Mereka menganggap nombor 13 mempunyai kuasa magis.

Pengkhususan Kerja Raja merupakan ketua kerejaan dan baginda sentiasa menurut kata pendeta. Pendeta pula merupakan orang yang berilmu tinggi. Golongan pendeta ini boleh dibahagikan kepada 3 jens mengikut kerja yang dilakukan: membelah dada dan mengambil hati; memegang kaki dan tangan mangsa korban; mentafsir kitab agama.

Wujudnya Kepercayaan Masyarakat Maya percaya bahawa dunia ini mempunyai 4 arah dan diwakili oleh warna, warnanya bersama-sama pokok dan ada burung diatasnya. Bukti kepercayaan ini ialah 4 arah dunia yang ditemui di kuil penyembahan mereka sempena hari perayaan. Mereka juga percaya bahawa kedudukan bumi adalah di antara 13 lapis syurga dan 9 lapis "underworld" dan dunia ini terletak di tengah- tengahnya.

13

Wujudnya Bahasa dan Tulisan Tulisan masyarakat Maya berbentuk hieroglif: piktografik (gambar) dan logografik (fenotik, akhirnya menjadi huruf).

TAMADUN AZTEC

Latar Belakang Masyarakat Tamadun Aztec merupakan sekumpulan atau puak memburu. Mereka tinggal di Mexico (Amerika Selatan). Tamadun ini eujud pada tahun 1325 M.

Ciri-ciri Pembentukan Bandar Tamadun Aztec pada zaman kegemilangannya meliputi kawasan seluas 13 km persegi dengan penduduknya seramai 140,000 orang. Kawasan ini dikatakan paling padat pada ketika Tamadun Amerika Pertengahan.

Pembentukan Kerajaan Raja Tamadun Aztec sangat zalim. Baginda memerintah secara "sistem kuku besi". Baginda menggunakan kuasa tentera atau kaedah peperangan untuk meluaskan wilayahnya.

Organisasi Sosial Raja menduduki tempat yang paling tinggi dalam hierarki organisasi sosial. Raja yang terkenal ialah Itzcoatl (1428-1440). Selepas raja, paderi menduduki tempat yang kedua. Dia bertanggungjawab dalam upacara agama. Kelas birokrasi yang mengendalikan hal ehwal pentadbiran menduduki tempat yang seterusnya dan golongan serf yang terdiri daripada pekerja dan hamba menduduki tempat yang paling rendah.

Perkembangan Teknologi Masyarakat Aztec menjalankan aktiviti pertanian secara intensif iaitu semua tanah yang ada digunakan sepenuhnya. Mereka membina sistem pengairan yang maju. Kawasan paya pula dibaikpulihkan untuk dijadikan kawasan pertanian. Dalam penciptaan kalendar, paderi telah menghasilkan 2 jenis: berasaskan upacara ritual; berkaitan dengan ketuhanan. Kalendar yang berasaskan upacara ritual mengandungi 365 hari (18 bulan dengan setiap bulan mempunyai 20 hari dan 5 hari malang lagi). Kalendar yang berkaitan dengan ketuhanan pula mempunyai 290 hari setahun dengan salah setahun adalah Tahun Tuhan.

Wujudnya Kepercayaan Masyarakat Aztec menganut kepercayaan kosmologi., iaitu menyembah alam semesta. Mereka percaya bahawa bumi adalah ciptaan terakhir dalam siri alam semesta. Mereka juga menganggap kedudukan bumi adalah di antara 13 lapis syurga dan 9 lapis "underworld". Banyak tuhan yang telah disembah oleh tamadun ini, antaranya tuhan perang, tuhan matahari dan tuhan hujan. Upacara pengorbanan mesti diadakan untuk menyembah tuhan matahari. Manusia ditores hatinya di hadapan tuhan dan membiarkan darahnya mengalir.

Wujudnya Bahasa dan Tulisan Sistem tulisan mereka merupakan campuran dari piktograf, ideogram dan simbol fenotik. Sistem tulisan ini berkaitan dengan kalendar ritual yang menandakan spekulasi terhadap tuhan-tuhan dan universal yang dikenali sebagai codices/codex. Bahasa yang mereka gunakan pula dikenali sebagai Nahua.

FAKTOR-FAKTOR KEMUNCULAN TAMADUN AWAL MANUSIA Bentuk Muka Bumi Bentuk muka bumi pada masa itu kebanyakannya terdiri daripada tanah lanar yang rata dan mempunyai tanih yang subur yang amat sesuai untuk pertumbuhan tumbuhan. Penduduk-penduduk pra sejarah hidup semata-mata bergantung kepada keadaan alam sekitar. Oleh itu, bentuk muka bumi yang strategik dan terdiri daripada tanih yang subur telah banyak membantu mereka untuk menghasilkan makanan daripada sumber alam dan kemudian berkembang sehingga mereka mengetahui cara bercucuk tanam yang dapat menghasilkan makanan untuk sara diri dan kemudian berkembang ke arah yang bertamadun. Penghasilan makanan yang banyak dalam sesuatu tempat tertentu telah menyebabkan pertambahan penduduk dan menyebabkan tempat itu berkembang menjadi sebuah bandar kecil. Sebagai contoh, tanah loes di Lembah Hwang-Ho dan tanah lanar di Lembah Sungai Nil yang amat subur untuk menjalankan kegiatan pertanian telah berkembang menjadi perkampungan yang kecil.

Lembah Sungai Sungai adalah salah satu faktor yang penting bagi kemunculan tamadun awal. Orang pra sejarah biasanya bertumpu di kawasan yang berhampiran dengan sungai yang mempunyai sumber perairan yang baik. Hal ini adalah kerana kehidupan seharian manusia sejak awal lagi adalah tidak dapat berpisah dengan air. Oleh itu, kawasan tepi sungai telah menjadi tumpuan penduduk pra sejarah awal. Sungai menyediakan air untuk tanaman khususnya kepada mereka yang mengetahui cara bercucuk tanam. Sungai juga menjadi sumber makanan yang utama kerana di dalam sungai terdapat habitat ikan dan mereka dapat menjalankan kegiatan penangkapan ikan di ditu. Sungai juga menjadi alat perhubungan bagi penduduk pra sejarah dengan menggunakan perahu yang diperbuat daripada batang-batang kayu yang berongga untuk dijadikan sebagai pengangkutan air dan mereka yang mengamalkan sistem barter dapat berhubung antara satu sama lain untuk menjalankan aktiviti pertukaran barang.

14

Iklim Satu lagi faktor kemunculan tamadun awal ialah dengan mempunyai iklim yang sesuai. Dengan adanya iklim yang sesuai, alam sekitar dapat menghasilkan sumber makanan khususnya pertumbuhan tumbuhan. Iklim yang sesuai menggalakkan tumbuhan dapat bertumbuh dengan subur dan haiwan juga dapat melakukan pembiakan dalam keadaan yang baik. Dengan itu, habitat haiwan tidak akan menjadi pupus dan manusia dapat memperolehi sumber makanan yang banyak daripada binatang dan tumbuhan liar. Tamadun awal bermula di kawasan iklim yang berhawa sederhana, contohnya seperti di Asia Barat yang beriklim kering telah menyebabkan hutan terbakar dan tidak terdapat tamadun dan kehidupan angin kering di Mesir telah menyebabkan tumbuhan bertumbuh dengan cepat.

Pertambahan Penduduk Perkembangan tamadun awal manusia merupakan satu proses yang berlaku secara beransur-ansur. Pada peringkat awal, manusia hidup dalam kumpulan-kumpulan kecil dan menjalankan aktiviti memburu dan mengumpul makanan. Manusia semakin bertamadun apabila mereka hidup dalam kumpulan besar dan penempatan tetap serta menjalankan pelbagai kegiatan seperti bercucuk tanam, menternak, membuat alat-alat senjata dan sebagainya. Kemajuan tamadun berterusan apabila penempatan mereka mengalami proses urbanisasi dan berkembang menjadi negara kota yang diperintah oleh seorang ketua dengan sistem pentadbiran dna perundangan yang tersusun serta sistem sosial yang teratur. Dengan pertambahan penduduk yang pesat wujud sebuah masyarakat yang lebih dinamik atau berdaya maju. Penduduk-penduduk dapat melahirkan idea-idea dan ciptaan baru dengan menggunakan roda ceper untuk menghasilkan tembikar dengan lebih bermutu dan cepat. Mereka mula mengamalkan pengkhususan kerja dengan menunjukkan kemahiran dalam menenun kain daripada bulu binatang dan gentian tumbuh-tumbuhan dengan menggunakan alat tenunan. Mereka juga pandai menganyam bakul dan membuat barang-barang tembikar.

Kemajuan Perlindungan Menurut ahli-ahli sejarah tamadun manusia yang terawal muncul di lembah-lembah sungai kerana ia merupakan tempat yang paling sesuai untuk dijadikan kawasan penempatan. Kedudukan lembah-lembah sungai yang dikelilingi oleh laut dan kawasan tinggi menjadikan ia selamat kerana kawasan-kawasan tersebut boleh mengurangkan kemungkinan serangan musuh dari luar. Empat tamadun terawal yang wujud di lembah-lembah sungai ialah Tamadun Mesopotamia di Sungai Tigris-Eupharates, Tamadun Mesir di Lembah Sungai Nil, Tamadun Indus di Lembah Sungai Indus dan Tamadun Hwang-Ho di Lembah Sungai Kuning. Tamadun- tamadun ini bermula sebagai perkampungan kecil kemudian berkembang dengan pesat menjadi negara-negara kota yang lebih besar dan kompleks. Kemajuan Teknologi Satu lagi faktor kemunculan tamadun awal ialah dengan adanya kemajuan teknologi seperti penciptaan roda, layar kapal, kain dan tembikar. Mereka pandai membuat barang-barang tembikar daripada tanah-tanih yang kering. Alat-alat tembikar digunakan untuk memasak, mengisi makanan dan menyimpan air. Mereka menggunakan roda ceper untuk menghasilkan tembikar dengan lebih bermutu dan cepat. Baka-baka baru tanaman yang dicipta membolehkan lebih banyak tanaman dihasilkan. Kewujudan sistem pengairan yang maju turut membantu kegiatan pertanian dapat menghasilkan hasil yang berlipat ganda. Roda telah dicipta untuk mempercepatkan perjalanan dan memudahkan pergerakan. Di Sungai Hwang Ho, tembok telah dibina untuk menghalang banjir. Perkembangan Agama dan Kepercayaan Agama dan kepercayaan merupakan satu ciri penting dalam pembentukan sesuatu tamadun. Ia adalah penting untuk mengatur tatacara hidup masyarakat dan juga bertindak sebagai alat untuk memupuk semangat perpaduan. Perkembangan agama dan kepercayaan kebanyakannya terpengaruh dengan kepercayaan animisme dan yang berdasarkan mimpi. Mereka mempercayai bahawa setiap benda mempunyai roh. Mereka menyembah unsur-unsur alam semesta dan roh si mati agar tidak ditimpa malapetaka dan bencana alam seperti banjir, kemarau, gempa bumi dan sebagainya. Pemujaan unsur alam semesta telah menjadi satu amalan yang penting untuk mendapatkan hasil tanaman yang baik. Kepercayaan yang sedemikian rupa telah menguatkan lagi penyembahan berhala untuk mendapatkan perlindungan. SEBAB-SEBAB TAMADUN AWAL WUJUD DI LEMBAH-LEMBAH SUNGAI Sejarah mula direkodkan secara bertulis lebih kurang pada tahun 3,000 SM. Tarikh ini menandakan bermulanya tamadun manusia di dunia. Mengikut ahli sejarah pembentukan tamadun manusia yang terawal bermula di lembah sungai. Empat tamadun terawal yang wujud di lembah sungai ialah Tamadun Sumeria atau Mesopotamia (kira-kira tahun 3,500 SM) di Lembah Sungai Tigris-Eupharates, Tamadun Mesir (kira-kira tahun 3,100 SM) di Lembah Nil, Tamadun Indus (kira-kira tahun 3,500 SM) di Lembah Indus dan Tamadun Shang (kira-kira tahun 1,800 SM) di Lembah Sungai Hwang Ho.

Secara umumnya, tanah di lembah sungai adalah lebih subur. Setiap tahun sungai-sungai ini akan mengaliri daratan-daratan di sekitarnya dan membentukan satu lapisan tanah yang kaya dengan galian. Misalnya, Lembah Tigris-Eupharates dan Lembah Sungai Nil memiliki tanah lanar. Pembentukan tanah subur di Lembah Hwang Ho berbeza sedikit, tanah subur serta halus yang dipanggil "loess" yang dimendapkan oleh angin-angin yang kencang. Kawasan-kawasan sedemikian amat sesuai untuk bercucuk tanam. Lebihan makanan turut wujud disebabkan teknologi yang bertambah maju. Keadaan ini mendorong pertambahan penduduk seterusnya menggalakkan pengkhususan di dalam bidang teknikal dan vokasional. Tumpuan penduduk di satu-satu kawasan terus menggalakkan kewujudan masyarakat yang lebih dinamik. Idea-idea serta ciptaan-ciptaan baru dapat berkembang dengan mudah.

Sementara itu, kawasan lembah sungai juga mempunyai bentuk muka bumi yang rendah dan rata. Keadaan ini sesuai untuk membina petempatan dan telah menarik ramai orang berhijrah ke kawasan lembah. Misalnya, dikatakan orang Sumeria datang ke Lembah Tigris-Eupharates dari kawasan pergunungan yang berdekatan.

Sistem pengairan yang maju juga merupakan sebab penting yang menggalakkan kebangkitan sesebuah tamadun di kawasan lembah. Sungai boleh membekalkan air untuk pengairan tanam-tanaman. Terusan dan empangan yang telah dibina sejak kira-kira 5,000 tahun

15

dahulu turut memainkan peranan dalam konteks ini dan meningkatkan daya pengeluaran. Kemudahan-kemudahan ini dapat menghasilkan makanan yang lebih banyak untuk menampung pertambahan penduduk yang pesat.

Selain itu, lembah sungai juga mempunyai bekalan sumber-sumber semula jadi yang kaya. Misalnya, sungai kaya dengan sumber makanan yang penting seperti ikan. Lembah Sungai Tigris dan Eupharates pula membekalkan mensiang (sejenis rumput panjang) dan tanah liat yang sesuai untuk pembinaan.

Keadaan iklim juga merupakan salah satu sebab yang penting. Keadaan iklim di kawasan lembah adalah sederhana, iaitu tidak terlalu panas atau sejuk. Hal ini membolehkan aktiviti penanaman dijalankan tanpa banyak masalah. Malah, manusia tidak perlu menghabiskan banyak untuk mengatasi cabaran alam seperti iklim yang terlalu sejuk. Keadaan ini memang menggalakkan kebangkitan sesebuah tamadun.

Sungai-sungai yang menjadi asas kepadatan tamadun-tamadun awal ini pula menjadi alat perhubungan yang penting. Sungai yang menghubungkan petempatan di kawasan hilir dengan kawasan hulu merupakan satu cara pengangkutan yang mudah. Pedagang- pedagang menggunakannya untuk menghantar barang-barang ke kawasan-kawasan lain. Hal ini telah menggalakkan perdagangan dan perkembangan tamadun di kawasan lembah.

Akhirnya lembah-lembah yang dalam akibat hakisan sungai turut bertindak melindungi tamadun-tamadun awal ini daripada serangan- serangan luar. Oleh itu, didapati kebanyakan tamadun awal wujud di lembah sungai

Memandangkan pelbagai kemudahan dan kebaikan telah dibekalkan di kawasan lembah sungai, memang tidak hairanlah kebanyakan tamadun awal manusia bermula di situ. Tamadun-tamadun lain yang tidak wujud di lembah sungai seperti Tamadun Hattites, Tamadun Greek, Tamadun Kush dan Tamadun Olimecs turut memilih tapak yang berhampiran dengan punca air seperti tepi laut dan tepi sungai.

TAKRIF NEGARA KOTA

Mengikut Kamus Dewan, negara kota ditakrifkan sebagai negara yang berautonomi atau memerintah sendiri yang terdiri daripada ketua dan wilayah di sekelilinginya.

Mengikut Encyclopedia Britania pula, negara kota ditakrifkan sebagai satu komuniti urbanisasi yang saling bergantung antara bandar dan kawasan pedalaman.

Dalam Bahasa Greek pula, negara kota disebut sebagai polis yang bermaksud sekumpulan penduduk bergabung menjadi satu komuniti politik dan sama-sama menjalankan pemerintahan.

Negara kota biasanya terdiri daripada sebuah kota kecil yang dikelilingi oleh satu kawasan kecil pertanian. Sebagai contoh, Sparta, Athens, Corinth dan Argos di Yunani; Rom di Rom; Mekah, Madinah dan Taif di Arab dan Langkasuka dan Kedah di Tanah Melayu. Penubuhan negara kota ini didorong oleh perubahan corak kehidupan nomad kepada tetap.

CIRI-CIRI NEGARA KOTA

Kedudukan Strategik Kedudukan sesuatu negara kota dikatakan strategik hendaklah dilihat berdasarkan bandar itu sendiri dan kedudukannya. Sebagai contoh: Rom terletak di Lembah Latin yang mempunyai satu bandar yang dipanggil Bandar Tujuh Bukit; Langkasuka terletak di tengah-tengah jalan perdagangan antara China dan India; Kedah terletak di Lembah Bujang yang menjadi tempat tumpuan pedagang; Mekah terletak di tengah jalan perdagangan antara Syam di Utara dengan Yaman di Selatan.

Ekonomi yang Kukuh Sebagai contoh, Athens semasa pemerintahannya dikuasai oleh golongan aristikrat berlaku perkembangan pesat dalam kegiatan perdagangan laut dan wujudnya pembinaan kapal; Langkasuka telah menjadi pusat perdagangan yang menjadi tumpuan pedagang dari China, Funan dan Asia Barat; Kedah menjadi sebuah pelabuhan antarabangsa yang dikunjungi oleh pedagang dari India, China dan Asia Barat; Mekah merupakan pusat perdagangan penting kerana adanya sumber air dan kaabah (pusat beribadat).

Unir Bebas/Kerajaan Setiap negara kota merupakan satu unit bebas. Ia mempunyai kedaulatan sendiri, cara pentadbirannya berbeza di antara satu sama lain. Kerajaan telah dibentuk untuk mengarah, mengatur dan mengawal aktiviti manusia bagi membolehkan mereka hidup secara aman. Sebagai contoh, Sparta diperintah oleh 2 orang raja dan dibantu oleh 3 orang ephor yang dilantik oleh Majlis Perhimpunan yang dianggotai oleh semua rakyat lelaki Sparta; Rom pula mengamalkan sistem pemerintahan republik, ekoran daripada kekejaman yang dilakukan oleh pemerintah Tarquim; Mekah sejurus sebelum kedatangan Islam, menjalankan pemerintahan bercorak aristokrasi di mana golongan Bangsawan Quraisy mendominasikan pemerintahan; Langkasuka pula diperintah oleh raja-raja yang beragama Hindu dan Buddha.

Pasukan Tentera Setiap negara kota mempunyai tenteranya yang tersendiri. Sebagai contoh, Sparta merupakan negara kota di Yunani di mana militari (tentera) merupakan elemen paling penting. Pasukan tenteranya terdiri daripada tentera darat dan laut. Kanak-kanak Sparta akan

16

menerima latihan tentera sejak berumur 7 tahun dan akan memasuki tentera apabila berusia 20 tahun dan terpaksa tinggal di berak (kem) sehingga 30 tahun. Di Mekah, ia mempunyai tentera yang kemas dan tersusun. Urusan ketenteraannya terletak di bawah Majlis Unnah (Jabatan Urusan Peperangan). Jabatan ini bertanggungjawab memanggil dna mengendalikan hal-ehwal ketenteraan serta menyiapkan senjata perang. Jabatan ini dipegang oleh Bani Makhzum. Kewujudan pasukan tentera membolehkan Mekah mempertahankan kedaulatan sepanjang masa walaupun ketika Rom dan Parsi begitu giat melakukan usaha untuk menguasai Semenanjung Tanah Arab.

Agama

Di Yunani, mereka mempercayai tuhan seperti Zeus, Apolo, Athana dan lain-lain. Semua tuhan-tuhan ini dipercayai tinggal di

Gunung Olympus. Kota-kota yang mempunyai agama yang sama akan membentuk sebuah majlis agama. Majlis ini akan mewujudkan pertalian di antara negara-negara kota tersebut. Di Alam Melayu, kebanyakannya terpengaruh dengan Agama Hindu dan Buddha. Di Mekah, terdapat pelbagai agama yang dianuti tetapi majoritinya menganut agama berhala. Selain itu, terdapat juga penganut Agama Yahudi, NAsrani, Majusi dan lain-lain lagi.

Tidak Ada Perpaduan Keadaan ini berlaku disebabkan oleh keadaan geografi berbukit-bukau yang menyulitkan mereka berhubung. Ia juga disebabkan oleh kepercayaan yang berbeza, di samping keinginan setiap negara kota untuk menyimpan kekayaan dan perdagangan masing-masing.

Prasarana

Di Yunani, setiap kota mempunyai tembok pertahanan, kuil, kawasan kediaman dan pasar. Di Alam Melayu, terdapat kemudahan

pelabuhan dan kuil-kuil untuk tempat ibadat disediakan. Di Mekah, pasar-pasar disediakan sebagai tempat untuk berniaga seperti

pasar Ukaz, Zulmajaz dan Zulmajinnah. Bekalan-bekalan dan minuman juga disediakan untuk para pengunjung.

Penduduk Apabila disebut negara, Sudah pasti ia diwakili oleh sejumlah penduduk. Setiap negara kota mempunyai penduduk yang berbeza. Di Yunani, negara kota yang mempunyai penduduk yang paling ramai ialah Athens iaitu seramai 40,000 orang. Negara kota yang paling sedikit ialah 2,000 orang. Menurut Plato, jumlah yang ideal ialah seramai 5,040 orang.

Keluasan Keluasan di antara sebuah negara kota dengan yang lain juga berbeza. Sparta luasnya ialah 8,400 km persegi. Ada juga sebuah negara kota yang paling kecil iaitu seluas 22 km persegi. Sebuah negara kota yang luas tidak semestinya mempunyai bilangan penduduk yang ramai dan begitulah sebaliknya.

KOTA MEKAH

Latar Belakang Mekah juga dikenali sebagai Bakkah dan terletak di daerah Hijaz. Ia dipercayai didirikan dalam pertengahan kurun ke-5 SM. Mula- mulanya, suku Jurhum menguasainya kemudian suku Khuzaah datang dan menaklukinya dan akhirnya suku Quraisy mengusainya. Sejarah kota Mekah ini bermula dengan peristiwa Nabi Ibrahim a.s. meninggalkan isterinya dan puteranya di lembah yang kering- kontang. Baginda merupakan bangsa Kaldani (di Iraq) dan bertutur dalam Bahasa Ibrani (Hebrew). Kota Mekah ini juga dikenali sebagai Jantung Hati Semenanjung Tanah Arab memandangkan ia merupakan kota terpenting di Arab.

Ciri-ciri Kedudukan yang Strategik

Walaupun ia dikelilingi oleh banjaran-banjaran gunung, namun masih terdapat jalan-jalan keluar menuju ke kawasan-kawasan utama di Yaman (Selatan), Palestine dan Syam (Utara) dan Pelabuhan Jeddah (Barat). Kedudukan Mekah adalah di tengah-tengah perjalanan

ke wilayah-wilayah ini. Ia seolah-olah menjadi sendi perhubungan di antara kawasan-kawasan utama ini. Hal ini menyebabkan ia

sering dikunjungi oleh pedagang-pedagang Arab sama ada dari Utara atau dari Selatan.

Ekonomi Kukuh Mekah merupakan pusat perdagangan di kawasan tengah yang bertaraf antarabangsa. Sebabnya, ia mempunyai bekalan air dari Telaga Zam-zam yang terkenal. Semasa telaga tersebut belum ditimbus oleh suku Khuzaah yang dihalau oleh kabilah Quraisy, terdapat satu Majlis Siqayah yang diketuai oleh Abdul Mutalib yang bertugas untuk memberikan air percuma kepada pengunjung- pengunjung Haji. Hal ini terbukti bahawa bekalan air tidak pernah putus di Mekah. Selain itu, kedudukannya yang strategik juga menjadikannya tumpuan kepada kafilah perdagangan dari Utara ke Selatan. Seterusnya, kehandalan kabilah Quraisy sendiri dalam bidang perniagaan juga memperkukuhkan ekonomi di Mekah.

Unit Bebas/Kerajaan Qusai Bin Kilab telah menubuhkan Dewan Nadwah yang menjadi tempat perbincangan pemimpin-pemimpin Mekah mengenai masalah-masalah yang mereka hadapi. Kewujudannya telah menyatupadukan masyarakat Quraisy yang telah berpecah kepada satu

kabilah yang besar dan mulia. Semasa pemerintahan Abdul Manaf pula, 15 buah majlis telahpun dibentuk di bawah Darun Nadwah

ini yang berfungsi untuk menjamin keamanan kota Mekah dan melindungi jemaah Haji. Di antaranya ialah Majlis Siqayah (air),

Majlis Rifadah (makanan), Majlis Sidanah (kaabah), Majlis Asynaq (mahkamah) dan sebagainya. Terdapat satu perkara yang juga penting ialah Mekah bebas daripada pengaruh asing dan tidak ada raja.

17

Pasukan Tentera Majlis Unnah (urusan perang) telah ditubuhkan di bawah Dewan Darun Nadwah dan ia bertanggungjawab memanggil dan mengendalikan hal ketenteraan serta menyiapkan senjata perang. Jabatan ini dipegang oleh Bani Makhzum. Kewujudan majlis ini membolehkan Mekah mempertahankan kedaulatan sepanjang masa walaupun ketika itu Rom dan Parsi begitu giat melakukan usaha untuk menguasai Semenanjung Tanah Arab. Di Mekah, semua lelaki dijadikan tentera. Pahlawan yang terkenal ialah al-Walid, Saad Bin Ali Qaqas.

Agama

Pada permulaan, agama yang dianuti oleh masyarakat Mekah merupakan agama Allah (kemudiannya digelar Hanif). Agama ini

dibawa oleh Nabi Ibrahim a.s

perintah Allah. Apabila suku Khuzaah yang berasal dari Yaman mengambilalih pemerintahan Mekah, agama penyembahan berhala diperkenalkan. Buktinya, di sekitar Kaabah sahaja terdapat 360 berhala. Berhala-berhala ini kekal sehinggalah dihancurkan oleh umat Islam pada tahun 8 Hijrah. Selain itu, terdapat juga agama Yahudi, majlis dan sebagianya.

Baginda menyeru masyarakat supaya menganuti-Nya dan mengerjakan Haji. Kaabah telah dibina atas

Prasarana Di Mekah, terdapat Pasar Ukadz (Suq-Ukaz) yang terkenal dengan kegiatan pesta-pesta perdagangan dan kesusasteraannya. Selain itu, terdapat juga Pasar Zul Majaz dan al-Majinah yang mempunyai fungsi yang sama. Majlis Siqayah dan Majlis Rifadah juga ditubuhkan untuk membekalkan air dan makanan secara percuma kepada para pengunjung. Selain itu, Kaabah yang telah dibina di tengah kota Mekah juga menjadi tempat tumpuan bangsa Arab. Sekitar Kaabah merupakan kawasan haram perang sepanjang masa. Bangunan ini telah menjadi pusat ibadat dan pusat kebudayaan bagi mereka.

ATHENS Latar Belakang Negara kota telah wujud antara tahun 800-500 SM. Kebanyakan negara kota di dunia ini telah wujud di kawasan lembah sungai tetapi keadaan ini sangat berbeza dengan negara kota di Yunani. Kebanyakan negara kota di Yunani telah muncul di kawasan bergunung- ganang dan berhampiran dengan laut. Di Yunani, terdapat lebih kurang 150 buah negara kota. Antara negara kota yang sangat terkenal di Yunani adalah negara kota Athens dan negara kota Sparta. Kedua-duanya merupakan negara kota penting yang menjadi asas kepada Tamadun Yunani. Athens ialah negara kota di Yunani yang berkembang pesat dengan cepat sehingga terdapat negara kota lain iri hati, terutamanya negara kota Sparta.

Ciri-ciri Kedudukan Kedudukan negara kota Athens yang terletak di Utara Semenanjung Peloponnesus adalah sangat strategik kerana ianya wujud di kawasan yang bergunung-ganang serta berhampiran dengan laut. Kedudukan ini adalah sangat sesuai dari segi pertahanan kerana terlindung daripada serangan musuh yang mungkin menyerang dari arah darat atau laut. Keadaan ini juga bersesuaian dengan perkembangan komuniti-komuniti kecil dalam sesebuah kota. Selain itu, kedudukannya yang berhampiran dengan laut sangat strategik bagi mereka kerana dapat memperolehi sumber makanan seperti ikan, dan lain-lain makanan laut dengan mudah. Di samping itu, mereka juga dapat menjalankan kegiatan ekonomi dan perdagangan. Kebanyakan lembah-lembah Greek berbentuk piring terbalik iaitu berbonggol-bonggol dan kawasannya sangat subur untuk pertanian. Apabila tiba musim menuai iaitu dalam bulan Mei dan awal bulan Jun, hasil tanaman seperti jagung dan anggur sudah boleh dituai. Kawasan-kawasan belukar pula mereka akan gunakan untuk memelihara kambing biri-biri.

Ekonomi Athens juga sangat terkenal dalam kegiatan ekonominya. Mereka menjalankan kegiatan perdagangan seperti import dan eksport. Menjelang abad ke-4, Athens terpaksa mengimport 75% daripada gandum dan ternakan dari Thrace dan kawasan Laut Hitam. Athens juga turut mengimport ikan, daging bergaram, buah-buahan dan arak. Selain itu, bahan mentah seperti galian, kain-kain bulu, pakal iaitu dibuat daripada damar untuk menutup celah-celah papan dan fleks. Namun begitu, eksport Athens pula terdiri daripada minyak zaitun, perak, batu marmar, bahan buatan dan lukisan. Athens juga terkenal dan termasyhur dalam perdagangan kerana mereka mengamalkan cukai import dan eksport yang rendah. Sebahagian besar kegiatan perdagangan Athens dilakkan melalui jalan laut kerana jalan darat ketika itu amat mundur dan terancam daripada serangan musuh. Negara kota yang terkenal dengan sektor perdagangan di Yunani antaranya ialah Athens, Corinth dan Aegina. Perjalanan perdagangan dapat berjalan lancar dengan adanya pengawalan laut yang cekap dan ketika itu kemajuan dalam bidang pelayaran juga telah mula berkembangan. Tempat-tempat membaiki dan membuat kapal atau limbungan kapal juga telah meningkatkan nama Athens dalam sektor perdagangan.

Unit Bebas Negara kota Athens merupakan sebuah negara kota yang bebas iaitu tidak dijajah atau berdaulat. Athens menguruskan pentadbiran dengan membentuk kerajaan yang ditadbir oleh menteri. Ianya bertujuan untuk mengawal aktiviti rakyat supaya dapat hidup dengan aman. Melalui unit yang bebas ini telah diperkenalkan sistem demokrasi iaitu suatu konsep penyertaan rakyat dalam politik. Rakyat berperanan memilih wakil mereka sebagai pemerintah melalui pilihanraya. Warganegara lelaki bermesyuarat memutuskan perkara- perkara tertentu. Sistem pentadbiran terdiri daripada tiga buah institut iaitu Dewan Perhimpunan, Majlis Majistret dan Juri. Mesyuarat awam atau Dewan Perhimpunan membincang dan meluluskan tindakan pemerintah. Majlis Majistret dan Juri pula berhak meluluskan undang-undang serta melantik wakil-wakil untuk mentadbir hal-ehwal negara. Sementara itu, Mahkamah Undang-undang berjuri ditubuhkan untuk membicarakan tentang orang yang melanggar undang-undang. Terdapat juga 10 orang jeneral yang dipilih daripada warganegara untuk menjaga keselamatan negara.

18

Agama Kepercayaan masyarakat Athens berasaskan Polytheism iaitu kepercayaan terhadap banyak tuhan. Masyarakat Greek percaya bahawa dunia tuhan adalah sama dengan dunia manusia. Mereka juga mempercayai bahawa tuhan-tuhan mereka menetap di Gunung Olympus yang berada di Utara Greek. Tuhan-tuhan yang utama ialah Zeus, tuhan kilat dan tuhan langit. Tuhan-tuhan lain antaranya ialah Poseidon (tuhan laut), Aphrodite adalah tuhan kasih dan kecantikan, Artemis ialah tuhan pemburuan, Ares pula adalah tuhan peperangan, Demeter pula merupakan tuhan bumi dan kesuburan serta Athena merupakan tuhan kebijaksanaan dan perang. Ketika mengadakan penyembahan tuhan Apollo, ia diiringi oleh muzik, tarian dan nyanyian. Di dalam rumah berhala ini jugalah akan diadakan mesyuarat majlis perwakilan negeri-negeri. Sukan Olimpik diadakan untuk memperingati tuhan Zeus. Sekiranya mereka memperolehi kecemerlangan dalam permainan, mereka dianggap sebagai penghormatan kepada tuhan Zeus.

Ketenteraan Sesebuah kerajaan perlu mempunyai pasukan tenteranya yang kuat untuk mengekalkan kedaulatannya daripada musuh. Bagi masyarakat Athens, berkhidmat dalam tentera merupakan perkara biasa dalam kehidupan. Masyarakat Athens menerima latihan daripada umur 18 hingga 20 tahun. Setelah 20 tahun, mereka dihantar ke kubu-kubu pertahanan sempadan di Attica. Dalam umur 20 hingga 60 tahun, dikerah berkhidmat bila-bila masa. Askar-askar dilengkapi dengan senjata berat dan berdiri rapat-rapat dalam barisan. Mereka juga mempunyai angkatan laut yang handal dan telah ditubuhkan oleh Themispocles. Angkatan laut ini telah berjaya menyelamatkan Greek di Salamis dan Mycale. Tentera Athens diberi kuasa memimpin bagi kuasa-kuasa laut Greek yang dikenali sebagai "Gabungan Delos". Kapal laut yang terkenal ialah Trireme. Penduduk Sesebuah kerajaan yang aman memerlukan penduduk yang ramai untuk memerintah dan mempertahankan negara. Negara kota Athens mempunyai bilangan penduduk yang paling ramai di Yunani iaitu seramai 40 ribu orang. Seorang ahli falsafah yang terkenal iaitu Plato menyatakan bahawa sesebuah negara kota perlulah mempunyai penduduk lebih kurang 5,040 orang. Tiada Perpaduan Negara kota Yunani wujud di kawasan yang bergunung-ganang dan hampir dengan laut. Keadaan ini sesuai untuk perkembangan komuniti-komuniti kecil tetapi amat sukar untuk mengadakan perpaduan. Mereka berhubung hanya melalui jalan laut. Selain itu, persaingan antara negara-negara kota untuk menguasai pemerintahan oligarki orang Athens menyebabkan mereka memberontak.

Prasarana Negara kota Athens terkenal dalam kegiatan perdagangan import dan eksport. Di antara prasarana yang terdapat di negara kota Athens adalah pengawalan laut yang cekap. Selain itu, Kerajaan Athens juga mengadakan tempat-tempat membaiki dan membuat kapal atau limbungan kapal. Di Athens juga terdapat pelabuhan-pelabuhan yang indah dan kubu di Piraeus. Menyediakan buruh-buruh untuk memunggah dan memuatkan barang ke dalam kapal. Menyediakan pasar-pasar dan jimnasium. Di pasar, masyarakat Athens akan bertemu dan berhimpun dan di jinnasium pula akan digunakan untuk bersenam.

SPARTA Latar Belakang Negara Kota dalam Bahasa Greek disebut sebagai polis menulis Kamus Dewan, ia ditakrifkan sebagai negara berautonomi yang memerintah sendiri dan terdiri daripada kota dan wilayah sekelilingnya. Secara umumnya, negara kota bolehlah dianggap sebagai kumpulan penduduk yang bergabung menjadi satu komuniti dan sama-sama menjalankan pemerintahan. Terdapat banyak negara kota di seluruh dunia contohnya di Yunani, Arab, Alam Melayu dan Rom. Sparta merupakan salah sebuah negara kota yang terdapat di Yunani. Ia terletak di Selatan Yunani iaitu di Semenanjung Peloponnesus dalam daerah Laconia. Seperti negara kota yang lain, Sparta mempunyai beberapa ciri yang menunjukkan ia adalah sebuah negara kota.

Ciri-ciri Unit yang Bebas Sebagai sebuah negara kota Sparta merupakan sebuah unit yang bebas. Sparta mengamalkan sistem pemerintahan bercorak monarki terhad. Pemerintahannya diperintah oleh 2 orang keluarga raja iaitu Agiadae dan Eurypontidea yang selalu selisih atau bertelingkah. Selain itu, urusan pentadbiran dibantu oleh sebuah majlis yang mempunyai 28 orang yang kebanyakan anggotanya berketurunan bangsawan. Perkhidmatan bangsawan adalah untuk seumur hidup. Ahli-ahli majlis dipilih oleh warganegara Sparta dalam Dewan Perhimpunan yang kesemua ahlinya terdiri daripada lelaki. Bagi melaksanakan dasar-dasar kerajaan, Dewan Perhimpunan melantik 5 orang pegawai yang dikenali sebagai Ephors. Mereka berperanan untuk memastikan tidak berlaku pemerintahan mutlak di kalangan raja. Lama-kelamaan, kuasa mereka mengatasi kuasa raja sehingga raja boleh dihukum buang negeri atau dibunuh. Oleh itu, kebanyakan rakyat berasa tidak puas hati dengan kuasa golongan ini.

Kedudukan yang Strategik Sparta mempunyai kedudukan yang strategik iaitu terletak dalam daerah Laconia (Selatan Greek, Semenanjung Peloponesia) sehingga membolehkan Sparta berpotensi menjadi sebuah negara kota yang kuat. Kedudukannya dilindungi oleh laut dan kawasan tanah tinggi telah melindungi Sparta daripada serangan luar. Serangan musuh dapat diputuskan kerana terdapat lindungan daripada perairan sungai. Walaupun mempunyai bumi yang subur dan persisiran pantai yang terteluk-teluk telah mewujudkan pelabuhan-pelabuhan yang baik, tetapi keistimewaan semula jadi ini tidak menggalakkan perdagangan dan perniagaan di Sparta. Sparta turut membuka tanah jajahan di Tarontum (Barat) sehingga ke Croton Paestum.

Penduduk Sebuah negara perlu diwakili oleh sejumlah penduduk. Masyarakat Sparta diwakili oleh 3 golongan iaitu peer, helot dan perioeci. Peer terdiri daripada golongan pemerintah dan pemilik tanah. Hamba abdi dan petani yang mengerjakan tanah golongan peer dikenali sebagai helot. Golongan helot ini sebahagiannya diwakili oleh penduduk yang ditawan. Ia merupakan majoriti penduduk Sparta.

19

Perioeci pula ialah orang bebas yang menjalankan kegiatan pertanian dan perdagangan. Di dalamnya termasuk para pekerja tukang dan pedagang yang dengan rela hati tunduk kepada pemerintah. Mereka memiliki kebebasan dan mengekalkan cara hidup mereka.

Ekonomi Ciri-ciri lain bagi negara kota Sparta adalah berdasarkan dari segi ekonomi. Sebenarnya, negara kota Sparta merupakan sebuah negara kota yang tidak menggalakkan kegiatan perdagangan dan perniagaan walaupun terdapat pelbagai bentuk muka bumi yang subur dan mempunyai deposit bahan galian seperti bijih besi. Kesemua ini dilakukan semata-mata untuk memastikan masyarakat yang ingin dilahirkan dan dibesarkan adalah masyarakat militer.

Pasukan Tentera

Pasukan tentera merupakan salah satu ciri yang amat penting dalam pembentukan sesebuah negara kota. Kewujudan pasukan tentera

ini bertujuan untuk menjamin keamanan dan keselamatan negara kota serta mempertahankan sesebuah negara kota daripada serangan

musuh. Kerajaan Sparta adalah sebuah negara kota yang terkenal dengan pasukan tentera yang kuat. Militari ialah elemen yang paling penting di Sparta. Tenteranya terdiri daripada 2 komponen iaitu tentera darat dan tentera laut. Kanak-kanak Sparta akan menjalani latihan ketenteraan bila mereka mencapai usia 7 tahun di mana mereka diajar menulis, membaca, berperang dan menggunakan senjata. Mereka dilatih secara kuku besi: sepasang pakaian sepanjang tahun, berjalan tanpa kasut dan tidur atas bantal yang dipintal sendiri. Hal ini adalah wajib bagi golongan peer. Mereka akan memasuki tentera pada usia 20 tahun sehingga berusia 30 tahun dan terpaksa tinggal di berek tentera di bawah penyeliaan warganegara yang lebih tua dan pemuda-pemuda Sparta yang diberi nama "Tukang Sebat". Sistem ini menyebabkan bayi-bayi yang lemah dibunuh sebaik sahaja dilahirkan tanpa perasaan belas kasihan.

Kemudahan Infrastruktur Prasarana merupakan salah satu ciri penting bagi sesebuah negara kota. Di Yunani, negara kota Sparta mempunyai tembok pertahanan yang kuat dan bertujuan untuk mempertahankan negara dari serangan musuh. Dalam masyarakat Sparta di Yunani juga menyediakan kemudahan kuil bagi penduduk tempatan untuk menyembah tuhan-tuhan mereka dan antara seni bina kuil-kuil yang teragung di Yunani adalah Temple of the Virgin dan Erechtheum. Kawasan kediaman dan pasar juga disediakan dan pelan bagi tempat kediaman penduduk adalah lebih teratur dan bersistematik. Penduduk Sparta dapat tinggal di dalam tempat kediaman yang lebih selesa dan dapat memberi perlindungan kepada mereka. Selain itu, kemudahan pasar yang disediakan telah menyenangkan penduduk Sparta untuk menjalani kegiatan perdagangan di dalam kawasan pasar dan hasil jualan yang diperolehi dapat membiayai kehidupan mereka.

Agama dan Kepercayaan Agama juga memainkan peranan yang penting dalam kehidupan orang-orang di Yunani begitu juga dengan penduduk-penduduk di Sparta. Mereka menyembah beberapa orang dewa dan dewi, setiap orang mempunyai gelarannya serta sifat-sifatnya yang tertentu dan menjalankan sesuatu tugas yang telah dikhaskan baginya. Dewa-dewi ini dipercayai serupa orang lelaki dan perempuan tetapi hidup kekal abadi. Mereka mempunyai cara pemikiran dan hawa nafsu seperti manusia, tetapi kuasa mereka lebih daripada manusia. Mereka tinggal di bahagian tinggi Gunung Olympus yang lengang dan diliputi salji. Di sinilah mereka tinggal sebagai satu keluarga di bawah seorang dewa utama, Zeus, "bapa dewa-dewi dan manusia". Dewa utama Zeus yang menguasai guruh kilat dan taufan. Orang Sparta percaya dewa-dewi ini pada keseluruhannya mementingkan keadilan dan belas kasihan sungguhpun mereka tersinggung jika diketepikan. Mereka marah hanya terdapat orang yang mengeji penyembahan dan pemujaan mereka yang menyakitkan hati orang lemah dan tidak berdosa dan berbangga di atas kezalimannya itu. Upacara keagamaan utama dalam penyembahan mereka ialah pengorbanan lembu dan kambing biri-biri. Korban ini bukanlah merupakan pemberian rasuah tetapi lebih merupakan satu perhimpunan suci dan mesra dan dapat merapatkan lagi hubungan manusia dengan dewa-dewi. Di samping itu, sukan olimpik diadakan untuk memperingati tuhan-tuhan mereka. Kecemerlangan yang dicapai dalam permainan dianggap sebagai penghormatan kepada tuhan Zeus.

Tiada Perpaduan

Di Sparta, sentiasa berlaku perang dengan negara kota lain seperti Athens, Corinth, Olympia dan Argos. Persaingan ini berlaku kerana

ingin meluaskan tanah jajahan mereka. Selain itu, kekayaan dan kekuasaan juga mendorong mereka berperang. Biasanya, peperangan dan permusuhan berlaku apabila idea baru menentang fikiran lama mereka dan menggancang tapak pendirian hidup mereka. Kepercayaan yang berbeza turut mengakibatkan peperangan dan pertelingkahan.

Keluasan Sparta mempunyai tanah jajahan seluas 8,400 km persegi. Ia merupakan negara kota yang paling luas berbanding dengan negara kota yang lain.

ROM Latar Belakang Kerajaan Rom diasaskan pada tahun 753 SM oleh Romulus. Ia bermula sebagai sebuah negara kota seperti negara kota Greek. Negara kota Rom terletak di Lembah Latium. Penduduknya adalah berbangsa Latin (dominan).

Ciri-ciri Kedudukan yang Strategik Rom terletak di Lembah Latium yang luas juga dikenali sebagai Bandar Tujuh Bukit. Kawasan ini adalah terletak di tengah jalan Selatan ke Utara dan di tebing sungai Tibet. Di kawasan pantai Barat pula, kuasa sungai telah dijadikan pelabuhan. Kawasan ini merupakan tempat tumpuan bagi pedagang-pedagang dari merata dunia seperti Mesopotamia, Arab dan Sepanyol. Mereka telah merentasi Laut Mediterannean dan sampai ke pelabuhan tersebut kerana kawasan ini adalah selamat (tiada lanun).

20

Ekonomi yang Kukuh Ekonomi negara kota Rom adalah berasaskan pertanian dan perdagangan. Mereka turut mengendalikan perdagangan import dan eksport. Oleh sebab kedudukan yang strategik, Rom menjadi pusat tumpuan pedagang-pedagang dari Syria, Sepanyol, Afrika dan India. Rom juga menjalankan kegiatan interport selain daripada import dan eksport. Mereka turut menggunakan wang syiling dalam perdagangan. Sumber utama yang diperdagangkan di Rom adalah seperti gandum, anggur dan biri-biri.

Unit yang Bebas/Kerajaan Pada permulaannya, Rom diperintah oleh seorang raja yang juga menjadi paderi besar, jeneral dan penggubal undang-undang. Baginda bertanggungjawab menentukan peraturan-peraturan dalam perhubungan mereka dengan dewa-dewi. Selepas tahun 509 SM, raja-raja ini digulingkan dan sebuah kerajaan republik ditubuhkan. Kerajaan republik tidak mempunyai raja tetapi mengamalkan prinsip demokrasi. Rakyat memerintah negara menerusi wakil-wakil yang dipilih. Republik Rom diperintah oleh 2 orang Konsul yang dilantik dengan tujuan untuk menjamin kedaulatan dan kebajikan rakyat dan untuk mengelakkan salahs eorang daripada Konsul itu mempunyai pengaruh yang lebih kuat atau menjadi diktator. Konsul ini dibantu oleh Dewan Senat yang dianggotai oleh golongan bangsawan yang dinamakan Ningrat dan orang kebanyakan (Marchaen). Dewan Senat ini dibantu oleh Dewan Perhimpunan atau Dewan Orang Ramai. Dewan ini dianggotai oleh orang ramai.

Tentera Penduduk Rom pula pada hakikatnya adalah bersifat ketenteraan dan semua institusi mereka mencerminkan kelakuan mereka yang suka berperang, sementara bakat mereka ditunjukkan dengan sepenuhnya dalam usaha ketenteraan. Mereka telah menyusun semula angkatan tentera, membesarkannya dan membahagikan warganegara mengikut kekayaan mereka. Hal ini adalah perlu kerana askarnya terpaksa membeli kelengkapan mereka sendiri, dan juga perlu untuk menyelenggarakannya dengan licin.

Penduduk Rom terdiri daripada 3 golongan penduduk, iaitu raja, golongan patrician dan golongan plebeian. Raja merupakan pemerintah dna tarafnya adalah tertinggi. Golongan patrician pula merupakan golongan bangsawan. Mereka berasal daripada keluarga yang telah lama tinggal di Rom. Mereka memegang jawatan tinggi dalam angkatan perang dan kerajaan. Mereka juga boleh memegang jawatan paderi dan majistret. Golongan plebeian pula merupakan golongan rakyat biasa yang terdiri daripada orang yang lebih miskin. Selain itu, saudagar-saudagar kaya dan tukang-tukang mahir juga termasuk dalam golongan ini. Mereka tidak boleh menjadi pegawai- pegawai kerajaan dan sentiasa bertelingkah dengan golongan bangsawan. Penduduk di Rom ini juga boleh dibahagikan kepada 3 jenis kaum iaitu Latin, Sabines dan Etruscan.

Prasarana Prasarana amat diperlukan bagi negara kota bagi mempertingkatkan martabat negara kota. Di Rom, tembok dibina untuk mempertahankan negara kota. Seseorang yang mula-mula melengkungi semua komuniti dengan satu tembok boleh dianggap sebagai pengasas bandar itu. Bangunan Colleseum telah dibina di Rom dan ia menjadi tempat untuk menjalankan pelbagai jenis permainan. Bangunan ini boleh memuat kira-kira 45 ribu orang penonton dan dibina dalam bentuk lengkung. Jalanraya juga dibina supaya angkatan tentera dapat bergerak dengan mudah ke seluruh empayarnya. Pada masa yang sama, ia juga digunakan oleh pedagang- pedagang. Di Rom, terdapat sistem saliran yang dinamakan aqueduct telah dibina untuk membekalkan air minuman. Antara 10 aqueduct, Aqua Claudia ialah aqueduct yang termasyhur. Orang Rom juga pandai membina empangan dan kolam air, pelabuhan serta sistem pengaliran najis. Terdapat juga tempat mandi awam, air pancuran dan kolam renang. Salah satu kolam mandi raksasa dibina di Caracalla. Kolamnya seluas 11 hektar dan boleh memuatkan seramai 1,500 orang sekali mandi.

Agama Orang Rom amat cepat mempelajari sesuatu dari orang asing. Kesederhanaan yang ada pada agama mereka pada awalnya telah lenyap dalam sekejap mata. Mereka selalu sedia menyembah tuhan jiran mereka sekiranya tuhan yang disembah masa itu rupa-rupanya tidak sanggup mengendalikan permintaan mereka. Hal ini bukanlah menghina tuhan asal mereka tetapi mempunyai maksud yang tertentu. Sebagai contoh, wabak hawar di Rom menyebabkan penyembahan tuhan penyembuh Greek dimulakan. Mereka menganggap tuhan itu adalah makhluk ghaib. Bukti yang menunjukkan adanya agama di Rom ialah terdapat obor suci di kuil Vestal.

Tiada Perpaduan Masyarakat Rom dibahagikan kepada 3 kaum iaitu Latin, Sabines dan Etruscan. Setiap suku kaum ini mempunyai 10 curiae. Setiap curiae ini mempunyai seorang ketua yang dikenali sebagai curio. Di antara 3 kaum ini selalu berlaku peperangan kerana wujudnya jurang perbezaan antara kepercayaan, kaya dan miskin. Selain disebabkan oleh suku kaum yang berbeza, bentuk muka bumi juga mempengaruhi Rom kurang mengadakan perhubungan dengan dunia lain atau negara kota yang lain menyebabkan perpaduan tidak wujud.

LANGKASUKA Latar Belakang Langkasuka merupakan kerajaan terawal di Tanah Melayu. Ia wujud sejak tahun 100 M. Ia merupakan sebuah kerajaan maritim, iaitu kerajaan yang terletak di persisiran pantai dna berasaskan kegiatan ekonomi perdagangan. Ia merupakan sebuah kerajaan berunsur keindiaan dan terletak di Timur Laut Semenanjung Tanah Melayu berhampiran dengan Pattani. Langkasuka diasakan oleh putera Raja Mahadewa Mahawangsa yang berasal dari India. Pemerintah yang termasyhur ialah Bhagadatta.

Ciri-ciri Kedudukan yang Strategik

21

Langkasuka dikatakan mempunyai kedudukan yang strategik iaitu terletak di Timur Laut Semenanjung Tanah Melayu berhampiran dengan Pattani yang merupakan tengah-tengah laluan perdagangan antarabangsa. Ia telah menjadi tumpuan bagi pedagang-pedagang sama ada dari China, India ataupun Alam Melayu.

Unit Bebas/Kerajaan Langkasuka mengamalkan sistem pemerintahan beraja. Raja-rajanya beragama Hindu atau Buddha dan mempunyai hubungan yang rapat dengan Kerajaan India. Raja yang menjadi ketua kerajaan dan dibantu oleh golongan pembesar. Langkasuka tidak pernah dikuasai oleh orang lain. Pemerintah yang masyhur adalah seperti Mahawangsa dan Bhagadatta.

Ekonomi yang Kukuh Langkasuka merupakan sebuah pusat perdagangan entreport. Ia menjalankan kegiatan perdagangannya menerusi jalan laut. Ia juga menjadi pusat persinggahan yang utama bagi pedagang-pedagang dari Arab, China dan negeri-negeri Kepulauan Melayu. Kemasyhurannya dapat dilihat dalam catatan Sejarah China dimana ia dikenali sebagai Lang Ya-Hsiu. Bagi India, ia dikenali sebagai Langasoka, manakala bagi Arab ia dikenali sebagai Langashuka.

Tentera Langkasuka mempunyai tenteranya yang sendiri. Pasukan tentera ini diwujudkan dengan tujuan mempertahankan tanah air daripada diserang oleh musuh yang lain. Semasa perang, gajah digunakan sebagai kenderaan utama bagi golongan raja, manakala askar-askar lain terpaksa berjalan kaki. Badan gajah yang kuat membantu tentera mengalahkan musuh.

Agama Langkasuka mengamalkan agama Hindu dan Buddha. Kerajaan ini dapat dibuktikan menerusi Hikayat Merong Mahawangsa:

Kerajaan Langkasuka diasaskan oleh Mahadewa atau Mahawangsa Mahadewa yang berasal dari India. Baginda telah membawa pengaruh Hindu yang kuat ke atas Langkasuka. Langkasuka mempunyai hubungan yang rapat dengan India. Agama Hindu telah dibawa masuk oleh peniaga.

Tidak Ada Perpaduan Walaupun Langkasuka terletak di tempat yang berhampiran dengan Kerajaan Kedah Tua iaitu di bahagian Utara Kedah Tua, tetapi tidak ada perpaduan yang wujud antara mereka. Kadang-kala berlaku peperangan antara mereka.

Penduduk Penduduk di negara kota Langkasuka terdiri daripada 2 golongan utama. Salah satu golongan penduduk ini tinggal di dalam kota dan satu golongan penduduk lagi tinggal di luar bandar. Penduduk yang tinggal di dalam kota terdiri daripada raja, tukang dan sami, manakala penduduk yang tinggal di luar kota merupakan rakyat jelata. Penduduk di sini juga terdiri daripada pelbagai ras iaitu Melayu, Cina, India, Arab dan sebagainya, tetapi yang dominan ialah Melayu.

Prasarana Bandar Langkasuka ini dikelilingi oleh kota-kota yang mempunyai 2 pintu besar yang bertujuan menjamin keselamatan yang baik. Selain itu, kerajaan ini juga mempunyai pelabuhannya di mana ia menjadi tempat bagi pedagang menjalankan kegiatan jual beli mereka, membaiki kapal mereka dan sebagainya. Sebagai sebuah kerajaan yang beragama Hindu-Buddha, Langkasuka turut mempunyai kuil-kuil yang dibina untuk tujuan penyembahan tuhan. Yang penting sekali ialah Langkasuka mempunyai bekalan makanan dan miniman yang mencukupi.

KEDAH TUA Latar Belakang Kerajaan Kedah Tua muncul lebih awal daripada Kerajaan Melayu Melaka iaitu di antara abad ke-5 hingga abad ke-14 M. Bukti yang menunjukkan kewujudan Kedah Tua dapat dilihat apabila kuil, candi, patung dewa-dewi Hindu, barang tembikar serta peralatan yang digunakan pada masa itu dijumpai di Lembah Bujang.

Ciri-ciri Kedudukan Strategik Kerajaan Kedah Tua terletak di Lembah Bujang. Kawasan ini merupakan tempat yang strategik di mana ia merupakan pintu keluar dari atau masuk ke Selat Melaka yang merupakan laluan perdagangan yang penting pada masa itu. Kedudukannya ini membolehkan Kedah Tua menjadi sebuah pusat perdagangan dan pelabuhan persinggahan bagi kapal yang melalui Selat Melaka yang penting. Kerajaan ini berpusat di Kampung Sungai Emas dari abad ke-5 hingga abad ke-10 M dan pada abad ke-10 hingga ke-14M, kerajaan ini berpusat di Pangkalan Bujang.

Unit Bebas/Kerajaan Mengikut al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah yang dikarang oleh Muhammad Hassan Bin Dato' Kerani Muhammad Arshad, raja merupakan ketua kerajaan. Baginda dibantu oleh segolongan pembesar. Pembesar ini pula dibahagikan mengikut pangkat masing- masing iaitu Menteri Berempat, Menteri Delapan dan Menteri Enam Belas. Raja Kedah telah menerima pengaruh daripada India terutamanya dari segi kebudayaan dan pentadbiran.

Ekonomi yang Kukuh Kedah terkenal sebagai pusat perdagangan. Hasil utamanya ialah bijih timah dan padi. Ia merupakan pelabuhan antarabangsa bagi kapal-kapal dagang dari India, Asia Barat dan China. Peranannya ini berlangxung sehingga abad ke-18. Selain itu, ia juga merupakan

22

pelabuhan persinggahan bagi pedagang-pedagang Arab, China dan India. Kedah mempunyai sistem mata wang dan sukat yang sendiri. Sistem ini telah memudahkan lagi kegiatan perdagangan yang dijalankan. Sistem sukat yang mula digunakan termasuk kapal, kal, cupak, gantang, bahara, kunca dan naleh. Wang yang digunakan oleh Kedah dipanggil Tra (wang timah) dan wang lembu (wang emas). Wang timahnya berbentuk ayam jantan dan diperkenalkan oleh Sultan Muhammad Jiwa manakala wang emasnya berbentuk lembu yang melambangkan pengaruh Hindu.

Agama Sebelum kedatangan Islam, penduduk Kedah beragama Hindu dan Buddha. Bukti Kerajaan Kedah Tua ini menganut agama Hindu adalah dengan jumpaan arkeologi berbentuk kuil Hindu. Ia dipercayai dibina dalam kurun ke-9 M dan dipersembahkan kepada bijih Dewa, iaitu Raja Kedah. Apabila agama Islam berjaya bertapak di Tanah Arab, ia mula disebar ke merata dunia. Kini Kedah telah diislamkan oleh Sheikh Abdullah. Raja Kedah yang bernama Pra'Ong Mahawangsa (mengikut Hikayat Merong Mahawangsa) telah memeluk agama Islam dan memakai gelaran Sultan Muzaffar Syah.

Prasarana Kerajaan Kedah Tua mempunyai kuil-kuil yang dibina untuk menyembah dewa-dewi agama Hindu. Selain itu, pelabuhan dan pasar juga disediakan untuk pedagang-pedagang dari Arab, China dan India.

Penduduk

Di Kedah, penduduknya terdiri daripada Melayu, China dan India tetapi yang majoriti ialah kaum Melayu. Kaum China dan India ini

pula merupakan pedagang-pedagang.

Tidak Ada Perpaduan

Di Kedah, selalunya berlaku perebutan kuasa antara putera sulung dan petera bongsu selepas kemangkata Sultan Kedah yang tua.

Sebagai contoh, pada tahun 1724, perebutan kuasa yang sedemikian telah berlaku. Putera sulung telah mendapat bantuan Bugis manakala putera bongsu dibantu oleh Raja Kecil dan orang Minangkabau. Peperangan ini berlangsung selama 2 tahun dan ia telah memusnahkan perdagangan Kedah.

TAKRIF EMPAYAR Empayar boleh ditakrifkan sebagai satu sempadan politik yang terletak di bawah pemerintahan seorang pemerintah atau sebuah negara yang berdaulat. Ia juga diertikan sebagai kumpulan negara atau gagasan tanah jajahan yang diperintah oleh sebuah kerajaan yang berdaulat atau diketuai oleh seorang Maharaja atau Emperor. Mengikut Encyclopedia Britanica, empayar diaplikasikan kepada kawasan politik yang luas dan ada pengaruh dominan terhadap yang lain sama ada dengan kerelaan atau tidak. Biasanya, empayar tersebut pemusatan kuasa dan dikuasai oleh emperor. Sebagai contoh, di India terdapat Empayar Maurya, di China terdapat Empayar Han, di Alam Melayu terdapat Empayar Melaka dan sebagainya.

CIRI-CIRI EMPAYAR Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa Wilayah Empayar Maurya di bawah pemerintahan Chandra Gupta telah meluaskan kuasanya sehingga merangkumi seluruh India Utara hingga

ke Dataran Deccan dan di Baratnya hingga ke Saurashtra dan di Timurnya ke Mysore Utara. Empayar Han di China meluaskan

empayarnya hingga ke Kansu, Asia Tengah, Manchuria, Korea Utara, Annam dan Pulau Hainan. Empayar Yunani pula telah meluaskan jajahannya hingga ke Mesir, Syria, Palestin dan Phoenicia. Empayar Rom berjaya meluaskan kawasannya hingga meliputi 3 buah benua, iaitu benua Asia, Eropah, dan Afrika. Empayar Melaka berjaya meluaskan kawasannya hingga ke beberapa negeri di tanah Melayu dan Sumatera.

Pemerintah yang Cekap

Di India, terdapat Chandra Gupta, Bindusara dan Asoka. Di China, terdapat Shih Huang Ti dan Wu Ti. Di Yunani, terdapat Iskandar

Zulkarnain. Di Rom pula, Augustus dan Julius Caesar merupakan pemerintah yang cekap. Sultan Iskandar Syah dan Sultan Alauddin Riayat Syah merupakan pemerintah bagi Empayar Melaka, makala Sultan Iskandar Muda Mahkota Alam merupakan pemerintah yang cekap bagi Acheh.

Kedudukan Ekonomi yang Kukuh India menggalakkan kegiatan pertanian dan perdagangan. Perdagangan dijalankan di peringkat tempatan dan antarabangsa. Sistem percukaian yang teratur diwujudkan bagi mengatasi bencana alam seperti banjir dan kemarau. Di Rom pula, perdagangan bebas antara Laut Hitam dan Sepanyol amat menggalakkan. Perdagangan luar juga diadakan dengan Afrika, Rusia, Jerman, Asia Kecil dan lain- lain. Infrastruktur telah dibina di Rom termasuk jalan raya bagi meningkatkan kegiatan perdagangan. Bidang industri dan pertanian juga digalakkan. Melaka pula menjadi pelabuhan entreport yang terkenal pada abad ke-15 M. Begitu juga dengan Acheh, pada abad ke-16 dan ke-17 M.

Angkatan Tentera yang Kuat Empayar Rom di bawah pemerintahan Augustus telah mengambil beribu-ribu tentera untuk mempertahankan negara daripada serangan musuh. Tenteranya dianggarkan berjumlah kira-kira 400 ribu orang. Mereka diletakkan di kawasan yang strategik. Empayar Srivijaya pula mempunyai pasukan tentera yang kuat sehingga berjaya menguasai 3 laluan laut kegugusan pulau-pulau Melayu iaitu Selat Melaka dan Selat Sunda. Pasukan tenteranya berjumlah kira-kira 20,000 orang.

23

Undang-undang yang Teratur Rom membahagikan undang-undangnya kepada 3, iaitu undang-undang sivil untuk semua warganegaranya, undang-undang rakyat untuk rakyat tanpa mengira kewarganegaraan dan "natural law" (undang-undang yang menegaskan bahawa semua adalah sama dari segi undang-undang dan kerajaan tidak berkuasa untuk menindas). Di Melaka, terdapat undang-undang adat Kesultanan Melaka yang terbahagi kepada 2 bahagian, iaitu Hukum Kanun Melaka dan Undang-undang Laut Melaka. Di India pula, Asoka mengenakan hukuman yang keras seperti hukuman mati ke atas orang yang melakukan kesalahan tertentu. Acheh pula memiliki Kanun Mahkota Alam.

Pentadbiran yang Kemas/Sistematik

Di India, sistem pentadbirannya begitu cekap dan teratur. Kerajaannya mempunyai 2 komponen yang penting iaitu raja dan menteri.

Raja menjadi pemerintah yang berkuasa mutlak manakala menteri akan membantu raja dalam pemerintahan. Empayarnya dibahagikan kepada beberapa provinsi dan ditadbir oleh Wizurai. Beberapa jabatan diwujudkan seperti kewangan, percukaian, pertanian, polis dan kehakiman. Majapahit pula memperkenalkan sistem pentadbiran yang cekap dan teratur di bawah pemerintahan Hayam Wuruk. Majapahit juga memperkenalkan sistem pungutan cukai yang teratur dan adil.

Penduduk Pelbagai Ras

Di bawah Empayar Rom, Eropah telah disatukan di bawah satu pemerintahan walaupun penduduknya terdiri daripada pelbagai kaum

dan bangsa. Di Alam Melayu, di bawah Empayar Melaka dan Acheh, penduduk di negeri-negeri di Tanah Melayu dan negeri-negeri

di Sumatera telah diletakkan di bawah satu pentadbiran. Walaupun mereka terdiri daripada satu rumpun bangsa, tetapi mereka

mengamalkan kebudayaan yang berbeza.

Wujudnya Hubungan di antara Jajahan Takluk Biasanya, hubungan baik akan wujud di kalangan negeri-negeri yang ditakluk sama ada hubungan politik atau ekonomi. Melalui perhubungan ini, kegiatan perdagangan di antara negeri-negeri tersebut telah wujud. Contohnya, hubungan perdagangan antara negeri-negeri Melayu dan Sumatera telah wujud dengan adanya hubungan politik. Mereka akan saling bantu-membantu, misalnya Empayar Acheh turut membantu Melaka bagi menghadapi ancaman Kristian.

EMPAYAR CHIN Latar Belakang Kerajaan Chin ini pada asalnya merupakan sebuah wilayah Dinasti Chou yang terletak di kawasan tengah Shensi dan kawasan Timur Kansu. Ia dipercayai diasaskan sebalum tahun 770 SM. Pada permulaannya, kawasan ini merupakan sebuah kawasan pedalaman yang agak mundur tetapi selepas pembaharuan yang dilakukan oleh Shangyang, Kerajaan Chin ini mula berkembang dan menawan ibu kota Kerajaan Chou pada 256 SM. Pada tahun 230 SM - 221 SM, raja Chin menyerang dan menawan kerajaan-kerajaan kecil yang lain dan membentuk Empayar Chin. Empayar Chin ini akhirnya mengalami keruntuhan pada tahun 206 SM disebabkan pemerintah Maharaja Chin yang zalim. Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa Wilayah Pada awalnya, Kerajaan Chin ini bertempat di kawasan yang agak terpencil di kawasan tengah Shensi dan kawasan Timur Kansu. Pada masa ini, Kerajaan Chin merupakan kerajaan yang mundur sekali di antara kerajaan-kerajaan lain di China. Pada tahun 361 SM, raja Chin membuat keputusan untuk memperkuatkan negara dan memperluaskan wilayahnya memandangkan kerajaan jirannya masing-masing begitu giat melaksanakan dasar perluasan kuasa. Baginda melantik Shangyang yang berfahaman legalisme sebagai Perdana Menteri untuk melaksanakan dasar memperkuatkan negara. Pada tahun 359 SM, Shangyang mula memperkenalkan dasar kerajaan yang baru, begitu juga pada tahun 350 SM. Beliau berjaya melaksanakan dasarnya walaupun mendapat tentangan yang kuat daripada golongan konservatif. Kerajaan Chin terus berkembang menjadi sebuah kerajaan yang kuat. Pada masa ini, Kerajaan Chin mulai memperluaskan wilayahnya. Pada tahun 256 SM, Kerajaan Chin menyerang ibu kota Dinasti Chou dan menawan kota tersebut. Pada masa yang sama, tindakan Chin ini ditentang kuat oleh bangsawan yang lain kerana raja Chou dianggap sebagai ketua mereka. Raja Chin pun mengambil tindakan untuk menghapuskan negeri-negeri yang menentangnya. Pada tahun 246 SM, Ying Zheng (kemudian memakai gelaran Shih Huang Ti) menaiki takhta. Pada masa itu, Chin telah mencapai kegemilangan dalam pelbagai bidang dan merupakan kerajaan yang paling kuat. Baginda melantik Li Shi untuk membentuk dasar kerajaan baru untuk menjadi perintis bagi menyerang keenam-enam kerajaan yang lain selepas kerajaan kecil telah disatukan. Mulai tahun 230 SM, Kerajaan Chin telah menawan Kerajaan Han yang terletak di tengah Honan dan Tenggara Shensi. Seterusnya, pada tahun 226 SM, Kerajaan Ch'i yang terletak di Utara Shantung dan Tenggara Hopeh telah ditakluk. Pada tahun 225 SM, Kerajaan Wei yang terletak di Utara Honan, Timur Shensi, Barat Daya Shansi dan Selatan Hopeh dikalahkan. Pada tahun yang seterusnya, iaitu 223 SM, Chin menyerang dan menawan Kerajaan Chu yang terletak di Hupeh dan Utara Hunan. Kerajaan Yen yang terletak di Utara Hopeh dan Selatan Liao Ning dan Kerajaan Chao yang terletak di Shansi dan Barat Hopeh ditawan oleh Chin pada tahun 222 SM. Pada masa ini, Empayar Chin pun terbentuk. Negeri China yang telah berpecah belah selama 800 tahun telah disatukan dan baginda memakai gelaran Shih Huang Ti.

Pemerintah yang Cekap Shih Huang Ti merupakan seorang pemerintah yang cekap walaupun baginda zalim. Baginda menaiki takhta pada tahun 240 SM. Baginda merupakan Maharaja China yang pertama yang berjaya menyatukan negara China yang pada masa itu berada dalam keadaan yang berpecah belah sehingga pada tahun 221 SM, Empayar Chin dibentuk. Baginda juga merupakan orang yang pertama menggunakan gelaran Maharaja. Mengikut baginda, pemerintahan sesebuah negara haruslah bercorak autokratik iaitu berdasarkan unsur-unsur legalisme yang percaya bahawa rakyat mesti diperintah dengan tegas. Baginda juga menekankan pemerintahan berpusat, iaitu meletakkan semua kuasa negara di bawah kerajaan pusat dan menghapuskan sistem feudal. Oleh itu, baginda membakar buku- buku Confucius yang menentang dasar dan pemerintahannya. Selain itu, baginda juga mengebumikan 460 orang yang berfahaman Confucius di ibu kota Sien Yang. Bagi mengelakkan serangan orang nomad, baginda mengarahkan pembinaan Tembok Besar China.

24

Baginda juga berjaya mewujudkan sebuah negara yang terdiri daripada pelbagai kaum dan mengalami perkembangan ekonomi dan kebudayaan yang pesat. Baginda menyatukan sistem kewangan, ukuran dan bahasa yang digunakan dalam negara. Pada tahun 210 SM, baginda mangkat. Kemangkatannya menyebabkan negara China mengalami kemerosotan yang drastik dan digulingkan oleh pemberontak pada tahun 206 SM.

Kedudukan Ekonomi yang Kukuh Empayar Chin lebih mementingkan aktiviti pertanian daripada aktiviti perdagangan. Antara tahun 219 SM - 211 SM, Shih Huang Ti telah memindahkan lebih daripada 100 ribu orang penduduk ke kawasan Utara China untuk mengusahakan tanah terbiar. Jumlah penduduk di sana pada asalnya amat sikti dan keadaannya juga mundur, tetapi dengan kehadiran mereka telag merangsangkan perkembangan bidang ekonomi yang pesat. Baginda juga mengambil langkah untuk menghapuskan sistem kewangan yang digunakan oleh kerajaan lama dan digantikan dengan sistem yang berasaskan amalan orang Chin. Selain itu, sistem ukuran yang diubahsuai dan disatukan di seluruh Empayar. Kesemuanya ini telah membantu perkembangan ekonomi. Jalan raya dibina di sekitar empayarnya bagi memudahkan pemerintahan dan kewujudannya merangsangkan lagi perkembangan ekonomi dalam negara.

Angkatan Tentera yang Kuat Empayar Chin mempunyai angkatan tentera yang kuat. Hal ini dapat dibuktikan apabila Chin hanya menggunakan masa yang singkat untuk menyatukan negeri China yang berpecah belah sejak 230 SM, iaitu lebih kurang 8 tahun. Selain itu, serangan orang nomad juga dapat dipatahkan oleh tentera Chin. Empayar Chin juga dapat mengekalkan keamanan dan stabiliti dalam empayarnya dan ini adalah hasil daripada memiliki angkatan tentera yang kuat di mana semua pemberontakan dapat dihapuskan dengan senang.

Undang-undang yang Teratur Pemerintahan yang diamalkan oleh Empayar Chin adalah bercorak autokratik, iaitu rakyat mesti diperintah dengan tegas dan mutlak. Undang-undang yang ketat telah diperkenalkan oleh Han Fei Tsu, seorang pendukung falsafah legalisme. Beliau berpendapat bahawa pemerintah yang berteraskan undang-undang lebih baik daripada pemerintahan melalui teladan. Mengikut beliau lagi, manusia hanya dapat dikawal melalui kekerasan dan undang-undang yang kuat. Undang-undang ini lebih memihak terhadap tuan tanah dan ini telah menyebabkan rakyat yang terdiri daripada golongan petani memberontak selepas Shih Huang Ti mangkat. Walau bagaimanapun, undang-undang ini berjaya mengekalkan keamanan dan stabiliti Empayar Chin sebelum Shih Huang Ti mangkat.

Pentadbiran yang Kemas/Sistematik Shih Huang Ti menjalankan pemerintahan berpusat iaitu meletakkan semua kusa negeri di bawah kerajaan pusat. Baginda membahagikan empayarnya kepada 36 wilayah yang dikenali sebagai "Jiunn". Di bawah wilayah ini, terdapat daerah. Semua wilayah dan daerah ini ditadbir secara langsung oleh kerajaan pusat dan kerajaan pusat sahaja yang berkuasa melantik atau melucutkan pegawai yang memerintah kawasan ini. Di dalam kerajaan pusat pula, baginda melantik 3 orang pegawai tertinggi dan selepasnya ialah 9 orang pegawai utama. Terdapat juga pegawai-pegawai yang lain selepasnya. Dasar pemerintahan ini ditentang kuat oleh golongan konservatif yang menyokong pemerintahan secara sistem feudal dan mengugut akan berlaku pemberontakan. Shih Huang Ti pun mengambl tindakan memindahkan semua golongan konservatif ini dari seluruh wilayahnya dan dikumpulkan di ibu kota untuk menyenangkan pengawalan terhadap mereka. Bilangannya adalah seramai 120 ribu orang. Baginda melarang mereka memiliki senjata. Bagi memudahkan lagi pemerintahan, sistem kewangan, ukuran dan bahasa juga disusun semula. Sistem yang baru adalah berasaskan sistem yang diamalkan oleh Chin selama ini.

Wujudnya Hubungan antara Jajahan Setelah Shih Huang Ti menyatukan negeri China yang berpecah-belah, baginda telah membahagikan empayarnya kepada 36 wilayah. Bagi menyenangkan pemerintahan berpusat, baginda mengarahkan pembinaan jalan raja dalam empayar dan ini telah mewujudkan hubungan antara jajahan takluk dengan jajahan takluk dan antara jajahan takluk dengan kerajaan pusat. Jalan raya ini dibina bermula dari Sien Yang berhala ke Timur sehingga ke kawasan Hopeh, Liao Ning dan Shantung; ke Selatan pula sehingga ke Chekiang dan Kiangsi. Lebar jalan raya ini adalah 50 kaki dan ia dibina dengan sebaik-baiknya. Selain itu, pembukaan sistem saliran juga memudahkan lagi hubungan antara jajahan takluk dengan jajahan takluk dan jajagan takluk dengan kerajaan pusat. Hubungan yang wujud adalah bersifat ketenteraan, perdagangan dan kebudayaan.

EMPAYAR HAN Latar Belakang Empayar Han diasaskan pada tahun 206 SM oleh Liu Pang. Empayar Han ini berlangsung sehingga 220 SM. Empayar Han ini boleh dibahagikan kepada 2 tahap iaitu Empayar Han Barat yang beribu kota di chang An (206 SM - 25 M) dan Empayar Han Timur yang beribu kota di Loyang (25-220). Empayar Han telah mencapai zaman kegemilangan semasa pemerintahan Maharaja Wu Ti. Pada zaman ini, Empayar Han meliputi Kansu, Asia Tengah, Manchuria, Korea Utara, Nan Yueh dan Pulau Hainan.

Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa Wilayah Pada zaman akhir Dinasti Chin, rakyat jelata tidak sanggup hidup di bawah pemerintahan Maharaja Chin yang zalim. Pada tahun 206 SM, mereka memberontak tetapi gagal. Usaha ini tidak bermakna sudah tamat tetapi diteruskan oleh Liu Pang. Dengan bekerjasama dengan kuasa pemberontak yang satu lagi, Dinasti Chin digulingkan pada tahun yang sama. Walau bagaimanapun, Liu Pang berasa tidak senang hati dengan kuasa tersebut kemudian melancarkan peperangan terhadapnya tetapi pada permulaannya gagal. Pada tahun 202 SM, baginda berjaya menewaskan kuasa tersebut dan memerintah seluruh negeri China. Maharaja Wu Ti menaiki takhta pada tahun 140 SM, baginda menerukan usaha perluasan kuasa. Dengan mengadakan hubungan diplomatik dengan negara di Asia Barat, pada tahun 121 SM, Han berjaya menewaskan orang nomad dan menawan kawasan Kansu. Seterusnya, negara-negara di Asia Tengah

25

terus tunduk terhadap kekuasaan dan keagungan Empayar Han. Selain itu, baginda juga menawan Manchuria, Korea Utara, Annam, Nan Yueh dan Pulau Hainan sehinggalah mencapai kegemilangan.

Pemerintah yang Cekap Maharaja Wu Ti merupakan antara pemerintah Empayar Han yang cekap. Baginda merupakan Maharaja ke-5. Baginda memerintah Empayar Han antara tahun 140 SM sehingga 87 SM. Semasa pemerintah baginda, Empayar Han telah mencapai kegemilangan dalam pelbagai aspek termasuk ketenteraan, ekonomi, kesusasteraan dan sebagainya. Dalam bidang ketenteraan, Empayar Han membentuk angkatan tentera yang kuat dan berjaya meluaskan wilayahnya sehingga ke Asia Tengah di sebelah Barat, Annam di sebelah Selatan, Korea Utara di selelah Timur dan Monggol di sebelah Utara. Dalam ekonomi, Empayar Han telah menjalinkan hubungan perdagangan dengan dunia luar melalui jalan laut dan jalan darat sehingga mewujudkan "Jalan Sutera". Dalam bidang kesusasteraan, Sejarah China telah dihasilkan oleh Ssu-Machien dan Kamus Cina yang pertama telah dihasilkan pada tahun 100 M. Sistem perkamusan yang digunakan masih kekal sehingga hari ini.

Ekonomi yang Kukuh Seperti empayar yang lain, Empayar Han mempunyai ekonomi yang kukuh. Empayar Han telah menjalinkan hubungan perdagangan dengan Rom, India dan Parsi melalui jalan darat dan jalan laut. Jalan perdagangan darat ini merentasi Asia Tengah antara India dengan China dan ia lebih dikenali sebagai "Jalan Sutera". Seterusnya, jalan ini bukanlah sengaja diwujudkan tetapi adalah secara tidak langsung. Maharaja Wu Ti yang ingin menyerang orang nomad di Utara China berasa dia haruslah mengadakan hubungan diplomatik dengan negara Asia Barat. Untuk berbuat demikian, dia harua mencari satu jalan untuk ke Asia Barat. Baginda mengarahkan Chang Qian untuk mencari jalan tersebut. Hasilnya, beliau berjaya mengadakan jalan tersebut dan orang nomad juga dapat ditewaskan walaupun negara Asia Barat ini tidak bersetuju untuk membantu Empayar Han kerana mereka sudah bosan dengan peperangan. Namun begitu, hubungan diplomatik telah dijalin. Penemuan jalan ini seterusnya digunakan oleh pedagang untuk berdagang dengan pedagang yang tinggal di sebelah Barat terutamanya Eropah. China telah mengeksport kain sutera, kain bulu, rhubarb dan kayu manis ke negara tersebut dan mengmport gelas, batu permata, mutiara, kain linen dan permaidani dari dunia luar. Hubungan perdagangan ini juga mewujudkan pertukaran kebudayaan yang kesannya dapat dilihat pada masa sekarang. Penemuan artifak yang berasal dari Yunani, Rom, Babylon dan Assyria telah membuktikan wujudnya hubungan perdagangan dengan dunia luar.

Angkatan Tentera yang Kuat Empayar Han mempunyai angkatan tentera yang kuat. Hal ini dapat dibuktikan apabila Liu Pang yang hanya mempunyai 100 ribu orang tentera telah berjaya menewaskan kuasa pemberontak yang mempunyai 400 ribu orang tentera yang pernah bersama baginda menggulingkan Dinasti Chin. Selain itu, baginda juga telah berjaya mematahkan pemberontakan yang berlaku dalam negara yang melibatkan 6 orang bangsawan yang pernah berjasa terhadap negara. Empayar Han mempunyai angkatan tentera yang kuat juga dapat dibuktikan apabila ia berjaya mematahkan pencerobohan orang nomad di Utara China di mana orang nomad ini memang terkenal sebagai orang yang handal berperang. Dengan memiliki angkatan tentera yang kuat juga, Empayar Han dapat meluaskan wilayahnya sehingga banyak kerajaan kecil di Asia Tengah tunduk terhadap kehebatan dan keagungan Empayar Han.

Undang-undang yang Teratur Pada mulanya, Liu Pang amat tidak mempersetujui ajaran Confucius yang mencadangkan pemerintahan secara teladan. Baginda telah bersetuju dengan fahaman legalisme yang menekankan pemerintahan secara undang-undang. Dengan itu, baginda mengarahkan Xiao He (Perdana Menteri masa itu) untuk menyusun semula undang-undang Dinasti Chin. Hasilnya, Xiao He telah menghasilkan undang- undang Han (Han Lui) yang mengadungi 9 bab. Undang-undang ini telah membantu kepada perkembangan ekonomi Empayar Han. Selain itu, terdapat juga undang-undang tentera yang membolehkan Maharaja menganugerahkan tanah dan bangunan kepada tentera yang memberikan sumbangan terhadap negara. Undang-undang juga menetapkan golongan hamba yang menjualkan diri disebabkan kelaparan dipulih menjadi petani. Terhadap saudagar pula, undang-undang melarang mereka berpakaian sutera, menaiki kereta atau kuda, membawa senjata dan menjadi menteri, malah mereka akan dikenakan cukai kepala yang berlipat ganda. Mereka juga dipaksa melepaskan hamba yang dibeli tanpa diberi ganjaran. Kewujudan undang-undang seperti ini telah memberi hentaman yang kuat terhadap orang yang mengagung-agungkan sistem perhambaan.

Pentadbiran yang Kemas/Sistematik Seperti Empayar Chin, Empayar Han mengamalkan sistem pemusatan kuasa. Empayarnya dibahagikan kepada beberapa wilayah dan setiap wilayah mengandungi daerah. Semua pegawai yang mentadbir kawasan ini dilantik atau dilucutkan secara langsung oleh kerajaan pusat. Wilayah ini diketuai oleh Ketua Wilayah (Jiunn Shou) dan daerah diketuai oleh pegawai daerah (Xian Ling). Di kerajaan pusat, Maharaja dianggap sebagai ketua dan mempunyai kuasa mutlak. Di bawah baginda, terdapat 3 orang pegawai tertinggi iaitu Perdana Menteri yang menguruskan hal ehwal pentadbiran, Jeneral yang menguruskan hal ehwal ketenteraan dan Setiausaha Diraja yang bertanggungjawab mengawal perjalanan persidangan yang diadakan antara pegawai kerajaan dengan maharaja dalam istana. Selepas 3 orang pegawai tertinggi ini terdapat 9 orang pegawai utama yang masing-masing mempunyai tanggungjawabnya. Sebagai contoh, menteri kewangan yang bertanggungjawab mengutip cukai, mengadakan akaun negara dan mengendalikan segala hal ehwal yang melibatkan wang; menteri perundangan bertanggungjawab mengawal keadilan dalam negara; menteri hal ehwal luar negeri dan kaum minoriti yang bertanggungjawab melaksanakan dasar hubungan luar kerajaan pusat dan menjaga kepentingan kaum minoriti. Di luar jentera pentadbiran kerajaan, terdapat golongan bangsawan yang dianugerahkan kawasan tadbiran oleh Maharaja Han. Mereka memerintah kawasan tersebut dengan melaksanakan arahan yang diberi oleh kerajaan pusat. Kuasa mereka adalah terhad. Penasihat dan Perdana Menteri beliau dilantik oleh kerajaan pusat. Selain itu, mereka tidak berkuasa mengarahkan angkatan tentera untuk membuat sesuatu tanpa kebenaran kerajaan pusat. Liu Pang juga memindahkan golongan bangsawan lama ke sekitar ibu kota Chang An bagi memudahkan kerja pengawalan terhadap mereka. Adalah perlu ditekankan bahawa pegawai kerajaan adalah dilantik melalui peperiksaan awam. Di sini mereka tidak dibenarkan meniru dan mereka akan membuat peperiksaannya dan seseorang yang mencapai kecemerlangan akan dilantik menjadi pegawai kerajaan.

26

Penduduk Pelbagai Ras Oleh sebab Empayar Han ini meliputi kawasan yang luas, maka penduduknya terdiri daripada pelbagai ras. Yang utama ialah kaum Han (Cina) yang tinggal di bahagian Timur China; orang Monggol yang tinggal di Utara China; orang Manchu yag tinggal berdekatan dengan Korea. Selain itu, terdapat kaum-kaum minoriti yang lain yang tinggal di kawasan Selatan China. Keadaan Empayar Han yang terdiri daripada pelbagai ras juga dapat dilihat apabila Maharaja Han yang telah mewujudkan satu jawatan kerajaan yang bertanggungjawab menguruskan hal ehwal yang meluaskan kepentingan kaum minoriti.

Wujudnya Hubungan antara Jajahan Taklukan Selepas Dinasti Chin, Han meneruskan pemerintahan di negeri China. Jalan raya yang dibina semasa pemerintahan Shih Huang Ti dikekalkan dan masih digunakan. Kewujudan jalan raya telah memudahkan pemerintahan kerajaan pusat terhadap jajahan taklukan. Hubungan antara jajahan taklukan juga diwujudkan akibat pembinaan jalan raya ini dan telah meliputi pelbagai bidang termasuk perdagangan dan kebudayaan. Kewujudan hubungan ini adalah penting bagi mewujudkan satu keadaan yang aman dan stabil dalam empayar yang seterusnya akan membantu Empayar Han mencapai kegemilangannya.

EMPAYAR MAURYA Latar Belakang Dinasti Maurya dan Gupta merupakan dua empayar yang terkenal dalam sejarah India purba. Dinasti Maurya merupakan dinasti yang unik dan empayar yang pertama dalam sejarah India. Manakala, Gupta merupakan satu zaman keemasan dalam sejarah India. Dinasti Maurya wujud antara tahun 324-185 SM. Empayar ini diasaskan oleh Chandragupta Maurya pada tahun 322 SM dan telah memilih Palatiputra sebagai ibu kotanya. Kedua-dua dinasti wujud pada masa yang berbeza tetapi penyumbang yang paling besar dalam sejarah Tamadun India, yang meliputi aspek politik dan pentadbiran, sosial, ekonomi dan kebudayaan.

Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa dan Wilayah Empayar Maurya di India meluaskan kuasa hingga merangkumi seluruh India Utara hingga ke dataran Deccan di Barat hingga ke Sauras-Atra di Timur hingga ke Mysara. Empayar Maurya bermula selepas beliau berjaya mengusir orang Handa yang pernah merampas kerajaan daripada bapanya dahulu. Selepas menabalkan dirinya menjadi raja, Chandragupta Maurya memilih Pataliputra sebagai pusat pemerintahannya. Empayar Maurya kemudiannya berkembang ke seluruh Utara India termasuk Afghanistan. Hal ini terjadi selepas beliau berjaya mengusir tentera-tentera Greek di bawah pimpinan Seleukos Hikator, Jeneral Iskandar Zulkarnain. Selepas itu, beliau menyerang Selatan India dan berjaya menawan wilayah Mysore. Pada masa pemerintahan Asoka, Empayar Maurya bertambah luas apabila beliau berjaya menawan wilayah Kalinga. Dengan tertawannya wilayah Kalinga, maka Empayar Maurya sekarang meliputi seluruh benua kecil India hingga ke Afghanistan. Perluasan Empayar Maurya sedemikian rupa adalah disebabkan oleh kecekapan Chandragupta Maurya dan Asoka memilih dan mengambil tentera-tenteranya.

Pemerintah yang Cekap Empayar Maurya diperintah oleh seorang raja dengan bantuan sebuah majlis penasihat. Empayar Maurya tersebut dibahagikan kepada beberapa wilayah yang diperintah oleh seorang wizurai dan sebilangan pegawai. Maharaja Asoka (kira-kira 272-237 SM) menjalankan pemerintahan berdasarkan dikri atau titah perintah dan kepimpinan beliau melalui teladan. Pegawai-pegawai dilantik untuk memajukan kebajikan masyarakat dan memupuk kerajaan yang adil dan bermoral tinggi. Kerajaan Maurya diasaskan dan dipimpin oleh Chandragupta Maurya. Dinasti Maurya mencapai puncak kuasanya dibawah Asoka, iaitu cucu kepada Chandragupta.

Kedudukan Ekonomi yang Kukuh Maurya mempunyai kedudukan ekonomi yang kukuh kerana banyak terlibat dalam bidang pertanian, perlombongan, perdagangan dan perhubungan. Dalam kegiatan pertanian, orang tawanan perang digunakan untuk membuka tanah-tanah baru dan dijadikan kawasan pertanian. Chandragupta Maurya membenarkan petani-petani mengerjakan 1/3 daripada hasil pertanian kepada kerajaan. Sistem pengairan yang diperkenalkan membolehkan petani-petani menggunakan tali air untuk mengairi tanah pertanian. Dengan itu, penanaman 2 kali setahun dapat dijalankan. Pegawai-pegawai dilantik untuk mengendalikan kerja-kerja membekalkan air kepada petani. Sistem ekonomi diperkemaskan lagi ketika pentadbiran Asoka. Orang Sundra telah disuruh untuk membersihkan tanah baru dan dijadikan kawasan pertanian. Asoka memperkenalkan cukai tanah dan cukai ke atas hasil, seperti cukai pengeluaran pertanian dan cukai jalan. Cukai-cukai biasanya ditetapkan dengan kadar yang tertentu. Misalnya, cukai hasil pengeluaran ditetapkan 1/6 daripada jumlah pengeluaran. Hasil-hasil cukai digunakan untuk pembinaan sistem pengairan, jalan raya, bangunan-bangunan dan juga merupakan sumber kepada raja. Perdagangan juga sangat aktif dalam atau luar negeri. Ramai pedagang asing berdagang di India. Antara barang-barang dagangan adalah seperti emas, perak, rempah, permata dan berlian. Perlombongan juga dimajukan oleh Maurya. Terdapat 2 jenis lombong, iaitu lombong di daratan dan lombong di lautan. Pegawai-pegawai di lautan ditugaskan menjaga kutipan mutiara, berlian dan garam. Manakala pegawai di daratan melindungi lombong lama di samping mencari lombong baru.

Mempunyai Angkatan Tentera yang Kuat Dalam bidang pentadbiran ketenteraan, Chandragupta Maurya dikatakan raja yang mula-mula sekali mempunyai organisasi ketenteraan yang tersusun dan berkesan. Plini menggambarkan bahawa Chandragupta Maurya mempunyai jumlah angkatan tentera yang terdiri daripada 600,000 orang askar berjalan kaki, 30,000 orang tentera berkereta kuda. Pegawai tertinggi dalam angkatan tentera dipegang oleh raja. Untuk mengendalikan tenterannya yang begitu ramai, Chandragupta membahagikan kepada 30 badan pentadbir dan diagihkan kepada 6 lembaga. Setiap lembaga mengandungi 3 orang ahli. Badan-badan tersebut meliputi tentera laut, tentera darat berjalan kaki, tentera berkuda, tentera bergajah, tentera berkenderaan yang membekalkan alat-alat senjata. Tenteranya juga terdiri daripada pelbagai kelas masyarakat dan bertugas semasa berlaku peperangan sahaja. Tentera-tenteranya dibayar gaji tetap. Arthasastra pula menggambarkan bahawa terdapat juga jururawat-jururawat dan doktor-doktor yang ikut serta dalam peperangan

27

untuk membantu tentera yang cedera. Jelaslah disini sistem pentadbiran yang begitu teratur dan bersistematik di bawah Chandragupta Maurya dan Asoka merupakan sumbangan yang besar kepada Tamadun India.

Undang-undang yang Teratur Salah satu ciri empayar yang amat penting ialah mempunyai undang-undang yang teratur. Undang-undang ini penting untuk menjaga keselamatan rakyat dan negara, menjaga ketertiban masyarakat India dan menjamin kedudukan raja untuk memastikan pentadbiran kehakiman dilaksanakan dengan betul. Pada masa pemerintahan untuk memastikan yang semua reformasi yang diarahkan oleh kerajaan pusat dijalankan. Hukuman keras seperti hukuman mati akan dikenakan ke atas mereka yang melakukan kesalahan. Selain itu, Asoka telah menjalankan konsep Dharma dalam pemerintahannya di mana beliau telah menggubal undang-undang negara dengan dasar Dharma. Dengan itu, sebuah jabatan yang bertindak sebagai penyebar prinsip-prinsip Dharma atau undang-undang kesagihan telah ditubuhkan.

Sistem Pentadbiran yang Kemas Oleh sebab tanah jajahan Dinasti Maurya sangat luas, maka Chandragupta Maurya telah cuba mewujudkan satu sistem pentadbiran yang kemas dan teratur. Chandragupta Maurya dan penasihatnya iaitu Kautilia telah melantik pegawai-pegawai yang berkebolehan untuk mentadbir kawasan Dinasti Maurya. Namun demikian, sistem pentadbiran diperkemas lagi di bawah pemerintahan Asoka. Dalam hal ini, Chandragupta telah membahagikan Empayar Maurya kepada empat wilayah penting iaitu Barat Laut, Barat Kalinga dan Selatan. Setiap wilayah diletakkan di bawah seorang wizurai yang biasa terdiri daripada putera-putera raja. Wilayah-wilayah tadi dipecahkan kepada beberapa kawasan tertentu. Pada peringkat ini, ia ditadbir oleh pihak gabenor (Mahatmatra). Kawasan itu kemudiannya dipecahkan kepada daerah-daerah yang lebih kecil. Kemudian daripada peringkat daerah tadi dipecahkan pula kepada unit-unit yang lebih kecil iaitu kepada peringkat kampung. Ketua bagi peringkat kampung ialah penghulu (gramini) yang dibantu oleh dua orang pegawai "accountant" dan "tax collector". Pegawai di peringkat atas dipanggil stanika, beliau mengawasi seperti daripada daerahnya. Samadharti pula merupakan pegawas kepada stanika. Di samping itu, ditubuhkan juga pasukan khidmat rahsia yang merupakan agen-agen kepada raja, ahli-ahlinya terdiri daripada askar-askar pelapor rahsia dan juga para hak yang bergerak di satu tempat ke satu tempat. Tujuannya ialah untuk melicinkan lagi jentera pentadbiran seperti para pegawai bekerja mengikut arahan dan memastikan rakyat setia kepada raja tanpa ada pemberontak.

Penduduk Terdiri daripada Pelbagai Ras Semasa Dinasti Maurya, terdapat banyak negara disatukan di bawahnya. Oleh yang demikian, terdapat pelbagai penduduk dalam Dinasti Maurya selain daripada ornag Hindu. Dalam Dinasti Maurya, terdapat orang Mohenjo-Daro yang tinggal di lembah Sungai Indua. Selain itu, terdapat juga orang Arya yang berkuasa dan memandang hina kepada penduduk asal yang berkulit hitam. Di Dinasti Maurya, terdapat juga orang Parsi, Greek, Han dan Monggol. Mereka semua diserap menjadi penduduk India kerana mereka mara ke Selatan sebagai tentera dan terpaksa melakukan kahwin campur dengan penduduk di situ. Terdapat juga orang Sundra yang disuruh semasa pemerintahan Asoka untuk membersihkan tanah baru untuk dijadikan kawasan pertanian.

EMPAYAR SRIVIJAYA Latar Belakang Srivijaya ialah sebuah kerajaan Malaya yang berpusat di Palembang, Sumatera. Kerajaan ini diasaskan pada akhir kurun ke-7. Ia mula muncul sebagai empayar selepas kejatuhan Kerajaan Funan (Segenting Kra) pada abad ke-7 Masihi. Pusat pemerintahan kerajaan ini terletak di Pantai Timur Sumatera, Selatan Palembang dan Jambi. Ia diasaskan oleh Dapunta Hyang pada tahun 683 Masihi. Srivijaya berada pada puncak kekuasaannya di antara kurun ke-8 hingga kurun ke-11. Pada zaman kegemilangannya, ia telah berjaya menakluk kerajaan-kerajaan lain sehingga membentuk sebuah empayar Melayu yang pertama di Gugusan Kepulauan Melayu. Antara kerajaan- kerajaan yang pernah ditakluk oleh Empayar Srivijaya ialah Kerajaan Ligor di Selatan Thai yang ditawan pada 775 Masihi, Semenanjung Melayu termasuk Kerajaan Kedah Tua, bahagian Timur Sumatera termasuk Jambi, Jawa Barat dan Borneo Barat. Seperti empayar lain, Empayar Srivijaya mempunyai beberapa ciri yang menunjukkan ia adalah sebuah empayar.

Ciri-ciri Laksanakan Dasar Perluasan Kuasa dan Wilayah Srivijaya melaksanakan dasar perluasan kuasa dan wilayah untuk memperluaskan kuasa dan pengaruh serta menambah lagi sumber ekonomi. Empayar Srivijaya sangat luas. Jajahannya terdapat di Semenanjung Tanah Melayu, Sumatera, Borneo dan Ligor. Srivijaya dinamakan sebagai Tuan Kawasan Selat kerana berjaya menguasai kawasan selat. Srivijaya mempunyai kuasa thalasokrasi yang kuat. Jadi, ia menguasai daerah-daerah berhampiran melalui peperangan. Srivijaya telah meluaskan kuasanya ke Selatan Sumatera dan Barat Jawa untuk menguasai Selat Sunda. Tujuan Srivijaya menguasai Selat Sunda adalah demi pelabuhan. Kemudian, Srivijaya telah berjaya menawan Kerajaan Melayu-Jambi dan Kedah di Semenanjung Tanah Melayu. Seterusnya, Srivijaya menguasai kawasan lain seperti Banga, Tulang Bawang, Minanga, Tarimanaga dan Langkasuka untuk menguasai Selat Melaka. Menerusi perluasan kuasa ini, Srivijaya telah menguasai perdagangan di Asia Tenggara. Selain itu, Srivijaya adakan hubungan diplomatik dengan China (992 Masihi). Tujuan Srivijaya berbuat demikian adalah untuk mendapatkan perlindungan dan menjalin hubungan antarabangsa. Srivijaya dapat berkembang pesat dan kuat adalah kerana ia menguasai dan mengawal pintu masuk ke Selat Melaka, pelabuhan menjadi tempat persinggahan bagi kapal dari Timur dan Barat. Srivijaya juga mempunyai kekayaan barang dagangan dan angkatan laut yang kuat. Zaman keagungan Srivijaya adalah semasa menguasai Selat Melaka, Selat Sunda dan Segenting Kra di Thai. Kesannya adalah menjejaskan kepentingan Kerajaan Chola di India. Pada tahun 1023-1024, Kerajaan Chola menyerang Srivijaya.

Kedudukan Ekonomi yang Kukuh Srivijaya mempunyai kedudukan ekonomi yang kukuh. Kegiatan perdagangan merupakan aktiviti ekonomi yang terpenting. Dengan penguasaannya terhadap laluan perdagangan Selat Melaka dan Selat Sunda, Srivijaya memperolehi sumber perdagangan dan pendapatan yang lumayan kerana laluan ini merupakan jalan perdagangan antarabangsa yang terpenting. Srivijaya menjadi pelabuhan

28

entreport dan juga menjadi tumpuan pedagang dari China, India dan Arab. Dengan itu, Srivijaya dapat mengutip hasil cukai daripada pedagang-pedagang itu. Selain itu, sumber ekonomi Srivijaya juga datang dari penerimaan ufti. Srivijaya yang wujud sebagai sebuah empayar yang kuat telah menerima ufti daripada negeri jajahan dan negeri naungannya. Di samping itu, Srivijaya juga menguasai hasil keluaran dari kawasan pedalaman di Sumatera dan Tanah Melayu yang menjadi tanah jajahannya. Hasil utama Srivijaya adalah damar kayu gharu, cendana, gading gajah, getah perca, ubat-ubatan dan rempah-ratus.

Pemerintah yang Cekap Empayar Srivijaya diasaskan pada tahun 683 Masihi oleh Raja Dapunta Hyang. Bawah pemerintahan Raja Dapunta Hyang, Srivijaya mempunyai angkatan laut yang sangat kuat dan besar sehingga dapat menyerang dan menguasai Kerajaan Kedah Tua di Tanah Melayu yang ketika itu meningkat maju sebagai pusat perdagangan penting di Asia Tenggara dan Kerajaan Melayu-Jambi.

Mempunyai Angkatan Tentera yang Kuat Kerajaan Srivijaya mempunyai angkatan tentera yang kuat. Penemuan batu bersurat yang bertarikh 682 Masihi di Kedukan Bukit yang menceritakan bahawa Kerajaan Srivijaya pada masa itu mempunyai angkatan tentera sebanyak 20,000 orang. Keadaan semulajadi yang strategik telah menambah keutuhan benteng pertahanan Srivijaya. Kerajaan ini menggunakan taktik peperangan untuk memperluaskan kuasanya. Sebagai contoh, Srivijaya telah menakluki Jawa untuk menguasai Selat Sunda yang menjadi laluan perdagangan rempah yang utama. Selain itu, Srivijaya dapat menguasai kerajaan-kerajaan kecil kerana kekuatan tentera dan kebolehan raja-rajanya. Pentadbiran tentera adalah diketuai oleh panglima yang bergelar Pratisava. Beliau bertanggungjawab membina pasukan tentera dan mengadakan latihan yang berkaitan.

Sistem Pentadbiran yang Kemas Pusat pemerintahan Kerajaan Srivijaya terletak di kawasan antara Palembang dengan Jambi di Sumatera. Terdapat tiga bahagian pentadbiran di Srivijaya iaitu pentadbiran diraja tertumpu kepada hal-ehwal raja, bidang kehakiman dan mengutip cukai. Kedua ialah pentadbiran ketenteraan yang diketuai oleh seorang panglima (pratisara) yang menguruskan hal ketenteraan. Bahagian ketiga adalah terdiri daripada pentadbiran daerah yang diketuai oleh ketua wilayah atau Datu yang bertanggungjawab atas hal-ehwal tanah dan kebajikan serta kesetiaan rakyat.

EMPAYAR GRAECO-ROMAN Latar Belakang Empayar Graeco-Roman juga dikenali sebagai Empayar Hellenistik. Perkataan Hellenistik berasal daripada perkataan Greek iaitu hellenizein yang bermaksud to speak or act Greek. Selepas Iskandar Zulkarnain mangkat di Babylon (323 SM), tiada pengganti yang handal. Akibatnya, Yunani (Greek) berpecah-belah kepada 3 bahagian dan setiap bahagian mewakili satu dinasti dari keturunan seorang daripada marsyal, menjalankan pengaruhnya. Zaman ini tamat apabila Rom menguasai negara-negara Hellenistik pada tahun 30 SM.

Ciri-ciri Dasar Perluasan Kuasa Penubuhan sesebuah tanah jajahan Greek bukanlah dibuat tanpa rancangan. Kumpulan orang lelaki dan perempuan dihantar di bawah pimpinan seorang warganegara yang terkemuka sebagai "pengawas" tanah jajahan ke seberang laut untuk menduduki satu tempat yang telah dipilih secara berhati-hati. Tanah jajahan yang diasaskan oleh mereka itu dirancang menyerupai kota induk. Tanah jajahan:

Naucratis di Delta Sungai Nil dan Cyrene di sebelah Barat Laut. Corinth menubuhkan sebuah tanah jajahan yang kuat di Corcyra. Di Barat terdapat Torentum (dibuka oleh orang Sparta) serta Sybaris Croton, Paestum, Naples dan Cumae. Keseluruhannya dikenali sebagai Greek Besar. Daya usaha yang bersungguh-sungguh dijalankan olehnegara-negara kota Greek untuk berkembang menjadi Mediterranean seperti Laut Greek.

Pemerintah yang Cekap Ptolemis merupakan pemerintah yang bercorak monarki Hellenistik. Ptolemy dan 14 orang penggantinya menggunakan gelaran yang sama. Seleucids juga merupakan pemerintah yang cekap. Antiochus III The Great menaiki takhta selepas kematian Selecus I, Nicator Chekhek pada 280 SM. Beliau telah menyatukan semula wilayah beliau dan menambahkan empayarnya sehingga ke India. Macadonia pula membentuk negara di Asia Minor. Eumanes I dan penggantinya Attalus I memerintah di pengamun yang berkuasa atas hampir kesemua pantai Barat Asia Minor termasuk beberpaa negara kota Greek.

Ekonomi Rhodes menggantikan Athens sebagai pusat pelabuhan di Aegean. Dalam bidang pertanian, mereka menjalankan rancangan tali air dan terusan di kawasan Fayum. Fayum menjadi kawasan penempatan orang Greek. Keperluan ketenteraan (menunggang dan industri tekstil) menyebabkan penternakan juga dimajukan.Di Fayum, banyak kawasan ternakan dan padang ragut diwujudkan. Mereka turut memberi perhatian kepada penanaman anggur dan zaitun dengan memberikan lesen wain dan menjatuhkan cukai kepada penduduk yang mempunyai dusun. Industri tekstil, sutera dan pakaian dicos juga diberi perhatian. Perkembangan pendidikan menggalakkan pengeluaran buku dan papyrus (daun lontar). Kuari industri juga berkembang. Pengamum menjadi pusat barang tekstil menggantikan Miletus. Kawasan paling sibuk sebagai pusat pelabuhan ialah di Alexandria dan ia mempunyai ramai penduduk. Rhodes dan Cindus menghasilkan jar untuk menjadi pengeksport wain. Kerajaan memonopoli perusahaan seperti garam, minyak, zaitun, wain dan bijirin serta papyrus, juga berjak memiliki tanah. Dua jenis mata wang digunakan iaitu Attic sejak zaman Alexander yang digunakan oleh Macadonia dan negeri Asia; Phonician oleh Ptolemy.

29

Undang-undang yang Teratur Kemajuan pesat dibuat dalam bidang kehakiman dengan adanya juru damai yang profesional menggantikan juri yang besar bilangan itu. Atas kemajuan dalam bidang kehakiman, satu gerakan dibuat untuk membebaskan hamba abdi yang ramai dan wanita mendapat lebih banyak kebebasan.

Tentera yang Kuat Raja tidak pernah mengalami kekalahan di tangan musuhnya. Keberanian Laksamana Nearaus mengepalai kapal-kapalnya melalui lautan yang dashyat dan tidak pernah ditempuhi adalah satu tindakan mengagumkan. Iskandar Zulkarnain adalah jeneral yang terkenal, paling baik dalam hal strategi, taktik dan penyusunan perang. Baginda cekap dan yakin apabila menyerang.

Penduduk Pelbagai Ras Empayar ini terdiri daripada orang Greek dan orang Sparta. Orang Greek hidup menetap. Mereka tinggal di kampung yang bersebaran. Lama-kelamaan, penduduk setiap lembah/dataran bergabung menjadi sebuah komuniti politik. Orang Sparta pula memberi latihan tentera kepada lelaki. Perempuan pula diberi kesedaran bahawa tugas utama mereka adalah melahirkan perajurit yang berdarah tulen Sparta.

EMPAYAR MELAKA Latar Belakang Melaka diasakan oleh Parameswara pada tahun 1400. Parameswara merupakan putera Raja Pelambang yang berketurunan Sailendra yang memerintah Kerajaan Srivijaya. Melaka telah mencapai zaman kegemilangannya selepas kejatuhan Majapahit iaitu kira-kira tahun 1414 Masihi. Ketika itu, Melaka diperintah oleh Sultan Muzaffar Syah. Baginda telah berjaya meluaskan kuasanya di negeri sekitar Melaka. Ekspedisi perluasan kuasa ini telah membantu menjadikan Melaka sebuah pusat perdagangan yang penting di Asia Tenggara pada abad ke-15. Sejak pengasasannya, Melaka telah mempunyai sistem pentadbiran yang tersusun, faktor ini menyebabkan Melaka muncul sebagai sebuah empayar yang terkenal. Namun begitu, kegemilangannya hanya bertahan untuk beberapa tempoh sahaja. Hal ini adalah disebabkan pada tahun 1511, Melaka telah mengalami kejatuhan akibat serangan daripada Portugis.

Ciri-ciri Pemerintah yang Cekap Negeri Melaka telah diterajui oleh sultan-sultan yang cekap dan berwibawa. Antaranya yang terkenal ialah Sultan Muzaffar Syah, Sultan Mansur Syah dan Sultan Alauddin Syah. Semasa pemerintahan Sultan Muzaffar Syah, baginda berjaya menyelesaikan masalah perpecahan di kalangan pembesar Melaka. Sebagai contoh, menyatukan Tun Perak dengan Tun Ali untuk jawatan Bendahara. Ketika Sultan Mansur Syah, baginda telah berjaya meluaskan kawasan taklukan Melaka. Antaranya ialah Bernam, Perak, Siak, Rupat dan Rokan. Baginda juga berjaya mematahkan usaha Inderagiri, Kampar dan Pahang yang cuba melepaskan diri daripada kekuasaan Melaka. Pemerintahan yang paling cekap ialah ketika pemerintahan Sultan Alauddin Riayat Syah antara tahun 1477 hingga 1488. Baginda merupakan seorang sultan yang mementingkan keamanan. Baginda juga telah dikatakan menyamar dan meronda pada waktu malam untuk menjalankan penyiasatan agar keamanan Melaka sentiasa terpelihara. Ketegasan baginda juga telah berjaya melahirkan pembesar yang bertanggungjawab.

Kedudukan Ekonomi yang Kukuh Usaha menjalankan kegiatan perdagangan sebagai sumber ekonomi utama. Pedagang-pedagang yang berdagang akan dikenakan cukai yang berpatutan. Selain itu, Melaka juga mempunyai pelabuhan yang menjalankan aktiviti entreport yang terkenal pada abad ke-15. Terdapat 2 jenis cukai iaitu duti import dan hadiah kepada sultan. Melalui cukai ini, ekonomi Melaka akan semakin kukuh. Selain itu, terdapat juga urusniaga yang dijalankan melalui sistem tukar barang dan penggunaan mata wang. Pada mata wang tersebut terpahat nama Sultan yang memerintah.

Mempunyai Angkatan Tentera yang Kuat Sesebuah empayar perlu mempunyai angkatan tentera yang kuat untuk mempertahankan empayarnya daripada dicerobohi oleh musuh. Melaka memiliki angkatan laut yang besar. Orang laut menjadi tenaga penting dalam angkatan laut Melaka. Selain itu, Melaka turut mempunyai pahlawan-pahlawan yang gagah perkasa, berani dan setia kepada sultan. Antara pahlawan-pahlawan yang terkenal ialah Hang Tuah, Hang Jebat, Hang Kasturi, Hang Lekir dan Hang Lekiu. Sebahagian besar kelengkapan tentera Melaka terdiri daripada kapal, bahtera, ghali, ghalias, jong dan lancara. Peralatan senjatanya pula terdiri daripada panah, keris, lembing, meriam, lela, rentakal, istinggar dan pemuras. Kekuatan tentera Melaka terbukti semasa pemerintahan Sultan Muzaffar Syah apabila Melaka dapat mematahkan serangan Siam sebanyak 2 kali tanpa bantuan China.

Mempunyai Undang-undang yang Teratur Melaka menjadi sebuah negeri yang kuat kerana mempunyai undang-undang yang teratur. Terdapat 2 undang-undang yang dilaksanakan di Melaka iaitu Hukum Kanun Melaka dan Undang-undang Laut Melaka. Kedua-duanya digubal untuk melicinkan pentadbiran dan mewujudkan keamanan. Hukum Kanun Melaka menyentuh tentang tanggungjawab pemerintah dan pembasar, larangan rakyat menggunakan bahasa dalaman serta undang-undang Islam dan hukum adat. Namun begitu, Undang-undang Laut Melaka pula menyentih perkara yang berkaitan dengan laut seperti kedudukan pengawai atas kapal, kuasa pegawai-pegawai dan hukum pembahagian hak perniagaan. Selain itu, larangan dalam pelayaran juga dinyatakan.

Sistem Pentadbirna yang Cekap, Kemas dan Jujur Sejak awal pengasasan Melaka lagi, telah wujud pentadbiran yang tegas dan teratur. Kerajaan Melaka telah diketuai oleh seorang sultan yang akan dibantu oleh para pembesar. Para pembesar mempunyai tugas dan tanggungjawab masing-masing. Bendahara merupakan penolong sultan dan penasihat baginda. Penghulu Bendahari bertanggungjawab menjaga semua harta kerajaan.

30

Temenggung pula ditugaskan menjaga keamanan di darat dan turut menjadi pengawal peribadi sultan. Semasa pemerintahan Sultan Muzaffar Syah, baginda telah memperkenalkan jawatan Laksamana. Tugas utama Laksamana ialah menjadi ketua angkatan laut. Selain itu, pembesar-pembesar berempat ini dibantu oleh pembesar delapan dan seterusnya.

Hubungan dengan Jajahan Taklukan Melaka telah menjalankan hubungan yang baik dengan jajahan taklukan yang ditakluknya seperti Pasai, Siak dan Kampar. Hubungan dengan Pasai wujud sejak xaman Megat Iskandar Syah apabila baginda memeluk agama Islam dan berkahwin dengan puteri Pasai. Melaka menjalankan hubungan dengan tanah jajahan taklukannya adalah kerana kerajaan-kerajaan ini menyediakan barang-barang untuk diperdagangkan, antaranya ialah Pasai yang membekalkan lada hitam, beras dan emas.

Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa dan Wilayah Melaka menjalankan hubungan persahabatan dengan kerajaan luar sejak pemerintahan Parameswara lagi. Pemerintah Melaka berjaya meluaskan empayarnya hingga ke beberapa buah negeri di Tanah Melayu dan Sumatera. Di antaranya termasuklah Pahang, Kedah dan Perak. Di Sumatera pula seperti Aru, Kampar, Siak, Inderagiri, Rokan dan Pasai. Penguasaan Melaka terhadap Siak membolehkan Melaka mengawal pengeluaran emas dari Siak untuk dibawa ke Melaka. Hubungan Melaka dengan Kampar terjalin selepas Kampar ditakluki oleh Melaka. Penaklukan ini membolehkan Melaka mengawal eksport lada hitam dan emas yang dihasilkan di daerah pedalaman seperti Minagkabau. Melaka turut mengukuhkan kuasa di kawasan taklukan dengan menyerahkan wilayah- wilayah taklukan di bawah pentadbiran pembesar-pembesar Melaka. Sebagai contoh, negeri Pahang ditadbir oleh seorang pembesar iaitu Seri Bija Diraja. Hubungan Melaka dengan negeri-negeri taklukannya menjadikan Melaka sebuah kerajaan yang terkuat pada ketika itu.

EMPAYAR ACHEH Latar Belakang Empayar Acheh merupakan sebuah kerajaan Islam di hujung Pulau Sumatera. Ia juga dikenali dengan nama Kesultanan Acheh atau Acheh Darulsalam. Sebelum tahun 1514, Kerajaan Acheh terdiri daripada beberapa buah kerajaan. Pada tahun 1514, Raja Ibrahim (Pedir) telah menyatukan seluruh empayar Acheh dan menjadi Sultan Acheh pertama dengan gelaran Sultan Ali Mughayat syah (1514-1530). Pusat Kesultanan Acheh ialah Bandar Acheh Darulsalam. Acheh mula menjadi empayar selepas kejatuhan Melaka pada tahun 1511 sebab ketika usahanya menentang ancaman Portugis pada tahun 1512 dan mencapai kemuncaknya semasa pemerintahan Sultan Iskandar Muda Mahkota Alam.

Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa Wilayah Dasar ini mula dilaksanakan pada zaman pemerintahan Sultan Ali Mughayat Syah dimana apabila Portugis mengawal perdagangan lada hitam di Pasai dan menyerang Acheh tetapi gagal pada tahun 1512. Akibatnya, Kerajaan Acheh menguasai Pedir pada tahun 1521 dan menjajah Pasai pada tahun 1523. Seterusnya, melalui Perang Tiga Segi, Acheh berjaya menguasai Aru, Perlis dan Perak. Pada zaman pemerintahan Sultan Iskandar Muda Mahkota Alam, Acheh berjaya menguasai seluruh Tanah Melayu, Sumatera dan Kepulauan Riau Lingga.

Pemerintah yang Cekap Antara pemimpin-pemimpin yang cekap ialah Sultan Ali Mughayat Syah, Sultan Iskandar Muda Mahkota Alam dan Sultan Iskandar Thani. Kewibawaan mereka terbukti dengan menyekat ancaman orang asing seperti Portugis dan memperluaskan Empayar Acheh. Mereka juga membangunkan ekonomi melalui sistem monopoli perdagangan.

Ekonomi yang Kukuh Acheh mula menjadi pelabuhan yang penting setelah kejatuhan Melaka pada abad ke-16 dan ke-17. Portugis ketika itu melaksanakan dasar anti-Islam di Melaka telah menyebabkan pedagang muslim pindah ke Acheh. Pada tahun 1519, Acheh mula terkenal sebagai pusat perdagangan yang penting dalam pengeluaran rempah. Kemakmuran ekonomi Acheh dapat lihat apabila umat Islam berjaya menguasai perdagangan di pesisiran Sumatera Barat hingga ke Indrapira.

Angkatan Tentera yang Kuat Undang-undang tersusun mula terbentuk di Acheh semasa zaman kemuncaknya, iaitu ketika pemerintahan Sultan Iskandar Muda Mahkota Alam yang disebut Kanun Mahkota Alam atau Adat Mahkota Alam. Kanun Mahkota Alam dipertekankan hukum Islam dengan tegas, sehingga puteranya sendiri dihukum rejam dan baginda kerana berzina dengan isteri seorang perwira. Undang-undang dilaksanakan dengan penuh keadilan dan tegas tanpa mengira darjat/keturunan.

Penduduk Pelbagai Ras Penduduk di Acheh terdiri daripada pelbagai bangsa seperti Melayu, Arab, Turki dan Monggul. Walaupun majoriti masyarakat Acheh terdiri daripada orang Melayu, namun mereka mengamalkan kebudayaan yang berbeza. Penggunaan berpuluh-puluh jenis bahasa membuktikan masyarakat Acheh merupakan satu masyarakat yang majmuk dan berbilang bangsa.

Sistem Pentadbiran yang Kemas Sistem pentadbiran disusun dengan cekap dan sistematik semasa pemerintahan Sultan Iskandar Muda Mahkota Alam. Baginda melaksanakan dasar Islam sepenuhnya, dimana setiap kampung didirikan masjid/surau, loggar atau madrosan. Ulama memainkan peranan penting dalam pentadbiran Kerajaan Acheh. Setiap kampung diketuai oleh seorang ketua yang juga bertanggungjawab sebagai Imam. Kampung-kampung digabungkan dan menjadi mukim yang diketuai oleh seorang hulubalang kecil. Tugasnya ialah sebagai wakil Sultan, pentadbiran awam dan sebagai pengawai polis.

31

Hubungan dengan Jajahan Taklukan Acheh mempunyai hubungan yang baik dengan jajahan taklukannya sama ada dari segi perdagangan atau politik. Empayar Acheh menyebabkan hubungan perdagangan antara Sumatera dengan Tanah Melayu menjadi semakin rancak. Dari segi politik, Sultan Iskandar Muda telah mengahwinkan puterinya dengan putera Sultan Pahang iaitu Sultan Ahmad Syah.

EMPAYAR MAJAPAHIT Latar Belakang Kerajaan ini muncul sebagai kuasa yang kuat selepas kemerosotan Kerajaan Singhasari pada tahun 1292. Pengasas kerajaan ini ialah Raden Vijaya. Kerajaan ini mencapai zaman kegemilangan semasa pemerintahan Hayam Wuruk (1350-1389). Kerajaan ini runtuh pada tahun 1478.

Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa Empayar Majapahit dibentuk menerusi hubungan khas dengan kerajaan di sekitarnya. Sebelum Srivijaya, Singhasari merupakan kerajaan yang kuat di Jawa. Rajanya yang bernama Kertanegara berjaya menyatukan daerah-daerah kecil di sekitarnya. Pada tahun 1275, Kertanegara mengalahkan Srivijaya. Seterusnya, Singhasari telah runtuh pada tahun 1292 kerana diserang oleh Kerajaan Kediri. Raden Wijaya (menantu Kertanegara) mendirikan Kerajaan Majapahit dengan pertolongan tentera Monggol dari China. Pada kurun ke-14, Majapahit berjaya menyatukan seluruh Asia Tenggara dengan menggunakan kekuatan tentera laut di bawah pimpinan Panglima Nala. Penyatuan ini dilakukan dengan cara: bersahabat dengan Melayu-Jambi pada tahun 1377 (Raja Muda Adityawarman sebagai ketuanya), bersahabat dengan Kerajaan Tanjungpura di Kalimantan Barat, bersahabat dengan negara di Indo-China seperti Syangka, Martaban, Rajapura, Dharmanagari, Singanagari, Kemboja, Yuwana, Langkasuka dan Tambralinga.

Pemerintah yang Cekap Hayam Wuruk merupakan pemerintah Majapahit yang terkenal. Baginda memerintah Empayar Majapahit antara tahun 1350 hingga 1398. Baginda juga dikenali sebagai Raja Sanagara. Baginda dengan bantuan Patih Gajah Mada, Perdana Menteri Majapahit, berjaya menguasai wilayah yang hampir sama dengan Republik Indonesia pada hari ini. Hayam Wuruk ialah seorang pemerintah yang berjiwa rakyat, sentiasa melakukan lawatan ke daerah-daerah naungannya, mengadakan kemudahan-kemudahan perdagangan, mengadakan projek pertanian, membahagikan kawasan dan daerah ditadbir oleh pembesar (bupati), bersifat adil dan bercita-cita besar. Selepas kemangkatan baginda pada tahun 1398, baginda diganti oleh pengganti yang bukan berkaliber dan inilah merupakan salah satu faktor yang menyebabkan Empayar Majapahit merosot.

Ekonomi yang Kukuh Selepas menguasai Srivijaya pada tahun 1377, Majapahit menjadi pusat perdagangan yang penting di Asia Tenggara. Majapahit menguasai Selat Melaka dan Selat Sunda yang begitu penting dalam perdagangan. Kerajaan ini dikunjungi oleh saudagar dari Asia Tenggara, China, India dan Asia Barat. Selain itu, Majapahit juga menjalin hubungan perdagangan dengan Thai, Burma, Kemboja, Champa dan sebagainya.

Tentera yang Kuat Angkatan tentera yang dimiliki oleh Kerajaan Majapahit adalah besar dan ramai. Walau bagaimanapun, dalam melaksanakan perluasan kuasa, Majapahit kurang menggunakan kuasa tenteranya. Sebaliknya, mereka meluaskan kuasanya melalui mitos atau perkahwinan. Angkatan Tentera ini diwujudkan semata-mata untuk mempertahankan kedaulatan kerajaannya.

Undang-undang yang Teratur Undang-undang di Majapahit disusun oleh Patih Gajah Mada (1331-1364) iaitu Perdana Menteri Kerajaan Majapahit. Beliau telah mengarang sebuah kitab yang berjudul Kutaramanawa yang telah menjadi buku rujukan perundangan Kerajaan Majapahit. Dalam kitab ini, ia menceritakan pemberian kepada pegawai-pegawai, yayasan agama, penyelenggaraan pasukan tentera, perlindungan pengusahaan, pemilikan tanah, pembayaran hasil-hasil diraja, penaksiran cukai dan sebagainya. Dalam bidang kehakiman, segala hukuman yang hendak dijatuhkan perlu rujuk kepada buku pedoman adat-istiadat tempatan. Buktinya, kewujudan sektor kehakiman ialah pengukiran di atas sekeping tembaga yang menunjukkan bagaimana hakim diperintah menguruskan kes awam.

Pentadbiran Sistematik/Kemas Dalam pentadbiran, Prapancha memberikan penerangan yang selanjutnya berkenaan jawatan dan tugas kerabat diraja. Bapa raja bertanggungjawab menguruskan hal-hal keadilan, cukai dan pengelasan penduduk. Bapa saudara raja pula bertanggungjawab menjaga hal-hal tanah dan jalan raya serta jambatan. Tanah kampung dan tanah suci telah diukur untuk membezakannya. Kerja-kerja lain akan diserahkan kepada pelbagai lapisan masyarakat tertentu.

EMPAYAR ROM Latar Belakang Kerajaan Rom diasaskan pada tahun 753 SM oleh Romulus. Rom terletak di Lembah Latium yang luas, bersama-sama dengan beberapa buah negara kota lain yang bebas. Mereka ini berbangsa Latin dan menggunakan Bahasa Latin. Sejarah Rom boleh dibahagikan kepada 3 tahap iaitu zaman beraja (753-509 SM), zaman republik (509-27 SM) dan zaman empayar (27 SM - 476 M).

Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa Permulaan era "Imperial Rome" ialah pada 27 SM. Sebenarnya, zaman perluasan empayar ini telah mula sejak zaman republik. Zaman pemerintahan empayar dimulai oleh Augustus (27 SM - 14 M). Pada zaman pemerintahan baginda, Rom mencapai zaman

32

kegemilangan dan digelar sebagai keamanan Rom (Pax Roman). Zaman ini berlangsung selama 200 tahun iaitu dari 27 SM - 180 M. Dalam jangka waktu ini, Kerajaan Rom berkembang sebagai sebuah empayar meliputi 3 benua iaitu Asia, Afrika dan Eropah. Zaman ini merupakan satu zaman dimana empayarnya terbentang luas dan Eropah disatukan di bawah satu tampuk pemerintahan. Empayar Rom terbentang seluas lebih kurang 2,000 batu dari Utara ke Selatan dan 3,000 batu dari Timur ke Barat dan keluasannya dianggarkan seluas 2.5 juta batu persegi. Jajahan taklukannya menganjur dari Tembok Besar Britain dan dari bahagian Rhine, Danube, Laut Hitam ke Pergunungan Atlas, Gurun Sahara sehinggalah ke Sudan dari Utara ke Selatan. Di bahagian Barat, menganjur dari kawasan Atlantik, Timur gurun Arab dan Mesopotamia, sebahagian Sepanyol, Afrika Utara, Jerman, Macadonia dan Timur Jauh.

Pemerintah yang Cekap Julius Caesar memerintah Rom pada zaman akhir republik. Beliau telah menjadi Konsul pada tahun 59 SM. Beliau merupakan tentera yang handal dan negarawan yang pintar. Pemerintahannya telah membolehkan terbentuknya pemerintahan mutlak semasa Maharaja Augustus. Beliau memerintah sebagai diktator sejak 49 SM. Kata-katanya yang terkenal ialah veni, vidi, vici yang bermaksud aku datang, aku lihat, aku takluk. Semasa pemerintahan beliau, undang-undang telah diperkenalkan untuk memperbaiki kehidupan rakyat miskin di Rom, kalendar Rom diubahsuai menjadi Kalendar Gregoria. Caesar telah dibunuh pada tahun 44 SM kerana perasaan iri hati di kalangan ahli senat. Octavius yang memakai gelaran Augustus merupakan Maharaja Rom yang pertama. Semasa pemerintahannya, Rom mencapai zaman kegemilangan iaitu zaman Pax Romana. Beliau juga merupakan orang yang memulakan pemerintahan warisan atau dinasti di Rom.

Undang-undang yang Teratur Sumbangan Rom dalam bidang perundangan sangat penting. Undang-undang mereka yang pertama dipahat pada 12 permukaan kayu yang dikenali sebagai Papan Dua Belas. Papan Dua Belas ini dipamerkan di tempat awam supaya semua rakyat dapat membaca dan mematuhinya. Ciri-ciri undang-undang Rom ini adalah: seseorang yang didakwa bersalah tidak dianggap bersalah sehingga terbukti kesalahannya, hak individu untuk mendapatkan perbicaraan yang adil dihormati, hukuman hanya akan dijatuhakn oleh hakim berdasarkan bukti yang cukup dan sahih dan semua undang-undang disusun dalam sebuah buku yang dikenali sebagai Kanun Undang-undang. Walau bagaimanapun, undang-undang mereka dapat dibahagikan kepada 3 kategori: undang-undang sivil untuk warganegara Rom dalam bentuk bertulis dan tidak bertulis termasuk peraturan senat dan dikri-dikri prinsip, undang-undang rakyat untuk semua rakyat tanpa mengambil kira warganegara yang meliputi pemilikan harta persendirian, prinsip membeli dan menjual kontrak dan rakan kongsi serta natural law yang merupakan undang-undang yang paling penting untuk semua manusia di sisi undang- undang yang menyentuh hak asasi dan kerajaan tidak berkuasa menindas. Maharaja Justinian (527-567) telah menyusun semula sistem undang-undang yang pertama di Rom. Undang-undang ini dikenali sebagai Undang-undang Justinian. Undang-undang ini telah menjadi asas undang-undang di banyak negara moden pada hari ini.

Ekonomi yang Kukuh

Di Rom, perdagangan bertambah maju di bawah pemerintahan Maharaja Augustus. Keadaan politik yang stabil telah menggalakkan

perniagaan bebas antara Laut Hitam dengan Sepanyol. Barang-barang niaga dibawa masuk ke dalam empayar melalui jalan raya yang dibina. Bandar-bandar telah menjadi tumpuan pedagang-pedagang dari Syria, Greek, Sepanyol dan Afrika. Laut Mediterranean menjadi lebuh raya penting menghubungkan kawasan tengah Empayar Rom. Rom telah mengeksport gelas, kain linen dan emas ke luar negara. Di sebaliknya, Rom mengimport sutera dan lada hitam dari China, mutiara, minyak wangi dan tekstil dari India. Bagi bidang perindustrian, ia dijalankan oleh beberapa orang artisan tempatan. Mereka ini biasanya merupakan pedagang dan pengusaha yang membuat dan menjual di kedainya sendiri. Majoriti penduduk di Rom menguasahakan tanah dan pertanian. Antara mereka yang kaya-raya telah mengusahakan estet-estet besar dengan menggunakan kaedah moden dan buruh murah. Akibatnya, ramai petani yang miskin terpaksa menjual tanah dan menyewa tanah daripada bangsawan.

Angkatan Tentera yang Kuat Rom terbukti mempunyai angkatan tentera yang kuat apabila Maharaja Augustus menggunakan beribu-ribu tentera untuk mempertahankan negara. Tentera-tentera di Rom bertugas untuk mengembangkan kebudayaan Rom. Selain itu, mereka juga bertanggungjawab untuk menjadi jurutera, pembina jalan, petani dan hakim di daerah tempatan. Di Rom, tenteranya yang mengawal kubu pertahanan dibahagikan kepada legion dengan satu legion 6,000 orang anggota termasuk 120 orang askar berkuda. Legion ini diperintah oleh kaum bangsawan dan Centurior menjadi tulang belakang. Ia terdiri daripada warganegara Rom yang sebahagian besarnya orang Itali. Legion merupakan tentera simpanan. Semasa berperang, pasukan pembantu digunakan. Maharaja Augustus juga menempatkan tentera pengawal di luar Itali dan mengadakan pengawalan untuk diri sendiri di Rom. Di sempadan, tentera bukan warganegara digunakan. Ia dibahagikan kepada cohort yang mengandungi tentera berjalan kaki atau berkuda dengan setiap cohort 500 orang. Tentera bukan warganegara ini akan diberi warganegara selepas berkhidmat selama 25 tahun. Pengiring rasmi baginda ialah Praetona yang mengandungi 9,000 orang. Mereka dikehendaki berperang apabila maharaja hendka berperang di medan peperangan. Jumlah anggota angkatan tentera mereka adalah sebanyak 400 ribu orang. Tempoh perkhidmatan mereka adalah di antara 20-25 tahun.

Penduduk Pelbagai Ras Penduduk di Rom terdiri daripada pelbagai bangsa iaitu Greek, Sepanyol, Britain dan Afrika. Antara mereka ini ada yang menjadi tentera, ahli senat atau pedagang. Mereka ini disatukan di bawah satu parlimen.

EMPAYAR YUNANI (GREEK) Latar Belakang

Di antara tahun 800-500 SM, negara kota Greek telah dibina dalam proses kolonisasi (penjajahan) dengan rancak. Sementara kota-

kota di Greek asyik bercakaran, satu kuasa besar telah muncul di kawasan pergunungan Utara Semenanjung Balkan. Di sebalik Thessely terbentang Kerajaan Purba Makedonia, di mana petani-petani tahan lasak menjalankan kehidupan yang tidak langsung

33

disentuh oleh peradaban Grek. Dalam 359 SM, Philip mengisytiharkan dirinya sebagai raja di Makedonia dan memulakan dasar perluasan wilayah. Empayar ini kemudian mengalami perpecahan akibat Iskandar Zulkarnain mangkat dan zaman Yunani beralih ke zaman Hellenistik pada 323 SM.

Ciri-ciri Memperluaskan Dasar Perluasan Kuasa Pada tahun 359 SM, Philip mengisytiharkan dirinya sebagai raja di Makedonia. Dia bercadang hendak menguasai seluruh wilayah Greek yang berpecah-belah itu. Dia menubuhkan angkatan tentera yang tertetap dan bergaji, terdiri dari petani Makedonia dan melatih askar ini mengikut cara latihan askar di Thebes. Dengan tentera yang terbaik, dia mula menakluk puak-puak liar yang terdapat di antara Makedonia dan Danube. Kemudian, dengan satu dasar bijak menggunakan diplomasi dan kekerasan, dia menguasai bahagian Utara Aegean, kemudian melalui Thermopylae untuk menubuhkan suprimasinya di tengah Greek dengan menghancurkan tentangan orang Phocia. Pada tahun 338 SM, Athens dan Thebes dikalahkan. Malangnya, baginda telah mangkat dalam satu kesibukan menyambut perkahwinan anak perempuannya dan anaknya Iskandar Zulkarnain menaiki takhta pada tahun 336 SM. Dalam 334 SM, baginda menyeberangi Dardanelles dan memasuki Asia Kecil dan menyerang Parsi, kemudian Syria dan Mesir. Pada tahun 331 SM, baginda sekali lagi menyerang Parsi dan menaklukinya. Kemudian, pada tahun 326 SM, baginda menawan Raja India yang bernama Porus dalam pertempuran Hydaspeas. Baginda mangkat pada tahun 323 SM ketika baginda berumur 32 tahun kerana penyakit Malaria.

Pemerintah yang Cekap Iskandar Zulkarnain merupakan pemerintah Yunani yang cekap. Baginda menaiki takhta pada tahun 326 SM semasa baginda berusia 20 tahun. Dia mewarisi sikap sombong, penuh emosi dan berani dari ibunya; fikiran yang praktikal, kepintaran dalam politik dan kemahiran dalam peperangan dari ayahnya. Baginda merupakan ketua tentera dan perancang strategi yang handal. Semasa pemerintahan baginda, kebudayaan Hellenistik telah berkembang ke seluruh empayarnya. Kebudayaan Hellenistik merupakan gabungan kebudayaan Yunani dan kebudayaan Parsi. Baginda merupakan pengasas bandar Iskandariah, sebuah pusat pembelajaran yang penting dalam bidang sains dan matematik. Iskandar Zulkarnain tidak pernah kalah dalam peperangan dengan musuhnya. Semasa pemerintahannya, Empayar Yunani telah mencapai kegemilangan sehingga meliputi 3 benua iaitu Asia, Eropah dan Afrika.

Tentera yang Kuat

Yunani mempunyai tentera yang kuat sehinggalah membolehkannya membentuk Empayar Yunani yang begitu luas. Philip telah menubuhkan angkatan tentera yang tetap dan bergaji, terdiri daripada petani Makedonia dan melatih askar ini mengikut latihan askar di Thebes. Angkatan tentera ini telah dilengkapkan dengan tombak yang lebih panjang. Phalaux Makedon dan Sekuadron besar tentera berkuda yang berdisiplin kuat di sayapnya membuat tentera ini susah hendak dikalahkan. Angkatannya mara dalam barisan yang serong, tentera berjalan kaki dan berkuda bergerak bersama mengikut rancangan yang telah disediakan. Kesemuanya sekali menjadi satu jentera ketenteraan yang belum pernah disaksikan di dunia. Kekuatan angkatan juga dapat dilihat apabila dari 330-324 SM, Iskandar Zulkarnain memimpin angkatannya melalui gunung-ganang dan padang pasir yang penuh bahaya, salji dan banjir, berjuang dengan semangat berkobar-kobar menghadapi bermacam jenis musuh, mereka mara beribu-ribu batu ke tengah Asia, masuk Timur sampai ke Bactria, ke Utara menyeberangi Sungai Oxus dan Jaxartes ke Turkestan, ke Selatan menyeberangi Indua dan masuk

ke Punjab tanpa berhenti-henti.

EMPAYAR SARGON Latar Belakang Empayar Sargon diasaskan oleh seorang ketua Semitik yang bernama Sargon yang memerintah di Akad. Empayar ini dipercayai dimulakan pada 2750 SM dan tamat pada tahun 2200 SM.

Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Perluasan Kuasa Sargon merupakan seorang perwira yang agung. Beliau berjaya menjadi orang yang berkuasa di seluruh Akkad termasuk kota- kotanya. Selepas itu, beliau pun menyerang penduduk di Sumeria. Beliau berjaya mengalahkan mereka dan menjadi raja di kawasan itu. Kemudian, beliau menumpukan serangan ke atas orang Amorite. Setelah menakluki orang Amorite, baginda pun menyerang Elam. Akhirnya, baginda berjaya menjadi pemerintah sebuah empayar yang terbentang luas, dari Elam di sebelah Timur hingga ke Laut Mediterranean dan ke Utara sampai ke Sungai Tigris dan Sungai Eupharates. Baginda belayar ke Cyprus tetapi beliau menganggap dia tidak dapat melanggarnya.

Ekonomi yang Kukuh Perdagangan negeri itu agak banyak. Di darat, jalan raya digunakan oleh kafilah untuk pergi ke negeri-negeri jauh seperti India dan Mesir manakala sungai pula merupakan jalan yang dilalui untuk pergi ke negeri-negeri di sebelah Utara. Mereka menjual barang dagangan mereka kepada orang padang pasir yang berpindah-randah dan menjadi orang tengah. Barang dagangan mereka adalah lebih terkenal dan lebih baik mutunya dari barang-barang negeri lain yang sezaman dengannya. Keadaan ini juga menyebabkan kegiatan perdagangan di kawasan itu semakin giat.

Penduduk Pelbagai Ras

Di Empayar Sargon, penduduknya terdiri daripada 2 jenis orang iaitu orang Semitik dan orang Sumeria. Kedua-dua ras ini hidup

aman damai di bawah satu pemerintahan pusat. Setelah beberapa lama tinggal bersama, orang Semitik menjadi lebih berpengaruh dan orang Sumeria dalam bidang politik. Hal ini mungkin disebabkan bilangan orang Semitik yang sentiasa bertambah dengan kedatangan puak atau keluarga bangsa mereka dari padang pasir dan menetap di sana, sementara bilangan orang Sumeria yang tidak bertambah.

34

EMPAYAR BABYLON Latar Belakang Lebih kurang dalam tahun 2200 SM, orang Amorite telah menghilir Sungai Eupharates dan menetap di sekeliling Kampung Babylon. Lama-kelamaan, kekuasaan mereka bertambah dan membentuk satu empayar yang besar. Kerajaan ini telah mencapai kegemilangan pada zaman pemerintahan Hammurabi. Selepas kemangkatan baginda, kerajaannya merosot dan akhirnya diserang oleh Kerajaan Assyria pada tahun 1250 SM.

Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Peluasan Kuasa Lebih kurang dalam tahun 2200 SM, orang Amorites telah datang ke Sungai Eupharates dan menetap di sekeliling Kampung Babylon. Lama-kelamaan, kekuasaan mereka bertambah. Raja mereka yang bernama Hammurabi telah berazam hendak menyerang kota-kota yang berjiran dan menubuhkan sebuah empayar yang kuat seperti yang ditubuhkan oleh Sargon. Baginda memulakan serangan terhadap kota-kota di sebelah Selatan. Mereka berperang secara beransur-ansur setiap kota yang ditakluknya didirikan kubu yang dikawal oleh angkatan tentera. Sehingga akhirnya, baginda berjaya menubuhkan empayar yang luas.

Pemerintah yang Cekap Hammurabi merupakan pemerintah Dinasti Babylon yang agung dalam keadaan aman dari zaman peperangan. Baginda sangat mengambil berat tentang pemeliharaan kambing biri-biri dan penanaman jagung yang telah lama menjadi pekerjaan utama bagi rakyatnya. Baginda membina satu terusan yang luas, menyusun semula sistem pengairan dan memperbaiki pengurusan sistem itu. Raja ini terkenal, terutama sekali kerana kanun undang-undngnya yang dipanggil Kod Hammurabi. Babylon telah menjadi masyhur, indah dan kuat dalam zaman pemerintahannya iaitu dari 1709 SM - 1669 SM. Selepas kemangkatan baginda, Dinasti Babylon mulai merosot.

Ekonomi yang Kukuh Sebahagian besar daripada hasil negerinya ialah hasil pertanian. Selain menanam jagung dan memelihara kambing, mereka juga menanam pohon-pohon khurma. Buahnya selain dimakan sebagai buah-buahan, dijadikan juga kuih, manisan dan cuka. Bijinya dijadikan arang ataupun digunakan sebagai bahan makanan lembu. Pokok-pokok lain ditebang dan kayunya digunakan untuk membuat jambatan manakala pucuknya dibuat ulam. Semasa musim memetik hasil pertanian, hamba abdi dan kanak-kanak akan diupah oleh tuan tanah untuk bekerja di ladang. Rumah berhala dijadikan pusat perniagaan dan pusat agama negeri. Dalam bangunan ini juga dijalankan urusan-urusan bank. Mereka tidak menggunakan mata wang tetapi mereka menggunakan ketul-ketul perak yang dinilaikan mengikut beratnya. Emas juga digunakan tetapi sangat berkurangan. Bunga yang ditetapkan bagi pinjaman ialah 20% dan semua cukai kerajaan dibayar ke rumah berhala.

Undang-undang yang Teratur Hammurabi telah mengumpul dan menyusun semula undang-undang lama negerinya serta meluluskan undang-undangnya sendiri. Kanun undang-undang yang diperkenalkan oleh baginda dikenali sebagai Kod Hammurabi. Baginda telah menulis undang-undangnya pada kepingan-kepingan batu besar supaya rakyat berpeluang membaca dan memahami undang-undangnya. Dalam Kod Hammurabi, terdapat 280 undang-undang atau hukuman yang meliputi semua aspek kehidupan. Prinsip utama undang-undang ini ialah hukuman setimpal dengan kesalahan yang dilakukan. Kod ini menjanjikan keadilan untuk semua lapisan masyarakat tanpa mengira taraf kedudukannya. Menerusi kod ini, terdapat satu sistem kehakiman yang merangkumi mahkamah majistret, mahkamah hakim dan mahkamah rayuan. Undang-undang dalam kod ini berkaitan dengan banyak perkara seperti jenayah, perniagaan, perkahwinan, hutang dan sebagainya. Selain itu, kod ini juga menetapkan bayaran bagi semua jenis pekerjaan.

EMPAYAR CHALDEA Latar Belakang Nabopolassar benci tinggal di bawah belenggu Assyria. Dia telah memimpin puak Chaldea menyerang dan menghancurkan Nineveh. Dia mengisytiharkan diri sebagai raja Babylon dalam tahun 625 SM dan mengasaskan dinasti yang akhir sekali memerintah di zaman keagungan Mesopotamia. Dinasti ini mencapai kegemilangan pada zaman pemerintahan Nebuchadnezzar dan 200 tahun kemudian seorang penakluk yang lebih kuat dari Cyprus telah datang dan menawan empayar ini.

Ciri-ciri Melaksanakan Dasar Peluasan Kuasa Pada tahun 625 SM, Nabopolassar mengisytiharkan dirinya sebagai raja Babylon. Negerinya diambil nama Chaldea. Baginda telah memimpin puaknya menyerang Nineveh. Pada tahun yang sama, anaknya Nebuchadnezzar telah menaiki takhta. Baginda mempertahankan sempadan Utaranya dengan membuat pertikaian dengan orang Mede. Keadaan ini membolehkan baginda menumpukan perhantiannya terhadap negeri-negeri kecil di sebelah Barat. Baginda telah menghancurkan angkatan Mesir di Carchemish. Kemudian, baginda telah menakluk kota-kota di Phonesia, melainkan Tyre, yang tidak tertawan setelah dikepung selama 13 tahun. Selepas itu, Nebuchadnezzar mengepung Baitul Mukaddis dan menawannya. Akhirnya, baginda menguasai seluruh Lembah Eupharates dan seluruh negeri Syam dan Palestine sampai ke sempadan Kerajaan Mesir yang dibangunkan semula itu.

Pemerintah yang Cekap Nebuchadnezzar merupakan pemerintah Empayar Chaldea yang cekap. Baginda menjadi raja Babylon pada tahun 625 SM. Baginda memerintah selama 40 tahun. Di bawah pemerintahan baginda, Babylon dibina semula menjadi sebuah negara kota yang kuat dan pusat empayar yang baru. Selain itu, baginda juga membina sebuah taman yang indah di sekeliling istananya di Babylon yang dipanggil Taman Tergantung Babylon untuk isterinya dan sebuah jambatan merentasi Sungai Eupharates yang merupakan jambatan

35

terawal yang pernah dibina di dunia. Di bawah pemerintahan baginda juga, Empayar Chaldea mencapai kegemilangan dalam sektor sains dan teknologi, perubatan dan perdagangan.

Ekonomi yang Kukuh Babylon menjadi pusat perdagangan yang penting. Jalan-jalan kafilah dari India dan negeri-negeri di Utara bertemu di sana. Di sini, para pedagang akan melaksanakan urusniaga mereka iaitu menjual dan membeli barang-barangan. Selain aktiviti perdagangan, pertanian masih dijalankan juga. Di kawasan tinggi, ditanam bijirin seperti jagung, kurma dan sebagainya. Ternakan seperti kambing biri-biri, lembu dan kerbau turut diusahakan.

TAKRIF NEGARA BANGSA Negara bangsa terbentuk apabila manusia berkongsi sejarah, kebudayaan serta bahasa yang sama dan seterusnya menghasilkan satu identiti. Hal ini jelas dapat dilihat di negara bangsa England, Perancis. Sungguhpun begitu, terdapat negara bangsa yang tidak mempunyai persamaan ras, kebudayaan, dan bahasa. Negara bangsa boleh ditakrifkan sebagai negara yang ditubuhkan berasaskan kepada bangsa yang serumpun, serta mempunyai tradisi yang sama. Ia sepatutnya sebuah negara yang merdeka dan daulat. Kepentingannya diutamakan dari segala kepentingan yang lain di kalangan warganegaranya. Penubuhan negara bangsa dianggap sebagai kemuncak kepada perkembangan peribadi sesebuah negara. Negara bangsa juga boleh ditakrifkan sebagai sebuah negara yang bebas daripada konsep empayar dan berada di bawah kedaulatan raja mutlak. Setiap negara bangsa mempunyai penduduk yang berteraskan satu bangsa, bahasa, kesusasteraan dan satu kesedaran kebangsaan. Raja mempunyai hak untuk mengisytiharkan perang, mengenakan cukai, mentadbir dan menguatkuasakan undang-undang. Negara bangsa juga boleh disebut sebagai monarki kebangsaan.

SEJARAH KEMUNCULAN NEGARA BANGSA

England Negara bangsa di England terbentuk dengan kemunculan Dinasti Tudor (1458-1603) iaitu apabila Henry VII berjaya menamatkan kekacauan yang berlaku akibat Perang Bunga Ros. Peperangan ini berlaku selama 30 tahun. Ia menyebabkan kedudukan golongan bangsawan lemah dan membuka ruang untuk raja dan rakyat merampas kuasa. Henry VII telah mengambilalih kuasa dari Richard III (raja terakhir keluarga White Rose). Beliau telah meluluskan undang-undang menentang pemakaian pakaian khas, pengekalan tentera persendirian dan pemakaian lambang kuasa sendiri sebagai amalan golongan bangsawan. Beliau juga menggunakan Majlis Dirajanya sebagai mahkamah baru untuk berurusan dengan hal-hal harta benda dan keadaan yang mengganggu ketenteraman awam. Majlis ini pada mulanya dianggap sebagai alat untuk mengukur kedudukan raja dan berjaya mewujudkan keamanan dan keadilan. Ia juga memperlihatkan Henry VII sebagai pemimpin yang mulia walaupun beliau mempunyai peribadi yang tidak baik.

Perancis Negara bangsa Perancis dimulakan oleh Louis XI yang memerintah antara tahun 1461 hingga 1483 dan diteruskan oleh penggant- penggantinya. Beliau telah membina pasukan tentera diraja bagi menumpaskan pencerobohan yang menggunakan golongan bangsawan untuk memberontak. Pada tahun 1519, Perancis berjaya memperluaskan kekuasaannya ke atas gereja melalui perundingan dengan Pope Lee X. Beliau juga bersetuju menerima pendapatan gereja Perancis dan raja-raja Perancis akan mengawal gereja kebangsaan.

Sepanyol Negara bangsa di Sepanyol terbentuk ekoran daripada penyatuan 2 kerajaan iaitu Kerajaan Aragon dan Castrie. Penyatuan ini dilakukan melalui perkahwinan Ferdinand dan Esabella pada tahun 1479. Pada tahun 1480, atas desakan kedua-duanya, Dewan Parlimen Sepanyol telah mengarahkan golongan feudal menyerahkan tanah yang dahulunya dirampas daripada raja. Golongan bangsawan tidak dibenarkan membina istana untuk kepentingan sendiri. Ferdinand dan Esabella menggunakan gereja untuk kepentingan mereka sendiri, mereka melantik Bishop, Paderi Besar dan Biara sedangkan kuasa tersebut berada di tangan Pope di Rom sebelum itu. Kerajaan Aragon dan Castile mengiktiraf kedua-dua raja tetapi tidak ada institusi politik, kehakiman dan pentadbiran yang sama di antara kerajaan tersebut. Dalam keadaan ini, negara bangsa di Sepanyol telah menerima pengaruh agama dan penyatuannya juga hanya berlaku di sekitar gereja dan mereka seterusnya mendesak kepada penyatuan agama dan semangat kebangsaan. Penyatuan Sepanyol menjadi lengkap apabila orang-orang Moors yang beragama Islam dipaksa meninggalkan Sepanyol. Pada tahun 1502, bermulalah sejarah negara Sepanyol dengan raja kebangsaan yang beragama Katolik.

KESAN PEMBENTUKAN NEGARA BANGSA Pembentukan negara bangsa di Eropah menamatkan konsep dunia empayar. Ia juga turut memungkinkan pelayaran ke seberang laut dan penemuan negara-negara baru. Pembentukan negara bangsa juga merintis jalan kepada kemunculan pemerintahan mutlak pada abad ke-16 dan ke-17. Kemunculan negara bangsa semacam ini amat ketara di Perancis dan England. Kebanyakan rakyat Eropah cenderung untuk menerima idea bahawa raja dilantik atas kehendak tuhan. Walau bagaimanapun, rakyat harus mempunyai suara dalam aspek-aspek tertentu. Oleh itu, raja tidak boleh menggubal undang-undang atau menaikan cukai tanpa kebenaran. Segala keputusan yang hendak diambil haruslah mendapat kebenaran daripada dewan parlimen.

CIRI-CIRI NEGARA BANGSA Negara bangsa mempunyai kuasa dan tidak bergantung kepada orang lain. Hal ini disebut sebagai independent. Kuasa ini menyebabkan penduduk dalam teritori (kawasan pemerintahan yang lebih luas daripada wilayah) memberikan ketaatan yang sepenuhnya dari aspek politik.

Terdapat perbezaan dari segi sains dan bilangan penduduk. Ada negara bangsa yang mempunyai bilangan penduduk yang ramai dan ada pula yang terlalu sedikit. Negara bangsa akan diminta kawasan gabungan dalam sempadannya untuk mengagungkannya.

36

Sebagai sebuah negara gabungan, negara bangsa jelas di dalam beberapa perkara diantaranya ialah keahlian negara bangsa adalah wajib kepada semua warganegara. Terdapat monopoli penggunaan tentera dalam kawasan sempadannya dan pegawai-pegawai kerajaan negara bangsa berhak untuk bertindak atas nama tanah dan orangnya.

Kesatuan negara bangsa adalah salah satu daripada bentuk negara bangsa secara keseluruhannya. Negara bangsa dunia adalah dalam bentuk kesatuan, contohnya, Sepanyol dan Perancis. Ada yang memberi kuasa desentralisasi, antara kerajaan dengan sub negara bangsa sehingga nampak seperti sistem persekutuan. Ada juga yang memberi kuasa kepada pegawai yang dilantik untuk mentadbir dalam teritorinya. Di Perancis, desentralisasinya dilakukan secara terkawal iaitu secara pengawalan pusat. Di bawah sistem pentadbiran Perancis, terdapat 95 department dan setiap satunya diketuai oleh prefect. Di bawah department ini, terdapat 322 cawangan department yang dikenali sebagai arrondisment yang setiap satunya diketuai oleh sous prefect dna sous prefest dilantik oleh kerajaan untuk bertindak sebagai agen daripada kerajaan pusat dan juga bertindak sebagai pegawai eksekutif.

Dalam sistem persekutuan pula, pemerintahnya dibahagikan antara 2 set kerajaan autonomi. Satu secara kebangsaan dan satu lagi secara sub kerajaan. Kedua-duanya dikendalikan sepenuhnya oleh rakyat. Biasanya kuasa sepenuhnya dijalankan oleh kerajaan kebangsaan yang menguasai keseluruhan teritori kebangsaan dan pentadbiran wilayah sendiri. Bagi negara bangsa yang berbentuk persekutuan, terdapat perbezaan dalam struktur pemerintahan dan proses politik ini dilakukan disebabkan perbezaan kebudayaan.

Wujudnya perdagangan antarabangsa, perdagangan antarabangsa dijalankan secara sistem barter: barangan atau perkhidmatan. Ia muncul bersama dengan kemunculan negara bangsa ketika zaman pertengahan di Eropah. Ia merupakan ciri terpenting bangsa dan orang yang terlibat ialah saudagar, merchant atau mercantile. Sistem perdagangan ini muncul pada abad ke-18 dan 17 dan ia lebih menekankan kebajikan negara bangsa. Ia juga mementingkan keupayaan atau kemewahan terutamanya dalam bentuk emas. Emas adalah perkara terpenting dalam polisi kebangsaan dan saudagar menganggap emas seolah-oleh keimanan.

Falsafah perdagangan negara bangsa adalah menggalakkan eksport dan mengurangkan imprt. Lebihan eksport adalah dalam bentuk emas. Menurut Encyclopedia Britanica, polisi ini memusnah diri sendiri.

PENTADBIRAN PUSAT—Tamadun Mesopotamia

Pada zaman Empayar Ur Ketiga, sistem pemerintahan berpusat adalah kukuh. Raja merupakan pemerintah berkuasa mutlak. Raja dibantu oleh sistem birokrasi yang amat cekap. Di samping itu, urusan dan komunikasi yang melibatkan pelbagai unit pentadbiran dikendali dengan lancar oleh satu rangkaran messengers.

Semasa pemerintahan Assyria, sistem pentadbiran pusat menjadi kompleks dan birokratik. Raja merupakan pemerintah mutlak dan mempunyai tanggungjawab dalam bidang keagamaan dan pentadbiran. Baginda dibantu oleh gabenor di peringkat provinsi dan juga ambassador yang membantu menyampaikan maklumat. Raja adalah ketua kerajaan dan dilantik melalui divine election. Walaupun raja merupakan ketua kerajaan, baginda masih memerlukan pengiktirafan daripada golongan bangsawan yang dikenali sebagai mar banuti (sons of creation). Tanpa sokongan golongan ini, raja tidak dapat mentadbir negara dengan berkesan. Selepas raja, terdapat sekumpulan pegawai tinggi seperti ketua komander, chief cup-bearer, pengawas istana, abarakku dan shaknu yang bertindak sebagai penasihat kepada kerajaan pusat. Selain itu, terdapat ummane yang merupakan kumpulan profesional seperti pemilik bank, pedagang, doktor dan sebagainya.

TAMADUN MESIR Sistem pemerintahan pusat di Mesir diketuai oleh Firaun. Selepas Firaun, terdapat pegawai tinggi seperti Wazir, Canselor dan Wizurai. Terdapat juga jabatan-jabatan yang mempunyai fungsi yang khas di peringkat pusat. Wazir Wazir merupakan pegawai yang paling berpengaruh. Pada zaman Thinite dan Kerajaan Lama, beliau dilantik di kalangan raja. Selepas itu, jawatan ini dilantik dari kalangan bangsawan dan paderi. Menjelang zaman Kerajaan Baru, dua orang Wazir dilantik bagi mentadbir Mesir Utara (kawasan menganjur dari Elephantine hingga Cusae) dan Mesir Selatan (kawasan menganjur dari Delta hingga Cusae). Jawatan Wazir ini boleh diwarisi. Tugas seorang Wazir adalah berat, iaitu:

a.

Memeriksa laporan perangkaan binatang ternakan, mencatatkan pembekalan barang makanan dan memeriksa tangki air.

b.

Mengawasi kerja menebang pokok.

c.

Membina terusan bagi tujuan pengairan.

d.

Menyimpan rekod terperinci mengenai hujan dan banjir di Sungai Nil.

e.

Menyelia ekspedisi raja, bengkel dan projek pembinaan.

f.

Memilih dan melantik kaki tangan yang berkhidmat untuk keluarga di raja.

g.

Memeriksa akaun mengenai cukai.

h.

Merekrut pengawal keselamatan bagi raja.

Selain tugasan di atas, Wazir juga menjadi hakim. Dalam menjalankan tugas, Wazir dibantu oleh Canselor.

Canselor Tugas utama seorang Canselor ialah:

37

a.

Menguruskan hal-ehwal ekonomi negara yang kompleks. Urusniaga di Mesir dijalankan secara sistem barter. Canselor perlu menetapkan cukai yang perlu dibayar. Oleh sebab cukai dibayar secara barangan seperti tepung, ikan dan sebagainya, Canselor harus memastikan barang ini disimpan dengan baik dan barang yang mudah rosak harus diedarkan dengan segera.

b.

Menentukan gaji yang dibayar kepada pekerja di estet-estet raja.

c.

Menjadi pengerusi hal-ehwal ekonomi rumah berhala.

d.

Menentukan gaji yang dibayar kepada anggota tentera laut dan darat.

Wizurai Jawatan ini diwujudkan semasa Dinasti ke-18 ekoran daripada kolonisasi Nubia yang menganjur hingga ke Napata. Wizurai Nubia dikenali sebagai royal son of Kush. Beliau adalah ketua bagi satu organisasi yang dibentuk berdasarkan jentera politik di ibu kota. Bidang kuasanya tertumpu pada aspek polisi awam.

Jabatan-jabatan Dalam pentadbiran pusat, Mesir dipercayai menubuhkan 6 jabatan kerajaan yang dikenali sebagai six great houses. Di antara jabatan- jabatan ini, jabatan perbendaharaan merupakan jabatan yang paling penting. Ia ditadbir oleh 2 orang penyelia yang merupakan ejen kepada Wizurai. Dalam menguruskan perbendaharaan di raja, terdapat hubungan dan kerjasama yang erat dengan pentadbir wilayah atau provinsi.

Mahkamah Dalam perundangan Mesir, mahkamah yang paling tinggi adalah mahkamah Wazir. Dalam melaksanakan tugasan, Wazir dibantu oleh golongan eksekutif, pengarah kabinet dan kerani-kerani (scribes). Dalam membuat keputusan penghakiman, Wazir bertindak sebagai medium untuk menyampaikan idea firaun. Perlu ditekankan di sini ialah Firaun merupakan ketua hakim yang sebenar. Dalam sistem perundangan Mesir, terdapat satu majlis yang dikenali sebagai Kenbet yang merupakan badan penasihat yang mengawasi dasar dan hukuman yang diamalkan oleh sebuah tribunal perundangan yang dikenali sebagai Zazat.

TAMADUN INDIA Zaman Klasik Raja menjadi ketua kerajaan. Di bawah raja, terdapat Majlis Menteri-menteri, Mantri Parishad dan jabatan-jabatan.

Raja Raja merupakan ketua kerajaan. Baginda bertindak sebagai ketua dalam bidang eksekutif, kehakiman dan ketenteraan. Lazimnya, jabatan ini diwarisi secara turun-temurun. Raja ini dianggap suci dan bersifat ketuhanan tetapi baginda masih tidak terlepas daripada hukuman sekiranya tidak menjalankan tugas dengan sempurna. Raja dikehendaki menjalankan tugas dalam masa yang ditetapkan, di mana waktu siang dan malam dibahagikan kepada 8 bahagian. Sebagai contoh, pada waktu siang ke-3, raja dikehendaki mandi, makan dan belajar dan pada waktu malam bahagian ke-8, baginda dikehendaki menjalankan tugas dalam negeri dan upacara keagamaan. Tugas utama raja ialah melindungi rakyat jelata dan kebajikan mereka. Dalam melaksanakan tugasnya, baginda dibantu oleh menteri-menteri. Menteri-menteri ini pula dilantik berdasarkan kebolehan dan kelayakan mereka.

Majlis Menteri-menteri Bilangan anggota berubah mengikut keadaan iaitu 3 hingga 12 orang. Salah seorang menteri menjadi Perdana Menteri. Setiap menteri yang lain pula mengetuai sesebuah kementerian seperti Kementerian Kewangan, Kementerian Peperangan dan Perdamaian dan sebagainya. Raja akan membandingkan pendapat para menteri dan pendapat sendiri, biasanya baginda akan mempersetujui pandangan majlis ini.

Mantri Parishad Majlis ini ditubuhkan untuk membantu raja dalam pentadbiran. Ia terdiri daripada 2 majlis iaitu Majlis Negeri dan Majlis Eksekutif. Anggota Majlis Negeri berubah mengikut keperluan negara. Mengikut petikan dan Mahabaratha, majlis ini mengandungi 37 orang ahli, iaitu 4 Brahman, 3 Khastriya, 21 Vaisya, 3 Sundra dan 1 Sutta. Majlis ini sangat penting. Raja harus mendapatkan pandangan daripada anggota yang tidak hadir sebelum membuat keputusan. Mengikut petikan Mahabaratha juga, 8 orang dari majlis ini akan dipilih menjadi menteri.

Jabatan-jabatan Mengikut Kautilnya, terdapat 28 jabatan kerajaan seperti perlombongan, akaun, emas, perbendaharaan, gudang dan sebagainya. Setiap jabatan diketuai oleh seorang penguasa. Mereka dibantu oleh sebilangan kakitangan sokongan. Penguasa ini diwarisi oleh

Komisioner yang dilantik oleh Collector General (Ketua Pemungut Cukai). Penguasa-penguasa ini boleh ditukar antara jabatan ke

jabatan.

Zaman Kesultanan Delhi Sultan adalah ketua pentadbir dan juga ketua hakim. Sultan mempunyai kuasa untuk menggubal undang-undang sivil dan politik demi kepentingan rakyat tetapi tidak boleh bercanggah dengan Hukum Syariah.

38

Wazir Wazir merupakan pegawai tertinggi. Beliau bertanggungjawab terhadap jabatan yang dikenali sebagai Diwan-i-wizarat. Jabatan ini adalah untuk mengawasi pejatan kewangan dan pejabat lain di kerajaan pusat.

Naib Wazir Naib Wazir ialah pembantu Wazir. Beliau dibantu oleh pegawai penting iaitu Mushrif-i-mumalik (akauntan jeneral) dan Mustaufi-i- mumalik (auditor jeneral).

Jabatan Terdapat 3 jabatan utama iaitu:

1. Diwan-i-risalat

Bertanggungjawab terhadap hal ehwal keagamaan.

2. Diwan-i-arz

Berhubung dengan jabatan ketenteraan.

3. Diwan-i-insha

Menguruskan surat-menyurat.

Keadilan Urusan keadilan dijalankan oleh Kadi dengan bantuan Mufti. Kes-kes orang Hindu pula diuruskan oleh Panchayat. Kotwal pula merupakan penaung keadilan dan keamanan dalam negara. Muhtasib mengawasi tingkah laku rakyat, mengawal pasar-pasar dan menetapkan ukuran dan timbangan.

Zaman Moghul Maharaja adalah ketua bagi pentadbiran sivil dan ketenteraan. Baginda bertindak sebagai komander angkatan tentera, penaung keadilan dan ketua perundangan. Maharaja Moghul bersifat autokrat. Walau bagaimanapun, mereka sentiasa mengambil berat terhadap kebajikan rakyatnya.

Vakil Vakil merupakan timbalan kepada Maharaja. Beliau merupakan orang perantaraan antara raja dan pengawai kerajaan yang lain. Menteri-menteri

1. Diwan

Diwan bertanggungjawab terhadap urusan kewangan dan percukaian. Beliau dibantu oleh pegawai- pegawai seperti Diwan-i-khalisah yang bertanggungjawab terdapat pendapatan dari tanah, Diwan-i-tan yang bertanggungjawab terhadap pembayaran gaji dan perlantikan Jagir, Mushrif-i-mumalik sebagai akauntan umum dan Mushtaufi-i-mumalik sebagai auditor umum.

2. Mir Bakshi

Beliau bertanggungjawab terhadap hal ehwal ketenteraan. Beliau juga bertanggungjawab melantik Mansab, iaitu pemerintah pasukan tentera diraja, menguatkuasakan peraturan diraja dalam tentera dan bertindak sebagai Pay-master yang bertugas meluluskan gaji Mansabdar.

3. Mir Saman

Juga dikenali sebagai Khan-i-saman. Beliau merupakan menteri pembekalan dan perindustrian dan bertanggungjawab menyediakan dan mengedarkan keperluan kerajaan.

4. Sadr-us-sudur

Menteri ini bertanggungjawab dalam hal-ehwal keagamaan dan menguruskan pemberian bantuan kerajaan untuk tujuan keagamaan. Beliau juga bertindak sebagai Ketua Kadi.

Keadilan Tugasan keadilan diketuai oleh Quaziul-Quzat dengan bantuan Mufti, Kadi dan Mir'Adl. Mufti bertanggungjawab mentafsir undang- undang dan Kadi pula membuat keputusan kes yang dibicarakan. Mir'adl pula bertanggungjawab membawa kedua-dua pihak ke mahkamah dan menguatkuasakan undang-undang.

TAMADUN CHINA Maharaja Maharaja China mempunyai kuasa tertinggi seperti kuasa perundangan dan kehakiman. Baginda juga bertindak sebagai ketua paderi. San Kung (Three Lord)

1.

Canselor

Beliau merupakan orang kanan Maharaja. Beliau mempunyai kuasa tertinggi selepas Maharaja dan bertugas untuk mengetuai semua pegawai kerajaan. Peranan dan fungsi Canselor ialah:

(a)

menyokong / melantik calon bagi jawatan penting kerajaan,

(b)

mengawasi prilaku dan menghukum pegawai yang bersalah,

(c)

bertanggungjawab dalam hal ehwal kewangan negara,

(d)

membuat persediaan ketika melancarkan kempen ketenteraan,

(e)

mengetuai mesyuarat dalam istana dan menghantar laporan kepada Maharaja, dan

(f) bertindak mengarahkan serta memeriksa pegawai pentadbir di peringkat Provinsi.

2.

Setiausaha Diraja (Vice Canselor)

Setiausaha Diraja membantu Canselor dalam bidang pentadbiran negara. Tugas utama beliau ialah:

(a)

menyelia dan mengawasi pegawai kerajaan,

(b)

memastikan tidak berlaku penyelewengan di kalangan pegawai,

(c)

mengawal disiplin pegawai dan pekerja di istana, dan

(d) menyimpan peta, buku pendaftaran, buku-buku suci dan menyimpan rekod tentang aktiviti

39

Maharaja.

3.

Grand Commandant

Pegawai ini bertanggungjawab dalam hal ehwal ketenteraan. Jawatan ini tidak tetap.

Qiu Qing

1.

Menteri Upacara dan Adat-istiadat (Minister of Ceremonies)

Menteri ini menjalankan upacara perayaan tokong-tokong kerabat diraja dan upacara penyembahan syurga dan bumi. Beliau juga bertanggungjawab menyelia akademi diraja. Anggota akademi terdiri daripada golongan cendekiawan yang akan mengajar bakal pemegang jawatan penting dalam kerajaan. Menteri ini turut mengendalikan peperiksaan kerajaan dan melaporkan kepada Maharaja sama ada pelajar ini layak memegang jawatan atau tidak.

2.

Penyelia Pembantu Diraja (Supervisor of Attendants)

Pegawai ini bertanggungjawab terhadap pengawal keselamatan istana yang menjaga pintu masuk dewan dan istana.

3.

Komandan Tentera (Commandant of Guards)

Menteri ini bertanggungjawab mengawasi anggota tentera yang mengawal pintu masuk istana. Beliau boleh juga dianggap sebagai Ketua Pengawal Diraja - pengawal diraja dipilih daripada kalangan orang awam.

4.

Pambantu Kanan (Grant Servant)

Pembantu Kanan bertanggungjawab terhadap kereta kuda dan kuda. Beliau memastikan persiapan yang dilakukan memuaskan. Beliau juga bertanggungjawab memerhatikan kawasan padang rumput dan kuda-kuda dipelihara.

5.

Komandan Keadilan (Commandant of Justice)

Menteri ini pula bertanggungjawab dalam bidang undang-undang negara. Beliau menerima dan menyelesaikan kes-kes rumit yang tidak dapat diselesaikan oleh Gabenor di Provinsi.

6.

Bentara Agung (Grand Herald)

Pemegang jawatan ini bertanggungjawab terhadap orang gasar yang menyerah diri. Beliau merupakan pengarah ritual semasa upacara pengorbanan bagi syurga. Beliau turut mempengerusikan majlis dalam majlis jamuan yang diadakan oleh Maharaja untuk tetamu- tetamunya.

7.

Pengarah Kerabat Diraja (Director of Imperial Clan)

Pengarah ini bertanggungjawab terhadap anggota keluarga diraja. Beliau turut menyimpan rekod mereka dan menerima rekod saudara-mara mereka yang disediakan oleh pihak berkuasa Provinsi.

8.

Menteri Pertanian (Grand Minister of Agriculture)

Menteri Pertanian bertanggungjawab membayar gaji kakitangan kerajaan dan mengumpulkan cukai. Cukai kepala, cukai tanah, hasil garam dan besi serta jualan arak dimasukkan dalam perbendaharaan negara. Cukai gunung, cukai laut dan tasik menjadi milik Maharaja.

9.

Bendahari (Small Treasurer)

Bendahari menjadi pengurus kewangan anggota kerabat diraja.

TAMADUN ALAM MELAYU Empayar Melaka Raja atau Sultan menjadi ketua menteri. Baginda merupakan pemimpin dalam hal peperangan, mengadakan hubungan luar dan menjadi lambang kesatuan dan kebesaran negeri. Dari segi keturunan, Raja Melayu sering kali dikaitkan dengan Iskandar Zulkarnain untuk meninggikan kedudukan raja.

Majlis Tertinggi Majlis ini terdiri daripada 4 orang pembesar, iaitu:

1.

Bendahara

Bendahara merupakan orang yang paling kanan kepada raja. Beliau memangku tugas raja ketika ketiadaan baginda. Beliau juga bertindak sebagai ketua angkatan tentera darat dan laut. Beliau menjadi ketua hakim ketika mengadili kes-kes awam dan jenayah di peringkat negeri.

2.

Penghulu Bendahari

Penghulu Bendahari merupakan ketua kepada bendahari raja. Beliau mengetuai pengawal yang menguruskan hasil kerajaan. Beliau turut mengetuai semua Syahbandar dan menjadi ketua adat- istiadat dan upacara di raja.

3.

Laksamana

Pembesar ini merupakan ketua angkatan laut. Beliau mengiring raja semasa mengadakan lawatan ke luar negeri. Beliau turut menjadi duta, pembawa berita atau utusan diraja.

4.

Temenggung

Temenggung bertanggungjawab menjaga keamanan dan keselamatan dalam negeri.

PENTADBIRAN WILAYAH: TAMADUN MESIR Normach Terdapat lebih kurang 20 Nomes di Mesir Utara dan 22 Nomes di Mesir Selatan. Nomes tersebut ditadbir oleh Normach. Mereka berasal dari keturunan ketua suku kaum yang memerintah Lembah Nil pada zaman pra-dinasti. Peranan mereka ialah: pemimpin material dan spiritual bagi sesebuah provinsi; pentadbir, hakim dan paderi bagi provinsi. Normach menjadi berpengaruh pada zaman Dinasti ke-6 tetapi pada Zaman Kerajaan Pertengahan, pengaruhnya luntur.

Mayor (Datuk Bandar) Tugas penting bagi Mayor ialah mentaksir cukai, mengumpul dan menyimpan hasil cukai serta menghantar laporan kepada Wazir. Beliau juga bertanggungjawab menyelesaikan masalah kecil dan mewujudkan keamanan di bandar.

40

Medjay Medjay bertanggungjawab menguatkuasakan undang-undang. Mereka terdiri daripada suku nomad dari Nubia yang pernah berkhidmat sebagai tentera dan membantu Ahmosis menentang Hyksos.

Kapten Kapten mengetuai pasukan polis dan tentera di sesebuah bandar. Mereka bertanggungjawab meronda dan mengawal kubur-kubur diraja dan kawasan sempadan negara.

TAMADUN INDIA

Zaman Klasik

Daerah Terdapat seorang pegawai daerah yang dikenali sebagai Sthanika. Tugasnya ialah mengawasi kerja-kerja yang dijalankan oleh Gapa (juru akaun di kampung).

Kampung Ketua kampung dilantik oleh raja atau dipilih oleh penduduk kampung. Beliau dibantu oleh assembly yang terdiri daripada penduduk kampung dalam menguruskan hal ehwal dan memelihara keamanan kampung. Setiap kampung mesti menyediakan bantuan ketenteraan dan tenaga buruh kepada raja dan membayar cukai dalam bentuk ternakan, bijirin, emas atau bahan mentah.

Gopa ialah juru akaun. Beliau menyimpan akaun dan statistik bagi kampung. Beliau turut menyimpan rekod mengenai tanah (sama ada diusahakan atau tidak), kebun, hutan, kuil-kuil, kerja pengairan, tanah perkuburan dan jalan. Beliau menetapkan sempadan kampung, tanah pertanian, hutan dan jalan. Beliau mendaftar penjualan hasil, pemberian hadiah, sumbangan darma dan pengecualian dari membayar cukai. Tanggungjawabnya turut meliputi menyimpan rekod mengenai bilangan petani, gembala lembu, pedagang, tukang kraf tangan, buruh, hamba dan binatang. Akhir sekali, Gopa menyimpan maklumat tentang bilangan anggota di rumah, sejarah mereka, pekerjaan, pendapatan dan perbelanjaan.

Bandar Pengawal tingginya ialah Nagaraka atau Penguasa Bandar. Bandar dibahagikan kepada wad dan setiap wad didiami oleh beberapa keluarga. Terdapat majlis perbandaran, contohnya: Bandar Pataliputra (Empayar Maurya) mempunyai majlis perbandaran yang terdiri daripada 30 orang ahli. Tugas majlis perbandaran ialah: (1) memelihara dan memperbaiki bangunan awam, (2) menetapkan peraturan harga barangan, menyelia pasar, pelabuhan dan rumah ibadat, dan (3) menyediakan kemudahan untuk memelihara kebersihan dan mengelakkan bencana seperti kebakaran. Di bandar, terdapat pengintip atau ejen rahsia yang berkhidmat kepada raja dan pengawai penting untuk mengawasi tindak-tanduk para pegawai.

Kesultanan Delhi Pada zaman Kesultanan Delhi, empayarnya dibahagikan kepada beberapa provinsi. Sebagai contoh, terdapat 12 provinsi pada pemerintahan Muhammad Bin Tughluq.

Gabenor Gabenor juga dikenali sebagai Wali. Tugasnya ialah bertanggungjawab kepada hal-hal sivil dan ketenteraan dan menyediakan bantuan ketenteraan kepada Sultan. Jawatan ini tidak boleh diwarisi dan ia dilantik oleh Sultan. Sultan berkuasa menamatkan perkhidmatan Gabenor atau memindahnya ke provinsi-provinsi yang lain.

Zaman Moghul Empayar Moghul dibahagikan kepada beberapa wilayah (Subas) dan setiap wilayah pula dibahagikan kepada daerah (Sarkar) dan seterusnya mukim (Pargana, kampung.

Wilayah (Subas) Ketua wilayah dikenali sebagai Gabenor. Pada zaman Akbar, ia dikenali sebagai Sipah-Salar. Manakala, di bawah pengganti- penggantinya, ia dikenali sebagai Subedar atau Nizam. Tugasnya ialah (1) memelihara keamanan wilayah, (2) menguatkuasakan undang-undang, dan (3) membantu memungut cukai. Beliau dibantu oleh menteri-menteri yang mengawasi jabatan kerajaan di wilayah.

Daerah (Sarkar) Daerah ditadbir oleh Faujdar (Pegawai Daerah). Faujdar dilantik oleh Subedar. Tugasnya ialah mengawasi kerja pentadbiran dan membantu mengutip cukai.

Mukim (Pargana) Mukim diketuai oleh Amir atau Shiqdar (Ketua Hakim).

Kampung (Mahal) Kampung merupakan unit pentadbiran yang paling kecil.

TAMADUN CHINA Unit pentadbiran yang paling utama ialah Chun (Provinsi). Chun dibahagikan kepada Hsien (Council), Hsiung (Districts) dan Li.

41

Chun (Provinsi) Wizurai Lazimnya dilantik untuk mentadbir 2 Provinsi, terdapat juga yang mentadbir 3 Provinsi. Ia tertakluk kepada Maharaja. Kuasanya seperti seorang raja di dalam kawasan takluknya.

Gabenor Jeneral / Gabenor / Gabenor Leftenan Beliau terletak di bawah Wizurai. Beliau mempunyai fungsi dan tugas yang sama dengan Wizurai. Di Shantung, Honan dan Shansi, mereka terletak di bawah Wizurai.

Hsien (Counties), Hsiung (Districts) dan Li Pegawai bagi unit pentadbiran ini berperanan sebagai hakim, polis dan mengetuai upacara keagamaan dan mengumpul cukai. Sebahagian besar pegawai ini dilantik oleh kerajaan pusat selama tempoh 3 tahun. Biasanya, pegawai ini tidak dapat memegang jawatan di tempat kelahirannya untuk mengelakkan pemberontakan. Pengintip atau wakil-wakil khas juga dihantar ke sini untuk mendapatkan maklumat tentang perkembangan yang berlaku di sini.

TAMADUN MELAYU Empayar Melaka Pentadbir jajahan takluk terdiri daripada raja-raja tempatan yang menerima ketuanan Melaka dan ada pula merupakan anak raja yang dihantar dari Melaka. Bagi kawasan seperti Klang, Selangor, Bernam, Jugra dan sebagainya, ia ditadbir oleh Mandelika. Beliau bertanggungjawab terus kepada Sultan Melaka. Jajahan takluk ini dikehendaki:

a.

Menghantar ufti ke Melaka.

b.

Mengerahkan tenaga manusia untuk menjalankan tugas awam dan ketenteraan.

c.

Menghadap Sultan Melaka ketika sambutan hari kebesaran diraja, sambutan adat dan perayaan agama.

TAKRIF RAJA Mengikut Kamus Dewan, raja bermaksud orang yang mengetuai dan memerintah sesebuah negara atau bangsa, menjadi kepala negara, kepala negeri atau kepala suku. Mengikut Encyclopedia Britanica, raja lelaki dan ratu bagi perempuan adalah pemerintah tertinggi dalam negeri, lebih tinggi kedudukannya daripada mana-mana pentadbir. Pemerintahan beraja adalah fenomena seluruh dunia secara keturunan sempurna atau raja berperlembagaan. Biasanya dalam bentuk monarki dan raja juga dianggap sebagai penghubung antara rakyat dengan tuhan.

CIRI-CIRI PEMERINTAHAN BERAJA

Institusi Tertinggi Raja merupakan institusi yang tertinggi. Raja mempunyai kuasa pengurus dalam segala tindakan penggubalan dan perlaksanaan dasar. Raja juga mempunyai kuasa mutlak.

Raja Sebagai Tuhan Raja dianggap sebagai tuhan. Rakyat hendaklah mentaati dan menghormati raja sepenuhnya. Raja menganggap rakyat sebagai hambanya. Buktinya: apabila rakyat mengadap raja, mereka akan menyembah dan menyebut perkataan terakhir seperti patik yang hina dan sebagainya.

Secara Warisan Institusi raja adalah berterusan secara warisan. Ada juga yang berjaya menjadi raja setelah berjaya menggulingkan raja yang sedia ada. Mereka menggunakan kekuatan ketenteraan dan pengaruh yang dimiliki untuk menggulingkannya.

Undang-undang di Tangan Raja Raja melebihi undang-undang dan hukuman di tangannya. Raja boleh mengampun kesalahan walaupun yang melakukan kesalahan itu dirinya sendiri. Hal ini bermakna raja kekal daripada sebarang hukuman. Rakyat tidak boleh dipersoalkan tindakan atau peraturan yang digubal oleh raja. Rakyat mesti menurut apa sahaja perintah raja.

Keistimewaan Raja Raja sentiasa istimewa daripada orang lain. Keistimewaan ini dapat dilihat dari cara berpakaian, bertutur, majlis-majlis tertentu, mempunyai daulat, ada lambang kekuasaan seperti cop mohor, pedang, keris, mahkota, cokmar, pending dan sebagainya.

Cara Pemerintahan Raja akan dibantu oleh pembesar-pembesar yang menjalankan tugas. Hal ini bermakna pemerintahan adalah secara berpusat. Pemerintahan berpusat di ibu kota negeri untuk seluruh jajahan takluk.

Berkuasa Penuh Raja berkuasa penuh dalam hal ehwal kewangan dan ekonomi juga. Segala sumber yang mendatangkan keuntungan dikuasai oleh baginda seperti pungutan cukai, hasil, pertanian, perniagaan dan semua perkhidmatan. Raja dianggap sebagai tuan punya tanah di mana segala penggunaan terhadap tanah hendaklah dalam pengetahuan raja.

42

Agama Dalam bidang agama, raja bertindak sebagai ketua agama dan dinasihati oleh tokoh agama yang bertindak sebagai penasihat.

Pertahanan Dalam bidang pertahanan, raja mempunyai kuasa kerahan ke atas rakyat. Rakyat hendaklah sentiasa bersedia untuk berperang jika diperintahkan. Hal ini kerana raja tidak mempunyai tentera yang khas. Tentera raja hanya pengawal istana sahaja. Oleh itu, rakyatlah yang bertindak sebagai tentera.

Perbelanjaan Perbelanjaan istana dan peribadi adalah dibiayai dengan menggunakan pendapatan negara atau sumbangan pembesar.

ALAM MELAYU

Kerajaan-kerajaan awal mengamalkan pemerintahan beraja. Raja mempunyai kuasa mutlak. Sistem beraja adalah gabungan sistem tempatan dan pengaruh agama Hindu dan Buddha. Raja berkuasa memberikan undang-undang untuk mengukuhkan kedudukannya, menjatuhi hukuman mati, memegang jawatan penting dan bertindak menurut keperluannya. Rakyat mesti mematuhi undang-undang yang ditentukan oleh raja dan tidak boleh mempersoalkannya. Raja juga berperanan menguasai sumber ekonomi seperti pungutan cukai, penggunaan tenaga buruh, perkhidmatan, hasil pertanian, hasil bumi dan perdagangan. Sumber pendapatan baginda ialah cukai, ufti dan barangan yang diperolehi dari kawasan pedalaman. Ibu kota diraja berperanan sebagai pusat pemerintahan dan pusat kegiatan ekonomi. Raja mempunyai hubungan baik dengan kawasan yang membekalkan barangan untuk perkembangan ekonomi bagi menjamin penguasaannya terhadap kawasan itu. Hubungan raja dengan kuasa-kuasa kecil terjalin melalui kepercayaan dan amalan. Hal ini membolehkan raja meluaskan pengaruhnya. Raja bertanggungjawab menjaga keamanan dan kemakmuran negara. Golongan Brahmin digunakan untuk mendapatkan penghormatan rakyat. Golongan ini akan menyebarkan cerita dongeng, mitos dan lagenda mengenai kesaktian raja bagi mendapatkan kepercayaan rakyat. Raja diberi keistimewaan dari segi penggunaan bahasa, wajah, kehidupan, kedudukan, kekuasaan dan sebagainya melalui cerita kesaktian. Rakyat menganggap raja sebagai tuhan dan tidak mempersoalkan tindakan raja. Raja bertanggungjawab menyelesaikan masalah tanah dan buruh apabila pembesar gagal mengendalikannya.

Kerajaan Angkor Pentadbirannya adalah berdasarkan kelas sosial atau hierarki sosial. Raja dianggap sebagai dewaraja atau raja tuhan. Baginda mempunyai kuasa veto (kata pemutus) dalam semua hal kenegaraan dan kehidupan rakyat. Raja ini juga menjadi penggubal undang- undang dan ketua tentera, menjaga ketenteraman dan keselamatan rakyat dan kerajaan.

Dalam pentadbiran, terdapat pegawai kerajaan pusat di peringkat tertinggi, gabenor di wilayah dan ketua di kampung-kampung. Di peringkat pusat, terdapat satu majlis menteri atau kebinet. Majlis menteri ini berfungsi untuk membantu raja dalam pemerintahan dan pentadbiran. Selain itu, terdapat juga pegawai yang bertanggungjawab berkenaan dengan perundangan dan pegawai-pegawai kebajikan. Para pegawai dilantik menerusi sistem peperiksaan untuk menentukan kecekapan dan tahap keilmuannya, di samping untuk menentukan kesetiaan mereka kepada raja. Dengan itu, mereka dapat bertugas secara teratur dan sistematik serta penuh taat kepada raja kerana percaya berbakti kepada raja bererti menjalankan perintah dewa.

Kerajaan Srivijaya Sistem pemerintahan dan pentadbiran adalah mencontohi kerajaan yang terdapat di India. Raja-rajanya mempunyai hubungan erat dengan India. Raja di Srivijaya berkuasa mutlak dan bersifat ketuhanan. Raja dianggap sebagai "raja di gunung", suci dan istimewa.

Dalam pemerintahan negara, terdapat satu jemaah menteri yang menasihati raja dalam perkara yang berkaitan dengan masalah- masalah yang dihadapi oleh rakyat jelata. Pentadbirannya juga mengikut hierarki yang dibahagikan kepada pentadbiran diraja, hal ehwal diraja, perdagangan, hukuman/denda dan kutipan cukai.

Pentadbiran tentera pula diketuai oleh panglima yang bergelar Pratisava yang bertanggungjawab untuk membina pasukan tentera dan mengadakan latihan yang berkaitan.

Di peringkat daerah, ketua wilayah yang bergelar "Datu" bertanggungjawab dalam hal-ehwal tanah dan kebajikan rakyat. Beliau

menjadi hakim dan menjatuhkan hukuman kepada rakyat yang menentang kerajaan. Beliau juga bertanggungjawab menanamkan dan memupuk rasa setia terhadap pemerintah di kalangan rakyat.

Kerajaan Melaka Orang yang menduduki tempat yang tertinggi ialah raja. Baginda merupakan ketua dalam pemerintahan dan pentadbiran. Konsep raja

di Melaka dipengaruhi oleh unsur agama Hindu seperti istilah devaraja. Pemerintahannya dianggap luhur dan suci. Baginda dianggap

sebagai wakil dewa di bumi dan berkuasa mutlak. Dengan kedatangan Islam, raja menggunakan gelaran sultan dan dianggap Amirul Mukminin. Baginda juga mempunyai kuasa kehakiman dan kuasa menggubal undang-undang. Baginda dibantu oleh sekumpulan pembesar yang bertugas sebagai pegawai pentadbir dalam Empayar Melaka.

Di peringkat pusat, terdapat satu Majlis Tertinggi yang dianggotai oleh 4 orang pembesar utama iaitu Bendahara, Temenggung,

Laksamana dan Penghulu Bendahari. Bendahara merupakan ketua pentadbiran negeri, Temenggung bertugas sebagai ketua polis negara yang ada seperti hari ini, Laksamana menjadi ketua angkatan laut dan Penghulu Bendahari menguruskan hal-ehwal kewangan

43

kerajaan. Selepas Majlis Tertinggi terdapat 8 orang pembesar yang bergelar Sri dengan salah satu daripadanya ialah Syahbandar. Seterusnya, terdapat 16 orang pembesar rendah yang bergelar raja dan 32 orang pegawai kerajaan yang menduduki tangga terakhir.

Di peringkat kampung, ketuanya ialah Penghulu dan Penggawa. Beliau menjadi orang perantaraan antara pembesar-pembesar daerah

dengan rakyat. Tugasnya adalah untuk memungut cukai, menjaga keamanan dalam kampung, menjaga keadilan dengan menjatuhkan hukuman ringan, mendapatkan tenaga buruh untuk sultan, membekalkan tenaga tentera semasa peperangan dan memastikan rakyat kampungnya taat setia kepada sultan. Mereka tidak diberi gaji tetapi memperoleh pendapatan daripada hasil cukai yang dikutip daripada anak kampungnya.

Kerajaan Majapahit Raja menduduki tempat yang tertinggi dalam hierarki organisasi sosial. Baginda mempunyai kuasa mutlak. Baginda bertindak sebagai orang yang bertanggungjawab menggubal undang-undang dan segala undang-undang yang digubal mesti dipatuhi oleh rakyat.

Semasa Patih Gajah Mada menjadi Perdana Menteri, beliau telah membentuk sebuah kabinet. Beliau sendiri menjadi ketua kabinet dan ahli-ahlinya terdiri daripada Demung, Kahuruhan, Rangga dan Temenggung.

MESIR Mesir juga mengamalkan sistem pemerintahan beraja. Raja Mesir telah berjaya menyatukan Mesir Utara dan Mesir Selatan menjadikan Memphis sebagai ibu kotanya. Beliau telah mewujudkan sistem beraja dan dinasti. Dalam sistem dinasti, raja-raja yang memerintah Mesir berasal dari satu keluarga. Mesir telah diperintah oleh 30 dinasti di antara tahun 3500 hingga 1000 SM. Raja Mesir dikenali sebagai Firaun yang mempunyai kuasa mutlak dan berkuasa penuh ke atas tanah dan air di Mesir. Rakyat mesti patuh kepada Firaun dan mesti membayar cukai dan Firaun memerintah dengan dasar kuku besi. Firaun dianggap sebagai tuhan dan anak tuhan atau disebut sebagai Amon Re.

Di bawah sistem pemerintahannya, Mesir dibahagikan kepada beberapa daerah yang ditadbir oleh pegawai-pegawai kerajaan.

Pegawai-pegawai ini terdiri daripada golongan bangsawan dan kuasa meraka diwarisi secara turun-temurun. Orang Mesir membina piramid sebagai lambang kekuasaan dan kebesaran Firaun dan ia menjadi tempat bersemadi seorang Firaun apabila ia meninggal dunia. Piramid juga dibina untuk golongan bangsawan.

CHINA Pada zaman pemerintahan Shang, satu sistem pemerintahan beraja yang berwibawa dan berkuasa mutlak telah wujud di China. Raja mempunyai kuasa tertinggi memerintah satu golongan tentera yang besar. Beliau juga dapat menguruskan tenaga buruh supaya menjalankan projek-projek umum dan menyumbangkan bijirin kepada negara. Pemerintahan beraja ini dikuasai oleh golongan bangsawan mengikut sistem turun-temurun dan berjaya pula memerintah kawasan masing-masing. Mereka memusatkan kuasa kepada sesebuah bandar. Semua pembesar menjadi tuan tanah. Oleh itu, mereka dikehendaki taat setia kepada raja dan kerajaan. Mereka mesti mengikut raja pergi berperang, menjaga sempadan, membayar cukai, mengurus tenaga buruh supaya dapat menjadi askar dalam masa perang dan bekerja dalam projek-projek umum dalam masa aman.

Raja juga bertugas mengawal dan menokong pembesar dalam pusat pemerintahannya dan pembesar-pembesar akan menjadi pelindung bagi raja. Hal ini bermakna raja harus menolong wakil-wakil atau pembesar dalam kes-kes yang mana mereka dilanggar oleh musuh. Kuasa politik raja berdasarkan kuasa agamanya. Raja Shang menjadikan dirinya pawang tertinggi dan pemimpin untuk menukar atau memilih kalendar dan takwim.

Rakyat menghormati raja dengan membayar ufti dan memberi khidmat dalam angkatan tentera secara sukarela. Pemerintahan Shang kemudiannya telah digulingkan oleh Dinasti Chou melalui rampasan kuasa. Rakyat percaya bahawa dinasti baru telah mendapat mandat daripada tuhan. Menurut konsep tersebut, kuasa pemerintah yang diperolehi daripada tuhan, pemerintah yang adil akan mendapat mandat daripada tuhan manakala pemerintah yang zalim akan kehilangan mandat. Kehilangan mandat akan menyebabkan bencana alam seperti banjir, kemarau, wabak penyakit. Apabila raja hilang mandat maka rakyat berhak merampas kuasa.

Pemerintah Dinasti Chou mengamalkan sistem feudal secara berleluasa. Golongan bangsawan merupakan pembesar kedua selepas raja dan mereka berkuasa mutlak mentadbir wilayah masing-masing malah sesetengahnya mentadbir dengan menubuhkan beberapa jabatan untuk mengawasi hal-hal seperti kewangan, pasukan bersenjata, undang-undang dan menyimpan rekod. Lama-kelamaan, golongan pembesar ini menjadi pentadbir yang berwibawa dan bercita-cita tinggi. Sikap tamak ini telah menimbulkan persaingan untuk menguasai wilayah lain. Akibatnya, Dinasti Chou mulai lemah dan berada dalam keadaan huru-hara dari abad ke-8 hingga ke-2 SM.

Selepas tamadun awal, China mengamalkan pemerintahan monarki di mana raja mempunyai kuasa mutlak. Kedudukan rajanya juga meningkat apabila kerajaannya berjaya meluaskan kuasa dan membentuk empayar. Gelaran Maharaja mula digunakan. Maharaja China dibantu oleh golongan birokrasi untuk memerintah empayar. Golongan birokrasi terdiri dari pegawai kerajaan yang dilantik oleh Maharaja.

Pada zaman Dinasti Han, satu sistem perkhidmatan awam dibentuk untuk melantik pegawai kerajaan. Pemerintah Han juga memperkenalkan Peperiksaan Awam China. Rakyat yang berpendidikan dan lulus peperiksaan awam boleh dilantik sebagai pegawai kerajaan. Undang-undang dan sistem pemerintahan pada zaman ini adalah berasaskan kepada falsafah Confucius (pemerintahan melalui teladan).

44

Pada zaman Dinasti Chin, undang-undang yang ketat telah diperkenalkan oleh Han Fei Tsu iaitu seorang pendokong falsafah Legalisme (pemerintahan melalui undang-undang lebih berkesan daripada pemerintahan teladan). Beliau berpendapat tingkah laku manusia dapat dikawal melalui kekerasan dan undang-undang yang ketat. Falsafah Legalisme berbeza daripada falsafah Confucius yang mengatakan pemerintahan melalui teladan adalah lebih baik.

INDIA Pada peringkat awal India ditadbir oleh seorang pemimpin daripada golongan pendita. Pemerintahannya adalah berkuasa mutlak dan sangat dihormati oleh rakyat. Tugas-tugas pemerintahan ialah mengawal pembinaan baru menetapkan piawai timbangan dan ukuran dan mengawasi sistem tulisan, bentuk bangunan, pelan jalan dan sebagainya.

Selepas tamadun awal, India mengamalkan sistem pemerintahan monarki dan pemerintahan mutlak. Kedudukan raja di India semakin meningkat apabila kerajaannya berjaya meluaskan kuasa dan membentuk empayar. Raja menggelarkan dirinya sebagai Maharaja. Empayar Maurya di India merupakan sebuah empayar yang cekap dan tersusun. Raja merupakan ketua pentadbir kepada kerajaan. Raja juga sebagai ketua hakim, penasihat dan penggubal undang-undang dan juga ketua tertinggi dalam angkatan tentera di mana kuasa raja adalah tidak terhad.

Raja akan melantik penasihat-penasihat untuk dijadikan pembantu dalam urusan pentadbiran misalnya untuk menjatuhkan hukuman raja akan berbincang dengan penasihat beliau. Terdapat juga majlis menteri sebagai tambahan kepada penasihat-penasihat raja. Jumlah menteri adalah tidak ditentukan dan ia bergantung kepada keadaan. Raja akan menghadiri mesyuarat jemaah menteri.

Di dalam pentadbiran harian, terdapat 13 jabatan yang mengendalikan urusan yang berkaitan. Setiap jabatan mempunyai seorang

pengawas. Terdapat juga kelas-kelas pegawai yang akan membantu raja di dalam kecemasan. Kelas-kelas ini dikenali sebagai Mantri dan Mantri Parishad. Di samping itu, terdapat juga jawatan seperti Pegawai Daerah, Pesuruhjaya Bandaran dan badan-badan yang mengendalikan hal-ehwal ketenteraan. Pegawai Daerah bertanggungjawab dalam urusan memungut cukai, mengukur tanah, mengawasi kerja-kerja pengairan, mengawal paras air, mendaftar kelahiran dan kematian, mengawasi pengeluaran barang perdagangan, penipuan perdagangan, denda dan hal-ehwal orang asing.

Asoka memerintah Empayar Maurya berdasarkan pemerintahan melalui teladan. Perintah atau Dikri Maharaja Asoka diukir pada tiang-tiang batu di tepi jalan untuk dibaca dan dipatuhi oleh rakyat.

TAKRIF REPUBLIK

Republik adalah negara yang diketuai oleh seorang Presiden yang dipilih oleh rakyat. Republik juga bermaksud negara yang tidak diperintah oleh raja. Dalam kerajaan republik, kuasa tidak sepenuhnya di tangan rakyat. Pemerintahan republik mengamalkan prinsip demokrasi, serta tidak ada sesiapapun yang boleh mewarisi hak memegang jawatan politik. Bagi Kerajaan Rom di Rom dan Athens di Yunani, kedua-duanya merupakan contah kerajaan yang mengamalkan pemerintahan repbulik.

ATHENS Athens adalah sebuah negara kota yang mengamalkan sistem pemerintahan republik. Pentadbirannya dikendalikan oleh tiga buah institusi iaitu Dewan Perhimpunan, Majlis dan Majistret dan Juri.

Dewan Perhimpunan Dewan Perhimpunan adalah institusi yang diwakili oleh semua warganegara lelaki dewasa Athens. Setiap warganegara berpeluang memegang jawatan selama 6 bulan hingga setahun sahaja. Dewan Perhimpunan ini bersidang 40 kali setiap tahun dan selama 3 kali sebulan. Dalam persidangan, warganegara boleh mengemukakan pandangan mereka tentang dasar-dasar kerajaan. Dalam setiap persidangan, 40 ribu warganegara Athens dibenarkan menghadiri perhimpunan. Sesungguhnya badan ini berperanan sebagai badan legislatif/perundangan. Badan ini mempunyai kawalan penuh ke atas pentadbiran dan kehakiman.

Di samping tugas-tugas di atas, Dewan Perhimpunan juga berperanan dalam melantik ahli-ahli Majlis, menggubal undang-undang dan

dasar bagi polis; membahas dan membuat keputusan tentang deklarasi peperangan, membuat perjanjian dengan negara-negara lain dan membincangkan hal-hal kewangan, percukaian dan berperanan dalam menerima wakil duta dari negara-negara asing.

Golongan hamba tidak mewakili Dewan Perhimpunan. Hanya di zaman Solon (negarawan Athens 638-558 SM), golongan tidak bertanah dibenarkan menghadiri Dewan Perhimpunan melalui pindaan perlembagaan. Pindaan perlembagaan Solon menetapkan 9 orang Archon (pentadbir utama yang terdiri daripada golongan bangsawan) yang dilantik dalam Dewan Perhimpunan dan tidak lagi diambil secara warisan. Antara Archon ialah Chief Argon atau Regent, Raja untuk mengurus hal-hal agama, Ketua Perang dan 6 orang Junior Judicial Archons.

Solon juga menetapkan bahawa selepas tempoh perkhidmatan Archon, mereka perlu dihadapkan ke Dewan Perhimpunan dan menjawab tuduhan-tuduhan sewaktu memegang jawatan dan hanya bebas setelah mereka didapati menjalankan perkhidmatan yang bersih. Setiap warganegara pula berpeluang menjadi salah seorang daripada 9 Archon. Dewan Perhimpunan juga berfungsi sebagai Mahkamah Orang Ramai (Peoples Court); mendengar aduan orang ramai dan bukan hanya orang berada; menghadapkan pesalah ke muka pengadilan. Sistem keadilan seperti ini melindungi dan memelihara hak-hak masyarakat miskin dan yang tidak bermaya khususnya yang yatim piatu dan golongan janda.

45

Majlis Sebuah dewan perhimpunan yang besar memerlukan sebuah jawatankuasa untuk mengendalikan urusannya dan juga untuk berbincang tentang hal-hal yang penting. Maka dengan itu muncul Majlis yang melaksanakan keputusan-keputusan Dewan Perhimpunan. Badan ini dianggotai oleh 500 ahli yang tidak dilantik tetapi dipilih melalui pengundian dan 50 orang mewakili setiap suku. Oleh kerana Majlis ini diwakili oleh penduduk yang berlainan setiap tahun, ia tidak dapat melahirkan semangat bekerjasama. Sesungguhnya inilah tujuan Majlis, supaya kuasanya tidak mengatasi Dewan Perhimpunan.

Kebanyakan jabatan kerajaan dikendalikan oleh ahli-ahli Majlis dan setiap tahun ahli-ahlinya diganti dengan muka-muka baru. Oleh kerana 500 orang lelaki tidak boleh bersidang berterusan dan terlalu ramai untuk menjadi jawatankuasa eksekutif yang efisyen, maka dibentuk sebuah Majlis dalaman yang dikenali sebagai Prytany yang terdiri daripada 50 orang yang diambil daripada setiap 10 suku kaum yang bersidang untuk 1/10 daripada setahun. Pemilihan pengerusi Majlis pula dilakukan setiap hari melalui pengundian. Hal ini bererti setiap hari ada pengerusi baru.

Walaupun Majlis memberi peluang kepada setiap warganegara menganggotinya, rata-rata mereka yang menguasai badan ialah Archon yang kaya dan sering bertelingkah antara satu sama lain. Hal ini membuka jalan kepada kemunculan tyrant (pemerintah mutlak).

Wujudnya institusi Dewan Perhimpunan, Majlis dan Majistret tidak menghalang kemunculan pemerintah mutlak di Athens. Persaingan tetap berlaku antara golongan aristokrat yang merebutkan jawatan Archon. Salah seorang tyrant ialah Pisistratus, seorang bangsawan dan jeneral yang membentuk pakatan di kalangan golongan miskin dan petani. Dia berjaya berkuasa mulai 546 SM hingga 528 SM. Setelah mati, kedua anaknya menjadi tyrant Athens. Tetapi anak-anaknya tidak terkenal seperti Pisistratus yang memerintah dengan adil dan disukai oleh masyarakat tani. Hal ini kerana beliau membahagikan estet-estet milik orang kaya di kalangan penduduk miskin. Malangnya dasar ayah tidak diteruskan oleh anak dan ini menyebabkan rakyat bosan dengan pemerintahan tyrant dan mereka bersatu (golongan miskin dan kaya) menentang tyrant.

Pemimpin pemberontak ini ialah seorang pemilik tanah yang bernama Cleisthenes. Dia membentuk satu sistem pemerintahan yang tidak lagi memungkinkan muncul para pemerintah tyrant. Salah satu sebab yang memudahkan kemunculan tyrant adalah kerana adanya fahaman kesukuan yang kuat di kalangan penduduk wilayah kekuasaan Athens. Hal ini menyebabkan seseorang pemerintah menguatkan pengaruh mereka di kawasan berkenaan. Cleisthenes bertindak dengan menyatukan satu daerah dengan daerah yang lain untuk menamatkan semangat kepuakan dan kedaerahan. Keadaan ini sudah pastinya akan menyukarkan salah satu fahaman perkauman manjadi dominan.

Cleisthenes membahagikan penduduk Greek kepada wilayah-wilayah yang bertentangan dengan unit-unit lama. Sepuluh suku kaum baru dicipta dengan perwakilan yang sama dalam Majlis 500. Keahlian dalam Majlis terbuka kepada semua warganegara yang melebihi umur 30 tahun. Untuk memastikan ia menjadi badan kewarganegaraan yang adil, keahliannya dipilih daripada orang ramai. Orang lelaki yang telah memegang jawatan sebanyak dua kali tidak layak. Majlis tidak membuat keputusan muktamad dalam perundangan tetapi menyediakan bil untuk dibawa ke Dewan Perhimpunan, mengeluarkan dikri untuk membantu perlaksanaan keputusan-keputusan yang dibuat oleh Dewan Perhimpunan dan merundingkan dengan perwakilan kuasa-kuasa asing. Majlis ini juga bekerjasama dengan Majistret dalam kerja-kerja pentadbiran. Cleithenes mengekalkan hakim-hakim lama tetapi sebahagian besar daripada kuasa politik mereka berpindah ke tangan sebuah badan 10 orang strategoi (jeneral) yang dilantik setiap tahun.

Strategoi yang pada asalnya dicipta untuk mengetuai tentera, kemudian menjadi ketua eksekutif para pegawai negara dan boleh dilantik semula setiap tahun. Sistem pemerintahan yang diperkenalkan oleh Cleithenes memulakan era kerajaan berperwakilan.

Majistret dan Juri Majistret pula terdiri daripada para pegawai kerajaan. Merekalah yang melaksanakan dasar-dasar kerajaan yang diputuskan oleh Majlis. Peranan majistret adalah sama dengan peranan Perkhidmatan Awam. Ahli-ahli majistret pula terdiri daripada pembanci, pengutip cukai, pendidik dan beberapa orang dalam jawatan lain. Para pegawai ini dipilih daripada kesemua warganegara. Terdapat juga 10 orang jeneral yang dipilih daripada warganegara untuk menjaga keselamatan negara. Semua pegawai akan melalui proses penapisan (soal siasat di akhir tempoh perkhidmatan) di hadapan juri yang terdiri daripada beratus warganegara. Jika ahli-ahli juri mengundi memutuskan pegawai terbabit sebagai bersalah. maka dia akan dibuang negeri selam 10 tahun.

Dari segi pengadilan pula, pada zaman itu kuasa pengadilan terletak di tangan warganegara. Si pesalah akan merayu secara terus kepada rakan-rakan warganegara lain untuk keadilan. Kebiasaannya untuk hal-hal kecil ia akan diselesaikan dalam mahkamah tempatan tetapi jika kes besar, jenayah atau sivil ia akan diselesaikan di mahkamah Athens. Juri adalah sebahagian daripada Dewan Perhimpunan. Jumlah mereka berbeza-beza. Ada keahlian juri yang terdiri daripada 101 orang sehingga kepada 1,001 orang mengikut keseriusan kes. Dalam persidangan ini tidak ada hakim, hanya terdapat seorang pengerusi dan mereka yang terlibat akan mengendalikan kes sendiri.

Juri menjadi pemutus bagi sesuatu kes dan tidak ada peluang bagi yang tertuduh untuk merayu. Jika kesalahan yang mereka lakukan tiada hukuman dalam kanun hukuman Greek dan juri juga tidak dapat menetapkan hukuman, maka pendakwaraya akan mengemukakan hukuman dan pesalah akan memilih hukumannya sendiri.

Satu hal yang nyata, setiap warganegara Athens berpeluang bertugas sebagai tentera, hakim, pentadbir atau ahli Dewan Perhimpunan. Susun lapis masyarakatnya pula terbahagi kepada aristokrasi, rakyat biasa dan hamba.

46

ROM Raja Rom terakhir dikenali sebagai Tarquin the Proud. Pada tahun 509 SM, dia diusir dan sejak itu bangsa Rom memutuskan mereka tidak akan memiliki raja lagi. Sebaliknya mereka memilih dua orang dari kalangan penduduknya untuk memerintah selama setahun. Mereka ini dipanggil Majlis. Dua orang ini dipilih agar dapat mengawasi antara satu sama lain.

Majlis mempunyai kuasa yang banyak. Majlis mengetuai tentera, mengetuai hal-hal berkaitan dengan agama dan bertindak sebagai hakim. Tetapi seorang Majlis tidak boleh mengambil tindakan tanpa persetujuan yang seorang lagi.

Untuk membantu mereka memerintah, ditubuhkan sebuah Majlis yang digelar Senat (Senate). Senat ini terdiri daripada 300 orang yang mempunyai pengalaman luas dalam kerajaan dan nasihat mereka sering berharga. Senat memutuskan semua persoalan yang berkaitan peperangan, keamanan dan mencadangkan undang-undang baru. Sistem kerajaan tanpa raja ini dikenali sebagai republik. Rakyat Rom menganggap bentuk kerajaan republik ini sebagai sesuatu yang baik berbanding dengan pemerintahan beraja.

Sistem Pemerintahan Republik Rom Dalam kerajaan republik, golongan aristokrat mewakili kelas bangsawan (Patrician), manakala rakyat terbanyak mewakili kelas rakyat biasa (Plebian). Golongan Plebian dinafikan hak politik yang penuh, khususnya peluang untuk menjawat jawatan tinggi dalam kerajaan.

Di zaman awal kerajaan republik, golongan bangsawan menguasai dua institusi kerajaan yang penting, iaitu Majlis dan Senat. Dua majlis yang dipilih dari kelas bangsawan berkhidmat sebagai Ketua Setiausaha untuk jangka waktu selama setahun. Majlis ini biasanya mengetuai tentera, tetapi di zaman perang atas nasihat Senat, mereka biasanya menyerahkan kuasa kepada seorang selama enam bulan.

Ahli-ahli senat dipilih daripada golongan bangsawan. Dari segi teori, peranan senat adalah semata-mata untuk menasihati, tetapi pada hakikatnya ia mempunyai pengaruh yang luas ke atas republik. Golongan rakyat biasa (Plebian) pula menyampaikan pandangan mereka kepada suatu badan lain, iaitu Centuriate Assembly.

Menjelang akhir zaman pemerintahan republik, beberapa jawatan baru diwujudkan untuk mengambilalih tugas Majlis. Antaranya ialah Quaster untuk mengurus kewangan negara; hakim yang dikenali sebagai Praetors mengambilalih tugas mendengar dan memutuskan kes-kes di mahkamah; Censors dilantik untuk menjalankan banci penduduk, mengenalpasti mereka yang layak menjadi tentera serta menyelia tanah-tanah awam.

Kesan Pemerintahan Republik Sistem pemerintahan republik telah membuka jalan kepada kemunculan para pemerintah diktator. Hal ini menyebabkan sering berlaku perkelahian, pembunuhan, perebutan kuasa antara beberapa orang diktator. Golongan bawahan Rom seperti kaum petani telah mengadakan pemberontakan. Mereka mahukan pembaharuan sari segi ekonomi, terutamanya tentang tanah. Mereka telah dipimpin oleh dua orang adik-beradik, iaitu Tiberius dan Cains Gracchus, tetapi kedua-duanya terkorban dalam perjuangan mereka kerana telah ditindas oleh ahli-ahli Senat yang kebanyakannya terdiri daripada golongan bangsawan yang kaya.

Untuk mengubah corak pemerintahan dan membawakan pembaharuan kepada negara, kepimpinan seorang tyrant dengan sokongan tentera yang kuat diperlukan. Hal ini menyebabkan bermula pertelagahan antara tokoh-tokoh yang mahu memimpin negara. Antaranya Marius, Wsulla, Pompey dan Caesar. Setelah Caesar berjaya mengalahkan musuhnya, Pompey, dia telah memaksa Senat meluluskan segala kehendaknya. Pada 49 SM, dia menjadi diktator dan sekali gus menamatkan sistem pemerintahan republik Rom. Orang Rom menjadikan Caesar seorang diktator seumur hidup. Dia adalah pemerintah seluruh angkatan tentera sehingga digelar maharaja.

Caesar memerintah Rom hanya selama 5 tahun. Tetapi dalam jangka waktu itu dia telah menghasilkan pelbagai pembaharuan yang membanggakan rakyat jelata. Caesar dibunuh pada 44 SM oleh sekumpulan ahli Senat. Pembunuhan ini dilakukan beralasankan Caesar menjadi terlampau kuat. Sebaliknya, keadaan menjadi kelam-kabut dan mula tercetus peperangan. Dalam waktu keributan inilah muncul Octavian (Augustus) yang menjadi Maharaja Rom yang pertama dengan memerintah tanah-tanah luas di bawah penguasaan Rom.

SEJARAH KEMUNCULAN REPUBLIK ROM DAN CIRI-CIRINYA

Republik bermaksud negara yang tidak mempunyai raja. Republik juga bermaksud sebuah negara yang diperintah oleh seorang Presiden yang dipilih oleh rakyat melalui pilihanraya. Selain itu, Republik juga bermaksud kuasa tidak sepenuhnya terletak di tangan rakyat. Tidak ada sesiapapun yang boleh mewarisi jawatan politiknya kepada orang lain mengikut sistem warisan. Terdapat dua buah kerajaan yang mengamalkan republik dalam sistem pemerintahan iaitu Rom di Rom dan Athens di Yunani.

Rom pada asalnya mengamalkan pemerintahan beraja. Rajanya berkuasa mutlak. Raja Rom bersifat zalim menyebabkan rakyatnya berasa tertekan dengan tindakan raja. Rakyat tidak mahu lagi ditindas oleh raja. Sikap raja yang zalim menyebabkan golongan rakyat memberontak. Raja Tarquin adalah raja Rom terakhir. Raja Tarquin disebabkan kezalimannya telah diusir keluar dari Rom pada tahun 509 SM. Dengan itu, tamatnya pemerintahan beraja dan munculnya republik di Rom. Rakyat biasa yakin akan memerintah dengan lebih baik mengikut sistem republik daripada sistem beraja.

47

Rom tidak lagi mempunyai raja semasa mengamalkan republik. Rakyat yakin mereka boleh tadbir sendiri dengan baik tanpa raja. Rakyat telah memilih 2 orang dari kalangan penduduk untuk mentadbir Rom. Dua orang itu membentuk majlis. Rakyat memilih 2 orang wakil supaya mereka boleh sering mengawal kuasa masing-masing supaya tidak mempunyai kuasa yang lebih dan mutlak seperti pemerintahan Raja Tarquin. Dua orang yang dilantik akan memegang jawatan selama satu tahun.

Ciri yang kedua Republik Rom ialah mempunyai 3 badan utama dalam pemerintahan. Ia ialah Dewan Perhimpunan, Majlis dan Majistret. Majlis dianggotai oleh 2 orang Konsul. Majlis mempunyai kuasa politik yang banyak. Walau bagaimanapun, Majlis tidak boleh ambil sebarang tindakan tanpa persetujuan daripada seorang lagi. Hal ini akan lebih menjamin keselamatan dan keamanan rakyat. Majlis akan mengetuai angkatan tentera semasa berperang dan menguruskan hal keagamaan. Senat terdiri daripada golongan Patrician yang mempunyai pengalaman banyak dalam kerajaan. Mereka menguruskan hal perundangan, cukai dan hal-hal lain. Nasihat mereka adalah amat berharga.

Republik Rom mengamalkan sistem yang berunsur demokrasi. Semua rakyat diberi hak untuk menyampai pandangan. Mereka juga berhak untuk memilih. Walaupun rakyat biasa tidak dapat jawat jawatan penting dalam kerajaan, mereka boleh menyampai pandangan mereka melalui badan tertentu. Ia adalah Centuriate Assembly. Rakyat juga berhak untuk memilih wakil mereka di Majlis, semasa pemilihan Konsul diadakan.

Selain itu, rakyat biasa di Rom tidak mempunyai kuasa politik yang sepenuhnya. Rakyat biasa hanya boleh menjadi ahli Dewan Perhimpunan. Mereka tidak boleh menjadi anggota senat dan majlis. Mereka tidak boleh jawat jawatan tinggi dalam kerajaan. Golongan Patrician memonopolikan 2 institusi yang penting. Ia ialah senat dan majlis. Jadi, kuasa rakyat biasa adalah lebih kurang daripada golongan Patrician.

Ciri seterusnya di Republik Rom ialah hak rakyat. Di Rom, golongan Patrician mempunyai kuasa dan hak yang lebih luas. Mereka boleh menjawat jawatan tinggi dalam kerajaan. Mereka mempunyai hak yang lebih luas. Golongan Plebian pula mempunyai hak dan kuasa yang lebih kurang. Mereka tidak boleh menjadi anggota Senat dan Majlis. Mereka mempunyai hak rakyat yang terhad sahaja. Walau bagaimanapun, mereka masih boleh mengemukakan pandangan mereka melalui badan tertentu. Badan itu ialah Centuriate Assembly.

Dalam Republik Rom, golongan Patrician yang akan mendominasikan kuasa politik. Oleh sebab Senat dianggotai oleh golongan bangsawan, maka pertelingkahan, pergaduhan akan sering berlaku di kalangan mereka. Hal ini menyebabkan mereka tidak bersatu padu. Seterusnya ia telah membuka jalan kepada kemunculan diktator. Golongan petani dan bawahan telah bergabung memberontak golongan Patrician. Mereka inginkan pembaharuan dari segi ekonomi terutamanya mengenai isu tanah. Hal ini menyebabkan kemunculan diktator yang terkenal iaitu Julius Caesar yang mempunyai angkatan tentera yang kuat dan teratur.

Selain itu, pada akhir pemerintahan Republik Rom, beberapa jawatan baru telah diadakan. Jawatan itu diwujud untuk mengambilalih tugas Majlis. Jawatan itu seperti Quasters, hakim, Cansor dan sebagainya. Quasters bertanggungjawab mengenai hal kewangan dalam Republik Rom. Hakim atau dikenali sebagai Praetors akan ambilalih tugas Majlis. Hakim mendengar kes-kes kesalahan di mahkamah kemudian hakim akan memutuskan sama ada pesalah itu bersalah ataupun tidak. Cansors pula bertindak seperti pegawai tanah atau daerah. Dia bertanggungjawab menyeliakan tanah-tanah, memastikan ketaatan rakyat serta memungut cukai. Jawatan baru ini telah mengurangkan kuasa dan tugas Majlis.

Di Republik Rom, jawatan politik tidak boleh diwarisi. Tidak ada seorang pun yang berhak untuk mewarisi hak politiknya kepada

orang lain. Sistem ini berbeza dengan sistem beraja. Orang yang memegang jawatan politik dalam kerajaan adalah dipilih oleh rakyat. Sebagai contoh, Konsul yang telah meninggal dunia tidak boleh mewarisi hak politiknya kepada anaknya. Anaknya tidak semesti menjadi Konsul. Jawatan kosong akan diisi melalui pilihanraya.

Semasa peperangan, salah seorang Konsul harus mengetuai tentera. Jadi hanya akan tinggal seorang Konsul di kerajaan. Orang yang

telah pergi berperang itu boleh menyerahkan kuasanya kepada seorang itu lagi yang mentadbir kerajaan. Jadi, seoranag Konsul lagi

itu boleh mentadbir kerajaan Rom seorang diri dalam tempoh tertentu. Konsul yang pergi berperang menyerah kuasa selama 6 bulan

sahaja. Jadi, pemerintahan seorang Konsul hanya boleh dijalankan dalam tempoh 6 bulan. Dia tidak boleh mentadbir lebih daripada 6 bulan.

Secara kesimpulannya, pemerintahan berbentuk republik adalah jauh lebih baik daripada pemerintahan beraja. Rakyat boleh hidup dengan lebih aman. Republik mempunyai faedahnya sehingga corak pemerintahan ini telah diamalkan hingga sekarang, contohnya Republik Jerman.

TAKRIF EKONOMI Pengenalan Istilah ekonomi berasal dari istilah Greek oikos dan oikonomia. Oikos memenuhi kehendak ahli-ahlinya dengan membekalkan makanan dan pakaian, tempat tinggal dalam lindungannya sendiri tanpa sebarang pertukaran barang dengan orang lain. Oikos dan oikonomia merujuk kepada perurusan rumah kerana rumah adalah asas unit ekonomi yang meliputi kegiatan mencucuk tanam dan kegiatan pengeluaran. Perkataan Economistes pertama kali digunakan di Kancis pada tahun 1760-an dan pada abad tersebut, Adam Smith menghasilkan suatu teori yang komprehansif tentang pertumbuhan nilai distribusi dan percukaian. Robbins mengatakan ekonomi adalah sains yang mengkaji tentang perangin manusia sebagai hubungan antara matlamat akhir dan barang-barangan terhad yang mempunyai kegunaan alternatif. Adam Smith menganggap ekonomi sebagai kajian tentang sifat dan sebab-sebab kekayaan negara. Bill menganggap ekonomi sebagai sains praktikal mengenai pengeluaran dan pengagihan kekayaan. Ada juga ahli ekonomi

48

lain menganggap ekonomi dalam bentuk kebajikan dengan menekankan aspek manusia dan kebendaan. Secara kesimpulannya, ekonomi adalah suatu ilmu yang mengkaji pengeluaran, pengagihan, pertukaran dan penggunaan bahan-bahan atau barang-barang yang bersifat kekurangan serta beraneka. Ekonomi juga merupakan suatu ilmu sains sosial kerana kajian ekonomi melibatkan aspek perilaku manusia.

Sistem Ekonomi Sara Diri Sara diri merupakan sistem ekonomi yang paling awal digunakan. Dalam sistem ini, anggota masyarakat mengeluarkan barang untuk keperluan diri dan masyarakat sahaja. Pada peringkat awal, ekonomi sara diri adalah berasaskan kagiatan memburu binatang dan mengutip hasil hutan serta menangkap ikan. Pada peringkat seterusnya, kegiatan ekonomi sara diri tertumpu pada kegiatan pertanian dan penternakan. Dalam keadaan ekonomi ini, manusia dapat mengubah keadaan keliling supaya sesuai dengan keperluan mereka. Jika terdapat hasil berlebihan ia disimpan untuk kegunaan sebenar. Kegiatan ekonomi ini sukar berkembang kerana dibatasi oleh sistem feudal.

Sistem Ekonomi Komersil Komersil berlaku apabila penduduk yang menjalankan ekonomi sara diri mempunyai hasil berlebihan dan menjualkannya. Pada permulaannya, ia merupakan sejenis kegiatan pertukaran barang iaitu sistem barter.

Sistem Ekonomi Perdagangan Sistem perdagangan ialah mengagihkan barang atau perkhidmatan daripada pengeluar asal kepada pengguna terakhir dengan tujuan untuk mendapatkan keuntungan. Perdagangan ini terbahagi kepada dua iaitu perdagangan dalam negeri dan luar negeri. Kegiatan perdagangan melibatkan sistem barter dan kegunaan mata wang.

Sistem Ekonomi Kapitalisme Dalam sistem ekonomi kapitalisme tidak ada campur tangan kerajaan. Ada tangan yang tidak nampak mengatur ekonomi. Terdapat mekanisme pasar atau mekanisme harga dalam sistem ekonomi. Ada interaksi permintaan dan penawaran yang akan mengatur ekonomi, contohnya dalam penentuan barga keseimbangan jika permintaan melebihi penawaran harga akan meningkat; jika penawaran melebihi permintaan, harga akan jatuh. Dalam sistem ekonomi kapitalisme, individu bebas memiliki harta. Firma atau pengeluar bebas menggunakan sumber bermaksud mereka boleh mengeluarkan barang yang dikehendaki. Individu bebas memilih pekerjaan. Motif pengeluar adalah untuk mendapat untung maksima dan dalam sistem ekonomi kapitalisme dibenarkan menindas orang.

TAMADUN MESOPOTAMIA Sistem Ekonomi Sara Diri Pertanian merupakan sumber ekonomi utama bagi masyarakat Sumeria. Terdapat petani yang telah menyewa tanah daripada raja, paderi dan pengawal-pengawal tentera bagi mengeluarkan hasil pertanian demi menampung keperluan sendiri. Terdapat juga tanaman diusahakan di tanah-tanah persendirian yang dimiliki oleh golongan bangsawan yang kaya dan juga di kebun-kebun yang dimiliki oleh petani-petani miskin dan orang-orang nomad.

Sistem Ekonomi Komersil Pertanian Sumeria mempunyai pengetahuan tinggi dalam pengairan dan pengeluaran hasil bijirin dan buah-buahan dapat diusahakan secara besar-besaran. Sebahagian besar daripada tanah telah dibahagikan kepada ladang-ladang besar yang dimiliki oleh raja, paderi dan pengawai tentera. Penanaman bijirin dan kurma telah diusahakan di tanah tersebut secara besar-besaran. Ia ditanam serta diusahakan secara ekstensif di ladang-ladang yang dimiliki oleh rumah berhala atau istana. Ladang-ladang ini disewakan kepada petani juga dan ia ditadbir secara langsung dan pengurusan dan kakitangan organisasi tersebut.

Sistem Ekonomi Perdagangan Bidang perdagangan di Mesopotamia berkembang dengan pesat pada zaman Babylon Lama. Pemerintah Mesopotamia tidak menggalakkan perdagangan bebas, maka semua kegiatan perdagangan, perindustrian dan perbankan dikawal dan tertakluk kepada peraturan yang ditetapkan oleh kerajaan, sebagai contoh, undnag-undang perkongsian, pergudangan dan agensi-agensi perniagaan.

Menjelang zaman Chaldea, rumah berhala yang bebas dari kongkongan kerajaan pusat memiliki sebahagian besar tanah dan menjalankan kegiatan perdagangan secara besar-besaran di dalam dan di luar Mesopotamia.

Kegiatan ekonomi rumah berhala ditadbir oleh Shatammu dan beliau dibantu oleh qipu (penyelia) dan jurutulis. Di bawah golongan pentadbir ini terdapat sebilangan pekerja yang terdiri daripada orang bebas (free man), kelas pertengahan (shirke) dan hamba (hired man). Orang bebas berkhidmat dalam bidang-bidang yang beraneka jenis, manakala hamba membajak, menuai hasil tanaman, menggali dan menyelenggarakan terusan, ternakan binatang dan mengendalikan pengangkutan dan penyimpanan barangan. Golongan shirke pula bekerja tanpa menerima gaji tetapi diberi makanan dan tempat tinggal (secara sukarela). Hasil pendapatan rumah berhala terdiri daripada sewa tanah, sewa rumah, cukai dan keuntungan daripada perdagangan.

Terdapat 2 bentuk perdagangan luar negara di Mesopotamia. Pertama, eksport barang-barang perindustrian seperti tekstil bagi mendapatkan benda lain; kedua, perdagangan antara bandar di negara asing, pusat-pusat perdagangan dan di antara suku-suku nomad.

Pedagang-pedagang dikenali sebagai tamkaru. Mereka bertanggungjawab mengimport barang mewah dan bahan mentah untuk kegunaan istana dan rumah berhala. Daripada teks bandar Kanis, pedagang dikatakan bertanggungjawab mengeksport tekstil, menjalankan perdagangan melalui bandar Assur di samping menjadi orang tengah serta melebur barang logam. Mereka mempunyai

49

hubungan dengan raja tempatan dan memperolehi perlindungan daripada raja. Mereka menikmati kelas sosial yang tinggi. Sementara itu, teks dan mari mengatakan, mari adalah stesen yang terletak di tengah-tengah laluan perdagangan timah. Penduduk Babylon mempunyai banyak keistimewaan dalam menjalankan kegiatan perdagangan dengan dunia luar.

TAMADUN MESIR

Sistem Ekonomi Sara Diri

Di bawah sistem ekonomi sara diri, bidang pertanian merupakan kegiatan yang paling penting. Pelbagai jenis tanaman telah

diusahakan seperti gandum, barli, millet, sayur-sayuran dan sebagainya. Mereka menghasilkan kegiatan ini adalah bertujuan menampung keperluan mereka seharian terutamanya dari segi makanan.

Sistem Ekonomi Komersil

Di bawah sistem ekonomi sara diri, tanaman seperti gandum, barli, millet, sayur-sayuran, buah-buahan, flex dan kapas telah

diusahakan. Akibat tanah di Lembah Sungai Nil amat subur dan terdapat sistem pengairan yang baik, maka usaha pertanian sara diri

telah menghasilkan pengeluaran yang berlebihan. Lebihan hasil ini telah digunakan oleh para petani memperolehi barang keperluan yang lain dengan menukar dengan orang lain. Maka, dapat dikatakan sistem ekonomi berbentuk komersil telah wujud di Mesir.

Sistem Ekonomi Perdagangan Kegiatan perdagangan di Mesir dimonopoli oleh Firaun. Penglibatan pihak swasta amat terhad. Kebanyakan ekspedisi perdagangan dihantar oleh raja. Umpamanya Snefru (raja Pertama Dinasti Keempat) menghantar ekspedisi perdagangan ke Nubia dan Libya. Sebenarnya ekspedisi ini bertujuan ketenteraan, di samping mendapatkan barang-barang seperti batu untuk tujuan pembinaan dan permata serta mineral.

Pada zaman kerajaan lama, pusat perdagangan yang paling penting adalah Byblos. Byblos dianggap penting kerana ia menghubungkan Mesir dengan laluan perdagangan utama. Byblos merupakan pelabuhan entreport Mesir yang penting. Ia juga merupakan pembekal kayu balak yang utama.

Menjelang tahun 2000 SM, kegiatan perdagangan di Mesir berkembang dengan pesat. Mesir berdagang dengan Crete, Phoenicia, Palestine, Syria dan Cyprus. Mesir mengeksport gandum, linen, fabrik, kertas, ikan masin, tembikar dan jagung. Di sebaliknya, Mesir mengimport emas, perak, gading gajah, wain, minyak zaitun dan kayu balak.

Di Mesir, ekspedisi-ekspedisi perdagangan dianggap sebagai duta dan barang-barang yang diterima dianggap sebagai ufti. Biasanya,

ekspedisi ini diketuai oleh seorang pesuruhjaya diraja Mesir.

Secara umumnya, terdapat 3 kaedah digunakan oleh pemerintah Mesir untuk memperolehi barang dagangan dari luar negeri:

Kaedah Pertama: menghantar ekspedisi diraja untuk mendapatkan bahan galian (tembaga, firus dari Sinai). Ekspedisi ini diketuai oleh pegawai raja dan dibantu oleh tentera. Tentera dihantar untuk menundukkan orang nomad dan melindungi pelombong.

Kaedah Kedua: memperolehi barang dagangan dari pedagang asing. Segala urusan perdagangan dikendali oleh pegawai kerajaan yang dilantik oleh Firaun. Pegawai ini akan menukar barang dengan pedagang asing ini di sempadan Mesir (contoh Elephantine, Kerma berhampiran dengan Katarak-3) bagi memperolahi barang seperti ebony, gading gajah, damar wangi dan sebagainya.

Kaedah Ketiga: menghantar tentera laut ke negara asing untuk mengadakan rundingan dengan pemerintah asing. Kapal yang dihantar amat besar dan dibina dengan kayu cedar dan dimiliki oleh Firaun. Sebagai contoh, Permaisuri Hapshepsut menghantar ekspedisi ke Punt untuk mendapat barang dagangan seperti ebony, gading gajah, emas dan kera.

TAMADUN INDIA Sistem Ekonomi Sara Diri Menjelang zaman Vedik, orang Aryan memainkan peranan penting dalam perkembangan kegiatan pertanian dan penternakan. Mereka mempunyai pengetahuan yang luas tentang musim. Mereka juga tahu cara untuk membajak, menyemai, menuai menerusi Rig Veda.

Di samping bercucuk tanam, mereka juga terlibat dalam penternakan binatang. Mereka menternak lembu, kambing, biri-biri dan kuda

(untuk mengangkut bijirin). Menjelang akhir zaman Vedik (1000-600 SM), pertanian dan penternakan menjadi sumber makanan yang

penting. Antara tanaman yang ditanam ialah barli, gandum, padi dan tebu. Barli dan gandum merupakan makanan utama manakala padi adalah makanan sekunder.

Sistem Ekonomi Komersil Pada zaman Pra-Maurya (600-322 SM), perkembangan yang signifikan dalam bidang ekonomi telah berlaku. Padi, tebu dan kapas telah ditanam secara meluas. Walaupun peralatan yang digunakan adalah primitif, namun petani-petani berjaya mengeluarkan hasil pertanian yang berlebihan. Hasil pertanian yang lebih disimpan dan digunakan untuk memenuhi keperluan penduduk bandar yang melibatkan diri dalam perdagangan dan perniagaan. Selain itu, hasil yang berlebihan juga dijual kepada orang lain atau ditukar dengan orang lain untuk memperolehi barang keperluan yang lain.

50

TAMADUN CHINA Sistem Ekonomi Sara Diri Pada zaman Dinasti Shang, ekonomi secara keseluruhan masih primitif. Alat pertanian seperti cangkul, penukul dan bajak digunakan. Pengairan diadakan tetapi skalanya kecil. Sekoi merupakan tanaman utama. Masyarakat Shang juga terlibat dalam penternakan. Hal ini terbukti dalam amalan pengorbanan lembu secara besar-besaran dalam upacara pengebumian.

Pada zaman Dinasti Chou, satu sistem yang dipanggil well-field system dilaksanakan. Di bawah sistem ini, tanah dipecahkan kepada 9 bahagian. 8 bahagian diusahakan oleh petani sendiri manakala hasil tanah kesembilan diserahkan kepada pemerintah. Penternakan masih diamalkan pada zaman Dinasti Chou. Dari segi alat pertanian, ia masih bersifat primitif dan dibuat daripada batu dan kayu.

Selepas Dinasti Chou, ekonomi sara diri masih diamalkan oleh penduduk tetapi pertanian secara ekstensif telah mula diusahakan.

Sistem Ekonomi Komersil Pada abad ke-7, alat pertanian yang dibuat daripada besi mula diperkenalkan. Penggunaannya dalam pertanian bertanggungjawab dalam penghasilan tanaman yang banyak. Selain itu, sistem pembajakan yang menggunakan binatang juga dimulakan. Penggunaan alat besi juga telah memperluaskan sistem pengairan dan kawalan air boleh dilakukan dengan berkesan. Salah satu contoh projek pengairan ialah projek pengairan Chengtu di Szechuan. Selain pertanian, barang kraftangan seperti sutera juga dihasilkan dengan banyak.

Pada zaman Dinasti Chin, China yang berpecah-belah telah disatukan dan satu kerajaan pusat ditubuhkan. Pemilikan tanah persendirian telah diperluaskan. Matlamat ekonomi kerajaan zaman ini adalah memaksimakan pengeluaran melalui pertanian, penternakan dan pengeluaran kain. Mereka yang tidak terlibat dalam pekerjaan berguna, malas bekerja akan menjadi hamba. Kerajaan Chin menggalakkan kemasukan imigran dan Timur untuk memberi peluang kepada mereka membuka lebih banyak tanah pertanian bagi meningkatkan keluaran negara.

Pada zaman Dinasti Han, pengeluaran pertanian terus meningkat dengan pesat. Alat pertanian besi telah digunakan, sistem pengairan dan terusan diperluaskan. Tekstil terus menjadi hasil utama negara dan ia mempunyai kualiti yang tinggi.

Pada zaman Tiga Kerajaan, Kerajaan Wei yang terletak di Utara China berusaha untuk memulihkan ekonomi yang musnah. Kerajaan Shu pula maju dalam pertanian disebabkan Lembah Chengtu yang diairi dengan baik dan subur, manakala Kerajaan Wu pula maju dalam pertanian disebabkan Lembah Yangtze yang subur yang sesuai bagi pertanian.

Pada zaman Dinasti Tang, banyak tanah terbiar telah diusahakan dan ini menyebabkan pertambahan pengeluaran hasil pertanian malah kawasan pertanian baru telah dibuka khususnya di Lembah Yangtze. Akibatnya, pertanian telah diusahakan secara besar- besaran. Kemajuan dalam bidang pertanian turut mempengaruhi kemajuan dalam industri kraftangan seperti sutera, kertas dan porselin.

Pada zaman Dinasti Ming, telah disaksi revolusi pertanian di kawasan luar bandar negara China. Kaedah pertanian baru dan permulaan tanaman padi 2 musim yang dipinjam dan Vietnam Selatan dimulakan. Tanaman baru seperti jagung India, ubi kentang manis dan kekacang telah diperkenalkan. Kerajaan Ming juga memperkenalkan tanaman bergilir dalam skala yang besar begitu juga dengan penggunaan baju. Ksemuanya ini membawa kepada peningkatan pengeluaran hasil pertanian dan menggalakkan lagi penanaman secara komersil.

Pada zaman Ching, pemulihan ekonomi di seluruh negara dapat dilihat pada zaman pemerintahan Maharaja Kang-hsi. Pengeluaran pertanian dengan peningkatan dalam kawasan pertanian diperlihatkan. Pertanian secara komersil menjadi salah satu ciri ekonomi yang penting pada zaman ini.

Sebagai kesimpulan, dasar-dasar ekonomi yang dilaksanakan pada pelbagai zaman berjaya merangsangkan ekonomi sara diri berkembang menjadi ekonomi komersil dimana tingkat pengeluaran telah meningkat berlipat-ganda dan hasil yang berlebihan dapat dijual kepada orang lain. Hal ini kemudian telah mewujudkan kegiatan perdagangan di negara China.

Sistem Ekonomi Perdagangan Kegiatan perdagangan telah mula wujud sejak Dinasti Shang dengan menggunakan kulit siput sebagaimana mata wang. Kegiatan ini kemudian terus berkembang pada zaman Dinasti Chou. Penyeliaan jalan-jalan baru, terusan dan sungai meningkatkan kemudahan dan membawa kepada kemunculan pedagang-pedagang prominen yang melabur keuntungan mereka khususnya dalam tanah berperanan mengutip cukai. Tetapi golongan ini didiskriminasikan oleh pemilik tanah aristokrat dan mereka menduduki tempat paling rendah dalam pengklasifikasian penduduk iaitu shih (bangsawan), nung (petani), gong (tukang) dan shang (pedagang).

Selepas zaman Chou, kemajuan pesat dalam perdagangan juga dapat dilihat pada zaman Dinasti Chin. Kemunculan kelas pedagang dalam zaman ini adalah banyak sekali.

Pada zaman Dinasti Han pula, peningkatan dalam pengeluaran perlombongan dan garam telah membawa kepada kemajuan perdagangan tempatan dan asing.

Selepas Dinasti Han, negara China sekali lagi menjadi huru-hara. Peperangan sering berlaku dan ini tidak menggalakkan kegiatan perdagangan. Sehinggalah Dinasti Tang, negara China mulai menjadi aman damai. Keadaan politik menjadi stabil kembali.

51

Peningkatan dalam pengeluaran pertanian dan kraftangan telah membawa kepada kemajuan perdagangan domestik yang dirangsangkan oleh komunikasi yang diperbaiki termasuk sistem pos baru dan jalan utama yang menghubungkan ibu kota. Perdagangan dengan orang asing juga berkembang pesat tetapi berada di bawah pengawasan orang asing. Terdapat banyak koloni pedagang asing bukan sahaja di pusat tetapi juga di kawasan lain.

Selepas kejatuhan Dinasti Tang, zaman selepasnya dikenali sebagai zaman 5 dinasti dan sepuluh kerajaan. Zaman ini menyaksikan kemajuan dalam perindustrian dan perdagangan. Menjelang abad ke-11 M, banyak tembaga dan besi dihasilkan. Selain itu, banyak bandar baru dan pusat perdagangan telah muncul.

Pada zaman pemerintahan Monggol, perdagangan terus mencapai kemajuan, tetapi perdagangan asing ini tetap terletak di bawh penguasaan pedagang asing khususnya orang Islam dari Timur Tengah. Pedagang asing membawa keluar keuntungan cari China dan menyebabkan pengaliran keluar mata wang negara yang memburukan lagi keadaan ekonomi.

Pada zaman Dinasti Ming pula, pusat perkembangan ekonomi adalah Lembah Yangtze. Kemajuan industri seperti industri tekstil di Soochow dan Sungkiang telah memajukan lagi kegiatan perdagangan.

TAMADUN ARAB Sistem Ekonomi Perdagangan Sebelum kelahiran Islam, ekonomi bangsa Arab berasaskan perdagangan. Mereka muncul sebagai bangsa yang handal, mempunyai pengalaman, kemahiran dalam perdagangan. Semenanjung Tanah Arab telah muncul sebagai pusat perdagangan dunia yang dikunjungi oleh pedagang dari seluruh pelosok dunia. Tanah Arab menghasilkan rempah, arak, madu dan buah-buahan seperti anggur. Rempah ini memanglah terkenal dan diperlukan di Eropah. Hal ini telah dinyatakan oleh Bernard Lewis dalam bukunya The Arabs in History. Untuk menjalankan kegiatan perdagangan, banyak pasar telah diwujudkan. Antaranya ialah Ukadz yang terletak di Pekan Majad yang dibuka mulai 15 Zulkaedah selama sebulan, Zul Majaz yang terletak berhampiran Pekan Ukadz yang dibuka selama seminggu dari awal bulan hingga 7 Zulhijah, Nazat yang terletak di Khaibar yang dibuka selama 20 hari dari 10 hingga akhir bulan Muharam dan sebagainya. TAMADUN GRAECO-ROMAN Sistem Ekonomi Kapitalisme Sistem ekonomi di Tamadun Graeco-Roman bersifat laissez-faire. Sistem ini juga dikenali sebagai sistem ekonomi bebas atau kapitalisme. Dalam sistem ekonomi kapitalisme ini, tumpuan yang lebih telah diberi dalam bidang perdagangan, perbankan, insurans dan mata wang. Kini, institusi perhambaan mulai merosot. Individu-individu bebas untuk mendapatkan pekerjaan yang diingini, tetapi rajinya mungkin rendah. TAMADUN YUNANI Sistem Ekonomi Sara Diri Kerajaan Sparta menggalakkan penduduknya bertani. Hal ini adalah disebabkan untuk menggalakkan Kerajaan Sparta dari masalah kekurangan bekalan makanan. Dengan menjalankan kegiatan pertanian sara diri, permintaan untuk bahan makanan setiap keluarga akan dapat dipenuhi dan tidak perlu lagi untuk mengimport makanan dari dunia luar.

Sistem Ekonomi Perdagangan Athens merupakan negara kota yang mengutamakan kegiatan perdagangan dan perindustrian dan mengabaikan sektor pertanian. Athens mengimport 75% daripada gandum yang digunakannya. Gandum dan ternakan tiba di Athens dan Thrace dan kawasan Laut Hitam. Selain itu, Athens juga mengimport ikan, daging, garam, buah-buahan dan sebagainya. Di sebaliknya, Athens mengeksport minyak zaitun, perak, batu marmar, bahan buatan dan lukisan. Perdagangan berbentuk eksport dan import di Athens ini dapat berkembang pesat adalah disebabkan dasar kerajaan yang mengenakan cukai yang rendah.

Secara umumnya, perdagangan melalui laut adalah berkembang secara semula jadi. Hal ini adalah disebabkan keadaan sepanjang pantai di Yunani adalah berteluk-teluk. Mereka berdagang dengan koloni di Selatan, di sekitar Laut Hitam, Mesir, Syria dan Phoenicia.

TAMADUN ROM Sistem Ekonomi Sara Diri Penduduk awal Republik Rom mengusahakan tanaman demi keperluan sendiri. Mengikut Kirchner, pertanian mendominasikan kegiatan hidup penduduk Rom waktu ini.

Sistem Ekonomi Komersil Penduduk Republik Rom telah berusaha untuk mengusahakan tanaman keperluan diri. Bersama dengan peredaran masa, hasil tanaman mereka telah meningkat dan mengalami kelebihan. Mereka mengambil hasil lebihan ini untuk menukar barang lain seperti besi, zaitun dan sebagainya dengan negara jiran mereka. Selain itu, sistem ekonomi komersil terbentuk.

Sistem Ekonomi Perdagangan Pada zaman Republik Rom, perdagangan tidak begitu penting. Hanya selepas tamatnya peperangan dan negara yang bertamadun disatukan di bawah satu pentadbiran pusat yang berkesan iaitu zaman Augustus, kegiatan perdagangan bebas di antara Laut Hitam dan Sepanyol baru digalakkan. Selain itu, mata wang yang sama, undang-undang yang sama juga menggalakkan lagi perdagangan. Sistem pengangkutan yang baik pula membolehkan barangan dibawa dengan senang.

52

Perdagangan dengan negara luar juga diwujudkan. Daripada Afrika, gading, emas, bulu kambing, batu ambar dan lilin diimport. Hamba pula diimport dari Rusia dan Jerman. Daerah Asia Kecil, Itali dan Gaul menghasilkan barangan berbulu. Dari India, mutiara, batu permata, kain kapas, rempah ratus, pokok jati, ebony, lada hitam dan sutera China dibawa balik oleh pedagang Rom. Dari Britain, timah hitam, besi, tiram dan anjing pemburuan dibawa masuk manakala dari Sepanyol, logam, emas, perak, bahan pencelup, linen dan minyak zaitun diimport.

Sistem Ekonomi Kapitalisme Dasar ekonomi di Rom bersifat laissez-faire atau memberi kebebasan untuk saudagar menjalankan kegiatan perdagangan. Dasar ini membolehkan ekonomi negara bertambah baik. Kerajaan hanya mengambil langkah menyusun semula sistem mata wang kepada emas, perak dan logam. Selain itu, cukai juga dikenakan dengan tujuan membiayai perbelanjaan penubuhan angkatan tentera bagi melawan lanun.

TAMADUN BARAT Sistem Ekonomi Sara Diri Pada zaman pertengahan awal (500-1050 M), sistem ekonominya adalah bercorak sara diri. Sebahagian besar daripada keperluan petani seperti makanan, pakaian dan peralatan dihasilkan daripada institusi manor. Hasil-hail ini kemudian diedarkan dalam lingkungan kawasan manor. Di bawah sistem manor ini, petani tidak mempunyai hubungan dengan dunia luar. Pendek kata, sistem ekonomi sara diri di bawah sistem manor merupakan suatu dunia kecil di mana di dalamnya terangkum sistem ekonomi dan politik yang mudah dan primitif.

Sistem Ekonomi Komersil Pada abad ke-18 M, Revolusi Perindustrian melanda di Eropah. Revolusi perindustrian ini telah juga membawa perubahan yang nyata dalam bidang pertanian. Dalam bidang perindustrian, kaedah pengeluaran barangan secara mesin dan proses kimia diperkenalkan. Kaedah baru ini membolehkan pengeluaran kilang meningkat berlipat ganda. Pengeluaran secara besar-besaran ini membolehkan barangan yang dihasilkan dengan banyak itu kemudian dijual kepada orang lain atau dipasarkan ke tempat lain. Dalam ekonomi pertanian pula, beberapa teknologi baru telah diperkenalkan. Sebagai contoh, alat penggali yang dicipta oleh Jethro Tull membolehkan lubang digali dan benih ditabur pada jarak tertentu. Ini memudahkan kerja menggembur dan membersihkan tanah. Sistem penanaman lama juga dihapuskan. Kini petani dikehendaki menanam tanaman yang sama sepanjang tahun dan kegiatan membajak dan menuai dijalankan secara serentak. Penggunaan teknologi baru ini berjaya menambahkan hasil pengeluaran. Kini, terdapat golongan tertentu yang bertindak untuk mengusahakan pertanian secara komersil. Institusi manor mulai menjadi lemah dan akhirnya lenyap. Manusia kini hidup secara saling bergantungan untuk memperolehi barangan keperluan yang dikehendaki dan bukan lagi menghasilkan barangan yang cukup untuk kegunaan sendiri sahaja. Pengkhususan kerja adalah semakin nyata pada zaman ini.

Sistem Ekonomi Perdagangan Pada zaman kemuncak pertengahan (1050-1270 M), perdagangan antara Eropah dan Timur Tengah dipulihkan. Pemulihan perdagangan menghidupkan lagi bandar lama dan mewujudkan yang baru. Penggunaan mata wang mulai berkembang. Menjelang abad ke-11 M, Venice menjadi pusat perdagangan penting Eropah Selatan. Ia membekalkan Constantinople bahan mentah dan membawa barang mewah Timur untuk diagihkan di Eropah. Ia juga mengasaskan hubungan dagangan dengan masyarakat Islam. Perkembangan perdagangan juga berlaku di Itali, Pisa dan Genoa. Di Eropah Utara pula, pemulihan perdagangan bermula dari Flanders. Ia memainkan peranan seperti yang dimainkan oleh Venice. Pedagang dari Norway dan Denmark belayar ke Flanders dengan kapal dipenuhi kulit binatang, madu dan kembali dengan kain bulu. Pedagang dari Eropah Selatan pula datang ke Flanders untuk memperolehi barang keluaran Eropah Urtara.

Menjelang pertengahan abad ke-14 M, Itali telah mendahului daerah lain dalam pemulihan perdagangan. Bandar-bandar Milan, Venice, Florence, Genoa dan Pisa dikunjungi oleh pedagang dari semua bahagian dunia Barat. Keadaan ini menyebabkan masyarakat Itali terdedah kepada pelbagai gaya hidup. Kemudian, Gerakan Renaissance (abad ke-16) dan Reformasi (abad ke-17) yang bermula di Itali telah menjadi asas kepada Revolusi Perindustrian dna Revolusi Pertanian (abad ke-18). Revolusi ini telah menyebabkan kemajuan dalam bidang pertanian dan perindustrian dan meninggalkan kesan yang besar ke atas perdagangan luar terutamanya di England. Penghasilan barangan yang berlebihan membolehkan ia dieksport ke luar negeri. Menjelang pertengahan abad ke-19 M, perdagangan antarabangsa telah meningkat 20 kali ganda.

Sistem Ekonomi Kapitalisme Pada zaman pertengahan awal, terdapat kapitalisme yang tidak menyeluruh. Walaupun semua penduduk di bawah institusi manor diberi kebebasan untuk mencari pekerjaan atau menjalankan suatu perusahaan, tetapi kesemuanya ini hanya terhad dalam lingkungan institusi manor sahaja.

Selepas gerakan Renaissance dan Reformasi, sistem kapitalisme menjadi lebih sempurna. Individu diberi kebebasan yang sepenuhnya dalam mengerja kekayaan. Bukti yang menunjukkan bahawa sistem kapitalisme menjadi asas ekonomi di Barat selepas abad ke-17 ialah:

a.

Parlimen England telah memansuhkan monopoli perdagangan SHTI dengan negara China pada tahun 1833;

b.

Parlimen England juga mengurangkan senarai barang yang dikenakan duti import dan eksport; dan

c.

Melonggarkan Undang-undang Jagung yang mengharamkan import jagung melainkan harga dalam negeri mencapai 8 syiling satu suku oleh Parlimen England.

Pemansuhan penyekatan ini membolehkan perdagangan dijalankan dengan bebas di Barat tanpa gangguan dan sekatan kerajaan.

53

TAMADUN ALAM MELAYU Sistem Ekonomi Sara Diri Sistem Ekonomi tradisional masyarakat Melayu bergantung kepada pertanian. Konsep pertanian ini meliputi bercucuk tanam, menternak binatang, menangkap ikan, memburu dan memungut hasil hutan. Kegiatan pertanian ini berasaskan kepada sistem ekonomi sara diri. Para petani menjalankan kagiatan pertanian untuk keperluan keluarga mereka. Mereka menanam padi, ubi, keladi, sayur- sayuran dan buah-buahan. Antara tanaman ini, padilah yang terpenting kerana ia merupakan makanan utama. Mereka juga memungut hasil hutan seperti damar, rotan dan gading.

Sistem Ekonomi Komersil Pertambahan penduduk di Alam Melayu merupakan faktor yang menggalakkan sistem ekonomi komersil. Apabila bilangan penduduk meningkat, sudah pasti permintaan makanan meningkat dan kekurangan makanan mungkin berlaku. Hal ini menyebabkan terdapat penduduk yang mulai mengusahakan pertanian secara besar-besaran terutamanya penanaman padi. Akibat sistem pengairan yang baik, padi dapat dihasilkan 2 kali setahun. Pengusaha sawah padi ini kemudian mengumpul hasil keluarannya dan mengeksport lebihan berasnya ke kawasan lain. Antara pengeksport padi yang terkenal ialah Jawa khususnya sekitar Surabaya, Majapahit dan Dataran Tinggi Malang.

Sistem Ekonomi Perdagangan Kegiatan perdagangan di Gugusan Tanah Melayu telah berkembang pesat sebelum awal abad ke-15 M. Perkembangan perdagangan telah menyebabkan kemunculan beberapa politi perdagangan di Alam Melayu. Sebagai contoh, Tun-Sun, Tou-Chu-Li, Tan-Tan, Pan- Pan, Lang-Ya-Hsiu, Chih-Tu, Lo-Yueh, Ko-Lo dan sebagainya. Mengikut sumber-sumber negeri China seperti Liang-shu, Chui-chu dan sebagainya, politi perdagangan ini mempunyai hubungan pedagangan yang formal dengan China. Sebagai contoh, Lang-Ya-Hsiu menukar barangan mereka yang terdiri daripada gading gajah, tanduk badak sumbu, kayu gaharu dan kapur barus dengan pedagang China yang mempunyai barang seperti beras, sutera dan porselin.

Pada zaman Kesultanan Melayu Melaka, pelabuhan Melaka terus menjadi pusat perdagangan antarabangsa. Pedagang dari seluruh dunia telah datang ke sini dan bertemu dengan pedagang tempatan atau pedagang lain untuk berurusniaga. Selepas kejatuhan Melaka

ke tangan Portugis, Acheh dan Johor pula mengambilalih peranan pelabuhan Melaka sebagai pusat perdagangan yang penting.

PEMBANGUNAN EKONOMI

Perhubungan Perhubungan merupakan salah satu prasarana penting bagi membangunkan sesebuah ekonomi, contoh jalan raya dibina di seluruh empayar China. Lebarnya 50 langkah, tepi jalan di tanam pokok, di tepi jalan ditambak menghalang banjir. Selain itu, jalan sungai China digunakan. Ada Jalan Sutera yang merentasi Asia Tengah antara China dan India. Di India, jalan raya dibina secara teratur dan banyak di bina semasa perkembangan Tamadun Mohenjo-Daro dan Harappa. Di Mesopotamia, jalan sungai digunakan. Di Mesir, perhubungan adalah secara jalan sungai. Di Rom, jalan raya sebagai perhubungan. Di Alam Melayu, sungai dan laut digunakan untuk perhubungan.

Pengangkutan Pengangkutan juga penting sebagai prasarana ekonomi. Di China, terdapat penggunaan pedati secara meluas, kapal laut dan tongkang.

Di India, pengangkutan ialah kereta lembu dan kapal. Di Mesopotamia, pengangkutan beroda ada digunakan. Di Mesir, terdapat

kapal-kapal laut yang besar. Kapal laut pertama dibina oleh orang Mesir awal dibuat daripada kayu bermutu tinggi digunakan untuk

tujuan perdagangan dan peperangan. Di Alam Melayu, sampan, kapal, kereta lembu adalah pengangkutan.

Institusi Kewangan Institusi kewangan adalah badan yang mengendalikan hal-hal kewangan. Pada tahun 1019-1086, Maharaja Dinasti Sung yang bernama Wang An Shih menubuhkan Bank Pertanian. Fungsinya memberi pinjaman dengan kadar bunga atau faedah yang rendah. Petani akan membayar pinjaman bila hasil tanaman dapat dituai. Kaedah ini menguntungkan Kerajaan China kerana dapat mengutip cukai daripada petani. Sebelum itu, petani terpaksa meminjam daripada tuan-tuan tanah yang merupakan golongan bangsawan. Petani terpaksa mencagarkan tanah mereka dan dikenakan kadar bunga atau faedah yang tinggi. Di India, semasa Kesultanan Delhi iaitu semasa pemerintahan Muhammad Tughluq, baginda menggunakan wang kerajaan dan menubuhkan sebuah badan kewangan untuk membantu petani-petani dalam rancangan bumi hijaunya. Di Mesopotamia, ada urusan bank seperti pinjaman dijalankan di rumah berhala yang menjadi pusat perniagaan. Bank tersebut mengendalikan penggunaan mata wang seperti mata wang emas dan tetapkan kadar nilai 15 kali ganda daripada mata wang perak. Pinjaman rumah berhala di Mesopotamia dikenakan kadar bunga 20%.

Gudang Gudang adalah tempat menyimpan barang hasil pertanian dan perkilangan kecil. Setor besar di Mesopotamia disediakan untuk menyimpan hasil-hasil kutipan cukai dalam bentuk bijirin serta hasil pertanian. Di India, ada gudang yang mengutip cukai dan menyimpan dalam bentuk bijirin. Semasa kemarau, bijirin ini dikeluarkan tujuannya adalah supaya harga barang makanan boleh dikurangkan ketika negara mengalami kemarau, bencana alam contohnya banjir dan juga ketika wabak penyakit. Di China juga ada gudang untuk menyimpan padi dan lain-lain.

Limbungan Limbungan maksudnya dermaga iaitu membuat dan membaiki kapal. Di Arab, Kerajaan Sabak terdapat limbungan di Aman. Orang Sabak pandai membuat kapal dan menjadi pelayar-pelayar. Di Mesir, perusahaan pembinaan kapal laut iaitu kapal yang digunakan untuk perdagangan serta kapal perang.

54

Kemudahan Pelabuhan Pelabuhan menjadi prasarana penting dan menjadi kemudahan berbeza bagi tamadun berbeza. Di Melaka, terdapat gudang menyimpan barang untuk pedagang luar Melaka di pelabuhannya. Terdapat pentadbiran 4 Syahbandar untuk menguruskan hal-hal berkaitan dengan perdagangan seperti cukai, tempat berniaga, tempat penginapan, keselamatan dan lain-lain lagi. Di Arab, terdapat banyak pelabuhan, antaranya Adana.

Bazar Bazar adalah tempat untuk berniaga. Di Mesopotamia, rumah kediaman dijadikan kedai mengikut jenis perniagaan. Di India, kedai- kedai khas dibina terutama di Mohenjo-Daro dan Harappa. Di Arab, contohnya Mekah, terdapat banyak pasar yang disediakan antaranya Ukadz, Zulmajaz, Zul Majinnah.

TAMADUN MESOPOTAMIA Prasarana Institusi Kewangan Pada akhir abad ke-6 SM, sistem perbankan persendirian mula berkembang. Perkembangan ini menyebabkan lahirnya beberapa bank seperti bank yang dimiliki oleh keluarga Egibi di Babylon. Mereka meminjam kepada orang dengan kadar faedah 20-30%.

Pusat Komersil/Bazar Setiap bandar di Mesopotamia mempunyai satu pusat komersil atau bazar yang dikenali sebagai Karu. Pedagang-pedagang asing boleh menjalankan urusniaga di situ. Pedagang asing juga akan tinggal di sini.

Gudang Di setiap pusat komersil atau Karu, terdapat gudang yang membolehkan pedagang menyimpan barang dagangan mereka.

Sistem Kewangan Mata wang perak telah digunakan sebagai medium pertukaran dan juga dalam urusan pembayaran untuk tujuan pembayaran, ketulan perak ini akan ditimbang. Sebab yang menyebabkan penggunaan wang perak ialah syiling perak mudah disimpan dan digunakan. Selain wang perak, wang emas juga digunakan. Nilai emas ini telah ditetapkan sebagai 15 kali ganda nilai perak.

TAMADUN MESIR Prasarana Perhubungan Jalan sungai merupakan sistem perhubungan yang penting di Mesir.

Pengangkutan Pengangkutan yang digunakan oleh orang Mesir terdiri daripada kapal-kapal. Kapal laut yang pertama digunakan oleh orang Mesir dibina daripada kayu bermutu tinggi untuk tujuan perdagangan dan peperangan.

Gudang Gudang-gudang besar di Mesir dimiliki oleh raja. Ia digunakan untuk menyimpan cukai-cukai yang dikutip dalam bentuk barangan seperti gandum, wain, linen, ikan dan sebagainya.

Sistem Kewangan Tidak terdapat sebarang sistem mata wang di Mesir. Penggunaan mata wang hanya bermula apabila orang Parsi memperkenalkan wang perak Shekel. Menjelang zaman Remesside, sistem mata wang diamalkan secara meluas. Gelang-gelang yang dibuat daripada emas, perak, dan tembaga dijadikan media pertukaran.

Sistem Percukaian Cukai telah dikenakan terhadap institusi yang memiliki tanah pertanian, khususnya rumah berhala. Individu-individu terutamanya tentera juga dikehendaki membayar cukai. Selain itu, para pedagang dan juga tukang-tukang juga perlu membayar cukai. Cukai-cukai dibayar dalam bentuk barangan seperti padi, barli, lilin, ikan, gandum, wain dan sebagainya dan disimpan dalam gudang besar.

Sistem Pengukuran Sistem ukuran yang standard bagi bijirin diperolehi daripada mitos mata Horus. Menurut mitos ini, mata Horus dipecahkan kepada 6 bahagian semasa berperang dengan Seth, iaitu 1/2, 1/4, 1/8, 1/16, 1/32, dan 1/64. Mata Horus ini kemudian dilukis dan digunakan untuk mengukur bijirin.

Ukuran panjang di Mesir pula terdiri daripada jari, tapak tangan dan kubit (20.6 inci). Ukuran linear yang panjang ialah ukuran panjang sungai iaitu 4,000 kubit. Ukuran ini digunakan bagi tujuan geografi.

Ukuran yang standard bagi keluasan ialah khet persegi, 100 kubit persegi / 2/3 ekar. Sementara ukuran jar yang berasingan digunakan bagi bir, susu, madu dan wain.

55

TAMADUN CHINA Prasarana Perhubungan Jalan raya telah dibina di seluruh Empayar China. Lebarnya ialah 50 kaki, tepi jalan ditanam pokok, dan tambak dibina untuk menghalang banjir. Selain itu, jalan sungai di China seperti Sungai Hwang-Ho, Sungai Yang-Tze juga digunakan. Terdapat juga Jalan Sutera yang merentasi Asia Tengah antara China dan India yang dibuka oleh Chang-Qian pada zaman Dinasti Han.

Pengangkutan

Di darat, kereta kuda telah digunakan untuk mengangkut barangan. Di laut pula, kapal-kapal telah digunakan. Terdapat juga

tongkang, sampan kecil dan perahu.

Institusi Kewangan Pada zaman Dinasti Sung, Perdana Menteri yang bernama Wang An Shih telah menubuhkan bank pertanian. Fungsinya ialah memberi pinjaman dengan kadar bunga dan faedah yang rendah. Petani akan membayar pinjamannya apabila hasil pertanian dapat dituai. Kaedah ini menguntungkan kerajaan kerana memperolehi hasil sampingan.

Gudang

Di setiap bandar di negeri China, terdapat sebuah atau lebih gudang yang dibina untuk menyimpan cukai yang dikutip dalam bentuk

bijirin dari penduduk bandar tersebut. Kadang-kala, pihak pemerintah juga akan membeli bahan makanan seperti padi dan gandum dari petani untuk kegunaan tentera dan ia disimpan dalam gudang ini. Terdapat juga gudang yang dibina bagi menyimpan ketulan emas dan perak yang dikutip sebagai cukai dari rakyat. Gudang ini akan dilindungi oleh askar-askar raja.

Bazar

Di setiap bandar di negeri China, terdapat sekurang-kurangnya satu pasar yang merupakan tempat para pedagang bertemu dan

menjual-beli barangan. Sebagai contoh, pada zaman Dinasti Tang, kota Chang-An mempunyai 2 pasar iaitu pasar Timur dan pasar Barat dimana semua urusan perniagaan dijalankan di sini.

Sistem Kewangan Pada tahap awal, kulit siput dijadikan sebagai mata wang khususnya pada zaman Dinasti Shang. Pada zaman Dinasti Chou pula, terdapat mata wang tembaga dalam pelbagai rupa dan saiz. Emas dan perak juga telah muncul tetapi bukan dalam bentuk syiling. Wang kertas pula diperkenalkan pada zaman Dinasti Sung (907-1279 M). TAMADUN INDIA Prasarana Institusi Kewangan Persatuan-persatuan pedagang berperanan sebagai bank, deposit dan memberi pinjaman kepada para pedagang dan orang lain. Mengikut Rig Veda dan Dharma Sutra, kadar faedah dan peraturan yang berhubung dengan hutang dan gadai janji telah ditetapkan, iaitu 1 1/4% sebulan ataupun 15% setahun. Tetapi dari segi praktiknya, kadar faedah yang dikenakan lebih tinggi. Manu telah menetapkan kadar faedah yang berlainanbagi pinjaman tidak terjamin mengikut kelas penghutang iaitu Brahman 24%, Khastriya 36%, Vaisya 48% dan Sundra 60% setahun. Bagi pinjaman jangka pendek untuk tujuan perdagangan, Arthasastra menyenaraikan pedagang biasa 5%, pedagang yang mengembara melalui hutan 10% dan pedagang di seberang laut 20% sebulan. Selain persatuan pedagang, raja juga bertindak memberi pinjaman kepada petani bagi menggalakkan kegiatan pertanian. Terdapat juga peminjam wang berprofesional seperti ceti.

Gudang Sesetengah syarikat pedagang di India mempunyai cawangan di semua bandar utama. Mereka mendirikan gudang di merata tempat bagi menyimpan barang dagangan mereka. Semua gudang ini dilindungi oleh askar persendirian.

Pelabuhan Menjelang abad pertama masihi, perdagangan maritim telah berkembang pesat. Di bahagian Timur, pelabuhan seperti Lampa dan Tamralipti telah berkembang pesat. Raja-raja di Selatan India pula menggalakkan perdagangan maritim dengan membina rumah api, bagan dan pelabuhan. Kavirippattinam merupakan pelabuhan utama Kerajaan Chola. Pelabuhan ini mempunyai kemudahan untuk kapal berlabuh dan semua barang dagangan akan diperiksa oleh pegawai kastam dan dicap dengan mohor diraja dan disimpan di dalam gudang.

Sistem Kewangan Kemungkinan besar orang India mempelajari mata wang daripada orang Parsi. Mata wang yang awal dibuat daripada gangsa ataupun perak dan bentuknya tidak sekata. Mata wang itu mempunyai lambang diraja dan tanda kawalan pegawai dan pedagang tempatan. Mata wang emas dan plumbum juga digunakan. Kulit kowri (varataka) pula digunakan oleh golongan miskin sebagai mata wang.

Pada zaman pemerintahan Maurya, mata wang Rom digunakan secara meluas. Mata wang ini dibuat daripada emas. Dalam urusan jual beli, wang perak dan emas ini telah digunakan secara meluas.

Wang tembaga pula digunakan pada zaman pemerintaan Naga, iaitu Ganapati Naga dan dinasti tempatan seperti Yaudheya dan Mathura.

56

Sistem Percukaian Cukai yang paling utama ialah levi yang dikenakan terhadap para petani. Mereka dikehendaki menyerahkan 1/6 daripada hasil pertanian kepada raja. Cukai ini dikenali sebagai Bhaga. Di samping itu, petani juga perlu membayar cukai taksiran yang dikenakan terhadap beberapa kampung. Terdapat juga cukai-cukai seperti berikut:

a. Bali

 

Cukai keagamaan zaman Maurya.

b. Kara

 

Penyerahan sebahagian hasil buah-buahan dan bunga kepada kerajaan.

 

c. Senabhakta

Tanggungjawab rakyat membekalkan makanan kepada tentera yang melalui wilayah mereka.

 

d. Hiranya

Cukai dalam bentuk tunai.

Kerajaan juga mengenakan cukai pengairan dan cukai persatuan pedagang. Kadang-kala, cukai darurat untuk mengatasi masalah kewangan yang dihadapi oleh kerajaan. TAMADUN ARAB

Prasarana Bazar Terdapat pasar yang berperanan sebagai pusat petemuan pedagang untuk menukarkan barangan dari bahagian Arab yang lain. Antara pasar-pasar yang terkenal ialah Ukaz, Zulmajaz, Zul Majinnah dan sebagainya.

TAMADUN GRAECO-ROMAN

Sistem Kewangan Dua jenis mata wang telah digunakan iaitu Attic sejak zaman Alexander yang digunakan oleh Macedonia dan negeri Asia dan Phoenician oleh Ptolemy.

TAMADUN BARAT

Prasarana Perhubungan John Macadam telah memperkenalkan pembinaan jalan raya dengan batu dan minyak tar pada tahun 1815. Pembinaan jalan melalui cara ini telah membolehkan jalan yang dibina mempunyai permukaan yang baik dan licin yang membolehkan pengangkutan barang menjadi lebih cepat. Pada tahun 1761, Terusan Bridgewater telah dibina oleh James Bridley. Terusan ini menghubungkan tapak perlombongan dengan bandar perusahaan di Manchester.

Pengangkutan Seperti dengan tamadun yang lain, kereta kuda digunakan di darat, kapal digunakan di kawasan perairan.

Institusi Kewangan Institusi perbankan telah berkembang pesat pada zaman kemuncak pertengahan khususnya di Genoa dan Tuscany, Itali.

Sistem Kewangan Mata wang telah diperkenalkan pada zaman kemuncak pertengahan dan telah menjadi alat pertukaran. Menjelang penghujung abad ke-13, urusan perniagaan secara tunai menjadi ketara. Venice telah membuat mata wangnya sendiri pada tahun 1200 M.

TAMADUN MELAYU Prasarana Gudang Gudang bawah tanah telah dibina di Melaka untuk membolehkan para saudagar menyimpan barang dagangan mereka. Gudang ini diberi perlindungan daripada api, kerosakan atau kecurian. Gudang ini dikelilingi oleh pagar kayu dan mempunyai pintu terkunci. Ia dikawal rapi oleh penjaga yang bertindak membunyikan loceng sekiranya berlaku kekecohan ataupun kecemasan.

Pelabuhan Alam Melayu memanglah dikelilingi air. Hal ini menyebabkan kegiatan yang mereka lakukan biasanya bercorak maritim. Kepulauan Melayu yang berteluk-teluk ini seterusnya membolehkan pelabuhan didirikan. Antaranya ialah pelabuhan Oc-Eo dan pelabuhan Melaka. Menurut Tom Pires, pelabuhan Melaka dikatakan begitu besar sehingga boleh menampung hampir 2,000 buah kapal yang berbagai saiz pada satu masa.

Sistem Kewangan Mata wang logam dibuat daripada celains digunakan dalam urusan jual beli. Di mata wang tersebut, nama Sultan yang memerintah diukir (Melaka).

Sistem Pengukuran Di Melaka, timbangan diukur dengan unit kati dan tahil. Satu kati bersamaan dengan 20 tahil. Satu tahil bersamaan dengan 16 mas. Satu mas bersamaan dengan 20 cumduryns atau 4 cupoes. Empat mas pula bersamaan dengan satu pau dan satu pau bersamaan dengan 4 cumdryns. Satu tahil pula bersamaan dengan 11.5 drams. Alat timbang yang digunakan dikenali sebagai dacing.

57

TAKRIF KETAHANAN DAN PERTAHANAN Berdasarkan Kamus Dewan, ketahanan bererti sesuatu yang menahan, menghalang, rintangan dan keupayaan menanggung sesuatu. Dalam konteks ini, ketahanan merujuk kepada daya juang dan sifat tahan lasak seseorang dalam menghadapi ancaman di medan peperangan. Pertahanan pula bermaksud hal mempertahankan kubu dan benteng yang digunakan untuk mempertahankan diri daripada serangan. Secara keseluruhannya, ketahanan dan pertahanan merujuk kepada semua usaha yang diambil oleh pemerintah dalam mempertahankan negara mereka daripada serangan musuh.

TAMADUN MESOPOTAMIA Kekuatan Fizikal dan Peralatan Senjata Semasa pemerintahan Sargon, tenteranya menggunakan lembing dan anak panah. Mereka tidak menggunakan perisai untuk melindungi diri mereka. Mereka berperang secara terbuka. Sargon dikatakan mempunyai 5,400 tentera yang mungkin merupakan pengawal diraja. Setiap wilayah juga mempunyai tenteranya misalnya wilayah Mari mempunyai 10,000 anggota tentera.

Menjelang abad pertama Masihi, pasukan tentera Assyria menunjukkan kehebatan mereka dalam bidang ketenteraan. Senjata mereka lebih superior kalau dibandingkan dengan masa lepas. Kini, tenteranya dilengkapi dengan busar khasnya bagi tentera berkuda. Terdapat juga tentera kuda yang memakai tombak dan ada yang menggunakan pemanah. Bagi tentera yang lain, pedang kecil, pisau belah dan cokmar digunakan. Mereka merupakan masyarakat yang paling awal menggunakan besi dan gangsa untuk membuat senjata. Dalam pada itu, mereka bolehlah dikatakan sebagai masyarakat yang handal dalam bidang ketenteraan.

Jenis Tentera Tentera Infantri (Tentera Berjalan Kaki) Semasa zaman Assyria, ia terdiri daripada pemanah yang handal.

Tentera Kereta Kuda Tentera kereta kuda merupakan ciri utama dalam tentera Assyria. Ia digunakan dalam kempen-kempen peperangan di kawasan pergunungan. Kereta kuda ini mempunyai 3 roda dan digerakkan dengan menggunakan tenaga 2 atau 3 kuda. Setiap kereta kuda digunakan untuk mengangkut 3 hingga 5 orang (seorang pemandu, dua orang pemanah dan dua orang pembawa perisai).

Tentera Berkuda Tentera berkuda ditubuhkan menjelang abad pertama Masihi. Ia dilengkapkan dengan busar. Ia dibahagikan kepada dua kategori iaitu yang membawa tombak dan yang terdiri daripada pemanah. Tentera berkuda juga memilik pedang kecil, pisau dan cokmar. Ia memakai kasut boot bertali dan pakaian seragam.

TAMADUN MESIR

Kekuatan Fizikal dan Peralatan Senjata Menjelang Kerajaan Pertengahan, terdapat askar yang menggunakan busur dan anak panah yang dibuat daripada rumput buluh halus. Askar ini juga dilengkapi dengan lembing. Selain itu, kapak juga digunakan semasa peperangan.

Jenis Tentera Terdapat tiga jenis tentera iaitu tentera berjalan kaki, tentera berkereta kuda dan tentera laut. Tentera laut ini bertujuan mempertahankannya dari serangan dari laut. Perahu dan kapal biasa digunakan untuk mengangkut tentera ke medan peperangan. Bukti kewujudan tentera laut: Ramses III telah berjaya dalam pertempuran laut di muara Sungai Nil pada abad ke-12 SM.

Kekuatan Mental Pada zaman sebelum kedatangan Islam, angkatan tenteranya mempunyai satu objektif yang utama iaitu untuk mencari nama dan kemegahan. Motif peperangan pula berdasarkan semangat asabiyah atau perasaan kesukuan.

58

58 Jawap semua soalan. Zon Nama Tamadun Agama Periode A Tamadun Yunani-Rom Kristian Ketiga B

Jawap semua soalan.

Zon

Nama Tamadun

Agama

Periode

A

Tamadun Yunani-Rom

Kristian

Ketiga

B

Mesir

Animanisme dan Islam

Pertama

C

Arab

Islam

Keenam

D

Mesopotamia

Islam

Kedua

E

Indus

Hinduisme dan Buddhisme

Keempat

F

Huang He

Konfucianisme, Taoisme dan Buddhisme

Kelima

59

Tamadun Islam

Pengenalan Perkataan manusia dalam Bahasa Melayu adalah menyamai istilah yang disebutkan dalam al-Quran, iaitu al-Ins, al-Insan, al-Nas dan al-Basyar. Nama-nama ini adalah merujuk kepada manusia yang telah diamanahkan oleh Allah untuk menjadi khalifah di atas muka bumi ini. Dengan kata lain, manusia adalah pemerintah, pemilik dan pengguna bagi semua kejadian sama ada di darat, di laut atau di udara. Sejak abad ke-4 M, orang-orang Barat begitu terpengaruh dengan teori evolusi yang menyebutkan bahawa manusia berasal daripada beruk. Teori ini mula diperkenalkan oleh beberapa orang ahli falsafah Greek termasuklah Aristotle, Anazimander dan Epidocles. Namun demikian, teori ini dipertikaikan oleh saujana sains Islam dan juga Barat. Mereka menganggap ia bukanlah suatu kajian yang bersifat fakta sebaliknya merupakan satu ideologi sahaja.

KONSEP MANUSIA MENGIKUT AL-QURAN

Manusia Menurut al-Quran Manusia menurut al-Quran adalah makhluk yang dikurniakan akal, roh, dan jasad. Ia adalah sebaik-baik kejadian berbanding dengan malaikat dan binatang. Malaikat hanyalah dikurniakan akal tetapi tidak dikurniakan nafsu sedangkan binatang hanya dikurniakan nafsu tanpa akal. Sungguhpun begitu kedudukan manusia akan menjadi lebih rendah daripada binatang jika mereka gagal menggunakan akal dengan baik sebaliknya menjadi hamba kepada nafsu. Menurut al-Quran, semua manusia adalah berasal dari keturunan Nabi Adam dan Adam pula dijadikan daripada tanah. Oleh itu, kaedah mantik atau logik manusia juga berasal daripada tanah. Kebanyakan ulama tafsir berpendapat proses pembentukan bayi dalam kandungan juga bermula dari saripati tanah atau disebut sebagai nutfah di dalam al-Quran. Pendapat ini ternyata benar kerana semua sumber makanan dan minuman adalah berpunca daripada tanah. Berdasarkan kenyataan ini, jelaslah menunjukkan bahawa konsep manusia menurut Islam adalah berbeza dengan pandangan yang pernah dikemukakan oleh para pengkaji antropologi.

Fungsi Manusia Menurut al-Quran Beribadat kepada Allah Menurut al-Quran, manusia berfungsi dan berperanan tersendiri. Fungsi utama manusia dicipta ialah untuk beribadat kepada Allah. Sehubungan dengan itu, Islam telah menggariskan beberapa jenis ibadat yang perlu dilaksanakan oleh manusia sama ada dalam bentuk fardu ain atau fardu kifayah. Ibadat fardu ain ialah ibadat yang perlu dilakukan oleh setiap individu yang menepati syarat- syarat yang telah ditentukan, contohnya sembahyang, puasa, zakat, haji dan lain-lain. Ibadat fardu kifayah pula ialah ibadat yang jika dilakukan oleh individu atau kumpulan tertentu, maka individu dan kumpulan yang lain tidak wajib lagi melakukannya, contohnya melakukan sembahyang jenazah, berniaga, mengajar dan sebagainya.

Memelihara Alam Selain itu, manusia juga berperanan untuk memelihara alam ini dengan sebaik-baiknya. Allah telah mencipta alam ini untuk kepentingan manusia seluruhnya. Oleh itu, manusia boleh menggunakan ciptaan ini untuk meneruskan kehidupan mereka di dunia. Sungguhpun begitu, manusia perlu menunaikan tanggungjawab yang telah diamanahkan oleh Allah dengan menggunakan ciptaan tersebut hanya untuk perkara-perkara yang boleh membawa kepada kebaikan sahaja. Mereka tidat boleh melakukan kerosakan di muka bumi ini sehingga membawa keburukan kepada manusia atau makhluk lain termasuklah binatang.

Mengenali di Antara Satu Sama Lain Manusia juga perlu berbaik-baik di antara satu sama lain tanpa mengira bangsa, agama dan keturunan. Allah mencipta manusia dengan pelbagai puak supaya mereka dapat mengenali di antara satu sama lain. Mereka tidak boleh berbangga diri, sombong dan takbur. Sebaliknya mereka hendaklah sentiasa berbaik-baik dan bersatu-padu di dalam menghadapi sebarang masalah. Perbezaan agama juga tidak boleh dijadikan alasan untuk manusia bermusuhan. Islam hanya membenarkan penganutnya memusuhi orang bukan Islam sekiranya mereka dengan jelas menunjukkan penentangan atau cuba membahayakan orang-orang Islam. Dalam keadaan biasa hubungan baik perlu dikekalkan di antara mereka.

Memakmurkan Muka Bumi Selain dari memelihara alam ini manusia juga berfungsi untuk memakmurkan muka bumi ini supaya mereka dapat menjalani kehidupan dengan lebih baik. Akal dan pancaidera yang dianugerahkan kepada manusia hendaklah digunakan untuk meneliti dan berfikir bagi memanfaatkan semua ciptaan yang sedia ada. Banyak rahsia kejadian Allah yang boleh disingkap oleh manusia dengan menggunakan akal yang ada. Di sebalik kejadian tumbuh-tumbuhan misalnya terdapat pelbagai jenis penawar, di dasar lautan juga terdapat pelbagai khazanah, begitu juga di dalam perut bumi. Hanya manusia yang menggunakan akal dengan sepenuhnya akan dapat menikmati semua ini. Selain untuk dirinya ia juga dapat memberi faedah kepada orang lain.

Mentauhidkan Allah Manusia yang perlu mentauhidkan Allah, dalam konteks ini manusia ditegah sekeras-kerasnya melakukan sebarang bentuk perbuatan yang boleh membawa kepada syirik atau menyekutukan Allah. Syirik adalah dosa besar yang tidak akan diampunkan oleh Allah melainkan dengan taubat yang bersungguh-sungguh. Bagi mengelakkan berlakunya syirik, manusia perlu mengenali Allah. Manusia boleh mengenali Allah melalui sifat-sifat-Nya. Terdapat 20 sifat yang wajib diketahui oleh manusia.

Mentadbir / Menjadi Khalifah di Muka Bumi Fungsi manusia yang seterusnya ialah mentadbir atau menjadi khalifah di muka bumi ini. Fungsi ini sesuai dengan kedudukan manusia sebagai makhluk yang terbaik. Manusia hendaklah sentiasa bersikap adil sama ada terhadap dirinya sendiri atau orang lain. Manusia hendaklah memastikan tidak berlaku kemungkaran di muka bumi sebaliknya hendaklah memastikan berlakunya kebaikan. Hal ini sesuai dengan tugas yang diamanahkan oleh Allah iaitu Amar Makruf dan Nahi Mungkar (menyeru kepada kebaikan dan mencegah kemungkaran).

60

Kesimpulan Berdasarkan huraian di atas, jelas menunjukkan bahawa manusia mempunyai tanggungjawab yang sangat besar. Sekiranya manusia berjaya melaksanakan tanggungjawab tersebut sepenuhnya maka mereka akan dapat menikmati hidup ini dengan penuh kebahagiaan. Jika sebaliknya yang berlaku maka kemusnahan dan huru-hara pasti tidak dapat dielakkan.

MASYARAKAT JAHILIAH

Pengertian Jahiliah Jahiliah berasal dari perkataan "jahil" yang bermaksud bodoh. Menurut Philip K. Hitti dalam bukunya "History of the Arab's", jahiliah bermaksud bodoh atau jahil dari segi agama kerana pada ketika itu, tidak ada nadi dan tidak ada kitab suci yang boleh dijadikan sebagai petunjuk. Mereka tidak boleh dianggap jahil atau bodoh dari segi ilmu pengetahuan kerana mereka telah mempunyai tamadun yang tinggi.

Al-Quran tidak memberi batas tertentu bagi zaman jahiliah. Kamus Bahasa Arab menyebutkan zaman jahiliah sebagai zaman sebelum Islam, iaitu sebelum turunya al-Quran. Ciri-ciri jahiliah berdasarkan al-Quran adalah seperti berikut:

a.

Tidak mempunyai nabi atau kitab suci sebagai petunjuk.

b.

Tidak mempunyai tamadun / peradaban.

c.

Masyarakat tidak berakhlak, angkuh dan bongkah.

d.

Masyarakat jahil dan mereka tidak tahu membaca atau menulis.

Jika salah satu dari tersebut terdapat pada sesebuah masyarakat, maka masyarakat itu boleh dianggap sebagai masyarakat jahiliah. Menurut Doktor Mahyuddin, zaman jahiliah ialah kira-kira 300 tahun sebelum kerasulan Nabi Muhammad s.a.w., iaitu selepas kejatuhan Kerajaan Sabak.

Agama dan Kepercayaan Agama Berhala Agama berhala merupakan agama yang mempunyai pengikut terbesar di Semenanjung Tanah Arab. Berhala tersebut diperbuat daripada batu, kayu dan kadang-kala dari buah tamal (kurma). Tiap-tiap kabilah mempunyai patung berhala masing-masing. Antara berhala yang terkenal termasuklah al-Latta, al-Uzza, al-Manat dan al-Hubal. Sebahagian penduduk Tanah Arab tidak menganggap berhala Tuhan tetapi hanya sebagai perantaraan. Kepercayaan mereka bercampur-aduk antara percaya kepada Allah dan percaya berhala. Mereka ini dikenali sebagai golongan musyirikin, iaitu orang yang menyekutu Allah.

Agama Majusi Agama ini tidak diamalkan seluas oleh orang-orang Arab Jahiliah. Ia dibawa masuk selepas Parsi berjaya mengalahkan Habsyah di Yaman pada akhir abad ke-6 Masihi. Penganut agama ini menjadikan api sebagai objek ketuhanan mereka. Di antara penganut agama ini yang terkenal ialah Zararah dan anaknya Hajib. Mereka berasal dari Bani Tamin yang sememangnya mempunyai hubungan dengan Parsi. Agama ini terbahagi kepada 3 mazhab iaitu Kayumarthiyah, Zarwaniyah dan Zaradushtiyah.

Agama Yahudi Agama ini adalah berdasarkan kepada ajaran yang dibawa oleh Nabi Musa a.s. berpandukan kepada kitab taurat. Agama ini tersebar luas terutamanya di kawasan-kawasan Osis di Barat Laut Semenanjung Tanah Arab, iaitu Tai'ma Khaiba, Padak dan Yathrib. Orang- orang Yahudi berasal dari Palestine. Mereka berhijrah ke Semenanjung Tanah Arab sejak abad pertama Masihi. Mereka telah menjadi kaya-raya dan berjaya menarik perhatian orang-orang Arab untuk menganut agama Yahudi. Orang-orang Yahudi menganggap diri mereka sebagai bangsa pilihan dan mereka menganggap al-Uzarr sebagai anak tuhan. Di antara tokoh terkenal yang menganut agama ini ialah Yusof Zu Nuwas.

Agama Nasrani Agama Nasrani adalah agama yang berdasarkan kepada ajaran yang dibawa oleh Nabi Isa a.s. pada tahun 1 Masihi. Ia dibawa ke Semenanjung Tanah Arab oleh golongan pendakwah, pedagang-pedagang atau paksaan oleh tentera Rom atau Habsyah atas tanah jajahan mereka. Agama ini dapat sambutan dari penduduk Mekah dan Yathrib. Di antara tokoh terkenal yang menganut agama ini termasuklah Warraqah Bin Naufal dan Uthman Bin Huwairith. Agama ini mempunyai 2 mazhab iaitu Mazhab Nestorian yang berkembang di kawasan Hirah dan Mazhab Jacobite yang dianuti oleh penduduk Ghassan dan kabilah-kabilah lain di sempadan Syria / Syam. Pusat agama Kristian yang utama di Semenanjung Tanah Arab ialah Najran. Bandar Najran terus menjadi bandar Nasrani hingga ke zaman Khalifah Umar. Malah terdapat pusat latihan paderi Nasrani di Wadi al-Qura, iaitu kawasan pedalaman Timur Hijaz.

Agama Hanif Agama ini adalah berdasarkan kepada ajaran Nabi Ibrahim dan Nabi Ismail. Penganut agama ini mempercayai konsep keesaan Allah ataupun monoteisme. Di antara mereka yang menganut agama ini termasuklah Zaid b'Amr, Umaiyah Bin Abi Salt, juga kedua-dua ibu bapa nabi sendiri. Walau bagaimanapun, agama ini telah diselewengkan oleh golongan-golongan tertentu seperti juga agama Yahudi dan Nasrani, misalnya mereka menyembelih binatang korban dan darahnya dipercikkan di sekeliling kaabah.

Kepercayaan Animisme Kepercayaan ini wujud bersama dengan kewujudan manusia. Ia berpunca dari sifat kagum manusia terhadap sesuatu objek yang ditemuinya. Mereka percaya wujudnya satu kuasa yang boleh menolong atau memberi mudarat kepada mereka. Oleh itu, mereka menyembah apa sahaja yang dianggap ganjil termasukl