Anda di halaman 1dari 22

Refleksi ~Pengantar Sejarah

Bab 1: Pengertian Sejarah


1.1 Pengertian Sejarah
Penakrifan tentang sejarah amat penting kepada ahli sejarah untuk memahami
secara mendalam tentang pengertian sejarah. Dengen memahami penakrifan sejarah
maka ahli sejarah dapat menjalankan sesuatu penyelidikan ataupun kajian sejarah
supaya menghasilkan penulisan sejarah yan berkualiti. Selain itu, penakrifan sejarah
akan membantu ahli sejarah memahami secara mendalam terhadap ruang lingkup
sejarah. Hal ini disebabkan, pemahaman ahli sejarah terhadap ruang lingkup sejarah
berasas daripada pengetahuan dan pendekatan mereka dalam ilmu-ilmu sejarah. Oleh
itu, ahli sejarah harus menguasai pengetahuan sejarah secara mendalam supaya dapat
menghasilkan penulisan sejarah yang tidak dapat dikritik oleh ahli-ahli sejarah lain.
Namun, pengertian sejarah menjadi rumit apabila muncul aliran-aliran baharu
yang telah memberi pentakrifan yang berbeza-beza. Jadi, ruang lingkup sejarah bukan
sahaja menjadi semakin luas tetapi juga memperkenalkan pelbagai kaedah baharu
dalam menjalankan kajian sejarah dan menghasilkan penulisan sejarah. Hal ini telah
mendatangkan kerumitan dalam kalangan ahli sejarah semasa memberi penakrifan
sejarah.
Sebaliknya, takrifan yang diberikan oleh kamus-kamus yang sedia ada memang
mengeliru

dan

tidak

tepat

setelah

muncul

aliran-aliran

baharu

yang

telah

memperluaskan ruang lingkup sejarah. Mengikut Kamus Dewan, pengertian sejarah


ialah asal-usul, salasilah, peristiwa yang benar-benar berlaku pada masa lampau,
kisah , riwayat dan tambo. Walaubagaimanapun, pengertian sejarah yang diberikan oleh
Kamus Dewan hanya bersifat penakrifan umum sahaja dan tidak memberi penakrifan
yang jitu dan tepat.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


1.2 Sejarah sebagai suatu disiplin ilmu bersifat kajian
Sejarah dikatakan sebagai satu unsur kajian kerana ia mempunyai persoalan.
Persoalan perlu dibina sebelum memulakan sesuatu kajian ataupun penyelidikan kerana
persoalan-persoalan akan menjadi penunjuk kepada ahli sejarah untuk mencari buktibukti dan sumber-sumber yang relevan dengan tajuk kajiannya. Jadi, ahli sejarah boleh
memendekkan masa untuk mencari sumber-sumber yang berkaitan dengan tajuk
kajiannya dengan cekap dan tepat. Persoalan ini juga membantu ahli sejarah untuk
mengecilkan ruang lingkungan tajuk-tajuk kajian mereka. Di samping itu, persoalan yang
telah dibina akan memberi suatu gambaran awal kepada ahli sejarah sebelum
memulakan kajian mereka. Contohnya, tumpuan persoalan yang perlu diberikan ialah
Mengapa, Bagaimana, Apa, Siapa dan Bila. Menurut Profesor R.G.Collingwood,
semasa ahli sejarah memulakan sesuatu kajian sejarah maka ahli sejarah akan
menjalankan kajian berdasarkan persoalan yang dibina. Hal ini bererti bahawa, ahli
sejarah akan berdasarkan persoalan tersebut, bagi bermula menjalankan kajian untuk
menjawab tajuk kajiannya. Ahli sejarah tidak mudah untuk menjalankan kajian sekiranya
tiada persoalan kerana ia tidak akan memandu ahli sejarah untuk menjawab persoalan
yang dibina. Oleh itu, persoalan yang dibina akan menjadikan panduan kepada ahli
sejarah untuk memahami dan mengaji kronologi tajuk kajiannya.
Ahli sejarah membina persoalan berdasarkan kepada skop kajiannya. Jadi,ahli
sejarah akan mengkaji skop-skop kajian peristiwa sejarah sebelum mengemukakan
persoalan. Hal ini disebabkan lingkungan sejarah sangat luas dan kajian terhadap skop
kajian akan menyempitkan kajian supaya ahli sejarah dapat lihat sesuatu peristiwa
sejarah dengan lebih jelas dan teliti. Kajian terhadap skop-skop peristiwa sejarah akan
memudahkan ahli sejarah untuk menghasilkan penulisan sejarah secara tepat dan
mendalam.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


1.3 Ruang Lingkup ilmu Sejarah
Ruang lingkup telah menjadikan semakin luas apabila aliran-aliran baharu telah
diperkenalkan. Hal ini elah menyebabkan ahli-ahli sejarah mempunyai pandangan yang
berbeza-beza terhadap pengertian sejarah.
Menurut F.J Teggart, sejarah merupakan kajian terhadap tindak-tanduk manusia
yang membawa kesan kepada rakyat ataupun negara. Jadi, kajiannya lebih kepada
tindakan sosial manusia yang dilakukan oleh individu ataupun kelompok-kelompok
tertentu dalam sesebuah negara.
Namun begitu, ruang lingkup yang ditetapkan oleh F.J Teggarat tidak menyekat
sama sekali dengan ahli-ahli sejarah lain. Contohnya, ada sesetengah ahli sejarah
memberi perhatian kepada kajian tentang kedudukan dan pengaruh golongan petani,
pekerja kilang, hamba abdi dan wanita yang telah memberi sumbangan besar terhadap
ekonomi tempatan. Selain daripada pendapat F.J Teggarat, aliran-aliran yang lain juga
mengemukakan pendapat yang berlainan terhadap pengertian sejarah.
Sebagai contohnya, aliran objektif yang dipelopori oleh Leopold Von Ranke
merupakan aliran yang menyokong pensejarahan tradisional. Pensejarahan tradisional
merupakan kajian sejarah yang leih bertumpu kepada peranan dan penglibatan kerajaan
serta tokoh-tokoh kelas atasan. Ruang lingkup kajian oleh aliran sejarah objektif
hanya menumpu kepada soal-soal sosial, ekonomi dan peranan wanita tidak diberikan
penekanan.
Aliran-aliran baharu telah muncul sejak tahun 1920-an apabila wujud keadaan
yang tidak menyokong kajian sejarah yang dijalankan bergantung kepada pensejarah
tradisional. Contohnya, Aliran Annales telah memperkenalkan Sejarah Keseluruhan
yang menumpukan kajian tentang kegiatan manusia yang dilihat dari perspektif alam
dan institusi sosial serta bertentang dengan konsep Aliran Objektif. Hal ini desebabkan
Aliran Annales menyatakan bahawa Profesor Leopold Von Ranke telah memilih-milih
tajuk kajian sejarah berdasarkan tema sahaja. Selain itu, Aliran Sejarah Sosial yang
menekankan kajian tentang perubahan-perubahan dan kesan ke atas kedudukan
masyarakat serta Aliran Sejarah Rakyat yang menumpukan kajian tentang hal-hal
budaya dan sosial masyarakat telah diperkenalkan.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


1.3.1 Unsur Pemikiran
Menurut Profesor R.G.Collingwood, unsur terpenting yang terdapat dalam ilmu
sejarah ialah unsur pemikiran. Hal ini disebabkan, sejarah merupakan satu bidang yang
mengkaji tentang tindak tanduk manusia. Apabila ahli sejarah mengkaji sesuatu
peristiwa sejarah, mereka perlu melihat dari sudut pemikiran-pemikiran yang melibatkan
manusia. Hal ini kerana hanya pemikiran manusia dapat mencetuskan sesuatu tindakan.
Oleh itu, Profesor R.G.Collingwood mengatakan bahawa tindakan manusia dapat dikaji
daripada dua sudut iaitu sudut dalaman yang melibatkan kajian tentang pemikiran
manusia yang mencetuskan sesuatu tindakan dan sudut lahiriah yang melibatkan aspek
fizikal terhadap sesuatu tindakan. Bagi Profesor Collingwood, sejarah hanya mengkaji
tentang pelaku sejarah dan bukannya unsur-unsur yang tidak melibatkan pemikiran
manusia. Walaupun pemikiran manusia sukar dikaji oleh ahli sejarah tetapi pemikiran
manusia dari sudut-sudut tertentu memboleh ahli sejarah membezakan peristiwaperistiwa dikaji itu adalah benar-benar berlaku ataupun sengaja berlaku. Tindakan untuk
mengkaji pemikiran masyarakat adalah tugas yang berat kepada ahli sejarah kerana
tindakan manusia didorong oleh pemikiran reflektif sahaja iaitu pemikiran yang dicetus
oleh tindakan manusia yang sengaja. Oleh itu, ahli-ahli sejarah harus menumpukan
kajian dan penyelidikan sejarah terhadap kegiatan manusia tertentu. Profesor
R.G.Collingwood dengan ini menekankan selain segi politik, sosial dan ekonomi, ahli
sejarah juga boleh dikaji daripada sudut pemikiran manusia. Tambahan pula, aspek
moral, falsafah, seni dan agama juga melibat dalam kajian ahli sejarah. Profesor
Collingwood juga menyatakan sejarah tidak sepatutnya mengkaji tentang perasaan,
emosi, dan pengalaman manusia yang berlaku secara mendadak kerana perasaan,
emosi dan pengalaman manusia lebih kepada akal dan bukan melibatkan kegiatan
pemikiran.
Namun, pendapat Profesor R.G.Collingwood adalah bertentangan dengan
pendapat yang dipertengahkan oleh Profesor F.J.Teggart dan Profesor W.H. Walsh.
Profesor R.G.Collingwood berpendapat kajian dari sudut reflektif hanya perlu melibatkan
peristiwa yang berkaitan dengan nasib individu sahaja manakala Profesor F.J.Teggart
menitikberatkan kajian pemikiran reflektif harus memberi kesan kepada negara dan
masyarakat sahaja.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Walaubagaimanapun, pemikiran reflektif dan bukan reflektif tidak ada garisan
untuk memisahkan kedua-dua pemikiran tersebut. Ahli sejarah lebih ke arah kajian
tentang tujuan , motif, keinginan dan lain-lain.
1.4 Bentuk Naratif dalam Sejarah
Menurut Profesor R.G.Collingwood, penulisan sejarah adalah berbentuk naratif
ataupun berbentuk deskripsi tentang kejadian yang dikaji mengikut urutan waktu.
Profesor F.J.Teggart berpendapat bahawa penulisan sejarah adalah berbentuk naratif
yang mempunyai permulaan, pertengahan dan kesudahan dalam sesuatu peristiwa
sejarah. Bagi Profesor Mandelbaum pula, sejarah adalah penulisan naratif yang
menunjukkan perubahan-perubahan yang berlaku dalam sesuatu peristiwa sejarah.
Namun, bagi Aliran Sejarah Rakyat dan Aliran Sejarah Keseluruhan berpendapat
penulisan sejarah secara naratif bukan kaedah yang terbaik dan kedua-dua aliran
tersebut berpendapat penulisan naratif lebih ke arah penceritaan kepada soalan apa
dan bagaimana tetapi tidak menjawab soalan kepada mengapa. Walaupun penulisan
naratif lebih kepada penceritaan tetapi ahli-ahli sejarah tetap menerima dan
memasukkan kaedah naratif ke dalam penulisan mereka. Hal ini disebabkan, ahli-ahli
sejarah berpendapat penggunaan gaya naratif akan menjadikan gaya penulisan sejarah
lebih berkualiti dan mudah difahami oleh masyarakat umum.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Bab 2: Objektiviti Sejarah
Aliran Objektif dalam Sejarah
Profesor Leopold Von Ranke adalah pengasas aliran sejarah objektif. Dalam
konteks Aliran Objektif , penulisan sejarah merupakan pemaparan peristiwa sejarah
yang benar-benar berlaku. Jadi, ahli sejarah akan bertungkus lumus memberi fakta-fakta
yang sahih untuk membuktikan penulisan sejarahnya. Selain itu, pemaparan yang
objektif juga bergantung kepada interpretasi terhadap sumber-sumber yang dihasilkan
oleh ahli-ahli sejarah.Tambahan pula, unsur-unsur moral, perasaan dan emosi tersendiri
tidak dibenarkan untuk memasuki ke dalam penulisan sejarah. Hal ini disebabkan,
perasaan dan emosi ahli sejarah akan menyebabakan penulisan sejarah menjadi berat
sebelah Oleh itu, ahli sejarah harus memberi tafsiran berdasarkan interpretasi dan
memaparkan fakta-fakta yang tepat dan benar sahaja supaya penulisan sejarah mereka
tidak berlaku keraguan dalam kalangan ahli sejarah.
Aliran Relatif dalam Sejarah
Aliran Relatif tidak menyetujui pandangan Aliran Objektif yang berperanan
mencari kebenaran sahih dalam kajian ahli sejarah. Bagi Profesor Carl Becker,tugas ahli
sejarah adalah mentafsir fakta-fakta sejarah yang mempunyai kepentingan kepada diri
mereka atau zaman hidup mereka. Beliau menyatakan fakta-fakta daripada sumbersumber yang ditemui tidak boleh terdiri secara berasingan. Jadi, ahli sejarah terpaksa
memilih fakta-fakta tersebut berdasarkan pengalaman dan pengetahuan ahli sejarah.
Oleh itu, pemilihan fakta-fakta telah menunjukkan ahli sejarah tidak bersifat objektif
dalam isi kandungan penulisan sejarah. Hal ini demikian, keraguan telah ditimbul dalam
kalangan ahli sejarah. Selain itu, sejarah tidak bersifat objektif kerana peristiwa-peristiwa
sejarah dicetus oleh tindak tanduk manusia dan peristiwa-peristiwa sejarah melibat
pemikiran manusia. Tambahan pula, situasi masyarakat akan berubah mengikut zamanzaman berikut dan ahli sejarah tidak dapat memahami keadaan pada zaman dahulu
sehingga tidak dapat memberi tafsiran yang bersifat objektif. Oleh itu, keobjektifan
dalam penulisan sejarah sukar dicapai oleh ahli-ahli sejarah.
Di samping itu, menurut Profesor Charles Beard, sejara lebih ke aah
menonjolkan pemikiran ahli-ahli sejarah dalam konteks masa dan budaya ahli-ahli
sejarah. Beliau berpendapat pemilihan sumber dan fakta berdasarkan kepada tafsiran

Refleksi ~Pengantar Sejarah


telah menjadikan kajian ataupun penyelidikan ahli-ahli sejarah tidak bersifat objektif.
Halangan-halangan yang menjadikan sejarah tidak bersifat objektif adalah kebanyakan
sumber sejarah tidak beradaan dalam keadaan lengkap. Hal ini disebabkan banyak
peristiwa sejarah tidak dirakam oleh saksi-saksi. Jadi, ahli sejarah terpaksa bergantung
kepada sumber-sumber yang sedia ada sahaja. Tambahan pula, ahli sejarah yang
memilih fakta-fakta tertentu untuk menyokong penulisan mereka telah menyebabkan
kejadian atau peristiwa sejarah yang dipaparkan menjadi tidak lengkap dan tidak
berobjektif.
Hujahan Carr
Profesor Carr berpendapat keobjektifan sejarah tidak boleh berdasarkan
ketepatan fakta sahaja tetapi juga bergantung kepada interpretasi dan tafsiran ahli
sejarah. Jadi, keobjektifan dalam kajian sejarah harus bergantung kepada hubungan kait
antara fakta-fakta sejarah dan tafsiran yang diberikan oleh ahli-ahli sejarah. Hal ini
demikian, tafsiran dan interpretasi sejarah akan dipertingkatkan dan ahli sejarah dapat
menghasilkan penulisan sejarah yang jitu dan bernas.
Hujahan Profesor Carr yang kedua ialah ahli-ahli sejarah perlu membuat
interpretasi yang baik dan tidak hanya menurunkan fakta-fakta yang benar dalam
penulisan sejarah. Jadi, ahli sejarah harus mengumpulkan bukti-bukti yang konkrit
berdasarkan sumber-sumber yang sedia ada. Bukti-bukti yang dipilih bukan sahaja
benar malah dapat mengukuhkan tafsiran dan interpretasi yang dibuat oleh ahli sejarah.
Oleh itu, ahli sejarah harus memastikan fakta-fakta yang dipilih adalah benar dan ahli
sejarah dapat membuat tafsiran yang tepat supaya penulisan mereka tidak berlaku
keraguan dan kecaman dalam kalangan ahli sejarah.
Keobjektifan Sejarah
Keobjektifan sejarah turut berkaitan dengan kajian sejarah. Keobjektifan sejarah
bermatlamat untuk memaparkan peristiwa yang benar-benar berlaku. Jadi, ahli sejarah
harus bersifat objektif semasa mengkaji sesuatu peristiwa. Bererti bahawa penulisan
sejarah harus memaparkan fakta-fakta yang tepat dan ahli-ahli sejarah membuat
tafsiran berdasarkan sumber-sumber yang sedia ada. Jadi, sekiranya tidak ada faktafakta yang benar maka penulisan sejarah akan menjadikan tidak lengkap dan
perdebatan mungkin berlaku dalam kalangan ahli sejarah. Dalam konteks keobjektifan

Refleksi ~Pengantar Sejarah


sejarah, pengajian sejarah tidak boleh bergantung sepenuhnya kepada pemikiran
manusia kerana penulisan sejarah tersebut akan dianggap sebagai penulisan sejarah
yang tidak lengkap. Hal ini disebabkan, pemikiran manusia termasuk emosi dan
perasaan akan bertukar-tukar pada masa ke masa. Oleh itu, peristiwa sejarah harus
mempunyai bukti-bukti yang sahih bagi mengukuhkannya supaya penulisan sejarah ahli
sejarah dapat dipercayai oleh ahli-ahli sejarah lain. Ahli sejarah tidak boleh beratsebelah dalam kajiannya supaya penulisan sejarah mereka tidak berlakunya kekacauan
atau dikritik oleh ahli-ahli sejarah lain. Sifat berobjektif harus dikekalkan oleh ahli sejarah
supaya mereka dapat memaparkan fakta-fakta yang tulen dan sahih berdasarkan kajian
dan penyelidikan yang mendalam terhadap sesuatu peristiwa. Hal ini bererti bahawa
pemaparan fakta-fakta yang tepat dan benar akan dicapai setelah ahli sejarah membuat
interpretasi terhadap sumber-sumber yang sedia ada terutamanya sumber primer.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Bab 3: Pengertian dan Konsep Sumber
3.1 Sumber Sejarah
3.1.1 Pengertian sumber
Sumber dalam bidang sejarah sangat penting kerana ia dapat menentukan
kebenaran dan kesahihan sesuatu fakta. Secara umumnya, sumber sejarah ialah
kumpulan bahan-bahan sejarah hasil daripada kejadian ataupun peristiwa sejarah pada
masa lampau. Kebanyakan sumber sejarah tersimpan dalam akrib negara, akrib
cawangan negeri , muzium, perpustakaan ataupun koleksi orang perseorangan. Ahli
sejarah bergantung kepada sumber sejarah untukmembuktikan kejadian sesuatu
peristiwa sejarah. Hal ini disebabkan, sumber sejarah dapat memberi satu gambaran
kepada mereka tentang keadaan pada masa lampau. Jadi, ahli sejarah dapt
menghasilkan penulisan sejarah yang baik berdasarkan sumber sejarah yang tepat dan
benar.
3.1.2 Konsep Sumber Sejarah
Sumber sejarah dibahagi kepada empat jenis iaitu sumber primer, sumber
sekunder, sumber lisan dan sumber arkeologi. Sumber sejarah terdiri daripada pelbagai
bentuk kerana sumber sejarah yang berbeza akan memberikan maklumat yang
berbeza-beza. Jadi, ahli sejarah harus mempunyai pengetahuan yang mendalam dalam
ilmu-ilmu sejarah supaya dapat mentafsirkan sumber sejarah dengan tepat. Oleh itu, ahli
sejarah harus menjalankan kajian ataupun penyelidikan supaya tidak berlaku sebarang
kesilapan dan kesangsian dalam sumber sejarah yang ditemui. Dengan sumber sejarah
yang benar maka ahli sejarah boleh membuat tafsiran yang betul supaya
mengemukakan penulisan sejarah yang berkualiti.
3.1.3 Ciri-ciri Sumber Sejarah
Setiap sumber yang wujud mempunyai ciri-ciri yang tertentu dari sudut
kandungan maklumat dalam sumber tersebut, masa sumber itu dihasilkan dan keadaan
fizikal sumber tersebut. Jadi, ahli sejarah harus mengenalpastikan ciri-ciri yang terdapat
pada sumber sejarah untuk menghasilkan tafsiran yang baik. Hal ini demikian, ahli
sejarah dapat memastikan sumber sejarah yang digunakan adalah sumber yang asli
dan tulen. Terdapat empat ciri-ciri yang harus diberikan perhatian

semasa

Refleksi ~Pengantar Sejarah


menggunakan sesuatu sumber dalam penyelidikan ahli sejarah. Empat ciri sumber
sejarah adalah keaslian kandungan sumber, sumber tersbut merupakan bahan mentah
yang belum diproses, sumber tersebut mudah ataupun sukar diperolehi dan keadaan
fizikal sesuatu sumber.
Secara umumnya, sumber sejarah harus beradaan dalam keadaan yang asli
supaya ahli-ahli sejarah mampu mencari penyelesaian dengan mendapatkan bukti yang
tepat. Selain itu, ahli-ahli sejarah harus mempunyai kemahiran bagi memastikan sumber
sejarah yang ditemui merupakan bahan mentah yang baharu dan tidak mengalami
sebarang perubahan dari sudut fizikalnya. Di samping itu, ahli sejarah harus
berpengetahuan dan berpengalaman bagi memastikan lokasi-lokasi yang dapat merujuk
sumber sejarah. Oleh sebab proses tersebut amat memakan masa ahli sejarah maka
ahli sejarah harus berkemahiran dalam membuat kajian ataupun penyelidikan untuk
mendapatkan sumber sejarah. Jadi, ahli sejarah dapat membuat tafsiran yang bernas
dan jitu berdasarkan sumber sejarah yang ditemui apabila ahli sejarah memahami ciriciri sumber sejarah secara mendalam.
3.2 Mengesan Sumber
Apabila ahli sejarah menjalankan kajian ataupun penyelidikan, mereka harus
memberi perhatian kepada tempoh masa sumber. Tempoh masa sumber dapat memberi
satu gambaran yang umum tentang keadaan pada masa lampau kepada ahli sejarah.
Jadi, ahli sejarah dapat menentukan kedudukan masa sesuatu sumber tersebut dan
memudahkan kajian mereka. Selain itu, ahli sejarah juga perlu mengambil kira lokasi
ataupun tempat untuk merujuk sesuatu sumber. Jadi, ahli sejarah dapat menjalankan
kajian lebih mudah.
3.3 Pemilihan dan Pengkelasan Sumber
Ahli sejarah harus memilih kemahiran yang tinggi dalam pemilihan sumbersumber sejarah bagi mengelakkan berlaku sebarang kesilapan. Jadi, ahli sejarah dapat
mecari sumber sejarah yang tepat dan benar dalam menjalankan penyelidikan sejarah.
Oleh itu, pengetahuan dan pengalaman ahli sejarah akan membantu mereka memilih
sumber sejarah yang tepat.
Ahli sejarah mempunyai kebebasan penuh dalam memilih sumber sejarah untuk
menjalankan kajian mereka. Ahli sejarah akan memilih sumber sejarah berdasarkan

Refleksi ~Pengantar Sejarah


jenis-jenis penyelidikan dan tujuan penyelidikannya. Oleh itu,ahli sejarah harus
menentukan jenis-jenis sumber yang diperlukan supaya dapat memberi bukti yang
kukuh dalam penulisan mereka.
Selain itu, ahli sejarah perlu memastikan sumber sejarah yang diperolehi dalam
keadaan asli dan tulen. Jadi, ahli sejarah harus memiliki kemahiran untuk menentukan
keaslian dan kesahihan sumber sejarah. Antara aspek yangperlu diambil kira ialah
tujuan sesuatu sumber dihasilkan, masa, tempat dan bahan yang digunakan untuk
menghasilkan sumber sejarah tersebut. Penggunaan sumber sejarah yang asli
terutamanya sumber primer akan mewujudkan kepercayaan yang tinggi ke atas
penulisan sejarah dihasilkan oleh ahli-ahli sejarah.
Tambahan pula, setiap sumber akan memaparkan kandungan kejadian ataupun
peristiwa sesuatu zaman. Oleh itu, ahli sejarah mesti mempunyai kemahiran yang tinggi
semasa memberi tafsiran kepada sumber sejarah. Ahli sejarah bertanggungjawab untuk
membuat tafsiran berdasarkan fakta-fakta daripada sumnber sejarah yang sedia ada.
Justeru, kajian ahli-ahli sejarak tidak berlaku pendebatan dan keraguan dalam kalangan
ahli sejarah.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Bab 4: Metodologi Sumber Sejarah dan Kritikan Sumber Sejarah
4.1 Mengenali Sumber
Proses pemilihan sumber sejarah penting memandangkan para ahli sejarah
perlu memastikan sumber sejarah yang dipilih tersebut tepat dan benar. Sumber sejarah
yang ditemui harus mempunyai kebolehpercayaan yang tinggi supaya ahli sejarah dapat
menghasilkan penulisan sejarah yang berkualiti. Aspek-aspek yang memboleh ahli
sejarah menjalankan penyelidikan sejarah adalah jenis sumber, kesahan sumber, usia
dan tarikh dan sifat sumber.
Sumber sejarah terdiri daripada pelbagai jenis, seperti sumber primer, sumber
sekunder, sumber lisan dan sumber arkeologi. Kebanyakan kajian ataupun penyelidikan
ahli sejarah bergantung kepada sumber primer dan sumber sekunder. Jadi, ahli sejarah
harus berupaya untuk membezakan sumber primer dan sumber sekunder.
Sumber primer juga dikenali sebagai sumber utama, sumber awalan ataupun
sumber pertama. Sumber primer merupakan sumber-sumber dalam bentuk catatan,
rekod-rekod kerajaan, fail-fail rasmi, surat-menyurat, tulisan dan saksi utama kepada
peristiwa lampau. Oleh itu, ahli sejarah bergantung sepenuhnya kepada sumber primer
untuk menghasilkan penulisan sejarah yang bernas. Walaupun sumber primer dalam
keadaan tidak sempurna tetapi ahli sejarah tetap bergantung kepada sumber primer.
Dengan adanya sumber primer tersebut tidak diubahsuai dengan maklumat tambahan
maka ahli sejarah boleh memaparkan fakta-fakta yang benar dan sahih. Sumber primer
diperlukan untuk membuktikan fakta-fakta dalam sesuatu peristiwa adakah benar-benar
berlaku supaya kajian ahli sejarah tidak berlakunya sebarang pertikaian.
Sumber Sekunder merupakan sumber sejarah yang telah dinilai dan ditafsir oleh
ahli-ahli sejarah. Sumber sekunder jagu dikenali sebagai sumber kedua ataupun sumber
bukan sezaman. Secara umumnya sumber sekunder merupakan hasil penyelidikan ahli
sejarah berasas daripada sumber primer. Sumber sekunder dihasilkan dalam bentuk
buku sejarah, rencana, majalah, artikel ,jurnal sejarah dan sebagainya.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


4.2 Tafsiran Sumber
Dalam bidang sejarah, tafsiran kepada sumber-sumber amat penting dalam
penyelidikan sejarah. Berdasarkan fakta-fakta yang ditemui oleh ahli sejarah maka
mereka akan bermula memberi tafsiran. Menurut Dr. Sivarajan bahawa pemahaman dan
penilaian fakta-fakta tersebut akan menyebabkan ahli-ahli sejarah membuat tafsiran
yang baik. Ahli sejarah akan memilih sumber-sumber yang relevan dan berkaitan
dengan tajak kajiannya supaya dapat menjawab persoalan yang dibina sebelum
memulakan kajian. Jadi, ahli sejarah harus memastikan sumber sejarah diakseskan
merupakan sumber primer dan bukan sumber sekunder. Oleh itu, ahli sejarah patut
memastikan sumber primer tersebut berada dalam keadaan asli dan tidak mengandungi
maklumat tambahan. Melalui kajian ataupun penyelidikan, ahli sejarah boleh
mendapatkan pengetahuan yang mendalam terhadap peristiwa yang dikajikan. Apabila
ahli sejarah menemui sumber, ahli sejarah perlu mendapatkan bukti-bukti yang konkrit.
Jadi, ahli sejarah perlu sensitif dengan bukti-bukti yang merujuk kepada persoalan yang
dibina. Setelah mendapatkan bukti maka ahli sejarah perlu memberi tafsiran. Hal ini
bererti bahawa ahli sejarah akan memberi tafsiran dan memastikan sesuatu peristiwa
susun dengan sistematik supaya memudahkan masyarakat memahami sesuatu
peristiwa sejarah.
4.3 Jenis-Jenis Tafsiran Sumber
Proses membuat tafsiran sumber sejarah melibatkan lima kaedah yang boleh
diaplikasi oleh ahli-ahli sejarah. Lima kaedah tersebut ialah tafsiran verbal, tafsiran
teknikal, tafsiran logikal, tafsiran psikologikal dan tafsiran fakta.
Tafsiran verbal adalah ahli sejarah menumpuan perhatian ke atas perkataanperkataan yang terdapat dalam sesuatu sumber primer seperti perkataan yang terdapat
dalam dokumen fail-fail rasmi. Hal ini disebabkan bahasa akan berubah dalam
peredaran zaman. Jadi, ahli sejarah harus menguasai kemahiran dalam pelbagai
bahasa supaya dapat mentafsir sesuatu peristiwa sejarah. Selain itu, tafsiran teknikal
juga perlu diambil kira oleh apabila hali sejarah merujuk kepada sumber primer.Tafsiran
teknikal mengambil berat terhadap bentuk pembacaan sumber sejarah. Bagi Teknikal
Logikal, ia merupakan satu proses untuk mencantumkan maklumat yang didapati
daripada sumber primer apabila rujukan dibuat oleh ahli-ahli sejarah. Tafsiran
psikologikal berlaku apabila ahli-ahli sejarah membaca dan memahami fakta-fakta

Refleksi ~Pengantar Sejarah


daripada sumber yang sedia ada berdasarkan pandangan mereka. Jadi, tafsiran
Psikologikal adalah tafsian yang lebih kepada kajian terhadap pemikiran dan idea ahliahli sejarah. Tambahan pula tafsiran fakta adalah tafsiran yang mementingkan sebab
dan akibat yang mencetuskan sesuatu kejadian atau peristiwa sejarah.
4.4 Konsep Kritikan Sumber
Kritikan sumber merupakan satu proseskritikan sebagai bukti untuk ahli-ahli
sejarah menghasilkan penyelidikan sejarah yang mempunyai kesahihan fakta-fakta
sejarah. Jadi, ahli-ahli sejarah telah menjalankan proses kritikan semasa mereka
merujuk dan mentafsir sumber-sumber sejarah. Apabila ahli-ahli sejarah melakukan
kaedah kritikan sejarah maka proses seterusnya ialah berlaku tafsiran bukti yang akan
menuju kepada pencapaian ujian kebenaran. Oleh itu, sumber sejarah dibahagi kepada
dua jenis iaitu kritikan luar dan kritikan dalam.
Kritikan luar bermaksud usaha yang dijalankan oleh ahli-ahli sejarah untuk
mengesahkan sesuatu sumber primer. Ahli-ahli sejarah harus memastikan ketulenan
dan keaslian sumber-sumber primer yang ditemui maka ahli sejarah harus menjalankan
empat ujia iaitu ujian kimia, ujian bahasa, ujian tangan tulis tangan dan ujian bahan.
Kritikan dalam adalah satu proses mentafsir isi kandungan sumber-sumber
primer. Kritikan dalam lebih bergantung kepada keupayaan ahli-ahli sejarah menilai
dengan teliti maklumat yang terkandung dalam sumber-sumber primer. Ahli-ahli sejarah
juga harus berupaya mengesan fakta-fakta yang tepat dan benar berdasarkan lima
proses tafsiran. Lima proses tafsiran termasuk tafsiran verbal, tafsiran logik, tafsiran
teknikal, tafsiran fakta dan tafsiran psikologikal.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Bab 5: Jenis-Jenis Sumber Sejarah
Sumber Primer
Sumber Primer dikenali sebagai sumber utama, sumberawalan ataupun sumber
sezaman. Sumber Primer merupakan sumber yang asli jikalau sumber tersebut
menepati ciri-ciri tertentu. Contohnya, sumber primer harus berada dalam keadaan asli
dan tidak diusik. Sumber primer juga tidak boleh diubahsuai ataupun dimasukki
maklumat tambahan. Dengan ciri-ciri tersebut maka ahli sejarah dapat menghasilkan
penulisan sejarah yang berkualiti dengan memberi tafsiran yang jitu. Sumber Primer
penting kerana merupakan bahan rujukan utama bagi ahli-ahli sejarah semasa
menjalankan penyelidikan mereka. Jadi, sumber primer merupakan bahan yang
memaparkan kebenaran sejarah.
Masalah yang dihadapi oleh ahli sejarah apabila mereka mengesan kedudukan
sebenar sumber primer terutamanya berkaitan dengan fail-fail rasmi. Kesilapan dalam
pengekodan fail-fail rasmi oleh pihak arkib telah menyebabkan kedudukan fail tersebut
mengalami perubahan. Selain itu, sumber primer mungkin mengalami kerosakan.
Kandungan dalam fail tersebut tidak mampu dibaca oleh ahli-ahli sejarah. Tambahan
pula, penulisan sumber primer yang tidak menurunkan fakta yang benar juga
menjadikan masalah mengesan sumber primer kepada ahli-ahli sejarah. Jadi, ahli
sejarah harus mengambil masa yang panjang untuk mengesan sumber primer yang
ditemui.
Sumber Sekunder
Sumber sekunder merupakan bahan rujukan kepada ahli-ahli sejarah bagi
memahami sesuatu peristiwa sejarah secara umum. Sumber sekunder terdiri daripada
tafsiran yang dilakukan oleh ahli-ahli sejarah berdasarkan kepada sumber primer. Ahli
sejarah akan merujuk kepada sumber sekunder sebelum memulakan kajian dan
penyelidikan mereka. Hal ini disebabkan, sumber sekunder dapat memberi gambaran
awal tentang ruang lingkup kajian mereka. Kebanyakan sumber sekunder terdiri
daripada bentuk majalah, jurnal, artikel sejarah, buku dan sebagainya.
Masalah kepada ahli-ahli sejarah semasa menggunakan sumber sekunder
termasuk ahli-ahli sejarah tidak berhati-hati terhadap fakta-fakta yang terdapat dalam
penulisan sejarah. Selain itu, masalah tentang penulisan ahli sejarah yang tidak asli dan

Refleksi ~Pengantar Sejarah


tulen juga menjadi satu masalah kepada ahli-ahli sejarah. Jadi, ahli sejarah harus
menilai dan mentafsir kebenaran dan keaslian sumber sekunder yang sedia ada supaya
dapat memaparkan fakta-fakta yang sahih dan menghasilkan penulisan sejarah yang
berkualiti.
Sumber Arkeologi
Sumber arkeologi merupakan satu kajian terhadap kejadian peristiwa yang
berlaku pada zaman prasejarah dan zaman proto sejarah berdasarkan tinggalan
manusia dan masyarakat zaman tersebut.
Sumber Lisan
Sumber lisan merupakan pengumpulan sumber sejarah yang masih belum dikaji
dan dirakam semula. Sumber lisan penting kerana ia mempunyai pengetahuan sejarah
yang diperturunkan melalui pengkisahan ataupun penceritaan. Namun, sumber lisan
tidak diterima oleh ahli0ahli sejarah ekoran pendebatan tentang keobjektifan sumber
lisan. Ahli-ahli sejarah lebih menyifatkan sumber lisan sebagai satu yang subjektif
kerana ia lebih bergantung kepada ingatan saksi.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Bab 6: Dokumen Sejarah
Pengertian Dokumen Sejarah
Dokumen sejarah merupakan sumber bertulis yang merakamkan sesuatu
kejadian sejarah. Dokumen sejarah adalah sumber-sumber yang mengandungi buktibukti sejarah yang kemudian digunakan oleh ahli-ahli sejarah dalam penyelidikan
mereka.Antara dokumen sejarah ini termasuklah rekod-rekod kerajaan yang bertarikh
sejak zaman penjajahan sehingga pentadbiran kini, laporan awam dan sebagainya.
Kaedah Mentafsir Dokumen
Ahli sejarah perlu memiliki kemahiran tertentu apabila merujuk kepada dokumendokumen sejarah semasa menjalankan penyelidikan sejarah. Ahli sejarah perlu
mengetahui lokasi dokumen sejarah disimpan dan juga tempat untuk memperoleh
dokumen sejarah. Apabila merujuk kepada dokumen sejarah, ahli sejarah perlu
mengenalpasti kuantiti sesuatu dokumen sejarah. Oleh itu, ahli sejarah boleh
merancang masa secara sistematik untuk mengakses sumber-sumber sejarah.
Masalah Dalam Penggunaan Dokumen Sejarah
Antara masalah yang kerap berlaku ialah kesukaran membaca isi kandungan
yang terdapat dalam sesebuah dokumen sejarah. Hal ini disebabkan, kemampuan untuk
memahami isi kandungan dalam dokumen sejarah juga bergantung kepada faktor usia
dan bahasa dokumen tersebut. Selain itu, jenis tulisan yang diguna pakai semasa
penulisan dokumen sejarah yang berubah mengikuti peredaran zaman juga menjadikan
satu masalah kepada ahli-ahli sejarah. Seterusnya masalah lain yang akan dihadapi
oleh ahli-ahli sejarah ialah dokumen sejarah tersebut berada dalam bentuk kawalan dan
tidak dapat ahli sejarah mengaksesnya. Masalah lain yang dihadapi oleh ahli-ahli
sejarah ialah kerosakan yang terdapat pada dokumen sejarah tersebut. Jadi,
pengaksesan dokumen akan memakan masa yang panjang dan kos perbelanjaan juga
tinggi.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Bab 7: Penjelasan Sejarah
Konsep Penjelasan Dalam Sejarah
Ahli-ahli sejarah bukan sahaja bertanggungjawab bagi memaparkan rentetan
peristiwa sejarah tetapi ahli-ahli sejarah juga bertugas untuk menghuraikan sebab
musabab berlakunya sesuatu kejadian peristiwa sejarah. Menurut Profesor Carr
menyatakan penyelidikan sejarah merupakan satu kajian tentang sebab-musabab.
Selain itu, faktor sabab asal dan faktor serta merta juga merupakan pencetus kepada
kejadian ataupun peristiwa sejarah. Di samping itu, penjelasan sejarah mengikut masa
perlu dilihat dari konteks sejarah.
Keistimewaan Penjelasan Sejarah
Keistimewaan sejarah ialah kejadian sejarah mempunyai sebab-musabab yang
boleh dikaji dan difahami. Ahli-ahli sejarah akan mencari sebab-musabab dari sudut
motif, niat, dorongan , keadaan dan pengaruh manusia yang mencetuskan kejadian
sejarah. Jadi, apabila mengkaji matlamat manusia yang mencetuskan kejadian peristiwa
sejarah, ahli-ahli sejarah juga meneliti persekitaran yang mewujud kejadian sejarah.
Selain itu dengan mengambil kira pelbagai sebab yang mencetuskan kejadian peristiwa
sejarah maka ahli-ahli sejarah telah menilai sebab-sebab mengikut nilai keutamaan.
Hukum Am Dalam Sejarah
Menurut Profesor Hempel,beliau tidak setuju dengan pendapat yang menyatakan
peranan sejarah hanya memberi gambaran tentang sesuatu kejadian sejarah dan
bukannya mengkaji hukum am yang mengkaji kejadian sejarah. Sebenarnya, hukum am
merupakan sau alat penting dalam kajian tentang peristiwa sejarah. Hukum am boleh
dilihat dalam hubungan sebab dan kesan. Jadi, hukum am merupakan sesuatu yang
sainstifik kerana ia sudah disahkan benar, boleh diuji kebenarannya melalui kajian dan
bersifat ramalan. Oleh itu, sejarah tidak boleh dikatakan sebagai sains semula jadi
kerana ia bergantung kepada fakta-fakta untuk membuktikannya.
Namum, terdapat beberapa halangan ditimbulkan semasa ahli sejarah
menggunakan

hukum

am

dalam

penjelasan

sejarah.

Antara

halangan

yang

menyebabkan hukum am tidak dapat digunakan dalam penjelasan sejarah adalah sifat
manusia yang mencetus kejadian sejarah berbeza-beza antara setiap individu.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Halangan seterusnya adalah ahli sejarah kadangkala hanya mengkaji sebab-musabab
kejadian sejarah dan tidak membuat penjelasan sejarah berdasar kepada situasi yang
mencetus kejadian tersebut.
Bagi Profesor Michael Oakeshott,kajian sejarah harus dipaparkan secara
perbandingan. Perbandingan ini bertujuan untuk menguji kebenaran teori-teori dan
akhirnya membuat kesimpulan umum tentang tingkah laku manusia. Pernyataan
Profesor Michael Oakeshott ditolak oleh Profesor Collingwood kerana perbandingan
kepada teori-teori akan menjejaskan keilmuan sejarah dan lebih kepada persekitaran
manusia adalah tetap. Namun, persekitaran manusia akan berubah mengikut
persekitaran semasa.
Kesimpulannya, kajian sejarah dalam konteks penjelasan sejarah merupakan
kajian yang mengesan keadaan khususnya yang mencetus kejadian peristiwa sejarah.
Selain itu, kajian sejarah lebih ke arah mengkaji sebab-musabab sesuatu kejadian
sejarah, membuat tafsiran berdasarkan sumber-sumber yang diperolehi dan membuat
kesimpulan yang konkrit.

Refleksi ~Pengantar Sejarah


Bab 8: Pengadilan Moral
Kedudukan Pengadilan Moral
Pengadilan Moral merupakan satu tingkahlaku yang memberi peilai kepada
sesuatu kejadian peristiwa. Hal ini kerana kejadian sejarah hanya berlaku apabila
terdapat pelaku sejarah. Bagi Profesor Kassim Ahmad, ahli sejarah boleh menjatuh
pengadilan moral dalam kajian sejarah. Dalam hal ini ahli-ahli sejarah lebih ke arah
untuk menghukum tindakan pelaku dalam kejadian sejarah ataupun memberi penilaian
terhadap kejadian peristiwa sejarah. Walaupun sudah wujud konsep pengadilan moral
dalam kalangan ahli-ahli sejarah namum begitu, terdapat sebahagian ahli-ahli sejarah
tidak setuju kemasukan unsur pengadilan moral dalam penulisan sejarah. Mereka
berpendapat kemasukan unsur moral akan mendatangkan pelbagai jenis masalah yang
boleh menggagu gugat kekuatan penulisan sejarah. Mereka berpendapat ahli-ahli
sejarah tidak semestinya mempunyai kemahiran khusus untuk menilai kebaikan dan
keburukan yang berlaku dalam sesuatu kejadian sejarah. Oleh itu, sesuatu peristiwa
sejarah tidak dapat ditafsir dengan cara yang betul. Masalah seterusnya adalah
kekurangan bukti-bukti yang konkrit dan tidak ketidakmampuan ahli-ahli sejarah untuk
menilai tingkahlaku akan menyebabkan masalah keraguan dan kritikan dalam kalangan
ahli-ahli sejarah.
Segelintir ahli-ahli sejarah tidak setuju dengan kemasukan unsur pengadilan
moral. Contohnya, Menurut Profesor Butterfield, ahli sejarah harus menumpukan
perhatian kepada memaparkan kejadian peristiwa sejarah secara mendalam tanpa
memasukkan unsur-unsur moral kerana unsur-unsur moral akan membawa beberapa
kerumitan. Kajian sejarah merupakan tafsiran daripada ahli-ahli sejarah berdasarkan
sumber-sumber yang sedia ada. Jadi, ahli sejarah tidak boleh memasukkan unsur-unsur
moral supaya tidak menimbul prasangka dan tidak menganggu keobjektifan sejarah.
Namun begitu, terdapat golongan ahli sejarah yang menyokong kemasukkan
unsur-unsur moral dalam penulisan sejarah. Contohnya, Profesor Voltaire berpendapat
pendedahan unsur-unsur keburukan melalui unsur pengadilan moral akan membantu
masyarakat untuk menjauhkan diri daripada belenggu penderitaan. Profesor Lord Acton
berpendapat unsur-unsur moral tidak berubah dan ia sudah menjadi satu unsur kanun.
Oleh itu, beliau bersetuju unsur pengadilan moral patut memasukkan ke dalam
penulisan sejarah. Profesor Berlin juga bersetuju dengan kemasukkan pengadilan moral

Refleksi ~Pengantar Sejarah


dalam penulisan sejarah. Beliau berpendapat bahawa ahli-ahli sejarah boleh berfikir dan
memberi tafsiran dengan cara yang rasional. Walaupun tindakan ahli-ahli sejarah
memasukkan unsur pengadilan moral berdasarkan emosi akan berlaku kerumitan tetapi
kebanyakan nilai-nilai moral tersebut telah dipersetujui oleh masyarakat. Selain itu,
penggunaan unsur pengadilan moral juga boleh dilihat dari sudut penggunaan
perkataan-perkataan dalam penulisan sejarah.
Oleh itu, sejarah bukan sahaja satu penulisan yang hanya memaparkan faktafakta peristiwa sejarah tetapi ia juga membawa panduan dan pengajaran kepada umat
manusia.
Hal-Hal yang Diadili
Dalam kajian ataupun penyelidikan ahli-ahli sejarah, mereka akan menfokuskan
kepada niat manusia yang mencetuskan kejadian peristiwa sejarah. Ahli-ahli sejarah
juga menjatuhkan pengadilan moral ketika mengkajikan sesuatu peristiwa sejarah yang
berkaitan dengan peristiwa perhambaan, feudalisme, peranan gereja dan parlimen.
Selain itu, ahli sejarah juga akan mengadili zaman untuk memberi justifikasi dalam
pengadilan moral. Jadi, pengadilan moral sememangnya boleh terdapat dalam
penulisan sejarah tetapi ia bergantung kepada bukti yang tepat dan rumusan ahli-ahli
sejarah semasa menjatuhkan pengadilan moral dalam sesuatu peristiwa sejarah.
Kerumitan-Kerumitan Dalam Pengadilan Moral
Sejarah merupakan satu kajian yang merujuk kepada niat dan tindakan manusia.
Namun begitu, niat pelaku sejarah yang baik dalam sesuatu peristiwa sejarah tidak
semestinya mencerminkan tindakan yang baik. Hal ini demikian, ahli-ahli sejarah tidak
boleh bergantung sepenuhnya kepada niat semata-mata untuk menilai kejadian ataupun
peristiwa sejarah dalam menjatuhkan pengadilan moral.
Kerumitan yang ditemui oleh ahli-ahli sejarah semasa menilai pelaku sejarah adalah
tindakan pelaku sejarah berada dalam keadaan paksaan ataupun kekongan. Jadi, ahliahli sejarah harus meneliti tindakan pelaku sejarah secara mendalam dan melihat
tindakan mereka adalah secara rela ataupun sengaja.
Kerumitan seterusnya adalah ahli sejarah tidak boleh menjatuhkan pengadilan moral jika
tindakan pelaku sejarah berkaitan dengan kepentingan negara ataupun untuk

Refleksi ~Pengantar Sejarah


keselamatan negara, Jadi, ahli-ahli sejarah terhad dalam kajian-kajian tersebut dan
mereka tidak dapat memaparkan sesuatu peristiwa sejarah secara mendalam.

Anda mungkin juga menyukai