RÈNGHAP EULIS

Meusmeus regot, meusmeus regot Ki Aduy jeung Ni Otih patukang tonggong ngarinum cèndol. Beurang panas èrèng-èrèngan. Kuring kumètap. Tapi boga duit timana, apan gawè gè can boga deui, sanggeus tilu poè katukang disiksa PHK. Leuwih parna, pamajikan pundung, kabur ti lembur nyorang bapa jeung indungna nu geus lila nyicingan imah kontrakan di Jakarta. Orokaya kuring ngaulah-ulah, da cenah manèhna mah geus teu betah deui rumah tangga jeung salaki nu mindeng dibintih hutang jeung teu awèt gawè. Tapi kuring can ngarti naha pamajikan bet kudu kabur ti lembur, apan geus lila cicing didieu tèh. Teu kudu pundung kaduhung rungsing ka kuring, urang geus dua tahun leuwih rumah tangga tèh, Eulis. Sakuat-kuatna gè kuring nyanghareupan hirup, teu welèh wè butuh nu ngarojong, butuh nu maturan. Eulis, mun seug anjeun satia maturan kuring didieu, moal poekeun kieu hirup kuring tèh. Kuring reugreug. Sanajan loba kakurangan, lamun pareng dilakonan ku duaan mah, tangtu bisa katambalan. Kuring teu eureun-eureun leumpang sorangan, najan can nyaho kamana belah unggah. Geus karasa jegjreg ceker. Tapi leumpang sapanjang jalan pilemburan mah, teu welèh wè pada naranya. Mang Nono nanya naha teu ngilu ngusep. Neng Mirna nanya bari imut ngaheureuyan. Ki Momon aki-aki tujuh mulud, ngajak moro langlayangan. Nini Iin nolol ti jandèla imahna ngadon nanyakeun hartina global warming. Kuring ukur bisa gogodeg sapanjang jalan. Bororaah nèmbal, apan pikiran titatadi gè geus teu puguh jurus. Kuring tuluy leumpang, mapay kebon, mapay galengan. Hariwang jeung kahayang teu welèh seseledek dina rohangan hatè. Kuring ngarandeg hareupeun saung teu jauh ti jalan, diuk nyalsè ngareureuhkeun kacapè hate. Rènghap kuring garing lir ibarat aya seuneu ngabebela dina jero dada. Di jalan lembur katempo barudak leutik maraèn sapèda. Aya ogè nu langlayangan. Si Nanang jeung si Lani anteng maèn kalèci. Tukang tarompet di gembrong barudak. Sora tarompèt geus silih tèmbal najan ganti taun masih dua poè kènèh. Nini Otih ngarenghik ka Ki Aduy hayang dipangmeulikeun tarompèt jiga barudak. Ki Aduy pungak-pingeuk, kusuwal-kusiwel ngodokan saku bajuna. Di belah wètan, Nini Ocih katempo nalaktak gugurawilan dina tangkal jambu nu Haji Uyud, jiga nu hayang dibandring. Si Akina bangun nyalsè ngabaheuhay niup suling gigireun tangkal. Kolot di lembur mah gening mani jaragjag, pait daging pahang tulang, teu kawas kolot di kota nu saeutik-saeutik geuring nyangsaya. Nempo maranèhna, kuring ujug-ujug inget ka umur sorangan nu bakal ngolotan. Jiga daun garing. Jiga warna panon poè nu rèk nyumput. Kuring hayang mèakeun umur di lembur, nempo alam nu weuteuh maplak pepelakan. Hiliwir angin tibelah gawir. Ngan hanjakal Eulis geus teu ngilu diuk gigireun kuring« *** Nepika poè isukna, pikiran tèh masih pajeujeut. Kudu timana heula ngamimitian sangkan hirup bisa robah. Jiga kamari, wanci haneut moyan, kuring geus ngadaweung hareupeun imah. Sora hayam silih tèmbal. Sakapeung kadèngè sora domba Mang Dadang belah girang nèmbalan lagu dangdut ti imah Kang Maman. Kuring saukur bisa nempo nu pareng lalar liwat

di jalan. Leng pikiran nguliat deui. Panon geus cangkeul tetempoan. Hatè geus teu genah rarasaan. Imah leutik geus teu kaurus. Pakarangan balatak. Tikotok tingarenclo di buruan. Tibaheula kuring sok ngandelkeun pamajikan nu ngurus imah. Dipikir-pikir mah naon salahna ngurus rumah tangga mah ku opat leungeun, ambèh pamajikan teu ngarasa digawèkeun. Apan èta mah geus kawajiban pamajikan, lin? Tapi naon kawajiban kuring ka Eulis salila ieu? Kalangkang Eulis kokolèbatan, teu welèh kacipta dina ingetan, peureum kadeuleu benta karasa. Duh, Gusti, euweuh pamajikan mah hirup tèh asa cicing sorangan di jero sumur nu poèk. Lamun sangheuk leuleumpangan, kuring sok ngadon ngahuleng sisi walungan gedè. Nyawang pikahareupeun. Naha bet jadi ngeleper kieu hirup tèh? Sarua ngeleperna pareng nyanghareupan Pa Junaedi bandar kai nu teu bosen jeung teu poho nagih hutang ka kuring. Sajeroning kokolèbatan kalangkang Eulis, sakapeung kalangkang Pa Junaedi sèsèlèkè ngawur kapaur dina pikiran kuring. Halah kèder hatè tèh lamun nempo Pa Junaedi ngamang-ngamang bedog rèk nagih hutang. Nempo ramona gè sagedè gedang. Mun diteunggeul ku manèhna tangtuna kuring jehjer, teu walakaya. Panonna bolotot. Huntu gè sakitu wewegna, tangtu cilaka mun ngègèl. Puringkak bulu punduk kuring nulak taktak. Hariwang, melang, sieun teu welèh nyiksa, baur jeung kapaur milampahan hirup kahareup. Sok hayang ujug-ujug beunghar, ngalayah duit di tengah imah. Sok kabita nempo Haji Daud nu loba harta. Mobilna dua jeung imahna dua umpak. Mun balik gawè tèh sok angkaribung ku bawaan. Leungeun pamajikanna gè reunceum ku barang mahal. Leng pipikiran dungdeng rinyay tetempoan. Nyel ambek. Teuing geus sabaraha lila kuring diuk sisi walungan. Sora cai walungan lir ibarat sora getih nu ngagolak nyaksrak jero awak. Kuring ngarènghap panjang. Eungap, nahan amarah nu teu daèk ingkah. Karasa leler deui kaambek tèh. Kuring melong langit jeung tatangkalan. Kuring nempo Neng Marni jongjon nyeuseuh luhureun batu walungan. Sok ngadadak inget ka pamajikan. Kuring nyegruk ceurik. ³Kunaon, Delon? Kawas cucurut kaibunan waè«´ kadèngè aya nu nanya ti tukangeun. Kuring ngalieuk. Brah ki Dede keur ngangkat calana. Buukna dipolès beureum. Kuring ukur seuri konèng, tuluy nyumputkeun beungeut, nahan inghak. ³Ceuk kuring gè naon, tong loba nonton sinètron, jadi wè teu kaopan.´ Ceuk ki Dede bari tuluy ngarandeg hareupeun kuring. ³Pohokeun awèwè kitu mah, nèangan deui wè.´ Pokna bari tuluy leumpang rusuh muru walungan. ³Rèk kamana, Ki, mani rusuh?´ kuring nanya. ³Puguh acara gaplèh gè di pause heula, teu kuat hayang miceun.´ Ceuk Ki Dede bari ngalieuk ngusapan beuteung sorangan. ³Tong miceun didinya, di hareup aya Neng Marni keur nyeuseuh.´ Ceuk kuring bari nunjuk Neng Marni nu masih jongjon nyeuseuh. ³Watir, ètana palid ka Neng Marni.´ ³Baruk aya nu nyeuseuh?´ ki Dede ulak-ilik. ³Baè ah, ieu mah darurat.´ Pokna bari morosotkeun calana. Kuring nangtung bari gogodeg, tuluy ngalèos rèk balik. Katempo panon poè eumeul-eumeul. Tikajauhan kadèngè Neng Marni ngagorowok. ³Ema! Ki Dede ngarudal!´ ³Hampura Nyai! Ieu mah teu bisa di pause!´

lain geus opat kali ilaing di PHK tèh. Jelema jul-jol ka tajug rèk solat maghrib. urang kudu sabar jeung daèk ngèsang. arèk mah ngeunteung katukang. kuring jeung Ki Dasmi dariuk. Kuring hayang akur deui. ³Yeuh. lantaran hirup mah kacegat umur jeung liang kubur«´ Jempling sajongjonan. tong jahat ka sasama.´ Ceuk kuring ³Aèh. Ki Dasmi nyampeurkeun kuring nu anteng sila. ³Baruk ilaing boga hutang?´ Ki Dasmi semu nu reuwas. hirup mah mun teu ngoprèk moal nyapèk. Jang. ³Tapi nu penting mah ayeuna. Cahyana oyagoyagan nyieun kalangkang dina bilik. Omat. Sakapeung mah batuk ngohkoy.´ Ceuk kuring dareuda.´ Ceuk ki Dasmi nuluykeun. ³Jang. tapi hasilna kieu. Di tengah imah lampu bohlam koneng ayun-ayunan katebak angin nu asup tina liang para imah. Mikiran pamajikan. Malah mèrè sumanget. ³Ilaing boga salah naon ka pamajikan?´ ki Dasmi nanya semu heran. Susuganan jaga mangpaat. ³Ki. tong nganyenyeri hatè batur. kudu bisa ngeureut neundeun. ³Nya sanggeus di PHK tèa. Kuring ngabetem. Gèk manèhna diuk nyanghareup kuring.´ Ceuk kuring beuki ngeluk. mun pareng aya masalah. Tong sombong. mun seug ngumpul mah sok hèsè ngerik. kuring geus dua kali jauh-jauh panjang gagang ngadatangan pamajikan ka Jakarta sangkan bisa riung mumpulung deui di lembur. Kadè. Ki Dasmi ngarènghap panjang. Iwal Aki Dasmi nu masih deukuet jeung kuring ayeuna sanggeus pamajikan ninggalkeun kuring. lin?´ Ceuk Ki Dasmi heran naker. tapi baheula mah pamajikan teh teu kabur. wayahna. akur jeung dulur salembur. sanggeus kabeh ninggalkeun kuring. lamun jodo mah si Eulis tangtu balik deui. boh ka dulur. tong hariwang ku hutang.´ Ceuk Ki Dasmi bari mikeun kaen coklat. Rèngsè solat Ki Dasmi ngajak kuring ka imahna. ³Jang. lamun daèk ngèsang mang tangtu katalang. ³Kuring tibaheula ngumpul-ngumpul. Kudu dileukeunan nya. kumaha ilaing satèkah polah ngayakinkeun pamajikan. lin?´ Ki Dasmi miheulaan ngomong. Kuring geus merul ngirim surat maksud ngayakinkeun. kadè kudu somèah ka sèmah.*** Reup maghrib. kuring jeung pamajikan pasèa waè. Sok jadi sedih. ieu tarima duit ti kuring. Cag geura niatkeun hirup bener«´ Ceuk Ki Dasmi. Kuring beuki ngeluk. sangkan teu guligah. tapi manèhna geus ngomong teu betah rumah tangga jeung kuring. Kuring nyuuh kanu jadi Aki. robah lampah. Tong pegat harepan. Kuring unggeuk. Teu karasa geus asup solat isya. tuluy Ki Dasmi ngawangkong deui. Kudu merenah mikiran jeung mèrèskeunna. boh ka kuring sorangan. Lamun meunang rijki. Jang. Samak diamparkeun. Poè isuk kudu leuwih hadè batan poè ayeuna. . Tong nyapirakeunn kasalahan leutik. tapi diolo gè embungeun deui balik ka lembur. Tong melang ku kahayang. lamun kabayang mah tangtu kasorang. Kuring ukur bisa ngeluk tungkul. Ki. Peuting ayeuna Ki Dasmi mènta kuring maturan manèhna. Kudu diajar bungah dina susah. ³Naha ayeuna mah bet kabur?´ ³Pangpangna mah sanggeus pamajikan nyahoeun kuring gedè hutang ka Pa Junaedi. Sumegruk ceurik. Omat tong luhur teuing ngukur. Kuring geus pegat harepan. Nya kitu deui lamun teu jodo. Poè ayeuna kudu leuwih hadè batan poè kamari. Ki Dasmi ngarènghap panjang. tong loba ngahuleng teu puguh.´ Pokna. Jang. tong ditèmbal ku amarah. Geumpeur nahan kasedih. ³Geus tilu poè kuring nempo ilaing loba ngahuleng. Kuring ti tatadi geus nempo Aki kuring sila nukangan. Rèngsè solat. Ki Dasmi nangtung ngajak solat bareng. ³Jang.

³Duit halal ieu mah. Tarima. jiga gebog cau nu palid di walungan« ³Kang«´ kadenge aya sora halimpu titukangeun kuring. Manèhna nalikeun tali kolor.´ ³Kunaon mayarna.´ Pokna. heuras deui. dipilih-pilih. Karasa deui tiis deui rarasaan. Jang. ³ ceuk Eulis peura. Kuring olohok. Jang. Aki Dasmi mulang. ³Eulis?!´ kuring reuwas naker. tong hariwang ku hutang ka jelema. Cipanonna haneut dina leungeun jeung pingping kuring. Adan geus ngahaleuang ti tajug. Manèhna ngalèos ngajugjug jalan. Ladang kèsang«Sugan wè bisa ngalunasan hutang ilaing. nyegruk ceurik. Rarayna marahmay. Rugap-ragap awak Ki Dasmi nu ngajelepeng tiis teu usik-usik. sumanget deui? Kuring ngarasa hirup sorangan di dunya tèh. tuluy teurab mani beurat. Teu karasa kuring cirambayan. Ki?´ kuring nanya. Manèhna neuteup lalangit. . Gabrug tèh kuring nangkeup pamajikan mani pageuh. Saha deui nu bisa raket deui jeung hatè kuring ayeuna? Kuring leumpang sorangan ngajugjug ka walungan. Tong reuwas lamun jempling peuting bisa nyarita nu leuwih singget tur pinuh rasiah sual kahirupan jeung pilampaheun. ditimang-timang« ³Aki!!!´ kuring ngagorowok meupeus simpèna shubuh. Inget-inget geus bedug shubuh. Reup kuring peureum. mangkana awèt. Tong ngarasa kasinggung. ³Rèngsè ngarudal. Tibaheula ki Dasmi sobat kuring.´ Ceuk ki Dasmi. Leungeun kuring ngadègdèg narimana. Katempo ki Dede hanjat ti walungan. Gusti. Poèk.Tibaheula gè kuring mah embung makè duit kaleuleuwihi. nu sapanjang janari nepika sareupna dipikiran panjang. Kumaha ngamimitian hirup lempeng deui. Umur ngora bisa waè isuk maot. Kuring ngalieuk. Ki?´ ³Ibadah jeung amal hadè«´ Peuting beuki jempling. dipajang. Jul-jol jalma daratang muka panto imah. ³Sabar nya Jang. Innailahi wa innailahi Raoji`uun« *** Gusti.´ pokna. jiga batu. katempo duit ti mimiti nu lecek nepika nu heuras ngagulung dibeungkeut karet. Ki Dasmi ngagolèdag sasarèan. beuki melang wè kuring hirup sorangan. Sajorelat pikiran jeung rarasaan nyawang dina jengkal sarè. Kuring ngilu ngagolèr gigireunna bari teu ngiceup neuteup duit dina leungeun. ³Hapunten. Eulis nyuuh ka kuring. simpè hatè najan sora cai walungan kadèngè tarik. ³Ki«´ ³Jang. Kang. Hutang nu kudu dipikamelang mah nyaèta hutang ka Gusti Nu Maha Agung. hapunten Eulis salami ieu ninggalkeun Akang. Teu karasa kabèh dunya pareum dirawu peureum. Sabot kuring masih olohok nempo duit. ngimpi lain ieu teh? Pamajikan geus aya hareupeun. umur mah anjeun nu ngatur. ³Hutang ka Gusti? Hutang naon. Kuring nangtung sisi walungan. Asa lila deui rèk nabeuh harepan tèh. Kuring jeung pamajikan namplokeun kasono nu salila dua bulan teu panggih. Leuleus hirup. Ki?´ ³Hutang kahirupan. Sorana laon. Kuring bungah pisan pamajikan daèk balik deui ka lembur. Rumangsang beurang maheutkeun deui kamelang. Ki Dasmi muka tali kaèn. Manèhna unggeuk.´ Ceuk Ki Dede bari nepakan punduk kuring. ngudupruk sumanget.

Ti ayeuna mah urang tong pipisahan deui nya?´ ceuk kuring peura. Eulis unggeuk. hapunten Eulis.´ Ki Dede ngarandeg melong pamajikan kuring. Geus ganti taun« . teuteup Eulis karasa iuh. Kuring duaan nangtung pahareuphareup.´ Pokna bari lumpat. Di jalan paamprok deui jeung Ki Dede. Gusti. ³Eulis. inghak-inghakan nahan ceurik. Di luar imah. hilap teu cebok.³Hapunten. Sapanjang jalan kuring duaan silih teuteup pinuh kasono. tuluy ngajleng ka walungan. rènghap Eulis lir ibarat simbut. ³Rèk kamana. Kuring asa katumbu umur ku Eulis. mani rusuh? Rèk ngarudal deui?´ kuring nanya. Seuri Eulis karasa haneut. Ki. ³Tadi ngarudal. Kuring tuluy ngalèng pamajikan ngajak leumpang. sora tarompèt kadèngè silih tèmbal. Sapeupeuting. Manèhna imut ngagelenyu. ³Walah. Kuring jeung pamajikan silih pelong nempo kalakuan Ki Dede. Kang. sami-sami hapunten Akang.´ Ceuk Eulis nginghak. balik deui Eulis? Panyana tèh geus kawin jeung urang kota.

. ³Tah. Sabaraha jiwa nya? Tujuh lain?´ ³Tilu. bolon kénéh sasatna!´ ³Nya atuh. ka cungcung-cungcungna ku injuk. katempuhan bapana waé tungtungna téh!´ . Kawilang gedé sakitu mah. Tara pati kasaba ku urang béh tengah. Ka-peutingnakeun pinuh ku barudak bujang nu ngadon marondok. tong asa-asa «. bilikna képang anyam satampah. Kuring. borolo bénggol wungkul. ukur hiji-dua. Imah-imahna kabaheulaan kénéh. ari Kiai.´ cék Arjangi mindo ijab bari ngéntépkeun bénggol dua-dua. Tapi dina tanggal lilikuran Puasa mah masjid nu sasarina cakueum tiiseun téh ngadak-ngadak hégar. jejeg sakulak-sakulak «. kuma nyanéh waé ari kitu mah «. ³teu datang-datang si selud téh.´ cék Lebé. ngan teu pati kapiara. Masjidna nya kitu deuih. Barudak lembut waéh nu ngadon ngaji tepung magrib. Lebé andekak nyarandé kana tihang. pan éta duitna gé bénggol wungkul!´ cék Lebé bari kerung. Urang dinyana nya kitu tara pati laliar ari lain barudak mah nu ngadugdag ngadon sakola ka désa séjén. jauh ka ditu-ka dieu. hateup injuk julang ngapak. tah nu ieu kawajiban anak nu cikal. da di dinya mah taya sakola. da nya éta jalanna rumpil. da nu ngeusianana oge Lebé waé jeung nu dareukeut ka dinya. Lain kawajiban popotonganana kénéh. tilu boboko «. Nu ieu kawajiban awéwé. pan can manjing puasa éta mah «. Pernahna di lamping gunung. sésana diasupkeun deui.´ ³Genep bénggol kitu. ngaran Arjangi «.´ cék Arjangi bari ngudar cangreud rajut. Kitu gé teu loba. Tanggal tujuh likur pasosoré loba jelema ngarariung di balé malang bari gorgar ngawarangkong. ³sor ka dieu. bilikna dikapur. Setor pitrah kitu!´ ³Kuring setor pitrah tiluaneun «. kana duit genep bénggol. Pitrah kuma urusanana. Kiai«? Dan can lubar idah!´ cék Arjangi bari tanggah neuteup beungeut Lebé. Ieu kawajiban kuring. Milihan genep. ³Seug atuh «. kuring seja mésér béas tilu kulak ku duit limalas sén «.´ cék Lebé. budak nu cikal jeung indungna «.´ ³Ari nu opatan deui?´ ³Har. Kiai. wadah duit. Si Narti «. ngagigirkeun boboko tilu wadah béas jeung blék urut minyak tanah. Tah rawatan. sakulakeun-sakulakeun. geus meunang ngayon éta téh. meungpeung beurang. Kiai «. Arjangi. Sing percaya. ³tilu kulak nyah rék meuli téh?´ ³Tilu. dicicikeun. Si Awisah «. buruanana dikoréd lening. Di juru deukeut bedug sawatara urang ngadareluk ngaroméan terebang pakéeun engké ari nyalawat maleman Lebaran. purilit ret dicangreudkeun deui.LEBARAN POÉ JUMAAH Cilamping téh désa gegek tapi sikluk. ³Ség-ség atuh rék saletor pitrah mah. ³Kula ngajual béas tilu kulak kana duit genep bénggol «. Sok ayeuna geura setorkeun deui ka kaula «.

teu ngeunah disangka boga niat goréng. ³Ké heula. ari Kiai.´ cék Sanharip morongos. kuring mah sok kukurayeun «. kuring mah ti dieu waé ti luar. pajar geus diijabkeun. rata ukuran sakulak lima sén.´ cék Adma bari ngarérét ka nu mangnampanankeun duitna tadi.´ ³Ari kitu « teu batal ari nyisig?´ ³Pédah waé Pa Mukasan nyisig waé sapopoé bari puasa téh «. bénggol nu genep téh dirawatan. Malah cék sakaol mah kudu geus teu kadeuleu bulu bitis «!´ ³Ari kitu «. ³Dipesakan sotéh lain rék diarah. ³Puguh waé.´ cék Adma bari ngenyot rokona.´ ³Ari geus «. Geus dimimitian ku Ki Arjangi mah sungsong paheula-heula. Éta duit kuring ulah dipésakan. ambéh salamet panjang umur «.´ Lebé kapaksa ngéléhan. ³Euh «. Kiai. ³Punten. ah. Sok kadinyah amin urang dungaan. ³Geuning sia geus udud. goloprak-goloprak diasupkeun kana blék téa. matak batal deuih udud téh?´ cék Adma bengong.´ cék Adma ngélémés éra. Adma?´ cék Lebé panasaran. Ulah ku dunga indal-maot. lalay geus rabeng ti tadi tukangeun imah kuring mah «. heug « heug « atuh «. sangeuk sibanyo. Bérés ngadunga. nu kitu mah! Da kudu geus reup-reupan «. deulu!´ cék Lebé. nu geus rada enyay-enyay ngarti mah. Bédana téh dikemil jeung diseuneuan «.´ cék Lebé bari nandékeun dampal leungeun duanana. Leungeunna ngarongkong nyodorkeun duit lima sén ka nu diuk pangdeukeutna.´ . ménta ditepikeun ka Lebé. da cék nu nyarios mah sami sareng nyusur cénah «. Nu ngurung budak waé aya. tobat sanés nyanyahoanan «. ³Sumuhun « sami « bako-bako kénéh «.³Tarima kaula pitrah Arjangi jeung Nyi Narti jeug Nyi Awisah «. deuleu. Dunga naon kahayang téh «?´ ³Indal-salamet waé atuh sugan. Adma? Kakara gé asar ahir. bisi Kiai kaliru kaasupkeun kana kaléng. Harip. deuleu!´ cék Lebé nyereng. ³Sarua jeung nyusur kumaha tadi téh. Bisi waé kuring mah. ³Baruk lalay «? Lain gugueun. bisi poho. bisi kapopohokeun. nu nurutan Ki Arjangi waé loba. ³Har. ³Ké « ké « ké « Kiai.´ cék lalaki tengah tuwuh bari melenyun udud.

³Moal tulus kuring mah. bayareun engké nyontang tina pancén kami nu sok katarima dina bulan Hapit «. entong. serenkeun duit kuring ka Kiai «. Pan cék Kiai gé baréto.´ ³Deulu ituh. Dirongkong. pédah taya deui nu daékeun. Dipikir-pikir asa réncéd. Tadina mah manéhna nu moal.´ . nu séjén-séjén nyedek ngumpul di juru. sahenteuna meureun aya taram-taram kana ajian «. Lebé ngésod rada mundur. anggur malik ka Sanharip. sanés? Ari kapalang batal balas udud. Harip. kami narima pancén ti Lebé. mangga!´ cék Lebé bari ngésérkeun boboko dua ka hareupeun Kuwu. ³Sok. Pan si éta mah manggih gaang gé sok didéang dina cempor. ³Tarima kami nganjuk béas dua kulak. keuyeup gé loba kénéh.´ Dijawab ku Lebé.´ cék Lebé. Saréréa tinglalieuk ka jalan. Tajongkeun waé ayeuna mah. teu kudu nambulan gaang «. engké bulan Hapit. da rék ditajongkeun «. Kiai «. Sia beuki nya. pitrah téh nyampurnakeun puasa.´ ³Sok dititah nunggahkeun sotéh tamba wudu. pok nyarita. Ari geus kieu mah jadi teu bisa mangku kuring téh. Adma?´ cék Lebé.´ cék Adma bari miceun rokona. nyampurnakeun naon atuh «? Péngkolkeun waé ka Si Anisah «. Kawajiban kami jeung Nyi Kuwu potong engké tina pancén «. Nu matak manéhna ayeuna mah nu ka hareup «. ³pan sasarina gé sok ditéang ku abdi ka bumi. Juragan Kuwu ka dieu!´ cék nu diuk tukangeun Lebé. kawajiban Si Anisah kituh!´ ³Ari kawajiban sia mana. da cék mitoha gé rubiah mah karawu kapangku ku salakina «. dirampa béasna dipuruluk-puruluk kawas nu hayang naksir béar-béarna. Kadang-kadang duit kami kénéh pulang deui ka kami «. jémprak sila nyarandé kana sarigsig. Ayeuna kami setor ka Lebé. ³Geuning sisinarieun Juragan angkat ku anjeun?´ cék Lebé. Diturutan sotéh pédah waé tukang bilal tukang ngunggahkeun. gaang?´ ³Yéy « palias nagir. ³Geuning belet Lebé mah «. ³balijubaliju gé lumayan ku sonagarna.´ ³Ah. usum dibagikeun. Ayeuna mah kami béré nganjuk béas dua kulak. ³Unggal poé nya sia sok udud téh?´ Teu némbal. ditambul harita kénéh «.³Paingan atuh ari nyanghulu ka dinya mah «.´ ³Mun nyana batal mah. nyatu waé sakalian tadi téh. ³Tarima abdi nganjukkeun béas dua kulak kana harga dua kali lima bénggol «. Sup Juragan Kuwu ka masjid. bayarna engké nyontang pancén kami kénéh «!´ ³Euh « leres «. Ijabkeun sakalian.´ ³Dupi ijabna kumaha atuh ayeuna?´ cék Lebé sanggeus ngahuleng sajongjongan.

margi « margi «.´ cék Si Adma.´ cék Si Adma teu kireum-kireum kawas nu euweuh waé kaserab ku dunungan téh. Ku salebaran sakali gé sabaraha pirugieunana. diaminan ku saréréa. da bayarna ogé ti dinya-dinya kénéh «.³Lain dua kali lima sén «? Pan ka batur gé sakitu.´ . kituna gé pan regana sabaraha tikeleun ka batur. ³Nampi «. kami setor kawajiban kami jeung kawajiban Nyi Kuwu. nya Harip!´ cék Adma ceuleungeung ti luareun bilik cabol. ³Aéh-aéh «. Mun ka urang diragragkeun sarega pasar. ³Babari sotéh lebah dieuna. Adma?´ cék Kuwu bari ngarérét ka nu nyangheuy dina bilik cabol. Reungeukeun. Lebé. meunang méngkolkeun «! Pan salakina bélaan henteu!´ ³Ari kitu sia teu setor. ari saletor lima sén waé ti baheula. pédah boga pancén sampeureun. jaba barudak nu can manjing puasa loba nu teu dipitrahan. na ieu béas dikukucel waé «.´ Lebé ngalieuk ka lebah nu ngomong bari seuri konéng. ³Ah juragan. rugi tilu bénggol tina sajiwa. ³Ka Juragan mah ngabantun pangaos pasar. Ayeuna onaman da enggeus. Sugan ari udud téh cara nyisig teu matak batal «. ³Dibéré sajeungkal hayang sasiku. kana luput meureun moal setor.´ cék Lebé bari nampanan. sakulak séwang.´ cék Kuwu bari nyodor-nyodorkeun boboko béas.´ ³Pédah nganjuk «? Seug atuh. saréréa gé moal ngaléok ka nu séjén. Juragan mah teu kudu ngodok saku «. ³Horeng babari ari ménak mah. kudu heman ari ka somah. teu maké duit gé hadé ditujang-tajong. geus karawu kapangku ku kuring «. ³malah mun nuluy mah unggal poé Kiai dagang béas murah. ³ngan leuheung waé sotéh. Kadéngé lain tadi?´ ³Kakuping «.´ Ger pada nyeungseurikeun. malah Si Adma mah angkohna rubiahna gé moal disetoran «. ³Ka somah mah diragragkeun lima sén sakulak sotéh sarat wungkul. lain?´ cék Kuwu nyelang. ngadunga. kayungyun ku beletna. Wajibna pitrah téh sakulak. Kurang-kurang bisa ngatur laporan mah.´ ³Tuda cék mitoha kitu «. nya Harip «.´ ³Ngeunah kadéngéna ari kieu mah «. lain?´ ³Heueuh. dirugal-rigel diéénténgan sataun sakali hayang mayeng unggal poé «.´ cék Adhani ti juru. Diijabkeun waéh kana sakitu «.´ ³Tuda enya kudu kitu. kuma dinya waé. Malaur jauh ka pasar ari di dieu aya nu murah mah. Gorolang. da abdi mah puasana gé lapur «.

pamali!´ ³Atuh langkung panginten puasana jadi tilupuluh hiji dinten. mangkaning pamajikan keur bulan alaeun.´ ³Hih. ³hadéna atuh puasa kuring teu kaci.´ cék Si Adma kerung bangun sedih. da sahanteuna kaanjangan ku urang leuweung mah pisakumahaeun. teu meunang puasa-puasa acan Kuwu mah. Hampang ongkoh ka somah «. Hutbah raya ongkoh.´ ³Tah geuning. da éta cénah matak panas héabna ka somah «. ³meureun kudu hutbah dua kali. ³cék abdi gé tadi «. Tapi lebah gawéna mah paralun ampun.´ ³Kitu waé atuh. Kiai. Leres kitu éta téh. ti batan kaanjangan urang leuweung mah.´ ³Enya « tapi kami teu idin Lebaran poé Jumaah. puasa teu jadi. Upami dilebarankeun dinten éta téh. kacek diseuneuan wungkul. Juragan. hésé ngomong jeung sia mah!´ cék Kuwu bari ngalieuk ka Lebé. Kiai. Mangkaning kami geus kolot. . ³Angsrodkeun kana Saptu.´ cék Si Adma bangun giak. da anak-pamajikan sia gé dina seuhseuhanana mah angger tanggungan aing.´ ³Kana Kemiskeun atuh. sia onaman teu ngurung batur. Kiai. margi seuseueurna nu setor pitrah téh dintenan ka tilupuluhna pasosonten. matak dilongokan maung «. lebah dinyana meureun pikabitaeun sia téh. Juragan?´ cék Adtari bari neuteup ka Kuwu. ari cadu mah di urang sapoé hutbah dua kali «. Ninggang dinten Kemis panginten taun ieu mah. Pan aya maung ngamuk gajah meta mah Kuwu bagianana. ³ngadéngé guyurguyur di balé désa pajar Lebaran ninggang kana poé Jumaah?´ ³Leres «. ³Muhun kitu. Hanas kental-kentél salapan likur dinten «. Mun seug téh cara batur. Nepi ka teu kaduga « aéh. kajeun ngurangan sapoé «. da kagoda ku udud «.´ cék Adtari. Hampang ongkoh ka somah. moal harénghéng ongkoh. hutbah Jumaah ongkoh. mana teuing héabna ka si utuh ka si inji «. ³Ngomong naon tatéh. Adma. ulah sina ninggang poé Jumaah. Hanas lentah-lentéh. diganda léngoh ngudag maung sasiki mah «. Pantang di désa urang mah. Duka upami seuneuna nu matak batal téh. teu nyatu teu nginum.´ cék Lebé. pupuhu sadésa ieu «!´ ³Rugi atuh nya abdi mah. Tari?´ cék Lebé bari malik ka nu ngomong di juru. aing téh nepi ka kuru cileuh kentel peujit balas mikiran somah sadésa «. mana teuing hapana moal aya setorkeuneun ka ditu «. sakumaha kasauran Juragan Kuwu «. Abot ongkoh ka abdina. sered kana Kemis. Teu kénging ongkoh puasa poéan Lebaran «. sugan kawas nyisig pédah sarua bako «.´ cék Kuwu kereng. Matak naon?´ ³Panginten moal jejeg sasasih «. nya Juragan!´ ³Nyao ah.³Heueuh. Saé diséréd kana Kemis «. teu cara baheula keur ngora.

Geura urang itung « Rebo-Rebo Kemis Jumaah «. poho deui «. dalilna aya réngkolna. ³Sumuhun. upami numutkeun dalil éta mah. Jadi bulan puasa téh umurna jejeg tilu puluh «. Tah.´ cék Anjangi. matak dilongokan maung «.´ cék Lebé bari ceuleungeung. eu « kuma geuning. Salasa-Salasa Rebo Kemis «. Geus waé lah poé Kemis. kitu waé «. diitung teu géséh ninggang poé éta « rék kumaha deui «?´ ³Jadi keukeuh waé nyah kudu poé Jumaah?´ cék Kuwu kereng.. ³Kuring mah angot atuh nyaho ti mendi «. jadi dua puluh jeung nu tadi «. Ambéh teu ngarempak pacaduan.´ Cék Lebé.´ cék Adtari bari ceuleungeung. deuleu. rumadon salasin «.´ cék Lebé.´ ³Lain poé Salasa. jaman tuang éyang ngeuyeuk désa ieu kantos lebaran dinten Jumaah. sérab ku nu siga nyeuneu.´ cék Arjangi. .³teu percaya sia ka aing?´ cék Kuwu rada kereng. Ayeuna gé mangga waé nyanggakeun hutbah lebaranana mah «. da baheula gé tara angger. pamali. Lumrah ti mana puasa teu jejeg tilu puluh «. Boro-boro maca. salamet waé teu sakarakara. kurang sapoé mah itung-itung nyombo waé ka anu tas kental-kentél sakitu lilana «. Jejeg waéh dina poé Kemis téh. Saptu-Saptu Ahad Senén «. ari salatun téh. ³Ah sanés Salasa ieuh. Sapuluh tah «. Pamali di désa urang mah. Adtari tungkul. Ngan kitu waéh maksudna mah «. sapuluh deui. Hutbah teu dikirangan. ³Tapi kami teu idin ari kudu hutbah dua kali mah «. hutbah raya hutbah Jumaah gé taya nu dilangkung. Salasin atawa salasun «?´ cék Lebé rada rampang-reumpeung bari neuteup nu dariuk di juru saurang-saurang. Talung ari semet lolongok wungkul. ³inget pisan kuring mah.´ cék Arjangi bari ngésod meueusan. da cék pacaduanana ogé tara daékeun balik léngoh. Juragan. sapuluh deui. boh Jumaahan nu entong teuing. Pan cék kitab gé. deuleu. da cék jenatna pun bapa gé pantang sotéh upami dihénggoy ku sorangan. jadi tilu puluh «. nu matak Lebaranana ninggang poé Jumaah «. Hutbah raya atuh entong ari rék ngarah sakali waé mah. ³Kieu atuh. Mun rék basa urang mah hartina tilu puluh. romadon salasin « nyao « salasun « atawa salasatun kitu «? Aya poho-poho teuing «.´ cék Lebé. ³Bisa kasar-késér sotéh teu kudu matok poéna. da hutbah Lebaranana ku tuang éyang téa «. da basa munggah téh kuring muru saur ka warung Si Iboh.´ ³Ari Jumaahan ka mana ngeunteupkeunana «? Lumrah ti mana Jumaahan poé Kemis atawa Saptu «! Talung Lebaran. bisa dikasar-késér. Kapungkur gé sanggem jenatna pun bapa téh « aéh baheula kétah. ³Tah geuning énténg ari Lebaran bisa poé naon waé mah «. hutbah lebaranana kedah ku pupuhu lembur «. sakalian ka pasar «. Kami manggih dalil dina kitab. sakieu kakolotan kangaranan kitab mah neuleu gé can kawénéhan «.´ ³Perkawis hutbah dua kali mah teu jadi pambengan. lain hadé dikabiri. poé Rebo ngamimitian puasa téh. ³urang sina éléd waé salasahiji. remen ieuh «. ³Heueu «.

´ cék Adtari.. ikrarkeun heula sing asak « dijenengkeun cindékna mah «. ieu mah hih kawas nu babarieun pisan mesék mas¶alah téh «.´ cék Lebé ngabongbolongan. da teu ngaji teu masantrén? Teu « kam mah teu i sanggup. beungeutna euceuy.´ cék Adtari ka batur-baturna. Kitu saé atuh «. asal ponggawa désa waé nu merenah ngawakilan Kuwu. Kapaksa Juragan gé harita mah kedah ngiring ngagondéng. Kitu sanggem pun bapa mah jenatna. perkawis padamelan mah tiasa diwakilkeun ieuh. muru ka masigit téh dipapag pajeng kamantrén. Keur naon seueur ponggawa? Pan séba distrik gé ari aya pambengan mah sok ngawakilkeun ka Jurutulis.´ cék Sanharip. Udengna. ³Sihoréng loba pisan unak-anikna nya ari agama téh. pek émbarkeun ka sadésa. Méméh bring. Lebaran engké mah Kuwu kitu nu rék hutbah téh. sina nyeplés anggoan Juragan ari nuju dines kanagaraan. ³Tapi kawilang pinter nya Lebé téh «. ti buyutna kénéh turun-tumurun jadi Lebé. ³Heueuh.´ cék Kuwu bari cengkat. ³kuma cik carana sangkan punah kawajiban kami «! Boa kudu méré panajir kawas ari sulur séba?´ ³Kieu sanggem jenatna pun bapa mah. Tapi kaciri irungna mah beukah.´ ³Heueuh pan harita mah geus jadi Lebé deui «! Turun imbar gé gawé Kuwu mah geus bubar. kajeun ngurangan puasa sapoé kana poé-Kemiskeun. . léos balik. ³asa euweuh deui ari lain Lebé mah «. Nu matak naon ieu ogé digenténan ku nu sanés nu sakira sanggemeun. raksukan hideungna katut solémpang emasna. ³ponggawa nu badé ngawakilan téa kedah didangdanan. ³Meunang kitu disulurkeun ka batur «?´ cék Kuwu. Enya waé aki mah jenatna pinter béjana. tarangna kerung.? Teu « kami mah teu sararanggup teuing «. kebat naon ku hanteu. ³Hih ari Juragan. abdi onaman pan siangna dina Jumaahan kedah hutbah deui. teu nyaho alip bingkeng-alip bingkeng acan «. ³Rumasa balilu puguh gé kami mah. Lebé jongjon waé mulungan béas nu marurag kana palupuh. nyingkahan pacaduan. da kungsi masantrén ka Demak ka Jombang naon ku hanteu cénah «. beungeutna marahmay. pédah lebaran ninggang poé Jumaah.³Baruk kami kudu maca hutbah . dunya-ahératna tanggungan kami!´ cék Kuwu. digondeng ku ponggawa-ponggawa nu sanés. témbal Arjangi. Ari kami apal ti mana aksara Arab. Turun ti rorompokna.´ ³Hih.´ ³Saha atuh ponggawa di urang nu bisaeun hutbah?´ cék Kuwu. ³Tuda teu samanea. Kitu deui tudung polét teu kénging lésot «. da teu ngaji. Piraku waé mun teu kakocoran komara téh.´ cék Lebé éléh déét.´ cék Lebé bari ngésod maju. Juragan Kuwu mah siga nu geus poékeun kacida tadi téh «. Api-api tu ngadéngé pada muji téh. kitu waé. ngagenténan gawé itu «. lain?´ ³Aéh muhun nya «.

Luluguna Ki Mukasan. barudak bujang kabagian di tukang. Béda jeung nu nabeuh dogdog. najan loba nu bari udud atawa nyisig ogé. peuting éta mah kawas nu dikariaankeun. Rék hudang horéam ku tunduh. nerebang kaburu ku tunduh. Tengah peuting loba nu lilir kagebah. ngadéngé nu ribut-ribut. belewek ditambul bari cingeus néangan deui téwakeun. takbiran ditabeuhan ku terebang. tinggolédag saurang-saurang. Wanci carangcang tihang rombongan nu didadago téh datang. Lembur Cilamping nu sasarina combrék tiiseun téh ngadak-ngadak haneuteun. nu ngalap cukup ku setor pitrah lima sén ka Lebé. awakna reureundeukan kawas nu ngigel. kakara harita pareng deui ninggang poé Jumaah.*** Malem Jumaah. biwirna ngajendol ngemil sisig. Raksukan takwa kamhar hideung. Nu geus seubeuh mundur ngadon nyarandé kana bilik. dudukuy dines polét érmas. Rék malikan deui. Barudak lembut ngagonyo di hareup. didudukuy ongkoh. Tamba tunduh cénah. solémpang érmas. malah nu werat meuli minyak lantung mah aya nu nyieun damar séwu naon ku hanteu. sésa dahareun dikumpulkeun. jaba dipayungan deuih. Di unggal buruan raang palita dina duwegan sabeulah. leungeun pakupis duanana. reup waéh tibra deui. . parat nepi ka subuh. Naék kana lagu Kéwér-kéwér Juljol nu nganteuran dahareun. Lagu Dongdonghéjo. Loba nu teu kawawa ku cipanon. Nu nerebang kawas bari narundutan. Perbawa poé Lebaran. Dibendo ongkoh. jorojos-jorojos dirérab dina damar. Brak dalahar balakécrakan. maleman lebaran. Geus lir nu kasebut leket mah. da niatna gé hayang katuang ku nu ibadah di masigit. Rincik Manik. diganti ku lagu-lagu tandak buhun nu ilahar dina gembyungan. diwadahan ku dogdog. Barudak bujang maturan kolot di tengah masjid. ciweuh naréwakan siraru. Ka-peutingnakeun takbiran ditunda. sora kitu. Kolot-budak pada bungah. kancing welem duawelas. srog ka lawang. Dogdog dihompét ku suku kénca. maké papakéan dines. Ti jaman akina Kuwu nu ayeuna. Nu pandeuri kabagéan bébérés. Ti janari kénéh masigit geus pinuh. ngagalindeng wanci kitu. sinjang kebat lépé satampah. paalus-alus pangeunah-ngeunah. Nu talakbir loba nu geus peura balas ti peuting kénéh. Karembong Lokcan jeung réa deui. aya lalawuh aya sangu katut tumas-tumisna. panasaran hayang ngadéngé Kuwu hutbah. jaringas pisan éta mah. Pangheulana Kuwu digondeng kénca-katuhu. Lebaran gedé taun éta mah cék saréréa ogé. ditéma ku nu lembut ngadeukeutan bedug. rusras inget ka nu geus taya di kieuna. tungtungna gempar samasigit. Nu puasana belang-betong atawa nu teu pisan ogé. Di masjid caang mabra diseungeutan lampu gambréng sadua-dua. tingsariak waas pabaur jeung ketir. Nu sasarina tara mantra-mantra ka masigit ogé harita mah merlukeun indit. laguna kitu. awak lénjong ngénca-ngatuhu nuturkeun lagu.

rojok waéh!´ ³Ari ecisna ka manakeun?´ . nyelap kana sarigsig. nu asa rék kaliwatan hideng méléd méréan jalan.´ cék nu panasaran ngaludeung-ludeung manéh. Srog ka hareupeun paimbaran. ³Lain geuwat «! Néangan naon?´ cék nu diuk panghareupna.Sup ka masigit. ngajanteng heula ngadagoan anu komat.´ ³Tuda lalawora pisan ngajenengkeun jelema téh. Barudak tingkecewis bari nunjuk buni ka Si Ékom. tumpa-tempo. piraku maké kalinglap. Bongan tuda ngadon ungas-ingus ka masigit.´ cék nu keukeuh panasaran awahing ku handeueul asa dibobodo. Mun di dieu mah hareupeun saréréa. ³Ngomong naon? Baruk Kia Lebé «? Deuleu tah kadinesanana! Nu maké dangdanan kitu Kuwu ngaranna «!´ ³Ké « ké « ké «. ³sanés éta Juragan Kuwu mah nu sasauran «?´ ³Lain «! Kami mah keur teu jadi nanaon «! Tah ieu Kuwu mah nu disolémpang «!´ ³Naha da rarasaan mah awas kénéh amta téh. Srog Ki Mukasan ka paimbaran. Jelema-jelema tingkecewis tingharéwos pada baturna. Teu kawartosan ti tadina. ³Puguh heueuh deudeuleuan téh siga Kiai Lebé «. katatang-kotéténg «.´ cék nu di gigireunana kukulutus lalaunan. moal cékcok. barudak?´ Taya nu némbal. Rérés salat sunat.´ ³Heueuh ieu gé Lebé « Lebé «! Tapi geus dijenengkeun Kuwu kamari. ³Geuning siga kiai Lebé «? Lain Juragan Kuwu nu rék hutbah téh?´ Ditémbalan ku baturna ti juru. ³ka manakeun ecis. tepung jeung Lebé unggal poé. ³Ku Si Ékom peuting dipaké ngarojok anjing. gogoda téh aya-aya waé «! Gara-gara Lebaran poé Jumaah!´ cék tukang gondeng. Na atuh ari pok téh aya nu ngomong kalepasan. imam ngalieuk ka tukang nitah ngunggahkeun. ³Beu édas. Digebah. disaksian ku kokolot-kokolot «!´ ³Euh «. ³Aya naon «. duka atuh ari kitu mah «. ³Ecis «! Ecisna euweuh!´ témbal Ki Mukasan. tingharéwos maranéhanana waé. Nanahaonan cénah maké dangdanan Kuwu?´ Ari porongos téh nu ngagondéng beulah kénca nyenghor ka nu ngomong pandeui. aya naon?´ cék nu panasaran ngaharéwos.

Saayeuna ieu ecis ngaranna!´ ³Nyakséniiii «!!!´ ³Sebut ku saréréa. ³Gogoda Lebaran poé Jumaah «! Hadé kitu digantian ku halu?´ ³Tibatan luput mah atuh «.³Dipiceun «! Geuleuh tuda mani lamokot. néangan nu hampang. ku lantaran ecis leungit. kapaksa diganti ku ieu «. Tukang gondeng nu nyeplés Kuwu tulén téh gogodeg bari camberut.´ cék Ki Mukasan bari nunjuk ka saung lisung tukangeun paimbaran.´ Ki Mukasan balik deui ka masigit. ³Ké heula ulah satorojogna teuing ti saung lisung «. Hutbahna gé teu kaci teu maké ecis mah.´ cénah bari tipepereket ngacungkeun halu. teu nyangka halu sakitu beuratna. rék dipaké nutuan kopi ayeuna «.´ cék nu nyeplés Kuwu tulén téh bari ngaréwak halu tina leungeun Ki Mukasan. Ki Mukasan kalur ti lawang gigireun paimbaran. halu panguguran. Ieu naon ngaranna «?´ ³Eciiiiissss «!!!´ ³Kurang loba nu nyebutna «! Sakali deui «!´ ³Eciiiiiiissssss «!!!´ ³Héy « tah barudak nu deukeut bedug! Sia hareureuy waé teu milu ngomong «! Deuleu ka dieu «! Ieu naon «?´ Nu ditanya tingraringeuh. Tah nu éta. nya badag nya panjang. ³Kaula neda panyaksén. milihan halu di saung lisung. sanés?´ cék saurang ti jajaran panghareupna. ³Naon ieu «?´ . Telenjeng ka paimbaran rék ngunggahkeun. da kitu sakadang asuna kabeuratan «. Ned « rempod awakna doyong ka hareup. manggul halu panguguran. ³Kumaha upami diganti waé heula ku itu «? Siga aya halu meujeuhna di saung lisung Madsahri. nganggur éta mah. ³Nginjeum sakeudeung rék dipaké ecis!´ ³Ulah nu éta. ulah kurang ti opat puluh urang ambéh sah «. ³Rék dikamanakeun éta halu kuring?´ cék pamajikan Madsahri norojol ti pawon. Urang ijabkeun heula ambéh rengrem kana haté. Kasima meureun!´ ³Kumaha ari geus kieu?´ cék tukang gondeng téh.

Rérés hutbah brak dalahar.!´ Cék samasigit mani ngegeder. Pok geura ngunggahkeun. da ti tadi gé nu nganteuran dahareun geus ngarédés di luar nyaruhun baki. Naon?´ ³Paranti nutuuuu «!´ ³Bangus sia «! Kitu tah ari teu ngajedingkeun téh «! Ecis «. ³doraka siah!´ Batur-batur Si Sukri narungkup sungut. Sidekah Lebaran cénah. Désa Cilamping salamet teu kungsi kaanjangan maung. . éra tisolédat létah. Mukasan! Yeuh haluna « « éh « ecisna!´ cénah bari ngélémés. ³Tah kituh «.³Haluuuuu !!!´ ³Cungur sia! Lain halu. Ecisss cekéng gé egis «! Pok sebut deui ku saréréa «!´ ³Eciiiiissss «. Samasigit récok parewog-rewog. ³Cungur sia «!´ cék kolot nu diuk gigireunana. ³Annutuuu bilhaluuuu walbakaaaatul «!´ cék Si Sukri di tukang ditompokeun kana ceuli baturna. deuleu! Sakali deui sing bener «.

ka jalan. nu tingweuleuhweuh. rarasaan téh cénah asa rék kateureuy ku jagat. Para pajabat jeung pamong désa teu cicing. réa parabot marurag tina lomari. Lebur kiamah téééééh «. Pulisi jeung tentara matroli ka sakuliah kota. tina bupét naon ku hanteu. nu takbir. ngahodhod kawas hayam kabulusan. Geus rada leler meueusan. euy « heuheuheuheuheuh «. asa keur usum perang. Nyeueung jalan siga ombak-ombakan. Jéréwét di ditujéréwét di dieu. Barudak rungsing lulungu. lain wayah lain mangsa. Jagat génjlong dibarung ku ngaguruh sora sagala sakur nu kaeundeurkeun. Cék nu meneran di imah. ³Ka dieu.!´ Cék nini-nini bari eueuriheun. ngaromong teu puguh leunjeuranana dibarung ku kasima. Cék nu meneran keur leumpang di jalan.´ cék nu ditanya. Sawatara budak bujang tingrariung sisi jalan. lolongok ka ditu-ka dieu. di dinya di geusan pabaliut. lilinieunana beuki kacida. ngawarangkong ngénca-ngatuhu. sasari mah iwal ti sora jangkrik jeung simeut. nini. silih gonjak bari udud pataréma sakenyot séwang. keur meujeuhna tibra kagareuwah. susuganan aya kénéh nu hayangeun nambul angeun pibekeleun saré.? Jol nu rancucut. Riyeg deui «. kumaha « kumaha « kumaha «. bari ngakeup ongkoh. Nu ngadat dina aisan dicombo ku susu indungna. ³Nanaonan silaing téh kawas nu kabancuh?´ ³Walah « sial. ³Gustiiii « boa ayeunaaaaa «. Ger cékcok di mana-mana. ³Rék « rék néang incuuuuu «!´ ³Ulah « ulah ka mamana. harita mah ngadak-ngadak geunjleung. Cék nu lulungu asa ngimpi dialungboyongkeun. bisi kumaonam!´ ³Aaaaah « da melaaaang ka budak!´ témbalna bari ngabéngbéos. nawarkeun daganganana. rék ka mana!´ cék sora lalaki ti kebon cau. nuyun ongkoh. Jelema riab kalaluar. awak asa lénjong. ³Ari kitu «?´ . silih tanya. Jelema bahé ka luar. Awéwé réa nu riwih-rawah.LINI Jam sapuluh peuting. Riyeg « riyeeeggg « riyeeeggggg «. Tukang baso waéh traktrak-tréktrék nakolan birit katél butut. Nu ti beurangna tas capé gawé mah geus talibra. Éar deui «. ngaheuheuh awahing ku tiris. Di jalan geus teu pati aya nu ngulampreng. Wanci tumorék.

huntu noroktok.´ cék saurang. Lar mobil ambulans kawétankeun. ngomong téh!´ Héaaaang sora sirine. Saréréa tinggarodeg. silih longok.´ ³Naha?´ ³Diaping dijaring ku Tapékong béjana. ³Ti Sindangrasa. Kakara gé gog na ana atuh ari riyeg téh « galéong waéh pacilingan runtuh «. bongan tara méré nganjuk!´ ³Saha nu sudi nganjukkeun ka tukang ngajeblug!´ ³Barina gé lebar ku Si Amoyna.³Ngusial beuteung « heuheuheuh «. Kabéh tatu parna «. sakulawarga «.´ ³Bangsa babah mah tara keuna ku musibat. imah Dokter Gigi runtuh. Jol mobil disarurung ku limaan. ngadungakeun cilaka ka batur!´ ³Tuman. Jarijipen heuheuheuh «. Diparegat. ³Alusna mah toko Si Akoy nu rugrug téh nya euy. warung baso. lungsur mani kudu dianteur ku nu kagungan. Lumpat ka balong bari lulungu «. Barudak ngora tingdaréngdék ngadédéngékeun. Jelema caruringhak. Imahna ambruk pisan. Ti mana « saha « ku naon «? Silihtanya pada teu nyaho. ka baraya «. Jelema pabuis ka ditu ka dieu. ³Ku naon tatéh «?´ ³Rék nganteurkeun nu cilaka ka rumah sakit.´ Semet nyengir bari ngaheuheuh. nu inget ka sobat. Nepi ka diturunmandikeun tengah peuting «. sok aya-aya baé. imah Kuwu di Lembursitu rebah. Dius deuih waéh «. katinggang lomari!´ . ditaranya.´ ³Wah.´ ³Naon tuh eusi patuangan téh «? Ogoan. Kagebah lini meureun!´ ³Saha kitu? Ti mana?´ cék nu nanya bari nempo ka jero mobil. garasi. Urang Nagrak cénah. garduh jeung réa-réa deui.´ ³Na atuh disusurung kitu?´ ³Teu daék hirup «. Ger béja. tingkarecrék «. ³Eum. Jol motor nyusul. bisi aya béja imah kabogoh kumaonam.

lain buta!´ ³Naon atuh?´ ³Oray naga nu nanggeuy jagat mah «.´ ³Wah. kukurayeun ngadéngé kitu téh. Pa Érté mah «. Garing tikoro!´ ³Eum. Nya eundeur ka urangna téh. Nu leres « ku naon?´ . sok aya-aya waé «. Mun cangkeuleun sok nguliat.´ ³Lain kétah. ³Ké heula « capé! Manéhna ngeunah nyéngclé «! Euweuh nu dagang bajigur-bajigur acan «. bari tas manggih kareuwas pohara. kajeueung salametna. beungeutna balancunur.Nu nyarurung mobil nyarelang ngarambekan heula bari nyarusut késang ku leungeun baju. Kabéjakeun geuning sok aya endog lini «. ngaraco! Dongéng jaman tai kotok dilebuan ta mah! Paranti nyingsieunan budak. urut tadi kamemelangan asa kaubaran. agé-agé nepi!´ cék nu nyekel setir. silih rangkul bari maraca Alhamdulillah. Pan buta mah tara ngendog!´ ³Gandéng lah. asa gagah-gagah teuing?´ ³Béjana mah aya gunung bitu ari kitu téh. ngakutan nu carilaka «. ³Eum. meureun kadéngé jelegurna!´ ³Ari jauh «?´ ³Ning oyagna nepi ka dieu?´ ³Pan sajagat kaendagkeun!´ ³Cék kolot mah « buta cénah nu nanggeuy jagat. ³Ari lini téh naon tuh asal-muasalna.´ Jol érté ngiringkeun nu ngabébéyéng jelema. ³Sok lah sarurung deui. ³Ku naon tatéh «? Katinggang naon?´ ³Katinggang peureup!´ témbal érté. Cageur mantén atuh diselang jajan heula mah!´ Nu ngagimbung tingséréngéh ngadéngé supir ngomong kitu téh. Nu srugsrog jeung baraya jeung sobat. Sakeudeung-sakeudeung héang « sakeudeung-sakeudeung héang sirine mobil ambulans. Tengah peuting.

diunggahunggahkeun kana ambulans. ³Asa reugreug nyeueung alat nagara kitu mah. tuman!´ ³Ari kitu «?´ ³Batur-batur narulungan nu cilaka. ³Meujeuhna si éta mah. Aya di dinya?´ ³Tadi mah aya «. Ngaléos deui. Tambah ketir nyeueung nu kitu mah.³Disariksa «. ³Néangan saha. lain nungguan cara batur. nya euy!´ ³Ari urang can kabagéan gawé.´ ³Urang onaman «. kalah ka nanawarkeun balong. deuleu!´ ³Mana atuh tulunganeunana? Ma enya nu cilaka kudu kokotéténgan néangan nu rék nulungan! Kudu urang nu nyampeurkeun!´ ³Yu atuh urang ngider «. asa nyeueung pilem lalakon perang. Ngagugubug tip!´ ³Rék dikamanakeun ayeuna?´ ³Ka Kantor Pulisi!´ ³Ning Si Ébon!´ cék saurang bari nempo beungeut nu balancunur. dibéré jalan keur ngiruh!´ Lain saeutik korban lini téh. tingtarempo nyidik-nyidik nu tinggarimbung kawas aya nu ditéangan.´ ³Onaman kumaha «? Da kawajiban saréréa nulungan nu cilaka mah «. Asa dijurung laku. Taya pisan gadag. ari ieu kalah ka haripeut ngabadog barangna «. Lebar tanaga baso teu kamangpaatkeun! Jol jajaka tiluan. semet lalajo nu pabuis «. Béh dieuna asa jaman répolusi baréto. Ton?´ ³Agus «. Geus puguh deui Pulisi jeung Tentara mah teu kaur mingé. Tugas kamanusaan. Malah aya nu bobolokot getih balas mangkuan nu taratu.´ cék nu séjén ngaharéwos ka baturna. ³baréto gé bapana keur sakarat.´ . Katut Pa Camat mantuan mangkuan nu carilaka.´ ³Keur pawit ngadu meureun jeung keur meuli inuman pimabokeun! Cekékeun tétélo jelema kitu mah! ³Pan ayeuna gé sakongkol jeung lini «.

euy?´ cék Agus asa-asa. ³Tah kabeneran. ³Tuh geuning sigana. kamusibatan!´ ³Kapapaténan boa. euy. Ngareureuh tas ngider «. ³da midangdam baé. bisi aya tulunganeunana.´ cék saurang bari nunjuk ka nu diuk di émpér imahna. Nyeueung silaing tohtohan mah piraku sugan haténa teu lilir «. Taya nanaon di ditu?´ ³Nyéta puguh rék ngabéjaan!´ ³Ngabéjaan naon?´ cék Agus ngoréjat. siga nu sarebeleun pisan «.´ cék nu séjén. ³Keur naon. Aya naon kitu? Nu ditanya teu némbal. ³Tong disapirakeun. kabogoh di dinya. meungpeung aya pitulung lini!´ ³Na enya kitu. ari kitu mah!´ cék Enton. Pédah déwék batan sakieu. ³sebel ku gedé-huluna gé déwék téh! Angot bebengok bapana mah.´ ³Saha nu cilaka téh «? Si Enéng «?´ cék Agus teu sabar. Ngahuleng waé Agus téh kawas keur mikir. ³Si Enéng mah nu midangdamna! Nu cilakana mah bapana boa «. Gus?´ ³Teu nanaon «. euy. bubuhan keur us umna. euy. cua. ³Naha?´ ³Ayeuna waktuna nu mustari keur némbongkeun jasa «. Jadi minantu kadeuheus engké silaing.³Ka mana?´ ³Nyao « ka imahna sugan «. ngaligeuh can boga gawé «. mani kawas neuleu anjing budug ari déwék ngulampreng hareupeun imahna téh!´ . kasempetan alus kacida «.´ ³Keun waé modar gé bapana mah «! Indungna kajeun «.´ cék nu séjén mairan. Malik asih pasti «. ³Si Enéng. Minantu idéal cék basa ayeuna mah. Gus!´ ³Heueuh geura «. Mangpaatkeun. Nu ditinggalkeun panasaran. bring naluturkeun. Sieuneun anakna dibawa kokoro meureun minantuan ka déwék mah!´ cénah bangun nu sebel kabina-bina. Gura-giru indit jeung baturna muru ka imah Agus. Atawa « indungna sugan «.

³Néang ambulans «.´ ³Urang gé mun ditampik ku pimitohaeun mending ngondang sakadang lini. ³Sakeudeung deui cénah. ngabarabékeun sajajagat siah!´ Srog ka Kantor Penerangan. Yu atuh anteur!´ Bring waéh. rawu ku silaing bapana atawa indungna nu cilaka. bawa ka rumah sakit «. Tétéla Si Enéng. Lah « éta sirine ambulans aya ku matak ketir «. Muhun « nyuhunkeun énggal « répot «! Di « di Jalan Hanjuang No.´ ³Kana naon atuh ka dituna «? Leumpang waé nya «?´ ³Nelepon waé atuh ti « ti Kantor Penerangan nu deukeut!´ ³Heueuh «. capé tas leuleumpangan waé. Nu puguh waé geura. Yu waé ka ditu. Kerong tah irung déwék mun itu teu malik asih ka silaing. ³Hallo «! Nyuhunkeun « eu « ambulans «. Muhun « énggal diantos!´ ³Kumaha cénah?´ cénah baturna. Gura-giru dipapagkeun ka jalan. Héang sirine «. Trok-trok-trok «. réa imah oméaneun. Reg eureun hareupeun lawang buruan. 7 «. Gék dariuk dina téras. tukang kayu tukang tembok baris maréma. trok-trok-trok deui beuki tarik. . urang dagoan hareupeun imahna!´ Bring ka Jalan Hanjuang. ³Asa rék gedé mangpaatna nya euy lini téh keur Si Agus mah!´ ³Hih tuda sagala ogé sugri Kersaning Pangéran mah taya nu teu mangpaat «.³Heueuh ayeuna waktuna cekéng gé bangsa raja nu minantuan ka anak si itu si éta. ³Ké antos!´ cék Agus bari muru panto hareup.´ ³Kudu kumaha atuh déwék ayeuna «?´ cék Agus bangun bingung. ³Mana «?´ cék supir ambulans. Hallo « ieu ti Kantor Penerangan «.´ ³Yéh. da wawuh kana sorana. neda kamandangna. Hareupeun imahna kadéngé kénéh nu midangdam téh. Nyuhunkeun dikintun ambulans «. keur nurunkeun heula korban ti Bolénglang «. Ngadagoan sakeudeung «. ari geus bukti mah kapahlawananana «. Kari bisa waé napakuranana «.

Tinggal Agus ngajanteng samar polah. Ngabéngbéos waé calon minantu kadeuheus téh. bray deui panto hareup. Léos waéh muru pager gigir.´ ³Ambulans «? Keur naon?´ cék pribumi kereng sanggeus apal kana beungeut sémah.´ ³Cék saha aya nu cilaka?´ ³Kakuping « eu « Enéng nangis.´ Agus ngarahuh. ³Héy « héy «! Rék ka mana «? Mana nu cilaka téh?´ cék supir ambulans. naringgalkeun.Bray panto tengah muka. Torojol Si Encum. ³Sanés aya nu cilaka?´ ³Hah «!?´ ³Badé dibantun ka rumah sakit. ³Aya naon?´ cénah bangun reuwas. ti gigireun imah. ³Itu « eu « abdi ngabantun ambulans «. réncang di dinya. ³Ku naon Enéng téh?´ cék Agus bari nyampeurkeun. . bréh bapana Si Enéng. teu ngalieuk-lieuk acan. Biasa Enéng mah ari badé kareseban téh sok siga ripuh pisan. ngalangeu naleukeum kana panto mobil. Ngalieuk ka babaturanana geus areuweuh. Kari supir ambulans kawas nu teu sabar. ceklék dikonci. jleng luncat. ³Sumilangeun «.´ Gebrug panto ditutupkeun hareupeun irung Agus.

ranginang. dituruban ku daun cau beunang ngaleumpeuh. dipake nunda kadaharan lembur. perenahna palebah bilik jampana. Dina putusan rapat kamari. kenca-katuhu. Agustus ayeuna mah bakal aya deui pawey?´ pokna. Ki. Mani mamandapan nanyakeunana teh. make jeung aya suhunan. cenah taun ieu mah Agustusan teh rek diramekeun deui. da puguh pinuh ku kebul. ulen. aksara Jampana Proklamasi teh.JAMPANA PROKLAMASI Aksara dina jampana teh katembong deui. Ki. Agustusan di kacamatan teh henteu rame. Teu percaya mimitina mah Aki Dasmin teh. Biasana. ³Enyaan Jang Ulis. Ari Mang Oji tea. Ari Aki geus mayar iuranana?´ ³Baruk? Nganggo iuran kitu?´ ³Puguh atuh. Ukur upacara wungkul. mani ampir teu katembong. Da puguh taun-taun ka tukang mah teuing ku naon. Lolongkrang nu kosongna. basa ngahaja nanyakeun ka kantor desa. Ngan sanggeus diberesihan. aya bilikan. ceuk pikiran Aki Dasmin. angleng. Taya nu arak-arakan. Tah. ³Langkung rame panginten?´ ³Tangtu atuh. jeung nu pawey. Ki. Geus opat taun eta jampana teh sina pangsiun. hayang bisa merdika teh. di jerona teh sok dieusian tumpeng dina baskom. sabangsaning opak. kurang leuwih sameter ka satengah meter. sok digotong ngurilingan kacamatan. Ulis Oding nu keur ngadekul ngetik ngalieuk. ngan paranti nanggungna anu tina awi teh. Kakara yakin soteh. kabeh oge kudu milu iuran!´ ³Kumaha. kakara beunang dibaca. Da Aki mah teu gaduh artos!´ ³Urang mah ulah ngitung duit sapuluh rebu. da puguh nyanghareupan pajabat desa. Kekecapanana angger kawas baheula : Jampana Proklamasi. nya. basa kakara diturunkeun ti para. Hese. ³Enya. kumaha hesena kolot urang baheula ngarebut kamerdikaan. bakal aya nu ngagotong tumpeng dina jampana. Ukuranana oge henteu pati gede. Taya nu ngagotong tumpeng. Aki Dasmin ngadenge beja. Ari poe kamari. Tangtu bae. nu mawa bejana Mang Oji. Anu kudu diinget-inget mah. Jampana teh wangunanana siga iimahan. Pedah we. Saban bulan Agustus. jeung sajabana. Da eta we. Nu matak jampana oge buru-buru diteundeun di para. Bieu mah apan. Kudu ditebus . aya kentengan. Nu ngaranna warga desa mah. saurangna teh kabagean sapuluh rebu!´ ³Aki oge kudu mayar?´ ³Henteu diwilah-wilah. da sugan teh moal kapake deui. wajit. apan kasohor tukang heureuy. Ki!´ ³Alhamdulillah!´ Aki Dasmin ngusap dada. Dijieunna tina kai. Apan rek pesta Agustusan teh kudu aya duit.

kalahka nepungan heula Aki Jumsik. gegerendengan sorangan. bari panon mah angger mencrong kana keretas hanca ngetik. milu sukan-sukan. engke we tina ladang ngagotong jampana. da kaduga keneh digawe ripuh.´ pokna. Agustusan ayeuna mah bakal rame deui!´ ³Ari maneh kaduga keneh. najan geus pinuh ku kebul oge. Kudu ngagotong jampana sapoe moket. keur neangan sahuap-sakopeun. Matak luut-leet kesang. Ngahaja-haja mah hese neangan piduiteun teh. bari meunang buruhan. rek dipihapekeun ka Erte. Ngan meureun kudu dibeberes deui?´ ³Enya. diurus ku anak-anakna. Datang ka imah. Ari Aki Dasmin.´ ³Engke we atuh. Tapi da bungah nu aya. ³Jumsik. ³Mayar iuran mah. Lumayan euy. ari capena mah nataku.ku kesang jeung getih. Kabeneran jampana paranti urang aya keneh!´ ³Hayu. sarua wae. geus loba nu caricing di imah. terus ngahuleng dina golodog. Kalacat ka para. teu kungsi boga anak. Enya eta oge. Lalaki kolot nu umurna geus ngagayuh ka 80 taun. Ukur maksakeun sabenerna mah. Dipercaya ku urang lembur purah ngagotong jampana dina pawey Agustusan. Da papantaranana mah. ti saurang teh sok kabagean ari satengah letereun beas mah. Ti heula mah. Keur kitu ras kana jampana. Isukan urang beresihan heula!´ Urang lembur mah geus papada apal ka Aki Dasmin teh. apan urang mah geus kolot?´ ´ Ngagotong jampana. Henteu waka diturunkeun. Serengeh seuri sorangan. Aki bade ngajual heula hayam!´ ceuk Aki Dasmin bari terus amitan. ngarah keur dahar saminggueun. Aya keneh jampana teh. Kabeneran panggih pisan di buruan imahna. aya deui proyek. euy!´ ³Proyek nanahaon. . lantaran inget ka mangsa baheula!´ ³Komo atuh kitu mah!´ ³Sumuhun. Ka saha atuh mayar iuran teh?´ ³Rek ka desa. Matak Aki sok atoh nyanghareupan Agustusan teh. Hirupna ukur kadua pamajikanana nu ayeuna geus mindeng gering. ³Kantenan atuh. Ujang. unggal bulan Agustus teh Aki Dasmin sok manggih rejeki nomplok. Buruhna kaitung lumayan. Tapi katembong jagjag bae.´ ceuk Ulis Oding. kitu?´ ³Maksakeun we atuh. Euweuh nu ngurus. da Aki mah ngalaman pisan.

Enya deuih. Rus-ras ka mangsa lawas. Maranehna mah unggal bulan oge nampa gajih. anak tatanggana anu kakara kelas opat SD oge ngageunggeureuhkeun. Enya. da ieu mah tulisan aki-aki!´ ceuk Aki Dasmin. tidak sesuai dengan ejahan yang disempurnakan!´ kitu apan pokna oge. asa ngewa naker tulisan dina jampana teh. bareto ka lembur aya nu ngadata para pajoang kamerdikaan. ³Keun bae atuh Pa Erte. sakapeung mah hatena sok ngarakacak lamun keur ngagotong jampana teh. naha ari a make hurup gede. hayang bisa dahar unggal poe oge seuseut naker. ari proklamasi hartina embaran atawa bewara. Apan pageto dipakena oge. Dapon aya we lah!´ . taya nu nyawad. Da biasana oge. * Najan tulisanana henteu pati beres. tulisan dina jampana mah : Memperingati HUT RI Ke «Kitu apan lumbrahna oge. Kalahka loba nu muji. Geura we.Eta oge. moal kaburu. Tapi ari ngaganti tulisan mah henteu. Piraku aya bewara digogotong. tulisanana?´ teu kanyahoan Aki Jumsik geus ngajanteng gigireunana. ngan kudu puguh hartina. ³Aing oge lamun boga duit mah. Ongkoh sanggeus sababaraha kali dibawa pawey. Kitu bae paselang-selang. henteu cukup ku ngaku milu bajoang. Aki Dasmin oge sok rajeun nenjo aki-aki pantaranana. make saragam veteran. Kudu make paleuleueur. da lahan keur nulisna kaburu beak. Rek dibere gajih cenah. aya bahan digeuhgeuykeun tah. manehna inget keneh. da meunang hese nyieun tulisan teh!´ ceuk Aki Dasmin. Jampana teh apan hartina parantin ngagotong. kana tangtu kituna teh. kana tangtu ngehkeyna teh. sasat hirup lieuk euweuh ragap taya. Boro-boro nyadiakeun duit keur daptar veteran. milu baris. Henteu nyambung magar teh. ³Atuh eta mah. tapi da sidik keneh. da geuning kudu make duit ongkoh. bari tonggoy meresihan jampana. basa ku manehna disidik-sidik. ³Keun bae Sujang. hirup ngahenang-ngahening. Teu leuwih ti kitu. ³Lila atuh diganti mah. jaman samemeh merdika. Tapi geuning ukur jadi tukang ngagotong jampana dina pawey Agustusan. da meunang hese tea. Ari Aki Dasmin. Tong boro ku nu sakola luhur. Malah hurup panungtung mah ampir teu katembong.´ kitu ceuk Pa Erte harita. Ngan lamun ditelek-telek ku nu resep tulas-tulis.´ Aki Dasmin gegerendengan sorangan. eta tulisan teh kungsi dikiritik ku Pa Erte. kakara nyambung!´ Teu bisa ngajawab Aki Dasmin oge dikitukeun mah. ³Enya eta oge. Ayeuna manehna kaparengan milu ngasaan bebasna kamerdikaan. ³Moal diganti euy. Moal pogog dibaca. ³Mun kabaca ku Pa Camat mah. hurup j nu mimiti make aksara leutik (buktina make titik). Lamun tulisanana jampana tumpeng. Ladang kesang baheula teh aya tapakna. Bareto mah. Tapi nya kitu.

Min?´ ³Enggeus.´ ³Ah. Asa teungteuingeun atuda. tambal atuh!´ ³Puguh arek ieu oge. Sageuy upama Pa Erte nitah nu lian teh. Lebah suhunan ditapelan bandera merah-putih. geuning Pa Erte teh euweuh nepungan?´ ³Acan sugan. Dadamparna deuih nu rek ditambal teh. ³Kumaha. nu rek nyieun tumpengna?´ ³Ulah mikiran nu kitu urang mah. Cik atuh. ti mana mimiti pawey teh. apan isukan pawey teh. Basa wanci geus ngagayuh ka wanci magrib. anggursi dibere kuduna oge!´ ³Keun bae atuh. Ngahaja meuli heula keretas endog. Ongkoh kuring mah boga duit ti mana ketang. Tapi nepi ka piisukaneun Agustusan. itung-itung paleuleueur. Keun bagean Erte. naha make jeung mayar. di mana eureunna. Puguh bae Aki Dasmin ngahuleng. kumaha lamun tumpengna bahe. tangtu poekeun keneh. kapaksa we ngajual heula hayam.´ ³Enya atuh. Apan urang rek meunang proyek. Itung we. henteu dibere. da keur henteu boga duit.´ ³Saha nya. Komo anu kakara mah. Geus dianggap pantes. ³Kuduna mah Pa Erte teh geus nepungan urang!´ ceuk Aki Dasmin sajeroning reureuh di buruan. terus diteundeun dina golodog . Ditaksir ti kenca ti katuhu. Aki Dasmin nepungan Aki Jumsik. lamun ti unggal jelema dibere dua rebu. 50 jelema oge geus 100 rebueun. Ngarah henteu ngarodon!´ Ampir sapoe jeput Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngabeberes jampana teh. keur mapaesanana. da biasana oge sok saminggu samemehna. euy. rek cicing di hareup!´ ³Apan kitu biasana oge. ari aki-aki geus rerempo mah ulah dipentaan bae duitna. da iuranana oge mani sapuluh rebu.´ ³Acan kumaha. kumaha ari ngagotong jampana teh. Aki Jumsik ngusiwel ngaluarkeun daun kawung. Kuring mah najan ku Pa Erte ditagih oge. Maneh mah biasa we meureun. ³Heueuh. bisi aya nu kurang merenah.´ ³Moal teu rongkah pawey taun ieu mah. Ngarah puguh we urang mah. Pa Erte can aya nepungan.´ ³Maneh geus mayar.³Ngan eta pindingna siga aya nu bolongor. Saha nu daekeun deuih.´ ³Urang tanyakeun we ayeuna!´ .

Pa Erte. kamana deui atuh. kumaha lamun mopo di tengah jalan.´ . da kuring oge teu pati apal. Asa disapirakeun.´ ³Wah. Geus meujeuhna hirup senang Aki mah!´ Aki Dasmin jeung Aki Jumsik tibang ngahuleng.´ ³Janten kumaha atuh?´ ³Henteu kumaha. angkeuhan rek digotong isukan!´ ceuk Aki Jumsik. Terus bae amitan. bisi salah!´ ³Ari Aki kedah iuran sapuluh rebu teh kanggo naon?´ ³Apan keur pesta Agustusan!´ ³Cik atuh tulungan. Ulah nyaritakeun pulitik urang mah. Ari ayeuna. sabab pakaitna jeung pulitik. Ngan dalah dikumaha deui. ³Lain teu hayang nulungan kuring oge. hese nerangkeunanan eta mah. Kasampak nu ditepunganana keur diuk di tepas imah. Pa Erte!´ ³Aeh. da ayeuna mah duka aya acara ngagotong jampana duka moal.³Ka imah Pa Erte?´ ³Enya. ³Sampurasun. Karunya deuih. geuning Aki Dasmin. Mangga ka lebet!´ ³Sawios di dieu bae!´ ceuk Aki Dasmin bari diuk dina golodog. Eta mah jaman Orba atuh.´ ³Ke. Ngan hadena mah. Ki. Mangkaning Aki teh geus ngomean jampana. ³Aya naon. mani asa rareuwas kieu?´ ³Puguh aya nu bade ditaroskeun ieu teh. Ki. Ki?´ ³Sumuhun.´ Duanana terus ngajugjug imah Pa Erte. ceuk Pa Ulis oge anu bau-bau Orba teh kudu ngeureuyeuh disingkahan. Leres kitu enjing teh bade aya pawey?´ ³Enya. tanyakeun bae ka desa. ketang. Memang bareto mah sok diserenkeun ka saban Erte. Tapi ayeuna mah anu nguruskeunana desa. Ki. ³Aing mah asa henteu dihargaan. Ayeuna jaman reformasi. apan biasana oge Aki teh sok dipiwarang ngagotong jampana. Ki. Terus kumaha.´ ³Bener. boh nguruskeun kasenianana. Ceuk Pa Ulis mah geus henteu jaman kikituan teh. Jumsik. mani asa tiis-tiis bae. Naon hubunganana ngagotong jampana sareng Orba. apan Aki teh geus kolot. Boh nyieun jampana. henteu ngartos Aki mah. Aeh.

Min?´ ³Urang teundeun deui jampana teh di para. ³Jumsik!´ ³Kumaha.³Keun bae. Sukuran pedah nagara urang geus merdika leuwih ti satengah abad. Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngadaweung deui di golodog. Jampana Proklamasi masih keneh ngajugrug.´ Kadengeeun sabenerna mah obrolan barudak teh. Sugan we taun hareup mah!´ ³Taun hareup mah.*** . najan tatanggana arindit lalajo pawey oge. aparat desa kabedag nanggap dangdut?´ ³His. kadenge sora barudak patinggerendeng. Tapi Aki Dasmin anggur ngaheruk. Min.´ ³Lalajo atuh. ³Arek lalajo maneh moal?´ ³Ka bale desa tea?´ ³Enya. apan ieu mah pesta Agustusan. Katembong dina panonna aya nu beueus. Meureun urang teh geus henteu kapake. geus meujeuhna pangsiun!´ Isukna. Keur kitu. dibawa ka astana!´ walon Aki Jumsik bari nyerengeh. Sisinarieun nya. paling oge urang nu digotong dina pasaran. euy. bakal aya dangdut bejana mah. pabuburit. Poe eta mah henteu ingkah ti imah.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful