RÈNGHAP EULIS

Meusmeus regot, meusmeus regot Ki Aduy jeung Ni Otih patukang tonggong ngarinum cèndol. Beurang panas èrèng-èrèngan. Kuring kumètap. Tapi boga duit timana, apan gawè gè can boga deui, sanggeus tilu poè katukang disiksa PHK. Leuwih parna, pamajikan pundung, kabur ti lembur nyorang bapa jeung indungna nu geus lila nyicingan imah kontrakan di Jakarta. Orokaya kuring ngaulah-ulah, da cenah manèhna mah geus teu betah deui rumah tangga jeung salaki nu mindeng dibintih hutang jeung teu awèt gawè. Tapi kuring can ngarti naha pamajikan bet kudu kabur ti lembur, apan geus lila cicing didieu tèh. Teu kudu pundung kaduhung rungsing ka kuring, urang geus dua tahun leuwih rumah tangga tèh, Eulis. Sakuat-kuatna gè kuring nyanghareupan hirup, teu welèh wè butuh nu ngarojong, butuh nu maturan. Eulis, mun seug anjeun satia maturan kuring didieu, moal poekeun kieu hirup kuring tèh. Kuring reugreug. Sanajan loba kakurangan, lamun pareng dilakonan ku duaan mah, tangtu bisa katambalan. Kuring teu eureun-eureun leumpang sorangan, najan can nyaho kamana belah unggah. Geus karasa jegjreg ceker. Tapi leumpang sapanjang jalan pilemburan mah, teu welèh wè pada naranya. Mang Nono nanya naha teu ngilu ngusep. Neng Mirna nanya bari imut ngaheureuyan. Ki Momon aki-aki tujuh mulud, ngajak moro langlayangan. Nini Iin nolol ti jandèla imahna ngadon nanyakeun hartina global warming. Kuring ukur bisa gogodeg sapanjang jalan. Bororaah nèmbal, apan pikiran titatadi gè geus teu puguh jurus. Kuring tuluy leumpang, mapay kebon, mapay galengan. Hariwang jeung kahayang teu welèh seseledek dina rohangan hatè. Kuring ngarandeg hareupeun saung teu jauh ti jalan, diuk nyalsè ngareureuhkeun kacapè hate. Rènghap kuring garing lir ibarat aya seuneu ngabebela dina jero dada. Di jalan lembur katempo barudak leutik maraèn sapèda. Aya ogè nu langlayangan. Si Nanang jeung si Lani anteng maèn kalèci. Tukang tarompet di gembrong barudak. Sora tarompèt geus silih tèmbal najan ganti taun masih dua poè kènèh. Nini Otih ngarenghik ka Ki Aduy hayang dipangmeulikeun tarompèt jiga barudak. Ki Aduy pungak-pingeuk, kusuwal-kusiwel ngodokan saku bajuna. Di belah wètan, Nini Ocih katempo nalaktak gugurawilan dina tangkal jambu nu Haji Uyud, jiga nu hayang dibandring. Si Akina bangun nyalsè ngabaheuhay niup suling gigireun tangkal. Kolot di lembur mah gening mani jaragjag, pait daging pahang tulang, teu kawas kolot di kota nu saeutik-saeutik geuring nyangsaya. Nempo maranèhna, kuring ujug-ujug inget ka umur sorangan nu bakal ngolotan. Jiga daun garing. Jiga warna panon poè nu rèk nyumput. Kuring hayang mèakeun umur di lembur, nempo alam nu weuteuh maplak pepelakan. Hiliwir angin tibelah gawir. Ngan hanjakal Eulis geus teu ngilu diuk gigireun kuring« *** Nepika poè isukna, pikiran tèh masih pajeujeut. Kudu timana heula ngamimitian sangkan hirup bisa robah. Jiga kamari, wanci haneut moyan, kuring geus ngadaweung hareupeun imah. Sora hayam silih tèmbal. Sakapeung kadèngè sora domba Mang Dadang belah girang nèmbalan lagu dangdut ti imah Kang Maman. Kuring saukur bisa nempo nu pareng lalar liwat

di jalan. Leng pikiran nguliat deui. Panon geus cangkeul tetempoan. Hatè geus teu genah rarasaan. Imah leutik geus teu kaurus. Pakarangan balatak. Tikotok tingarenclo di buruan. Tibaheula kuring sok ngandelkeun pamajikan nu ngurus imah. Dipikir-pikir mah naon salahna ngurus rumah tangga mah ku opat leungeun, ambèh pamajikan teu ngarasa digawèkeun. Apan èta mah geus kawajiban pamajikan, lin? Tapi naon kawajiban kuring ka Eulis salila ieu? Kalangkang Eulis kokolèbatan, teu welèh kacipta dina ingetan, peureum kadeuleu benta karasa. Duh, Gusti, euweuh pamajikan mah hirup tèh asa cicing sorangan di jero sumur nu poèk. Lamun sangheuk leuleumpangan, kuring sok ngadon ngahuleng sisi walungan gedè. Nyawang pikahareupeun. Naha bet jadi ngeleper kieu hirup tèh? Sarua ngeleperna pareng nyanghareupan Pa Junaedi bandar kai nu teu bosen jeung teu poho nagih hutang ka kuring. Sajeroning kokolèbatan kalangkang Eulis, sakapeung kalangkang Pa Junaedi sèsèlèkè ngawur kapaur dina pikiran kuring. Halah kèder hatè tèh lamun nempo Pa Junaedi ngamang-ngamang bedog rèk nagih hutang. Nempo ramona gè sagedè gedang. Mun diteunggeul ku manèhna tangtuna kuring jehjer, teu walakaya. Panonna bolotot. Huntu gè sakitu wewegna, tangtu cilaka mun ngègèl. Puringkak bulu punduk kuring nulak taktak. Hariwang, melang, sieun teu welèh nyiksa, baur jeung kapaur milampahan hirup kahareup. Sok hayang ujug-ujug beunghar, ngalayah duit di tengah imah. Sok kabita nempo Haji Daud nu loba harta. Mobilna dua jeung imahna dua umpak. Mun balik gawè tèh sok angkaribung ku bawaan. Leungeun pamajikanna gè reunceum ku barang mahal. Leng pipikiran dungdeng rinyay tetempoan. Nyel ambek. Teuing geus sabaraha lila kuring diuk sisi walungan. Sora cai walungan lir ibarat sora getih nu ngagolak nyaksrak jero awak. Kuring ngarènghap panjang. Eungap, nahan amarah nu teu daèk ingkah. Karasa leler deui kaambek tèh. Kuring melong langit jeung tatangkalan. Kuring nempo Neng Marni jongjon nyeuseuh luhureun batu walungan. Sok ngadadak inget ka pamajikan. Kuring nyegruk ceurik. ³Kunaon, Delon? Kawas cucurut kaibunan waè«´ kadèngè aya nu nanya ti tukangeun. Kuring ngalieuk. Brah ki Dede keur ngangkat calana. Buukna dipolès beureum. Kuring ukur seuri konèng, tuluy nyumputkeun beungeut, nahan inghak. ³Ceuk kuring gè naon, tong loba nonton sinètron, jadi wè teu kaopan.´ Ceuk ki Dede bari tuluy ngarandeg hareupeun kuring. ³Pohokeun awèwè kitu mah, nèangan deui wè.´ Pokna bari tuluy leumpang rusuh muru walungan. ³Rèk kamana, Ki, mani rusuh?´ kuring nanya. ³Puguh acara gaplèh gè di pause heula, teu kuat hayang miceun.´ Ceuk Ki Dede bari ngalieuk ngusapan beuteung sorangan. ³Tong miceun didinya, di hareup aya Neng Marni keur nyeuseuh.´ Ceuk kuring bari nunjuk Neng Marni nu masih jongjon nyeuseuh. ³Watir, ètana palid ka Neng Marni.´ ³Baruk aya nu nyeuseuh?´ ki Dede ulak-ilik. ³Baè ah, ieu mah darurat.´ Pokna bari morosotkeun calana. Kuring nangtung bari gogodeg, tuluy ngalèos rèk balik. Katempo panon poè eumeul-eumeul. Tikajauhan kadèngè Neng Marni ngagorowok. ³Ema! Ki Dede ngarudal!´ ³Hampura Nyai! Ieu mah teu bisa di pause!´

*** Reup maghrib. kuring geus dua kali jauh-jauh panjang gagang ngadatangan pamajikan ka Jakarta sangkan bisa riung mumpulung deui di lembur. Jang. Poè isuk kudu leuwih hadè batan poè ayeuna. ³Jang. Kuring hayang akur deui. ieu tarima duit ti kuring. ³Yeuh. ³Geus tilu poè kuring nempo ilaing loba ngahuleng. ³Baruk ilaing boga hutang?´ Ki Dasmi semu nu reuwas. Rèngsè solat Ki Dasmi ngajak kuring ka imahna. Mikiran pamajikan. Jang. Gèk manèhna diuk nyanghareup kuring. Tong sombong. Susuganan jaga mangpaat. mun pareng aya masalah. lantaran hirup mah kacegat umur jeung liang kubur«´ Jempling sajongjonan. ³Tapi nu penting mah ayeuna. ³Jang. lamun daèk ngèsang mang tangtu katalang. Di tengah imah lampu bohlam koneng ayun-ayunan katebak angin nu asup tina liang para imah. ³Ki. tong nganyenyeri hatè batur. Kuring ngabetem. Kuring unggeuk. tong loba ngahuleng teu puguh. ³Ilaing boga salah naon ka pamajikan?´ ki Dasmi nanya semu heran. urang kudu sabar jeung daèk ngèsang. robah lampah.´ Pokna. Geumpeur nahan kasedih. Kuring ti tatadi geus nempo Aki kuring sila nukangan. lin?´ Ceuk Ki Dasmi heran naker. Iwal Aki Dasmi nu masih deukuet jeung kuring ayeuna sanggeus pamajikan ninggalkeun kuring. Kuring beuki ngeluk. ³Naha ayeuna mah bet kabur?´ ³Pangpangna mah sanggeus pamajikan nyahoeun kuring gedè hutang ka Pa Junaedi. kuring jeung pamajikan pasèa waè. tong ditèmbal ku amarah. sangkan teu guligah. Kudu diajar bungah dina susah.´ Ceuk ki Dasmi nuluykeun. Samak diamparkeun. Kuring geus pegat harepan.´ Ceuk kuring dareuda. . tapi diolo gè embungeun deui balik ka lembur. Peuting ayeuna Ki Dasmi mènta kuring maturan manèhna. mun seug ngumpul mah sok hèsè ngerik. Kuring ukur bisa ngeluk tungkul. Kadè. Rèngsè solat. arèk mah ngeunteung katukang. Malah mèrè sumanget. tuluy Ki Dasmi ngawangkong deui. tong hariwang ku hutang. tapi baheula mah pamajikan teh teu kabur. Ki Dasmi nyampeurkeun kuring nu anteng sila. ³Jang. Jelema jul-jol ka tajug rèk solat maghrib. Ki. Kuring nyuuh kanu jadi Aki. Sakapeung mah batuk ngohkoy. Lamun meunang rijki. kuring jeung Ki Dasmi dariuk. tong jahat ka sasama. Ki Dasmi ngarènghap panjang. sanggeus kabeh ninggalkeun kuring. Ki Dasmi ngarènghap panjang.´ Ceuk kuring ³Aèh. tapi hasilna kieu. Kudu merenah mikiran jeung mèrèskeunna. Omat. akur jeung dulur salembur. boh ka dulur. ³Nya sanggeus di PHK tèa. Poè ayeuna kudu leuwih hadè batan poè kamari. Nya kitu deui lamun teu jodo. Teu karasa geus asup solat isya. tapi manèhna geus ngomong teu betah rumah tangga jeung kuring. Kudu dileukeunan nya. lamun kabayang mah tangtu kasorang. Sok jadi sedih. kudu bisa ngeureut neundeun. ³Kuring tibaheula ngumpul-ngumpul. Tong nyapirakeunn kasalahan leutik. kumaha ilaing satèkah polah ngayakinkeun pamajikan. wayahna. Cag geura niatkeun hirup bener«´ Ceuk Ki Dasmi. lin?´ Ki Dasmi miheulaan ngomong. Tong melang ku kahayang. Tong pegat harepan. Ki Dasmi nangtung ngajak solat bareng. boh ka kuring sorangan. Kuring geus merul ngirim surat maksud ngayakinkeun. kadè kudu somèah ka sèmah. Jang. hirup mah mun teu ngoprèk moal nyapèk.´ Ceuk Ki Dasmi bari mikeun kaen coklat. lamun jodo mah si Eulis tangtu balik deui. Sumegruk ceurik. Omat tong luhur teuing ngukur. Cahyana oyagoyagan nyieun kalangkang dina bilik.´ Ceuk kuring beuki ngeluk. lain geus opat kali ilaing di PHK tèh.

Ladang kèsang«Sugan wè bisa ngalunasan hutang ilaing. Reup kuring peureum.´ Ceuk Ki Dede bari nepakan punduk kuring. Jul-jol jalma daratang muka panto imah. ³Ki«´ ³Jang. Kuring nangtung sisi walungan. katempo duit ti mimiti nu lecek nepika nu heuras ngagulung dibeungkeut karet. Kuring ngalieuk. Rarayna marahmay. ³Rèngsè ngarudal. Teu karasa kuring cirambayan. beuki melang wè kuring hirup sorangan. Ki Dasmi ngagolèdag sasarèan. Tarima. . Kang. ³Duit halal ieu mah. Katempo ki Dede hanjat ti walungan. Karasa deui tiis deui rarasaan. ³Sabar nya Jang. Adan geus ngahaleuang ti tajug. mangkana awèt. Kuring ngilu ngagolèr gigireunna bari teu ngiceup neuteup duit dina leungeun. Ki?´ kuring nanya. Innailahi wa innailahi Raoji`uun« *** Gusti.Tibaheula gè kuring mah embung makè duit kaleuleuwihi.´ pokna. simpè hatè najan sora cai walungan kadèngè tarik. Manèhna nalikeun tali kolor. ngimpi lain ieu teh? Pamajikan geus aya hareupeun. Gabrug tèh kuring nangkeup pamajikan mani pageuh. Umur ngora bisa waè isuk maot. ditimang-timang« ³Aki!!!´ kuring ngagorowok meupeus simpèna shubuh. ³Eulis?!´ kuring reuwas naker. Sabot kuring masih olohok nempo duit. Leuleus hirup. jiga gebog cau nu palid di walungan« ³Kang«´ kadenge aya sora halimpu titukangeun kuring. Cipanonna haneut dina leungeun jeung pingping kuring.´ Pokna. Rumangsang beurang maheutkeun deui kamelang. Tong reuwas lamun jempling peuting bisa nyarita nu leuwih singget tur pinuh rasiah sual kahirupan jeung pilampaheun. Manèhna neuteup lalangit. Ki Dasmi muka tali kaèn. Poèk. Kuring olohok. Asa lila deui rèk nabeuh harepan tèh. Ki?´ ³Hutang kahirupan. dipajang. jiga batu. Manèhna unggeuk. dipilih-pilih. nyegruk ceurik. sumanget deui? Kuring ngarasa hirup sorangan di dunya tèh. Tong ngarasa kasinggung. Kuring bungah pisan pamajikan daèk balik deui ka lembur. heuras deui. ³Hapunten. Rugap-ragap awak Ki Dasmi nu ngajelepeng tiis teu usik-usik. Tibaheula ki Dasmi sobat kuring. tong hariwang ku hutang ka jelema. hapunten Eulis salami ieu ninggalkeun Akang. ³ ceuk Eulis peura. tuluy teurab mani beurat. nu sapanjang janari nepika sareupna dipikiran panjang. Saha deui nu bisa raket deui jeung hatè kuring ayeuna? Kuring leumpang sorangan ngajugjug ka walungan. Manèhna ngalèos ngajugjug jalan. Aki Dasmi mulang. Jang. Sajorelat pikiran jeung rarasaan nyawang dina jengkal sarè. umur mah anjeun nu ngatur. Eulis nyuuh ka kuring. Gusti. Leungeun kuring ngadègdèg narimana. Kumaha ngamimitian hirup lempeng deui. Sorana laon.´ ³Kunaon mayarna.´ Ceuk ki Dasmi. ³Hutang ka Gusti? Hutang naon. Ki?´ ³Ibadah jeung amal hadè«´ Peuting beuki jempling. Hutang nu kudu dipikamelang mah nyaèta hutang ka Gusti Nu Maha Agung. ngudupruk sumanget. Kuring jeung pamajikan namplokeun kasono nu salila dua bulan teu panggih. Inget-inget geus bedug shubuh. Teu karasa kabèh dunya pareum dirawu peureum. Jang.

´ Pokna bari lumpat. Kang. hapunten Eulis. sami-sami hapunten Akang. tuluy ngajleng ka walungan. Ti ayeuna mah urang tong pipisahan deui nya?´ ceuk kuring peura. Manèhna imut ngagelenyu. hilap teu cebok. Di luar imah. Geus ganti taun« . Di jalan paamprok deui jeung Ki Dede. ³Rèk kamana. Sapanjang jalan kuring duaan silih teuteup pinuh kasono. Kuring asa katumbu umur ku Eulis. rènghap Eulis lir ibarat simbut. Kuring tuluy ngalèng pamajikan ngajak leumpang. ³Eulis. Kuring jeung pamajikan silih pelong nempo kalakuan Ki Dede.´ Ki Dede ngarandeg melong pamajikan kuring. Kuring duaan nangtung pahareuphareup. Ki. ³Walah. Gusti. Seuri Eulis karasa haneut. sora tarompèt kadèngè silih tèmbal. inghak-inghakan nahan ceurik. balik deui Eulis? Panyana tèh geus kawin jeung urang kota.´ Ceuk Eulis nginghak. Sapeupeuting. ³Tadi ngarudal. teuteup Eulis karasa iuh. mani rusuh? Rèk ngarudal deui?´ kuring nanya. Eulis unggeuk.³Hapunten.

³Tah. sésana diasupkeun deui. bolon kénéh sasatna!´ ³Nya atuh. buruanana dikoréd lening. ngan teu pati kapiara. tah nu ieu kawajiban anak nu cikal.LEBARAN POÉ JUMAAH Cilamping téh désa gegek tapi sikluk. Tah rawatan. Si Narti «.´ cék Lebé. Kiai. budak nu cikal jeung indungna «. Nu ieu kawajiban awéwé. Tara pati kasaba ku urang béh tengah. katempuhan bapana waé tungtungna téh!´ . ³Kula ngajual béas tilu kulak kana duit genep bénggol «. Pernahna di lamping gunung. Di juru deukeut bedug sawatara urang ngadareluk ngaroméan terebang pakéeun engké ari nyalawat maleman Lebaran. ³tilu kulak nyah rék meuli téh?´ ³Tilu. bilikna dikapur. Kuring. Milihan genep. Ieu kawajiban kuring. Tanggal tujuh likur pasosoré loba jelema ngarariung di balé malang bari gorgar ngawarangkong. pan can manjing puasa éta mah «. Kitu gé teu loba. ari Kiai. ngagigirkeun boboko tilu wadah béas jeung blék urut minyak tanah. kuring seja mésér béas tilu kulak ku duit limalas sén «. hateup injuk julang ngapak. jejeg sakulak-sakulak «.´ ³Ari nu opatan deui?´ ³Har. da nya éta jalanna rumpil. ³teu datang-datang si selud téh. bilikna képang anyam satampah. ³Ség-ség atuh rék saletor pitrah mah.´ cék Arjangi bari ngudar cangreud rajut. ukur hiji-dua. purilit ret dicangreudkeun deui. meungpeung beurang. tong asa-asa «. wadah duit.´ cék Arjangi mindo ijab bari ngéntépkeun bénggol dua-dua. ka cungcung-cungcungna ku injuk. Kiai «. Lain kawajiban popotonganana kénéh. Setor pitrah kitu!´ ³Kuring setor pitrah tiluaneun «. kana duit genep bénggol.´ ³Genep bénggol kitu.´ cék Lebé. kuma nyanéh waé ari kitu mah «. jauh ka ditu-ka dieu. Sing percaya. Masjidna nya kitu deuih. da di dinya mah taya sakola. Pitrah kuma urusanana. Tapi dina tanggal lilikuran Puasa mah masjid nu sasarina cakueum tiiseun téh ngadak-ngadak hégar. da nu ngeusianana oge Lebé waé jeung nu dareukeut ka dinya. ³Seug atuh «. Kiai«? Dan can lubar idah!´ cék Arjangi bari tanggah neuteup beungeut Lebé.. Arjangi. Lebé andekak nyarandé kana tihang. Sabaraha jiwa nya? Tujuh lain?´ ³Tilu. Si Awisah «. Kawilang gedé sakitu mah. ngaran Arjangi «. geus meunang ngayon éta téh. dicicikeun. Barudak lembut waéh nu ngadon ngaji tepung magrib. ³sor ka dieu. Sok ayeuna geura setorkeun deui ka kaula «. borolo bénggol wungkul. Imah-imahna kabaheulaan kénéh. pan éta duitna gé bénggol wungkul!´ cék Lebé bari kerung. tilu boboko «. Ka-peutingnakeun pinuh ku barudak bujang nu ngadon marondok. sakulakeun-sakulakeun. Urang dinyana nya kitu tara pati laliar ari lain barudak mah nu ngadugdag ngadon sakola ka désa séjén.

´ cék Adma bari ngarérét ka nu mangnampanankeun duitna tadi.´ cék Adma ngélémés éra. ³Punten. ³Har. goloprak-goloprak diasupkeun kana blék téa. ménta ditepikeun ka Lebé. Nu ngurung budak waé aya. Dunga naon kahayang téh «?´ ³Indal-salamet waé atuh sugan. Malah cék sakaol mah kudu geus teu kadeuleu bulu bitis «!´ ³Ari kitu «. bisi kapopohokeun. ³Baruk lalay «? Lain gugueun. ³Puguh waé.´ . nu nurutan Ki Arjangi waé loba. ³Sarua jeung nyusur kumaha tadi téh.´ cék Sanharip morongos. Harip. lalay geus rabeng ti tadi tukangeun imah kuring mah «. bisi Kiai kaliru kaasupkeun kana kaléng. Bédana téh dikemil jeung diseuneuan «. Ulah ku dunga indal-maot. bénggol nu genep téh dirawatan. deuleu!´ cék Lebé nyereng.´ ³Ari geus «. pajar geus diijabkeun. ³Euh «. deulu!´ cék Lebé.´ cék lalaki tengah tuwuh bari melenyun udud. Adma?´ cék Lebé panasaran. bisi poho. nu kitu mah! Da kudu geus reup-reupan «.´ cék Adma bari ngenyot rokona. rata ukuran sakulak lima sén. ³Dipesakan sotéh lain rék diarah. ³Geuning sia geus udud. Leungeunna ngarongkong nyodorkeun duit lima sén ka nu diuk pangdeukeutna. tobat sanés nyanyahoanan «.´ Lebé kapaksa ngéléhan. matak batal deuih udud téh?´ cék Adma bengong.´ ³Ari kitu « teu batal ari nyisig?´ ³Pédah waé Pa Mukasan nyisig waé sapopoé bari puasa téh «. ah. teu ngeunah disangka boga niat goréng. ari Kiai. ³Sumuhun « sami « bako-bako kénéh «. kuring mah sok kukurayeun «. ³Ké « ké « ké « Kiai. ambéh salamet panjang umur «. deuleu. ³Ké heula. heug « heug « atuh «.³Tarima kaula pitrah Arjangi jeung Nyi Narti jeug Nyi Awisah «. Adma? Kakara gé asar ahir. Sok kadinyah amin urang dungaan. Bisi waé kuring mah. nu geus rada enyay-enyay ngarti mah. Bérés ngadunga. Geus dimimitian ku Ki Arjangi mah sungsong paheula-heula. Éta duit kuring ulah dipésakan. da cék nu nyarios mah sami sareng nyusur cénah «. kuring mah ti dieu waé ti luar.´ cék Lebé bari nandékeun dampal leungeun duanana. Kiai. sangeuk sibanyo.

entong. Dirongkong. gaang?´ ³Yéy « palias nagir.³Paingan atuh ari nyanghulu ka dinya mah «. ³Sok. Juragan Kuwu ka dieu!´ cék nu diuk tukangeun Lebé. Kiai «. nu séjén-séjén nyedek ngumpul di juru. ³Tarima kami nganjuk béas dua kulak. ³Geuning belet Lebé mah «. jémprak sila nyarandé kana sarigsig. usum dibagikeun. da cék mitoha gé rubiah mah karawu kapangku ku salakina «. Lebé ngésod rada mundur.´ ³Ah. pédah taya deui nu daékeun. ³pan sasarina gé sok ditéang ku abdi ka bumi. Saréréa tinglalieuk ka jalan. Tadina mah manéhna nu moal. da rék ditajongkeun «.´ ³Dupi ijabna kumaha atuh ayeuna?´ cék Lebé sanggeus ngahuleng sajongjongan.´ . pok nyarita. sahenteuna meureun aya taram-taram kana ajian «. Ayeuna kami setor ka Lebé.´ ³Sok dititah nunggahkeun sotéh tamba wudu. Pan cék Kiai gé baréto. Pan si éta mah manggih gaang gé sok didéang dina cempor. keuyeup gé loba kénéh. Dipikir-pikir asa réncéd. mangga!´ cék Lebé bari ngésérkeun boboko dua ka hareupeun Kuwu. pitrah téh nyampurnakeun puasa. anggur malik ka Sanharip. ³balijubaliju gé lumayan ku sonagarna. ³Tarima abdi nganjukkeun béas dua kulak kana harga dua kali lima bénggol «. bayareun engké nyontang tina pancén kami nu sok katarima dina bulan Hapit «. nyatu waé sakalian tadi téh.´ ³Mun nyana batal mah. ³Unggal poé nya sia sok udud téh?´ Teu némbal. ³Moal tulus kuring mah. Sup Juragan Kuwu ka masjid.´ cék Adma bari miceun rokona. Nu matak manéhna ayeuna mah nu ka hareup «. kami narima pancén ti Lebé. Kadang-kadang duit kami kénéh pulang deui ka kami «. Diturutan sotéh pédah waé tukang bilal tukang ngunggahkeun. Tajongkeun waé ayeuna mah. dirampa béasna dipuruluk-puruluk kawas nu hayang naksir béar-béarna. Harip. engké bulan Hapit. Ijabkeun sakalian. ditambul harita kénéh «. bayarna engké nyontang pancén kami kénéh «!´ ³Euh « leres «.´ Dijawab ku Lebé. sanés? Ari kapalang batal balas udud. kawajiban Si Anisah kituh!´ ³Ari kawajiban sia mana. teu kudu nambulan gaang «. Adma?´ cék Lebé. nyampurnakeun naon atuh «? Péngkolkeun waé ka Si Anisah «. Ari geus kieu mah jadi teu bisa mangku kuring téh.´ cék Lebé. Kawajiban kami jeung Nyi Kuwu potong engké tina pancén «. Sia beuki nya.´ ³Deulu ituh. Ayeuna mah kami béré nganjuk béas dua kulak. serenkeun duit kuring ka Kiai «. ³Geuning sisinarieun Juragan angkat ku anjeun?´ cék Lebé.

Gorolang. jaba barudak nu can manjing puasa loba nu teu dipitrahan. kami setor kawajiban kami jeung kawajiban Nyi Kuwu. ³Ka Juragan mah ngabantun pangaos pasar. lain?´ ³Heueuh. Kurang-kurang bisa ngatur laporan mah. kituna gé pan regana sabaraha tikeleun ka batur.´ ³Tuda cék mitoha kitu «. geus karawu kapangku ku kuring «. Sugan ari udud téh cara nyisig teu matak batal «. ³Ah juragan. pédah boga pancén sampeureun. kayungyun ku beletna. malah Si Adma mah angkohna rubiahna gé moal disetoran «. ³Babari sotéh lebah dieuna. sakulak séwang. ³Dibéré sajeungkal hayang sasiku. ³Ka somah mah diragragkeun lima sén sakulak sotéh sarat wungkul. ³Aéh-aéh «.´ cék Adhani ti juru. Diijabkeun waéh kana sakitu «.´ ³Ngeunah kadéngéna ari kieu mah «. Ku salebaran sakali gé sabaraha pirugieunana.´ Ger pada nyeungseurikeun.´ ³Pédah nganjuk «? Seug atuh. teu maké duit gé hadé ditujang-tajong. Adma?´ cék Kuwu bari ngarérét ka nu nyangheuy dina bilik cabol.³Lain dua kali lima sén «? Pan ka batur gé sakitu.´ Lebé ngalieuk ka lebah nu ngomong bari seuri konéng. nya Harip!´ cék Adma ceuleungeung ti luareun bilik cabol. nya Harip «.´ cék Si Adma teu kireum-kireum kawas nu euweuh waé kaserab ku dunungan téh. dirugal-rigel diéénténgan sataun sakali hayang mayeng unggal poé «. ngadunga. ³Nampi «.´ ³Tuda enya kudu kitu.´ . Malaur jauh ka pasar ari di dieu aya nu murah mah. rugi tilu bénggol tina sajiwa. kuma dinya waé. ³ngan leuheung waé sotéh. Kadéngé lain tadi?´ ³Kakuping «. kana luput meureun moal setor. saréréa gé moal ngaléok ka nu séjén. Wajibna pitrah téh sakulak. Lebé. Reungeukeun. Ayeuna onaman da enggeus. da bayarna ogé ti dinya-dinya kénéh «. meunang méngkolkeun «! Pan salakina bélaan henteu!´ ³Ari kitu sia teu setor. margi « margi «.´ cék Si Adma. da abdi mah puasana gé lapur «.´ cék Kuwu bari nyodor-nyodorkeun boboko béas. Juragan mah teu kudu ngodok saku «. lain?´ cék Kuwu nyelang. Mun ka urang diragragkeun sarega pasar. ari saletor lima sén waé ti baheula. na ieu béas dikukucel waé «. diaminan ku saréréa.´ cék Lebé bari nampanan. kudu heman ari ka somah. ³Horeng babari ari ménak mah. ³malah mun nuluy mah unggal poé Kiai dagang béas murah.

ti batan kaanjangan urang leuweung mah. Juragan. matak dilongokan maung «. mana teuing héabna ka si utuh ka si inji «. pupuhu sadésa ieu «!´ ³Rugi atuh nya abdi mah. hésé ngomong jeung sia mah!´ cék Kuwu bari ngalieuk ka Lebé.´ cék Kuwu kereng. Teu kénging ongkoh puasa poéan Lebaran «. sugan kawas nyisig pédah sarua bako «.´ cék Si Adma bangun giak. Mun seug téh cara batur. diganda léngoh ngudag maung sasiki mah «. sia onaman teu ngurung batur. Hampang ongkoh ka somah «. ³hadéna atuh puasa kuring teu kaci. Hutbah raya ongkoh. sakumaha kasauran Juragan Kuwu «.´ ³Kitu waé atuh. Saé diséréd kana Kemis «. Leres kitu éta téh. Pan aya maung ngamuk gajah meta mah Kuwu bagianana. hutbah Jumaah ongkoh. Juragan?´ cék Adtari bari neuteup ka Kuwu. mangkaning pamajikan keur bulan alaeun. teu cara baheula keur ngora. da sahanteuna kaanjangan ku urang leuweung mah pisakumahaeun. ³Muhun kitu. . ³ngadéngé guyurguyur di balé désa pajar Lebaran ninggang kana poé Jumaah?´ ³Leres «.´ ³Kana Kemiskeun atuh. ari cadu mah di urang sapoé hutbah dua kali «. Adma. kajeun ngurangan sapoé «. Hanas lentah-lentéh. lebah dinyana meureun pikabitaeun sia téh. kacek diseuneuan wungkul. ulah sina ninggang poé Jumaah. Upami dilebarankeun dinten éta téh. Tari?´ cék Lebé bari malik ka nu ngomong di juru. margi seuseueurna nu setor pitrah téh dintenan ka tilupuluhna pasosonten. Hanas kental-kentél salapan likur dinten «. Mangkaning kami geus kolot. da anak-pamajikan sia gé dina seuhseuhanana mah angger tanggungan aing.³Heueuh. Kiai. Ninggang dinten Kemis panginten taun ieu mah. puasa teu jadi. teu meunang puasa-puasa acan Kuwu mah. Kiai. teu nyatu teu nginum.´ ³Enya « tapi kami teu idin Lebaran poé Jumaah. ³meureun kudu hutbah dua kali. da kagoda ku udud «. pamali!´ ³Atuh langkung panginten puasana jadi tilupuluh hiji dinten.´ ³Tah geuning. sered kana Kemis. nya Juragan!´ ³Nyao ah. ³Angsrodkeun kana Saptu.´ cék Lebé. Abot ongkoh ka abdina. aing téh nepi ka kuru cileuh kentel peujit balas mikiran somah sadésa «. Pantang di désa urang mah. da éta cénah matak panas héabna ka somah «. Nepi ka teu kaduga « aéh.´ cék Adtari. Tapi lebah gawéna mah paralun ampun. ³Ngomong naon tatéh.´ ³Hih.´ cék Si Adma kerung bangun sedih. Matak naon?´ ³Panginten moal jejeg sasasih «. ³cék abdi gé tadi «. Hampang ongkoh ka somah. mana teuing hapana moal aya setorkeuneun ka ditu «. moal harénghéng ongkoh. Kiai. Duka upami seuneuna nu matak batal téh.

deuleu. nu matak Lebaranana ninggang poé Jumaah «. ³Kuring mah angot atuh nyaho ti mendi «. ³Tah geuning énténg ari Lebaran bisa poé naon waé mah «. ari salatun téh.´ Cék Lebé. ³inget pisan kuring mah. Juragan. hutbah raya hutbah Jumaah gé taya nu dilangkung. ³Ah sanés Salasa ieuh.´ cék Arjangi bari ngésod meueusan.´ cék Lebé. kitu waé «. sérab ku nu siga nyeuneu. da cék pacaduanana ogé tara daékeun balik léngoh. Lumrah ti mana puasa teu jejeg tilu puluh «. sakalian ka pasar «. da basa munggah téh kuring muru saur ka warung Si Iboh.´ cék Anjangi. da cék jenatna pun bapa gé pantang sotéh upami dihénggoy ku sorangan.´ ³Ari Jumaahan ka mana ngeunteupkeunana «? Lumrah ti mana Jumaahan poé Kemis atawa Saptu «! Talung Lebaran. rumadon salasin «. sapuluh deui. ³Tapi kami teu idin ari kudu hutbah dua kali mah «. ³Heueu «.. kurang sapoé mah itung-itung nyombo waé ka anu tas kental-kentél sakitu lilana «. dalilna aya réngkolna. eu « kuma geuning. Salasin atawa salasun «?´ cék Lebé rada rampang-reumpeung bari neuteup nu dariuk di juru saurang-saurang. Ayeuna gé mangga waé nyanggakeun hutbah lebaranana mah «. romadon salasin « nyao « salasun « atawa salasatun kitu «? Aya poho-poho teuing «. lain hadé dikabiri. Jejeg waéh dina poé Kemis téh.´ ³Lain poé Salasa.´ cék Lebé bari ceuleungeung. remen ieuh «. Mun rék basa urang mah hartina tilu puluh. . upami numutkeun dalil éta mah. sakieu kakolotan kangaranan kitab mah neuleu gé can kawénéhan «. salamet waé teu sakarakara. Kapungkur gé sanggem jenatna pun bapa téh « aéh baheula kétah. ³Sumuhun. Sapuluh tah «. ³Bisa kasar-késér sotéh teu kudu matok poéna. jaman tuang éyang ngeuyeuk désa ieu kantos lebaran dinten Jumaah. Geus waé lah poé Kemis.´ cék Adtari bari ceuleungeung. Geura urang itung « Rebo-Rebo Kemis Jumaah «. Pan cék kitab gé.´ cék Lebé. Hutbah teu dikirangan. jadi dua puluh jeung nu tadi «. Hutbah raya atuh entong ari rék ngarah sakali waé mah. ³urang sina éléd waé salasahiji. sapuluh deui. Ngan kitu waéh maksudna mah «. da hutbah Lebaranana ku tuang éyang téa «. Pamali di désa urang mah. Jadi bulan puasa téh umurna jejeg tilu puluh «. pamali. poho deui «. Talung ari semet lolongok wungkul. Ambéh teu ngarempak pacaduan. ³Kieu atuh. deuleu.³teu percaya sia ka aing?´ cék Kuwu rada kereng.´ ³Perkawis hutbah dua kali mah teu jadi pambengan. Adtari tungkul. da baheula gé tara angger. Boro-boro maca. bisa dikasar-késér. poé Rebo ngamimitian puasa téh. Saptu-Saptu Ahad Senén «. Salasa-Salasa Rebo Kemis «. jadi tilu puluh «.´ cék Arjangi. Tah. Kami manggih dalil dina kitab. diitung teu géséh ninggang poé éta « rék kumaha deui «?´ ³Jadi keukeuh waé nyah kudu poé Jumaah?´ cék Kuwu kereng. boh Jumaahan nu entong teuing. hutbah lebaranana kedah ku pupuhu lembur «. matak dilongokan maung «.

Ari kami apal ti mana aksara Arab.´ ³Hih. ti buyutna kénéh turun-tumurun jadi Lebé. ikrarkeun heula sing asak « dijenengkeun cindékna mah «. ³Meunang kitu disulurkeun ka batur «?´ cék Kuwu. ieu mah hih kawas nu babarieun pisan mesék mas¶alah téh «. pédah lebaran ninggang poé Jumaah. Enya waé aki mah jenatna pinter béjana. ³asa euweuh deui ari lain Lebé mah «. . Piraku waé mun teu kakocoran komara téh. ³Hih ari Juragan. raksukan hideungna katut solémpang emasna. dunya-ahératna tanggungan kami!´ cék Kuwu. Méméh bring. beungeutna marahmay. perkawis padamelan mah tiasa diwakilkeun ieuh. tarangna kerung. abdi onaman pan siangna dina Jumaahan kedah hutbah deui. digondeng ku ponggawa-ponggawa nu sanés.´ cék Sanharip. muru ka masigit téh dipapag pajeng kamantrén. da teu ngaji teu masantrén? Teu « kam mah teu i sanggup. Lebé jongjon waé mulungan béas nu marurag kana palupuh.´ ³Saha atuh ponggawa di urang nu bisaeun hutbah?´ cék Kuwu. asal ponggawa désa waé nu merenah ngawakilan Kuwu. lain?´ ³Aéh muhun nya «.´ ³Heueuh pan harita mah geus jadi Lebé deui «! Turun imbar gé gawé Kuwu mah geus bubar. ³kuma cik carana sangkan punah kawajiban kami «! Boa kudu méré panajir kawas ari sulur séba?´ ³Kieu sanggem jenatna pun bapa mah. teu nyaho alip bingkeng-alip bingkeng acan «. Lebaran engké mah Kuwu kitu nu rék hutbah téh. Nu matak naon ieu ogé digenténan ku nu sanés nu sakira sanggemeun. beungeutna euceuy..? Teu « kami mah teu sararanggup teuing «. ³Sihoréng loba pisan unak-anikna nya ari agama téh. ³ponggawa nu badé ngawakilan téa kedah didangdanan. Kitu saé atuh «. da teu ngaji. nyingkahan pacaduan.´ cék Kuwu bari cengkat. Udengna. da kungsi masantrén ka Demak ka Jombang naon ku hanteu cénah «. Kapaksa Juragan gé harita mah kedah ngiring ngagondéng. sina nyeplés anggoan Juragan ari nuju dines kanagaraan.´ cék Lebé éléh déét.´ cék Lebé bari ngésod maju. kebat naon ku hanteu. pek émbarkeun ka sadésa. Kitu sanggem pun bapa mah jenatna. ngagenténan gawé itu «.´ cék Adtari ka batur-baturna. léos balik. ³Tapi kawilang pinter nya Lebé téh «. témbal Arjangi. Tapi kaciri irungna mah beukah.³Baruk kami kudu maca hutbah . kitu waé. Kitu deui tudung polét teu kénging lésot «. ³Tuda teu samanea. ³Rumasa balilu puguh gé kami mah.´ cék Adtari. kajeun ngurangan puasa sapoé kana poé-Kemiskeun. Turun ti rorompokna. Api-api tu ngadéngé pada muji téh.´ cék Lebé ngabongbolongan. ³Heueuh. Juragan Kuwu mah siga nu geus poékeun kacida tadi téh «. Keur naon seueur ponggawa? Pan séba distrik gé ari aya pambengan mah sok ngawakilkeun ka Jurutulis.

Ti jaman akina Kuwu nu ayeuna. awak lénjong ngénca-ngatuhu nuturkeun lagu. solémpang érmas. aya lalawuh aya sangu katut tumas-tumisna. sésa dahareun dikumpulkeun. Rincik Manik. ditéma ku nu lembut ngadeukeutan bedug. Barudak bujang maturan kolot di tengah masjid. malah nu werat meuli minyak lantung mah aya nu nyieun damar séwu naon ku hanteu. Wanci carangcang tihang rombongan nu didadago téh datang. Geus lir nu kasebut leket mah. maleman lebaran. Kolot-budak pada bungah. Di unggal buruan raang palita dina duwegan sabeulah. Di masjid caang mabra diseungeutan lampu gambréng sadua-dua. srog ka lawang. Nu geus seubeuh mundur ngadon nyarandé kana bilik. peuting éta mah kawas nu dikariaankeun. didudukuy ongkoh. panasaran hayang ngadéngé Kuwu hutbah. . jaba dipayungan deuih. sora kitu. leungeun pakupis duanana. rusras inget ka nu geus taya di kieuna. tingsariak waas pabaur jeung ketir. Rék hudang horéam ku tunduh. Pangheulana Kuwu digondeng kénca-katuhu. ciweuh naréwakan siraru. diwadahan ku dogdog. jorojos-jorojos dirérab dina damar. Lembur Cilamping nu sasarina combrék tiiseun téh ngadak-ngadak haneuteun. Dibendo ongkoh. ngadéngé nu ribut-ribut. belewek ditambul bari cingeus néangan deui téwakeun. tungtungna gempar samasigit. Barudak lembut ngagonyo di hareup. parat nepi ka subuh. nu ngalap cukup ku setor pitrah lima sén ka Lebé. reup waéh tibra deui. dudukuy dines polét érmas. paalus-alus pangeunah-ngeunah. Brak dalahar balakécrakan. Nu talakbir loba nu geus peura balas ti peuting kénéh. Luluguna Ki Mukasan. barudak bujang kabagian di tukang. Perbawa poé Lebaran. Nu puasana belang-betong atawa nu teu pisan ogé. Karembong Lokcan jeung réa deui. Béda jeung nu nabeuh dogdog. diganti ku lagu-lagu tandak buhun nu ilahar dina gembyungan. tinggolédag saurang-saurang. Tengah peuting loba nu lilir kagebah. maké papakéan dines. Naék kana lagu Kéwér-kéwér Juljol nu nganteuran dahareun. takbiran ditabeuhan ku terebang. Lebaran gedé taun éta mah cék saréréa ogé. kancing welem duawelas. awakna reureundeukan kawas nu ngigel. laguna kitu. Dogdog dihompét ku suku kénca. Raksukan takwa kamhar hideung. nerebang kaburu ku tunduh. ngagalindeng wanci kitu. da niatna gé hayang katuang ku nu ibadah di masigit. Nu sasarina tara mantra-mantra ka masigit ogé harita mah merlukeun indit. kakara harita pareng deui ninggang poé Jumaah. Tamba tunduh cénah. Nu nerebang kawas bari narundutan. biwirna ngajendol ngemil sisig. sinjang kebat lépé satampah.*** Malem Jumaah. jaringas pisan éta mah. Lagu Dongdonghéjo. Ti janari kénéh masigit geus pinuh. Nu pandeuri kabagéan bébérés. Rék malikan deui. Loba nu teu kawawa ku cipanon. najan loba nu bari udud atawa nyisig ogé. Ka-peutingnakeun takbiran ditunda.

ngajanteng heula ngadagoan anu komat. rojok waéh!´ ³Ari ecisna ka manakeun?´ .´ cék nu panasaran ngaludeung-ludeung manéh. Bongan tuda ngadon ungas-ingus ka masigit.´ cék nu keukeuh panasaran awahing ku handeueul asa dibobodo. Rérés salat sunat. ³Puguh heueuh deudeuleuan téh siga Kiai Lebé «. Digebah. tumpa-tempo. Na atuh ari pok téh aya nu ngomong kalepasan. Srog Ki Mukasan ka paimbaran. tingharéwos maranéhanana waé. gogoda téh aya-aya waé «! Gara-gara Lebaran poé Jumaah!´ cék tukang gondeng. ³Aya naon «. Nanahaonan cénah maké dangdanan Kuwu?´ Ari porongos téh nu ngagondéng beulah kénca nyenghor ka nu ngomong pandeui. moal cékcok.´ cék nu di gigireunana kukulutus lalaunan. katatang-kotéténg «.´ ³Heueuh ieu gé Lebé « Lebé «! Tapi geus dijenengkeun Kuwu kamari. nyelap kana sarigsig. Srog ka hareupeun paimbaran. aya naon?´ cék nu panasaran ngaharéwos. disaksian ku kokolot-kokolot «!´ ³Euh «. ³ka manakeun ecis. ³Lain geuwat «! Néangan naon?´ cék nu diuk panghareupna. ³Ngomong naon? Baruk Kia Lebé «? Deuleu tah kadinesanana! Nu maké dangdanan kitu Kuwu ngaranna «!´ ³Ké « ké « ké «. duka atuh ari kitu mah «. ³sanés éta Juragan Kuwu mah nu sasauran «?´ ³Lain «! Kami mah keur teu jadi nanaon «! Tah ieu Kuwu mah nu disolémpang «!´ ³Naha da rarasaan mah awas kénéh amta téh. Jelema-jelema tingkecewis tingharéwos pada baturna. ³Ku Si Ékom peuting dipaké ngarojok anjing. Barudak tingkecewis bari nunjuk buni ka Si Ékom.Sup ka masigit.´ ³Tuda lalawora pisan ngajenengkeun jelema téh. piraku maké kalinglap. Teu kawartosan ti tadina. barudak?´ Taya nu némbal. nu asa rék kaliwatan hideng méléd méréan jalan. tepung jeung Lebé unggal poé. imam ngalieuk ka tukang nitah ngunggahkeun. Mun di dieu mah hareupeun saréréa. ³Ecis «! Ecisna euweuh!´ témbal Ki Mukasan. ³Geuning siga kiai Lebé «? Lain Juragan Kuwu nu rék hutbah téh?´ Ditémbalan ku baturna ti juru. ³Beu édas.

nganggur éta mah. Ki Mukasan kalur ti lawang gigireun paimbaran. ³Nginjeum sakeudeung rék dipaké ecis!´ ³Ulah nu éta. Telenjeng ka paimbaran rék ngunggahkeun. nya badag nya panjang. ³Kaula neda panyaksén. Ned « rempod awakna doyong ka hareup. Kasima meureun!´ ³Kumaha ari geus kieu?´ cék tukang gondeng téh. da kitu sakadang asuna kabeuratan «. ³Rék dikamanakeun éta halu kuring?´ cék pamajikan Madsahri norojol ti pawon. Urang ijabkeun heula ambéh rengrem kana haté. Ieu naon ngaranna «?´ ³Eciiiiissss «!!!´ ³Kurang loba nu nyebutna «! Sakali deui «!´ ³Eciiiiiiissssss «!!!´ ³Héy « tah barudak nu deukeut bedug! Sia hareureuy waé teu milu ngomong «! Deuleu ka dieu «! Ieu naon «?´ Nu ditanya tingraringeuh. ³Kumaha upami diganti waé heula ku itu «? Siga aya halu meujeuhna di saung lisung Madsahri. sanés?´ cék saurang ti jajaran panghareupna.´ Ki Mukasan balik deui ka masigit. Hutbahna gé teu kaci teu maké ecis mah.³Dipiceun «! Geuleuh tuda mani lamokot.´ cék Ki Mukasan bari nunjuk ka saung lisung tukangeun paimbaran. néangan nu hampang. halu panguguran. Tah nu éta. Saayeuna ieu ecis ngaranna!´ ³Nyakséniiii «!!!´ ³Sebut ku saréréa. ulah kurang ti opat puluh urang ambéh sah «. milihan halu di saung lisung.´ cénah bari tipepereket ngacungkeun halu. teu nyangka halu sakitu beuratna. manggul halu panguguran. Tukang gondeng nu nyeplés Kuwu tulén téh gogodeg bari camberut.´ cék nu nyeplés Kuwu tulén téh bari ngaréwak halu tina leungeun Ki Mukasan. ³Naon ieu «?´ . rék dipaké nutuan kopi ayeuna «. ku lantaran ecis leungit. ³Gogoda Lebaran poé Jumaah «! Hadé kitu digantian ku halu?´ ³Tibatan luput mah atuh «. ³Ké heula ulah satorojogna teuing ti saung lisung «. kapaksa diganti ku ieu «.

Samasigit récok parewog-rewog. ³Tah kituh «. Sidekah Lebaran cénah. Rérés hutbah brak dalahar. Pok geura ngunggahkeun. deuleu! Sakali deui sing bener «. ³doraka siah!´ Batur-batur Si Sukri narungkup sungut. Ecisss cekéng gé egis «! Pok sebut deui ku saréréa «!´ ³Eciiiiissss «. éra tisolédat létah. da ti tadi gé nu nganteuran dahareun geus ngarédés di luar nyaruhun baki. ³Annutuuu bilhaluuuu walbakaaaatul «!´ cék Si Sukri di tukang ditompokeun kana ceuli baturna. Désa Cilamping salamet teu kungsi kaanjangan maung. ³Cungur sia «!´ cék kolot nu diuk gigireunana. Mukasan! Yeuh haluna « « éh « ecisna!´ cénah bari ngélémés. .!´ Cék samasigit mani ngegeder.³Haluuuuu !!!´ ³Cungur sia! Lain halu. Naon?´ ³Paranti nutuuuu «!´ ³Bangus sia «! Kitu tah ari teu ngajedingkeun téh «! Ecis «.

réa parabot marurag tina lomari. silih tanya. Nyeueung jalan siga ombak-ombakan. di dinya di geusan pabaliut. Sawatara budak bujang tingrariung sisi jalan. nuyun ongkoh. Pulisi jeung tentara matroli ka sakuliah kota. ³Nanaonan silaing téh kawas nu kabancuh?´ ³Walah « sial. Tukang baso waéh traktrak-tréktrék nakolan birit katél butut. kumaha « kumaha « kumaha «. Éar deui «. ³Ari kitu «?´ . Barudak rungsing lulungu. Di jalan geus teu pati aya nu ngulampreng. susuganan aya kénéh nu hayangeun nambul angeun pibekeleun saré. silih gonjak bari udud pataréma sakenyot séwang.!´ Cék nini-nini bari eueuriheun. ka jalan. rarasaan téh cénah asa rék kateureuy ku jagat. nu takbir. bari ngakeup ongkoh. ³Ka dieu. Cék nu lulungu asa ngimpi dialungboyongkeun. nini. Jagat génjlong dibarung ku ngaguruh sora sagala sakur nu kaeundeurkeun. awak asa lénjong.´ cék nu ditanya. ³Gustiiii « boa ayeunaaaaa «. ngawarangkong ngénca-ngatuhu. Jéréwét di ditujéréwét di dieu. lilinieunana beuki kacida. asa keur usum perang. lain wayah lain mangsa. Riyeg deui «. ³Rék « rék néang incuuuuu «!´ ³Ulah « ulah ka mamana. Nu ngadat dina aisan dicombo ku susu indungna. Para pajabat jeung pamong désa teu cicing. Jelema bahé ka luar.LINI Jam sapuluh peuting. euy « heuheuheuheuheuh «. nu tingweuleuhweuh. lolongok ka ditu-ka dieu. Jelema riab kalaluar. keur meujeuhna tibra kagareuwah. Cék nu meneran di imah. tina bupét naon ku hanteu. ngahodhod kawas hayam kabulusan. Lebur kiamah téééééh «.? Jol nu rancucut. nawarkeun daganganana. Ger cékcok di mana-mana. Geus rada leler meueusan. Riyeg « riyeeeggg « riyeeeggggg «. ngaheuheuh awahing ku tiris. Awéwé réa nu riwih-rawah. rék ka mana!´ cék sora lalaki ti kebon cau. ngaromong teu puguh leunjeuranana dibarung ku kasima. Wanci tumorék. bisi kumaonam!´ ³Aaaaah « da melaaaang ka budak!´ témbalna bari ngabéngbéos. Nu ti beurangna tas capé gawé mah geus talibra. Cék nu meneran keur leumpang di jalan. harita mah ngadak-ngadak geunjleung. sasari mah iwal ti sora jangkrik jeung simeut.

Diparegat. Ti mana « saha « ku naon «? Silihtanya pada teu nyaho. Imahna ambruk pisan. ngadungakeun cilaka ka batur!´ ³Tuman. Barudak ngora tingdaréngdék ngadédéngékeun. ³Ku naon tatéh «?´ ³Rék nganteurkeun nu cilaka ka rumah sakit. Lumpat ka balong bari lulungu «.´ ³Wah. tingkarecrék «. ³Eum.´ ³Bangsa babah mah tara keuna ku musibat. huntu noroktok. ³Ti Sindangrasa. Jol motor nyusul. garduh jeung réa-réa deui. silih longok. Saréréa tinggarodeg. sakulawarga «. ngomong téh!´ Héaaaang sora sirine. ³Alusna mah toko Si Akoy nu rugrug téh nya euy. Kakara gé gog na ana atuh ari riyeg téh « galéong waéh pacilingan runtuh «. Jarijipen heuheuheuh «. garasi. lungsur mani kudu dianteur ku nu kagungan. warung baso. imah Kuwu di Lembursitu rebah. Urang Nagrak cénah.´ ³Naha?´ ³Diaping dijaring ku Tapékong béjana. Nepi ka diturunmandikeun tengah peuting «. ka baraya «. imah Dokter Gigi runtuh.´ Semet nyengir bari ngaheuheuh. Kabéh tatu parna «. Jelema pabuis ka ditu ka dieu.³Ngusial beuteung « heuheuheuh «. Ger béja. nu inget ka sobat. bisi aya béja imah kabogoh kumaonam. ditaranya. Jol mobil disarurung ku limaan. sok aya-aya baé. Dius deuih waéh «.´ ³Naon tuh eusi patuangan téh «? Ogoan.´ cék saurang. bongan tara méré nganjuk!´ ³Saha nu sudi nganjukkeun ka tukang ngajeblug!´ ³Barina gé lebar ku Si Amoyna.´ ³Na atuh disusurung kitu?´ ³Teu daék hirup «. katinggang lomari!´ . Kagebah lini meureun!´ ³Saha kitu? Ti mana?´ cék nu nanya bari nempo ka jero mobil. Lar mobil ambulans kawétankeun. Jelema caruringhak.

Mun cangkeuleun sok nguliat. Sakeudeung-sakeudeung héang « sakeudeung-sakeudeung héang sirine mobil ambulans. lain buta!´ ³Naon atuh?´ ³Oray naga nu nanggeuy jagat mah «. kajeueung salametna. agé-agé nepi!´ cék nu nyekel setir.´ Jol érté ngiringkeun nu ngabébéyéng jelema.´ ³Wah. Pan buta mah tara ngendog!´ ³Gandéng lah. Nu leres « ku naon?´ . Nya eundeur ka urangna téh. bari tas manggih kareuwas pohara. sok aya-aya waé «. kukurayeun ngadéngé kitu téh. Tengah peuting. urut tadi kamemelangan asa kaubaran. ³Ku naon tatéh «? Katinggang naon?´ ³Katinggang peureup!´ témbal érté. beungeutna balancunur. Cageur mantén atuh diselang jajan heula mah!´ Nu ngagimbung tingséréngéh ngadéngé supir ngomong kitu téh. meureun kadéngé jelegurna!´ ³Ari jauh «?´ ³Ning oyagna nepi ka dieu?´ ³Pan sajagat kaendagkeun!´ ³Cék kolot mah « buta cénah nu nanggeuy jagat. Pa Érté mah «. asa gagah-gagah teuing?´ ³Béjana mah aya gunung bitu ari kitu téh.´ ³Lain kétah. ngaraco! Dongéng jaman tai kotok dilebuan ta mah! Paranti nyingsieunan budak. ³Sok lah sarurung deui. ngakutan nu carilaka «. silih rangkul bari maraca Alhamdulillah. ³Ari lini téh naon tuh asal-muasalna. Nu srugsrog jeung baraya jeung sobat. Kabéjakeun geuning sok aya endog lini «. Garing tikoro!´ ³Eum. ³Ké heula « capé! Manéhna ngeunah nyéngclé «! Euweuh nu dagang bajigur-bajigur acan «. ³Eum.Nu nyarurung mobil nyarelang ngarambekan heula bari nyarusut késang ku leungeun baju.

³Disariksa «. Katut Pa Camat mantuan mangkuan nu carilaka. ³Asa reugreug nyeueung alat nagara kitu mah. diunggahunggahkeun kana ambulans. ³Néangan saha. Geus puguh deui Pulisi jeung Tentara mah teu kaur mingé. tingtarempo nyidik-nyidik nu tinggarimbung kawas aya nu ditéangan. tuman!´ ³Ari kitu «?´ ³Batur-batur narulungan nu cilaka.´ ³Keur pawit ngadu meureun jeung keur meuli inuman pimabokeun! Cekékeun tétélo jelema kitu mah! ³Pan ayeuna gé sakongkol jeung lini «. Ngaléos deui. deuleu!´ ³Mana atuh tulunganeunana? Ma enya nu cilaka kudu kokotéténgan néangan nu rék nulungan! Kudu urang nu nyampeurkeun!´ ³Yu atuh urang ngider «. lain nungguan cara batur. Ton?´ ³Agus «. ³Meujeuhna si éta mah. asa nyeueung pilem lalakon perang. semet lalajo nu pabuis «. Tambah ketir nyeueung nu kitu mah. Aya di dinya?´ ³Tadi mah aya «. Malah aya nu bobolokot getih balas mangkuan nu taratu. Asa dijurung laku. dibéré jalan keur ngiruh!´ Lain saeutik korban lini téh. ³baréto gé bapana keur sakarat. Lebar tanaga baso teu kamangpaatkeun! Jol jajaka tiluan. ari ieu kalah ka haripeut ngabadog barangna «. Béh dieuna asa jaman répolusi baréto. Taya pisan gadag. Tugas kamanusaan.´ .´ ³Onaman kumaha «? Da kawajiban saréréa nulungan nu cilaka mah «.´ cék nu séjén ngaharéwos ka baturna. nya euy!´ ³Ari urang can kabagéan gawé. Ngagugubug tip!´ ³Rék dikamanakeun ayeuna?´ ³Ka Kantor Pulisi!´ ³Ning Si Ébon!´ cék saurang bari nempo beungeut nu balancunur.´ ³Urang onaman «. kalah ka nanawarkeun balong.

Mangpaatkeun. Minantu idéal cék basa ayeuna mah. Nyeueung silaing tohtohan mah piraku sugan haténa teu lilir «. meungpeung aya pitulung lini!´ ³Na enya kitu. Nu ditinggalkeun panasaran. ³Tah kabeneran. Sieuneun anakna dibawa kokoro meureun minantuan ka déwék mah!´ cénah bangun nu sebel kabina-bina. mani kawas neuleu anjing budug ari déwék ngulampreng hareupeun imahna téh!´ . Atawa « indungna sugan «. Gus!´ ³Heueuh geura «. kabogoh di dinya. ³Keur naon. Pédah déwék batan sakieu. bring naluturkeun. euy.´ cék saurang bari nunjuk ka nu diuk di émpér imahna. Ngahuleng waé Agus téh kawas keur mikir. Taya nanaon di ditu?´ ³Nyéta puguh rék ngabéjaan!´ ³Ngabéjaan naon?´ cék Agus ngoréjat.´ ³Keun waé modar gé bapana mah «! Indungna kajeun «. ³da midangdam baé. Gura-giru indit jeung baturna muru ka imah Agus. ³Tong disapirakeun. ³Si Enéng. siga nu sarebeleun pisan «. kasempetan alus kacida «.´ ³Saha nu cilaka téh «? Si Enéng «?´ cék Agus teu sabar.´ cék nu séjén.´ cék nu séjén mairan. ari kitu mah!´ cék Enton. Gus?´ ³Teu nanaon «. kamusibatan!´ ³Kapapaténan boa. bisi aya tulunganeunana. cua. ³Naha?´ ³Ayeuna waktuna nu mustari keur némbongkeun jasa «. ³Tuh geuning sigana. Aya naon kitu? Nu ditanya teu némbal. bubuhan keur us umna. euy?´ cék Agus asa-asa. Ngareureuh tas ngider «. euy. ngaligeuh can boga gawé «. ³Si Enéng mah nu midangdamna! Nu cilakana mah bapana boa «.³Ka mana?´ ³Nyao « ka imahna sugan «. ³sebel ku gedé-huluna gé déwék téh! Angot bebengok bapana mah. euy. Malik asih pasti «. Jadi minantu kadeuheus engké silaing.

Trok-trok-trok «.´ ³Urang gé mun ditampik ku pimitohaeun mending ngondang sakadang lini. Gék dariuk dina téras. capé tas leuleumpangan waé. Nu puguh waé geura. neda kamandangna.´ ³Yéh. Kari bisa waé napakuranana «. Muhun « énggal diantos!´ ³Kumaha cénah?´ cénah baturna. Lah « éta sirine ambulans aya ku matak ketir «. Nyuhunkeun dikintun ambulans «. ngabarabékeun sajajagat siah!´ Srog ka Kantor Penerangan. Héang sirine «. Kerong tah irung déwék mun itu teu malik asih ka silaing. réa imah oméaneun. rawu ku silaing bapana atawa indungna nu cilaka. Ngadagoan sakeudeung «. bawa ka rumah sakit «. Muhun « nyuhunkeun énggal « répot «! Di « di Jalan Hanjuang No. ³Sakeudeung deui cénah. ³Asa rék gedé mangpaatna nya euy lini téh keur Si Agus mah!´ ³Hih tuda sagala ogé sugri Kersaning Pangéran mah taya nu teu mangpaat «. . ³Mana «?´ cék supir ambulans. da wawuh kana sorana.³Heueuh ayeuna waktuna cekéng gé bangsa raja nu minantuan ka anak si itu si éta.´ ³Kana naon atuh ka dituna «? Leumpang waé nya «?´ ³Nelepon waé atuh ti « ti Kantor Penerangan nu deukeut!´ ³Heueuh «. Yu atuh anteur!´ Bring waéh. trok-trok-trok deui beuki tarik. keur nurunkeun heula korban ti Bolénglang «. ³Néang ambulans «.´ ³Kudu kumaha atuh déwék ayeuna «?´ cék Agus bangun bingung. Reg eureun hareupeun lawang buruan. ari geus bukti mah kapahlawananana «. Tétéla Si Enéng. tukang kayu tukang tembok baris maréma. urang dagoan hareupeun imahna!´ Bring ka Jalan Hanjuang. Hareupeun imahna kadéngé kénéh nu midangdam téh. 7 «. ³Ké antos!´ cék Agus bari muru panto hareup. Hallo « ieu ti Kantor Penerangan «. Gura-giru dipapagkeun ka jalan. Yu waé ka ditu. ³Hallo «! Nyuhunkeun « eu « ambulans «.

³Aya naon?´ cénah bangun reuwas. Kari supir ambulans kawas nu teu sabar. naringgalkeun. ceklék dikonci. jleng luncat. Ngalieuk ka babaturanana geus areuweuh. teu ngalieuk-lieuk acan.´ ³Ambulans «? Keur naon?´ cék pribumi kereng sanggeus apal kana beungeut sémah.´ Gebrug panto ditutupkeun hareupeun irung Agus. Biasa Enéng mah ari badé kareseban téh sok siga ripuh pisan. ³Ku naon Enéng téh?´ cék Agus bari nyampeurkeun. bréh bapana Si Enéng. Léos waéh muru pager gigir. Torojol Si Encum. ³Sumilangeun «. ngalangeu naleukeum kana panto mobil. . Tinggal Agus ngajanteng samar polah. ³Sanés aya nu cilaka?´ ³Hah «!?´ ³Badé dibantun ka rumah sakit. bray deui panto hareup. ³Héy « héy «! Rék ka mana «? Mana nu cilaka téh?´ cék supir ambulans.´ ³Cék saha aya nu cilaka?´ ³Kakuping « eu « Enéng nangis.´ Agus ngarahuh. réncang di dinya.Bray panto tengah muka. Ngabéngbéos waé calon minantu kadeuheus téh. ³Itu « eu « abdi ngabantun ambulans «. ti gigireun imah.

da sugan teh moal kapake deui. jeung nu pawey. Biasana. Dina putusan rapat kamari. Geus opat taun eta jampana teh sina pangsiun. make jeung aya suhunan. Apan rek pesta Agustusan teh kudu aya duit.JAMPANA PROKLAMASI Aksara dina jampana teh katembong deui. ³Enya. kurang leuwih sameter ka satengah meter. ngan paranti nanggungna anu tina awi teh. di jerona teh sok dieusian tumpeng dina baskom. da puguh nyanghareupan pajabat desa. aya bilikan. Anu kudu diinget-inget mah. ³Enyaan Jang Ulis. Ki. Nu matak jampana oge buru-buru diteundeun di para. Ari poe kamari. sok digotong ngurilingan kacamatan. ³Langkung rame panginten?´ ³Tangtu atuh. Ukuranana oge henteu pati gede. nya. Aki Dasmin ngadenge beja. Taya nu ngagotong tumpeng. jeung sajabana. basa ngahaja nanyakeun ka kantor desa. Bieu mah apan. angleng. Pedah we. Ki. ulen. nu mawa bejana Mang Oji. mani ampir teu katembong. Nu ngaranna warga desa mah. Kakara yakin soteh. Kudu ditebus . ceuk pikiran Aki Dasmin. Teu percaya mimitina mah Aki Dasmin teh. Ki!´ ³Alhamdulillah!´ Aki Dasmin ngusap dada. Saban bulan Agustus. Ngan sanggeus diberesihan. Ari Aki geus mayar iuranana?´ ³Baruk? Nganggo iuran kitu?´ ³Puguh atuh. dituruban ku daun cau beunang ngaleumpeuh. Da puguh taun-taun ka tukang mah teuing ku naon. aya kentengan. Kekecapanana angger kawas baheula : Jampana Proklamasi. saurangna teh kabagean sapuluh rebu!´ ³Aki oge kudu mayar?´ ³Henteu diwilah-wilah. kabeh oge kudu milu iuran!´ ³Kumaha. Hese. Jampana teh wangunanana siga iimahan. Agustusan di kacamatan teh henteu rame. kumaha hesena kolot urang baheula ngarebut kamerdikaan. Tangtu bae. basa kakara diturunkeun ti para. apan kasohor tukang heureuy. Ulis Oding nu keur ngadekul ngetik ngalieuk. dipake nunda kadaharan lembur. Dijieunna tina kai. kenca-katuhu. Lolongkrang nu kosongna. kakara beunang dibaca. perenahna palebah bilik jampana. ranginang. aksara Jampana Proklamasi teh. da puguh pinuh ku kebul. hayang bisa merdika teh. bakal aya nu ngagotong tumpeng dina jampana. Da eta we. Ari Mang Oji tea. Tah. Ukur upacara wungkul. cenah taun ieu mah Agustusan teh rek diramekeun deui. Taya nu arak-arakan. Mani mamandapan nanyakeunana teh. sabangsaning opak. Ki. Da Aki mah teu gaduh artos!´ ³Urang mah ulah ngitung duit sapuluh rebu. Agustus ayeuna mah bakal aya deui pawey?´ pokna. wajit.

ari capena mah nataku. kitu?´ ³Maksakeun we atuh. rek dipihapekeun ka Erte.´ ceuk Ulis Oding. Ti heula mah. Enya eta oge. najan geus pinuh ku kebul oge. euy!´ ³Proyek nanahaon.´ pokna. diurus ku anak-anakna. Kudu ngagotong jampana sapoe moket. geus loba nu caricing di imah. Da papantaranana mah. Ka saha atuh mayar iuran teh?´ ³Rek ka desa. Aya keneh jampana teh. Euweuh nu ngurus. kalahka nepungan heula Aki Jumsik. Ngahaja-haja mah hese neangan piduiteun teh. lantaran inget ka mangsa baheula!´ ³Komo atuh kitu mah!´ ³Sumuhun. Hirupna ukur kadua pamajikanana nu ayeuna geus mindeng gering. ti saurang teh sok kabagean ari satengah letereun beas mah. Ujang.ku kesang jeung getih. milu sukan-sukan. Henteu waka diturunkeun. bari panon mah angger mencrong kana keretas hanca ngetik. da kaduga keneh digawe ripuh. Kabeneran jampana paranti urang aya keneh!´ ³Hayu. ngarah keur dahar saminggueun. engke we tina ladang ngagotong jampana. Buruhna kaitung lumayan. Lalaki kolot nu umurna geus ngagayuh ka 80 taun. terus ngahuleng dina golodog. ³Kantenan atuh. Serengeh seuri sorangan. Datang ka imah. Aki bade ngajual heula hayam!´ ceuk Aki Dasmin bari terus amitan. ³Jumsik. Keur kitu ras kana jampana. sarua wae. . Matak Aki sok atoh nyanghareupan Agustusan teh. unggal bulan Agustus teh Aki Dasmin sok manggih rejeki nomplok. Kalacat ka para. ³Mayar iuran mah. teu kungsi boga anak. Dipercaya ku urang lembur purah ngagotong jampana dina pawey Agustusan. aya deui proyek. bari meunang buruhan. Agustusan ayeuna mah bakal rame deui!´ ³Ari maneh kaduga keneh. keur neangan sahuap-sakopeun. Matak luut-leet kesang. Ukur maksakeun sabenerna mah. Ari Aki Dasmin. Ngan meureun kudu dibeberes deui?´ ³Enya. da Aki mah ngalaman pisan. Tapi da bungah nu aya. Isukan urang beresihan heula!´ Urang lembur mah geus papada apal ka Aki Dasmin teh. Kabeneran panggih pisan di buruan imahna.´ ³Engke we atuh. Lumayan euy. Tapi katembong jagjag bae. apan urang mah geus kolot?´ ´ Ngagotong jampana. gegerendengan sorangan.

ari proklamasi hartina embaran atawa bewara. bareto ka lembur aya nu ngadata para pajoang kamerdikaan. Henteu nyambung magar teh. Ayeuna manehna kaparengan milu ngasaan bebasna kamerdikaan.´ kitu ceuk Pa Erte harita. ³Keun bae atuh Pa Erte. moal kaburu. henteu cukup ku ngaku milu bajoang. sasat hirup lieuk euweuh ragap taya. Aki Dasmin oge sok rajeun nenjo aki-aki pantaranana. asa ngewa naker tulisan dina jampana teh. da meunang hese tea. Boro-boro nyadiakeun duit keur daptar veteran. Ngan lamun ditelek-telek ku nu resep tulas-tulis. Tong boro ku nu sakola luhur. naha ari a make hurup gede. Ladang kesang baheula teh aya tapakna. Geura we.Eta oge. sakapeung mah hatena sok ngarakacak lamun keur ngagotong jampana teh. Rus-ras ka mangsa lawas. ³Mun kabaca ku Pa Camat mah. da lahan keur nulisna kaburu beak. ³Moal diganti euy. hayang bisa dahar unggal poe oge seuseut naker. Bareto mah. Moal pogog dibaca. * Najan tulisanana henteu pati beres. ³Aing oge lamun boga duit mah. da ieu mah tulisan aki-aki!´ ceuk Aki Dasmin. Teu leuwih ti kitu. ³Atuh eta mah. Ari Aki Dasmin. kana tangtu kituna teh. Enya.´ Aki Dasmin gegerendengan sorangan. Rek dibere gajih cenah. hurup j nu mimiti make aksara leutik (buktina make titik). ³Keun bae Sujang. tidak sesuai dengan ejahan yang disempurnakan!´ kitu apan pokna oge. anak tatanggana anu kakara kelas opat SD oge ngageunggeureuhkeun. Lamun tulisanana jampana tumpeng. tulisan dina jampana mah : Memperingati HUT RI Ke «Kitu apan lumbrahna oge. jaman samemeh merdika. Kalahka loba nu muji. Malah hurup panungtung mah ampir teu katembong. eta tulisan teh kungsi dikiritik ku Pa Erte. kakara nyambung!´ Teu bisa ngajawab Aki Dasmin oge dikitukeun mah. milu baris. bari tonggoy meresihan jampana. make saragam veteran. da geuning kudu make duit ongkoh. Kitu bae paselang-selang. Jampana teh apan hartina parantin ngagotong. tapi da sidik keneh. Tapi nya kitu. Maranehna mah unggal bulan oge nampa gajih. ³Lila atuh diganti mah. Enya deuih. Kudu make paleuleueur. Ongkoh sanggeus sababaraha kali dibawa pawey. manehna inget keneh. Piraku aya bewara digogotong. ³Enya eta oge. kana tangtu ngehkeyna teh. Tapi geuning ukur jadi tukang ngagotong jampana dina pawey Agustusan. taya nu nyawad. da meunang hese nyieun tulisan teh!´ ceuk Aki Dasmin. Dapon aya we lah!´ . Apan pageto dipakena oge. Tapi ari ngaganti tulisan mah henteu. Da biasana oge. tulisanana?´ teu kanyahoan Aki Jumsik geus ngajanteng gigireunana. hirup ngahenang-ngahening. basa ku manehna disidik-sidik. ngan kudu puguh hartina. aya bahan digeuhgeuykeun tah.

geuning Pa Erte teh euweuh nepungan?´ ³Acan sugan. Ngahaja meuli heula keretas endog.´ ³Saha nya.´ ³Ah. ari aki-aki geus rerempo mah ulah dipentaan bae duitna. Sageuy upama Pa Erte nitah nu lian teh. Aki Dasmin nepungan Aki Jumsik. ti mana mimiti pawey teh. Ngarah henteu ngarodon!´ Ampir sapoe jeput Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngabeberes jampana teh. Komo anu kakara mah. da iuranana oge mani sapuluh rebu.´ ³Acan kumaha. naha make jeung mayar.´ ³Urang tanyakeun we ayeuna!´ . Basa wanci geus ngagayuh ka wanci magrib. Apan urang rek meunang proyek.³Ngan eta pindingna siga aya nu bolongor. Pa Erte can aya nepungan. lamun ti unggal jelema dibere dua rebu. ³Kumaha. Keun bagean Erte. Min?´ ³Enggeus. kumaha lamun tumpengna bahe.´ ³Enya atuh. rek cicing di hareup!´ ³Apan kitu biasana oge. anggursi dibere kuduna oge!´ ³Keun bae atuh. di mana eureunna. nu rek nyieun tumpengna?´ ³Ulah mikiran nu kitu urang mah. Lebah suhunan ditapelan bandera merah-putih. 50 jelema oge geus 100 rebueun. kumaha ari ngagotong jampana teh. tangtu poekeun keneh. Tapi nepi ka piisukaneun Agustusan. apan isukan pawey teh. Ongkoh kuring mah boga duit ti mana ketang. Ngarah puguh we urang mah. henteu dibere. Kuring mah najan ku Pa Erte ditagih oge. Maneh mah biasa we meureun. da biasana oge sok saminggu samemehna. Puguh bae Aki Dasmin ngahuleng. kapaksa we ngajual heula hayam. Itung we. Dadamparna deuih nu rek ditambal teh. Geus dianggap pantes.´ ³Maneh geus mayar. tambal atuh!´ ³Puguh arek ieu oge. keur mapaesanana. Saha nu daekeun deuih. Ditaksir ti kenca ti katuhu.´ ³Moal teu rongkah pawey taun ieu mah. terus diteundeun dina golodog . Asa teungteuingeun atuda. ³Kuduna mah Pa Erte teh geus nepungan urang!´ ceuk Aki Dasmin sajeroning reureuh di buruan. Aki Jumsik ngusiwel ngaluarkeun daun kawung. Cik atuh. itung-itung paleuleueur. ³Heueuh. euy. bisi aya nu kurang merenah. da keur henteu boga duit.

´ ³Ke. ³Lain teu hayang nulungan kuring oge. Aeh. ³Aing mah asa henteu dihargaan. Ki.´ ³Janten kumaha atuh?´ ³Henteu kumaha. Ngan dalah dikumaha deui. Ayeuna jaman reformasi. Pa Erte. Terus kumaha. Boh nyieun jampana. Memang bareto mah sok diserenkeun ka saban Erte. henteu ngartos Aki mah. boh nguruskeun kasenianana.´ ³Wah. Tapi ayeuna mah anu nguruskeunana desa. Ki. Ari ayeuna. Ngan hadena mah. ceuk Pa Ulis oge anu bau-bau Orba teh kudu ngeureuyeuh disingkahan. ³Aya naon. Ceuk Pa Ulis mah geus henteu jaman kikituan teh. Asa disapirakeun. mani asa tiis-tiis bae. Naon hubunganana ngagotong jampana sareng Orba. Ki?´ ³Sumuhun. Karunya deuih. Geus meujeuhna hirup senang Aki mah!´ Aki Dasmin jeung Aki Jumsik tibang ngahuleng. da ayeuna mah duka aya acara ngagotong jampana duka moal. ketang. geuning Aki Dasmin. kumaha lamun mopo di tengah jalan. Pa Erte!´ ³Aeh. da kuring oge teu pati apal. Ki. apan biasana oge Aki teh sok dipiwarang ngagotong jampana. Jumsik. hese nerangkeunanan eta mah. Kasampak nu ditepunganana keur diuk di tepas imah. Eta mah jaman Orba atuh. Terus bae amitan. Mangkaning Aki teh geus ngomean jampana. mani asa rareuwas kieu?´ ³Puguh aya nu bade ditaroskeun ieu teh. apan Aki teh geus kolot. sabab pakaitna jeung pulitik.´ . Leres kitu enjing teh bade aya pawey?´ ³Enya. Mangga ka lebet!´ ³Sawios di dieu bae!´ ceuk Aki Dasmin bari diuk dina golodog.³Ka imah Pa Erte?´ ³Enya. kamana deui atuh. angkeuhan rek digotong isukan!´ ceuk Aki Jumsik. tanyakeun bae ka desa. Ki.´ ³Bener.´ Duanana terus ngajugjug imah Pa Erte. ³Sampurasun. Ulah nyaritakeun pulitik urang mah. bisi salah!´ ³Ari Aki kedah iuran sapuluh rebu teh kanggo naon?´ ³Apan keur pesta Agustusan!´ ³Cik atuh tulungan.

Sisinarieun nya. najan tatanggana arindit lalajo pawey oge. euy. kadenge sora barudak patinggerendeng. geus meujeuhna pangsiun!´ Isukna. Sukuran pedah nagara urang geus merdika leuwih ti satengah abad. Keur kitu. Jampana Proklamasi masih keneh ngajugrug.³Keun bae.´ Kadengeeun sabenerna mah obrolan barudak teh. Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngadaweung deui di golodog. Min.´ ³Lalajo atuh.*** . dibawa ka astana!´ walon Aki Jumsik bari nyerengeh. bakal aya dangdut bejana mah. Sugan we taun hareup mah!´ ³Taun hareup mah. Meureun urang teh geus henteu kapake. ³Jumsik!´ ³Kumaha. pabuburit. aparat desa kabedag nanggap dangdut?´ ³His. Min?´ ³Urang teundeun deui jampana teh di para. ³Arek lalajo maneh moal?´ ³Ka bale desa tea?´ ³Enya. Katembong dina panonna aya nu beueus. apan ieu mah pesta Agustusan. Poe eta mah henteu ingkah ti imah. Tapi Aki Dasmin anggur ngaheruk. paling oge urang nu digotong dina pasaran.