RÈNGHAP EULIS

Meusmeus regot, meusmeus regot Ki Aduy jeung Ni Otih patukang tonggong ngarinum cèndol. Beurang panas èrèng-èrèngan. Kuring kumètap. Tapi boga duit timana, apan gawè gè can boga deui, sanggeus tilu poè katukang disiksa PHK. Leuwih parna, pamajikan pundung, kabur ti lembur nyorang bapa jeung indungna nu geus lila nyicingan imah kontrakan di Jakarta. Orokaya kuring ngaulah-ulah, da cenah manèhna mah geus teu betah deui rumah tangga jeung salaki nu mindeng dibintih hutang jeung teu awèt gawè. Tapi kuring can ngarti naha pamajikan bet kudu kabur ti lembur, apan geus lila cicing didieu tèh. Teu kudu pundung kaduhung rungsing ka kuring, urang geus dua tahun leuwih rumah tangga tèh, Eulis. Sakuat-kuatna gè kuring nyanghareupan hirup, teu welèh wè butuh nu ngarojong, butuh nu maturan. Eulis, mun seug anjeun satia maturan kuring didieu, moal poekeun kieu hirup kuring tèh. Kuring reugreug. Sanajan loba kakurangan, lamun pareng dilakonan ku duaan mah, tangtu bisa katambalan. Kuring teu eureun-eureun leumpang sorangan, najan can nyaho kamana belah unggah. Geus karasa jegjreg ceker. Tapi leumpang sapanjang jalan pilemburan mah, teu welèh wè pada naranya. Mang Nono nanya naha teu ngilu ngusep. Neng Mirna nanya bari imut ngaheureuyan. Ki Momon aki-aki tujuh mulud, ngajak moro langlayangan. Nini Iin nolol ti jandèla imahna ngadon nanyakeun hartina global warming. Kuring ukur bisa gogodeg sapanjang jalan. Bororaah nèmbal, apan pikiran titatadi gè geus teu puguh jurus. Kuring tuluy leumpang, mapay kebon, mapay galengan. Hariwang jeung kahayang teu welèh seseledek dina rohangan hatè. Kuring ngarandeg hareupeun saung teu jauh ti jalan, diuk nyalsè ngareureuhkeun kacapè hate. Rènghap kuring garing lir ibarat aya seuneu ngabebela dina jero dada. Di jalan lembur katempo barudak leutik maraèn sapèda. Aya ogè nu langlayangan. Si Nanang jeung si Lani anteng maèn kalèci. Tukang tarompet di gembrong barudak. Sora tarompèt geus silih tèmbal najan ganti taun masih dua poè kènèh. Nini Otih ngarenghik ka Ki Aduy hayang dipangmeulikeun tarompèt jiga barudak. Ki Aduy pungak-pingeuk, kusuwal-kusiwel ngodokan saku bajuna. Di belah wètan, Nini Ocih katempo nalaktak gugurawilan dina tangkal jambu nu Haji Uyud, jiga nu hayang dibandring. Si Akina bangun nyalsè ngabaheuhay niup suling gigireun tangkal. Kolot di lembur mah gening mani jaragjag, pait daging pahang tulang, teu kawas kolot di kota nu saeutik-saeutik geuring nyangsaya. Nempo maranèhna, kuring ujug-ujug inget ka umur sorangan nu bakal ngolotan. Jiga daun garing. Jiga warna panon poè nu rèk nyumput. Kuring hayang mèakeun umur di lembur, nempo alam nu weuteuh maplak pepelakan. Hiliwir angin tibelah gawir. Ngan hanjakal Eulis geus teu ngilu diuk gigireun kuring« *** Nepika poè isukna, pikiran tèh masih pajeujeut. Kudu timana heula ngamimitian sangkan hirup bisa robah. Jiga kamari, wanci haneut moyan, kuring geus ngadaweung hareupeun imah. Sora hayam silih tèmbal. Sakapeung kadèngè sora domba Mang Dadang belah girang nèmbalan lagu dangdut ti imah Kang Maman. Kuring saukur bisa nempo nu pareng lalar liwat

di jalan. Leng pikiran nguliat deui. Panon geus cangkeul tetempoan. Hatè geus teu genah rarasaan. Imah leutik geus teu kaurus. Pakarangan balatak. Tikotok tingarenclo di buruan. Tibaheula kuring sok ngandelkeun pamajikan nu ngurus imah. Dipikir-pikir mah naon salahna ngurus rumah tangga mah ku opat leungeun, ambèh pamajikan teu ngarasa digawèkeun. Apan èta mah geus kawajiban pamajikan, lin? Tapi naon kawajiban kuring ka Eulis salila ieu? Kalangkang Eulis kokolèbatan, teu welèh kacipta dina ingetan, peureum kadeuleu benta karasa. Duh, Gusti, euweuh pamajikan mah hirup tèh asa cicing sorangan di jero sumur nu poèk. Lamun sangheuk leuleumpangan, kuring sok ngadon ngahuleng sisi walungan gedè. Nyawang pikahareupeun. Naha bet jadi ngeleper kieu hirup tèh? Sarua ngeleperna pareng nyanghareupan Pa Junaedi bandar kai nu teu bosen jeung teu poho nagih hutang ka kuring. Sajeroning kokolèbatan kalangkang Eulis, sakapeung kalangkang Pa Junaedi sèsèlèkè ngawur kapaur dina pikiran kuring. Halah kèder hatè tèh lamun nempo Pa Junaedi ngamang-ngamang bedog rèk nagih hutang. Nempo ramona gè sagedè gedang. Mun diteunggeul ku manèhna tangtuna kuring jehjer, teu walakaya. Panonna bolotot. Huntu gè sakitu wewegna, tangtu cilaka mun ngègèl. Puringkak bulu punduk kuring nulak taktak. Hariwang, melang, sieun teu welèh nyiksa, baur jeung kapaur milampahan hirup kahareup. Sok hayang ujug-ujug beunghar, ngalayah duit di tengah imah. Sok kabita nempo Haji Daud nu loba harta. Mobilna dua jeung imahna dua umpak. Mun balik gawè tèh sok angkaribung ku bawaan. Leungeun pamajikanna gè reunceum ku barang mahal. Leng pipikiran dungdeng rinyay tetempoan. Nyel ambek. Teuing geus sabaraha lila kuring diuk sisi walungan. Sora cai walungan lir ibarat sora getih nu ngagolak nyaksrak jero awak. Kuring ngarènghap panjang. Eungap, nahan amarah nu teu daèk ingkah. Karasa leler deui kaambek tèh. Kuring melong langit jeung tatangkalan. Kuring nempo Neng Marni jongjon nyeuseuh luhureun batu walungan. Sok ngadadak inget ka pamajikan. Kuring nyegruk ceurik. ³Kunaon, Delon? Kawas cucurut kaibunan waè«´ kadèngè aya nu nanya ti tukangeun. Kuring ngalieuk. Brah ki Dede keur ngangkat calana. Buukna dipolès beureum. Kuring ukur seuri konèng, tuluy nyumputkeun beungeut, nahan inghak. ³Ceuk kuring gè naon, tong loba nonton sinètron, jadi wè teu kaopan.´ Ceuk ki Dede bari tuluy ngarandeg hareupeun kuring. ³Pohokeun awèwè kitu mah, nèangan deui wè.´ Pokna bari tuluy leumpang rusuh muru walungan. ³Rèk kamana, Ki, mani rusuh?´ kuring nanya. ³Puguh acara gaplèh gè di pause heula, teu kuat hayang miceun.´ Ceuk Ki Dede bari ngalieuk ngusapan beuteung sorangan. ³Tong miceun didinya, di hareup aya Neng Marni keur nyeuseuh.´ Ceuk kuring bari nunjuk Neng Marni nu masih jongjon nyeuseuh. ³Watir, ètana palid ka Neng Marni.´ ³Baruk aya nu nyeuseuh?´ ki Dede ulak-ilik. ³Baè ah, ieu mah darurat.´ Pokna bari morosotkeun calana. Kuring nangtung bari gogodeg, tuluy ngalèos rèk balik. Katempo panon poè eumeul-eumeul. Tikajauhan kadèngè Neng Marni ngagorowok. ³Ema! Ki Dede ngarudal!´ ³Hampura Nyai! Ieu mah teu bisa di pause!´

³Jang. Jang. mun seug ngumpul mah sok hèsè ngerik. tong loba ngahuleng teu puguh. Poè isuk kudu leuwih hadè batan poè ayeuna. ³Kuring tibaheula ngumpul-ngumpul. ³Nya sanggeus di PHK tèa. boh ka dulur. kadè kudu somèah ka sèmah. Tong sombong. Kadè. Ki Dasmi ngarènghap panjang. lin?´ Ki Dasmi miheulaan ngomong. Kuring geus pegat harepan. tapi baheula mah pamajikan teh teu kabur. Tong nyapirakeunn kasalahan leutik. kuring geus dua kali jauh-jauh panjang gagang ngadatangan pamajikan ka Jakarta sangkan bisa riung mumpulung deui di lembur. ³Yeuh. Rèngsè solat. Ki Dasmi ngarènghap panjang. ieu tarima duit ti kuring. Kuring ukur bisa ngeluk tungkul. lamun kabayang mah tangtu kasorang. Jang. Poè ayeuna kudu leuwih hadè batan poè kamari.´ Ceuk kuring ³Aèh. tapi manèhna geus ngomong teu betah rumah tangga jeung kuring. Sumegruk ceurik. ³Tapi nu penting mah ayeuna. Omat tong luhur teuing ngukur. Ki Dasmi nangtung ngajak solat bareng. arèk mah ngeunteung katukang.´ Ceuk Ki Dasmi bari mikeun kaen coklat. kuring jeung Ki Dasmi dariuk. Rèngsè solat Ki Dasmi ngajak kuring ka imahna. ³Ki. lin?´ Ceuk Ki Dasmi heran naker. Kuring beuki ngeluk. Omat. Kuring nyuuh kanu jadi Aki. lamun daèk ngèsang mang tangtu katalang. tong nganyenyeri hatè batur. lamun jodo mah si Eulis tangtu balik deui. Jang. Kuring ti tatadi geus nempo Aki kuring sila nukangan. Mikiran pamajikan. ³Naha ayeuna mah bet kabur?´ ³Pangpangna mah sanggeus pamajikan nyahoeun kuring gedè hutang ka Pa Junaedi. Geumpeur nahan kasedih. akur jeung dulur salembur. mun pareng aya masalah. . Kudu merenah mikiran jeung mèrèskeunna. tapi hasilna kieu. robah lampah. tuluy Ki Dasmi ngawangkong deui. Cahyana oyagoyagan nyieun kalangkang dina bilik. Kuring unggeuk.´ Pokna. Samak diamparkeun. tong jahat ka sasama. Kuring geus merul ngirim surat maksud ngayakinkeun. Sok jadi sedih. sangkan teu guligah. tapi diolo gè embungeun deui balik ka lembur. Peuting ayeuna Ki Dasmi mènta kuring maturan manèhna. Kudu dileukeunan nya. sanggeus kabeh ninggalkeun kuring. Malah mèrè sumanget. tong ditèmbal ku amarah. boh ka kuring sorangan. Nya kitu deui lamun teu jodo. Susuganan jaga mangpaat. lain geus opat kali ilaing di PHK tèh. urang kudu sabar jeung daèk ngèsang.*** Reup maghrib. hirup mah mun teu ngoprèk moal nyapèk. kuring jeung pamajikan pasèa waè. Kudu diajar bungah dina susah. Sakapeung mah batuk ngohkoy. tong hariwang ku hutang. Cag geura niatkeun hirup bener«´ Ceuk Ki Dasmi. Gèk manèhna diuk nyanghareup kuring. Ki Dasmi nyampeurkeun kuring nu anteng sila. Iwal Aki Dasmi nu masih deukuet jeung kuring ayeuna sanggeus pamajikan ninggalkeun kuring. Kuring hayang akur deui. kudu bisa ngeureut neundeun. Ki. Teu karasa geus asup solat isya. ³Jang. ³Jang.´ Ceuk ki Dasmi nuluykeun. Lamun meunang rijki. ³Ilaing boga salah naon ka pamajikan?´ ki Dasmi nanya semu heran. kumaha ilaing satèkah polah ngayakinkeun pamajikan. wayahna. Tong melang ku kahayang.´ Ceuk kuring dareuda. Jelema jul-jol ka tajug rèk solat maghrib. ³Baruk ilaing boga hutang?´ Ki Dasmi semu nu reuwas. Kuring ngabetem. ³Geus tilu poè kuring nempo ilaing loba ngahuleng. Di tengah imah lampu bohlam koneng ayun-ayunan katebak angin nu asup tina liang para imah.´ Ceuk kuring beuki ngeluk. lantaran hirup mah kacegat umur jeung liang kubur«´ Jempling sajongjonan. Tong pegat harepan.

´ Ceuk Ki Dede bari nepakan punduk kuring. Saha deui nu bisa raket deui jeung hatè kuring ayeuna? Kuring leumpang sorangan ngajugjug ka walungan. Inget-inget geus bedug shubuh. Rarayna marahmay. Cipanonna haneut dina leungeun jeung pingping kuring. beuki melang wè kuring hirup sorangan. Gusti. Tong reuwas lamun jempling peuting bisa nyarita nu leuwih singget tur pinuh rasiah sual kahirupan jeung pilampaheun. tuluy teurab mani beurat. ³Sabar nya Jang. Leungeun kuring ngadègdèg narimana.´ Pokna. Rugap-ragap awak Ki Dasmi nu ngajelepeng tiis teu usik-usik.´ ³Kunaon mayarna. Jang. ngimpi lain ieu teh? Pamajikan geus aya hareupeun. Kuring nangtung sisi walungan. hapunten Eulis salami ieu ninggalkeun Akang. ³ ceuk Eulis peura. jiga gebog cau nu palid di walungan« ³Kang«´ kadenge aya sora halimpu titukangeun kuring. Poèk. sumanget deui? Kuring ngarasa hirup sorangan di dunya tèh. ngudupruk sumanget. Sabot kuring masih olohok nempo duit. Kuring bungah pisan pamajikan daèk balik deui ka lembur. katempo duit ti mimiti nu lecek nepika nu heuras ngagulung dibeungkeut karet. Hutang nu kudu dipikamelang mah nyaèta hutang ka Gusti Nu Maha Agung. Teu karasa kabèh dunya pareum dirawu peureum. Ki?´ ³Ibadah jeung amal hadè«´ Peuting beuki jempling. Reup kuring peureum. Tarima. Kang. Tong ngarasa kasinggung. simpè hatè najan sora cai walungan kadèngè tarik. Kumaha ngamimitian hirup lempeng deui. Rumangsang beurang maheutkeun deui kamelang. Adan geus ngahaleuang ti tajug. nyegruk ceurik. Manèhna ngalèos ngajugjug jalan. ³Ki«´ ³Jang. Teu karasa kuring cirambayan. Ki?´ kuring nanya. Kuring ngalieuk. Karasa deui tiis deui rarasaan. ³Rèngsè ngarudal. Sajorelat pikiran jeung rarasaan nyawang dina jengkal sarè. Asa lila deui rèk nabeuh harepan tèh. Manèhna neuteup lalangit. Kuring olohok. Sorana laon. Ladang kèsang«Sugan wè bisa ngalunasan hutang ilaing. mangkana awèt. Ki Dasmi muka tali kaèn. Jul-jol jalma daratang muka panto imah. Leuleus hirup. dipilih-pilih. nu sapanjang janari nepika sareupna dipikiran panjang. Jang. . Umur ngora bisa waè isuk maot. dipajang. Tibaheula ki Dasmi sobat kuring. Manèhna nalikeun tali kolor. Innailahi wa innailahi Raoji`uun« *** Gusti. umur mah anjeun nu ngatur. ³Hapunten. Eulis nyuuh ka kuring. Kuring jeung pamajikan namplokeun kasono nu salila dua bulan teu panggih. jiga batu. ditimang-timang« ³Aki!!!´ kuring ngagorowok meupeus simpèna shubuh. Manèhna unggeuk. ³Duit halal ieu mah. Kuring ngilu ngagolèr gigireunna bari teu ngiceup neuteup duit dina leungeun. heuras deui. Ki?´ ³Hutang kahirupan. ³Eulis?!´ kuring reuwas naker.´ Ceuk ki Dasmi. tong hariwang ku hutang ka jelema. Gabrug tèh kuring nangkeup pamajikan mani pageuh.Tibaheula gè kuring mah embung makè duit kaleuleuwihi. Ki Dasmi ngagolèdag sasarèan. ³Hutang ka Gusti? Hutang naon.´ pokna. Aki Dasmi mulang. Katempo ki Dede hanjat ti walungan.

Kuring tuluy ngalèng pamajikan ngajak leumpang. Ti ayeuna mah urang tong pipisahan deui nya?´ ceuk kuring peura. tuluy ngajleng ka walungan. rènghap Eulis lir ibarat simbut. Kuring asa katumbu umur ku Eulis. sami-sami hapunten Akang. inghak-inghakan nahan ceurik. hapunten Eulis. hilap teu cebok. Kuring duaan nangtung pahareuphareup. Eulis unggeuk. Manèhna imut ngagelenyu.³Hapunten. Gusti.´ Pokna bari lumpat. sora tarompèt kadèngè silih tèmbal. Geus ganti taun« . Kuring jeung pamajikan silih pelong nempo kalakuan Ki Dede. Kang. Sapeupeuting. mani rusuh? Rèk ngarudal deui?´ kuring nanya. ³Walah. Ki. Sapanjang jalan kuring duaan silih teuteup pinuh kasono. teuteup Eulis karasa iuh. Di jalan paamprok deui jeung Ki Dede. ³Rèk kamana. Seuri Eulis karasa haneut.´ Ki Dede ngarandeg melong pamajikan kuring. ³Eulis. balik deui Eulis? Panyana tèh geus kawin jeung urang kota.´ Ceuk Eulis nginghak. ³Tadi ngarudal. Di luar imah.

Imah-imahna kabaheulaan kénéh. bilikna képang anyam satampah. geus meunang ngayon éta téh. Kiai «. ukur hiji-dua. tilu boboko «. dicicikeun. Ka-peutingnakeun pinuh ku barudak bujang nu ngadon marondok. ³tilu kulak nyah rék meuli téh?´ ³Tilu. Kawilang gedé sakitu mah. Si Narti «. ari Kiai. da nya éta jalanna rumpil. sésana diasupkeun deui. ka cungcung-cungcungna ku injuk. ³Seug atuh «. ngan teu pati kapiara. wadah duit. Nu ieu kawajiban awéwé. ³Tah. Milihan genep. Sok ayeuna geura setorkeun deui ka kaula «. Kuring. Di juru deukeut bedug sawatara urang ngadareluk ngaroméan terebang pakéeun engké ari nyalawat maleman Lebaran. pan éta duitna gé bénggol wungkul!´ cék Lebé bari kerung. Setor pitrah kitu!´ ³Kuring setor pitrah tiluaneun «. Kitu gé teu loba.´ cék Arjangi mindo ijab bari ngéntépkeun bénggol dua-dua. Ieu kawajiban kuring. Tara pati kasaba ku urang béh tengah. da nu ngeusianana oge Lebé waé jeung nu dareukeut ka dinya. Kiai. borolo bénggol wungkul. meungpeung beurang. Masjidna nya kitu deuih. ³Kula ngajual béas tilu kulak kana duit genep bénggol «.´ cék Lebé. hateup injuk julang ngapak. ngaran Arjangi «. jauh ka ditu-ka dieu.´ cék Lebé. Pitrah kuma urusanana.´ cék Arjangi bari ngudar cangreud rajut.LEBARAN POÉ JUMAAH Cilamping téh désa gegek tapi sikluk. ³Ség-ség atuh rék saletor pitrah mah. ³sor ka dieu. kuring seja mésér béas tilu kulak ku duit limalas sén «. Si Awisah «. ³teu datang-datang si selud téh.´ ³Ari nu opatan deui?´ ³Har.´ ³Genep bénggol kitu. Arjangi. Tah rawatan. Lebé andekak nyarandé kana tihang. tong asa-asa «. kana duit genep bénggol. Pernahna di lamping gunung. da di dinya mah taya sakola. Kiai«? Dan can lubar idah!´ cék Arjangi bari tanggah neuteup beungeut Lebé.. pan can manjing puasa éta mah «. Sing percaya. Tapi dina tanggal lilikuran Puasa mah masjid nu sasarina cakueum tiiseun téh ngadak-ngadak hégar. purilit ret dicangreudkeun deui. jejeg sakulak-sakulak «. Barudak lembut waéh nu ngadon ngaji tepung magrib. Urang dinyana nya kitu tara pati laliar ari lain barudak mah nu ngadugdag ngadon sakola ka désa séjén. Sabaraha jiwa nya? Tujuh lain?´ ³Tilu. bolon kénéh sasatna!´ ³Nya atuh. buruanana dikoréd lening. Tanggal tujuh likur pasosoré loba jelema ngarariung di balé malang bari gorgar ngawarangkong. sakulakeun-sakulakeun. Lain kawajiban popotonganana kénéh. ngagigirkeun boboko tilu wadah béas jeung blék urut minyak tanah. tah nu ieu kawajiban anak nu cikal. katempuhan bapana waé tungtungna téh!´ . bilikna dikapur. kuma nyanéh waé ari kitu mah «. budak nu cikal jeung indungna «.

lalay geus rabeng ti tadi tukangeun imah kuring mah «. Éta duit kuring ulah dipésakan. ³Ké heula.´ . ³Ké « ké « ké « Kiai. heug « heug « atuh «. kuring mah ti dieu waé ti luar. deulu!´ cék Lebé.´ cék Adma bari ngarérét ka nu mangnampanankeun duitna tadi. goloprak-goloprak diasupkeun kana blék téa. Kiai. bénggol nu genep téh dirawatan. bisi Kiai kaliru kaasupkeun kana kaléng. ah. ³Sarua jeung nyusur kumaha tadi téh. teu ngeunah disangka boga niat goréng. Bisi waé kuring mah. Nu ngurung budak waé aya. sangeuk sibanyo. ³Sumuhun « sami « bako-bako kénéh «.´ Lebé kapaksa ngéléhan.´ ³Ari kitu « teu batal ari nyisig?´ ³Pédah waé Pa Mukasan nyisig waé sapopoé bari puasa téh «. nu geus rada enyay-enyay ngarti mah. ³Har. nu nurutan Ki Arjangi waé loba. ambéh salamet panjang umur «.´ cék Adma bari ngenyot rokona. ³Geuning sia geus udud.³Tarima kaula pitrah Arjangi jeung Nyi Narti jeug Nyi Awisah «. Geus dimimitian ku Ki Arjangi mah sungsong paheula-heula.´ cék lalaki tengah tuwuh bari melenyun udud. pajar geus diijabkeun. kuring mah sok kukurayeun «. nu kitu mah! Da kudu geus reup-reupan «. deuleu. ménta ditepikeun ka Lebé. ³Euh «.´ cék Sanharip morongos. Bédana téh dikemil jeung diseuneuan «. Malah cék sakaol mah kudu geus teu kadeuleu bulu bitis «!´ ³Ari kitu «. Ulah ku dunga indal-maot. Bérés ngadunga. Sok kadinyah amin urang dungaan. matak batal deuih udud téh?´ cék Adma bengong. ³Baruk lalay «? Lain gugueun.´ ³Ari geus «. bisi kapopohokeun. da cék nu nyarios mah sami sareng nyusur cénah «. rata ukuran sakulak lima sén. ari Kiai. deuleu!´ cék Lebé nyereng. bisi poho. ³Puguh waé. Leungeunna ngarongkong nyodorkeun duit lima sén ka nu diuk pangdeukeutna. ³Dipesakan sotéh lain rék diarah. Adma? Kakara gé asar ahir. Harip.´ cék Adma ngélémés éra. Adma?´ cék Lebé panasaran.´ cék Lebé bari nandékeun dampal leungeun duanana. tobat sanés nyanyahoanan «. ³Punten. Dunga naon kahayang téh «?´ ³Indal-salamet waé atuh sugan.

³balijubaliju gé lumayan ku sonagarna. ³Moal tulus kuring mah. serenkeun duit kuring ka Kiai «. Pan cék Kiai gé baréto. kami narima pancén ti Lebé. sahenteuna meureun aya taram-taram kana ajian «. Saréréa tinglalieuk ka jalan. jémprak sila nyarandé kana sarigsig. ³Sok.´ ³Dupi ijabna kumaha atuh ayeuna?´ cék Lebé sanggeus ngahuleng sajongjongan.´ . keuyeup gé loba kénéh. sanés? Ari kapalang batal balas udud. Pan si éta mah manggih gaang gé sok didéang dina cempor. Ayeuna mah kami béré nganjuk béas dua kulak. bayarna engké nyontang pancén kami kénéh «!´ ³Euh « leres «. ³Geuning sisinarieun Juragan angkat ku anjeun?´ cék Lebé. ³pan sasarina gé sok ditéang ku abdi ka bumi. pitrah téh nyampurnakeun puasa. usum dibagikeun. Dirongkong. entong. da rék ditajongkeun «. Harip. pok nyarita. Sia beuki nya.³Paingan atuh ari nyanghulu ka dinya mah «. Ijabkeun sakalian. dirampa béasna dipuruluk-puruluk kawas nu hayang naksir béar-béarna.´ Dijawab ku Lebé. Adma?´ cék Lebé.´ cék Adma bari miceun rokona. Kadang-kadang duit kami kénéh pulang deui ka kami «. pédah taya deui nu daékeun. ³Unggal poé nya sia sok udud téh?´ Teu némbal. Tadina mah manéhna nu moal. mangga!´ cék Lebé bari ngésérkeun boboko dua ka hareupeun Kuwu. Dipikir-pikir asa réncéd.´ ³Deulu ituh.´ ³Sok dititah nunggahkeun sotéh tamba wudu. kawajiban Si Anisah kituh!´ ³Ari kawajiban sia mana. Kiai «. ³Tarima abdi nganjukkeun béas dua kulak kana harga dua kali lima bénggol «. Tajongkeun waé ayeuna mah. Diturutan sotéh pédah waé tukang bilal tukang ngunggahkeun. Juragan Kuwu ka dieu!´ cék nu diuk tukangeun Lebé. engké bulan Hapit. nyampurnakeun naon atuh «? Péngkolkeun waé ka Si Anisah «. ³Geuning belet Lebé mah «. Kawajiban kami jeung Nyi Kuwu potong engké tina pancén «. Ari geus kieu mah jadi teu bisa mangku kuring téh. ditambul harita kénéh «.´ ³Ah. Lebé ngésod rada mundur. ³Tarima kami nganjuk béas dua kulak. Nu matak manéhna ayeuna mah nu ka hareup «. Ayeuna kami setor ka Lebé. nyatu waé sakalian tadi téh.´ ³Mun nyana batal mah. nu séjén-séjén nyedek ngumpul di juru. gaang?´ ³Yéy « palias nagir.´ cék Lebé. Sup Juragan Kuwu ka masjid. anggur malik ka Sanharip. da cék mitoha gé rubiah mah karawu kapangku ku salakina «. bayareun engké nyontang tina pancén kami nu sok katarima dina bulan Hapit «. teu kudu nambulan gaang «.

Ayeuna onaman da enggeus.´ ³Ngeunah kadéngéna ari kieu mah «.´ ³Pédah nganjuk «? Seug atuh. Mun ka urang diragragkeun sarega pasar. jaba barudak nu can manjing puasa loba nu teu dipitrahan. na ieu béas dikukucel waé «.³Lain dua kali lima sén «? Pan ka batur gé sakitu. Kadéngé lain tadi?´ ³Kakuping «. pédah boga pancén sampeureun. da bayarna ogé ti dinya-dinya kénéh «.´ cék Kuwu bari nyodor-nyodorkeun boboko béas. kana luput meureun moal setor. ari saletor lima sén waé ti baheula.´ cék Si Adma teu kireum-kireum kawas nu euweuh waé kaserab ku dunungan téh. lain?´ ³Heueuh. Ku salebaran sakali gé sabaraha pirugieunana. Reungeukeun. ³Nampi «. ³Ka somah mah diragragkeun lima sén sakulak sotéh sarat wungkul. Diijabkeun waéh kana sakitu «. Juragan mah teu kudu ngodok saku «. Kurang-kurang bisa ngatur laporan mah. ³Babari sotéh lebah dieuna. Sugan ari udud téh cara nyisig teu matak batal «. lain?´ cék Kuwu nyelang. kituna gé pan regana sabaraha tikeleun ka batur. ³Horeng babari ari ménak mah.´ ³Tuda enya kudu kitu. Gorolang. kayungyun ku beletna.´ cék Si Adma. malah Si Adma mah angkohna rubiahna gé moal disetoran «.´ . meunang méngkolkeun «! Pan salakina bélaan henteu!´ ³Ari kitu sia teu setor. ³Aéh-aéh «. teu maké duit gé hadé ditujang-tajong. da abdi mah puasana gé lapur «. rugi tilu bénggol tina sajiwa. kudu heman ari ka somah. margi « margi «. Malaur jauh ka pasar ari di dieu aya nu murah mah.´ Ger pada nyeungseurikeun. ngadunga. kuma dinya waé. nya Harip!´ cék Adma ceuleungeung ti luareun bilik cabol. ³malah mun nuluy mah unggal poé Kiai dagang béas murah. Wajibna pitrah téh sakulak.´ cék Lebé bari nampanan. kami setor kawajiban kami jeung kawajiban Nyi Kuwu. saréréa gé moal ngaléok ka nu séjén. Lebé. ³Ah juragan. dirugal-rigel diéénténgan sataun sakali hayang mayeng unggal poé «. ³ngan leuheung waé sotéh. nya Harip «. Adma?´ cék Kuwu bari ngarérét ka nu nyangheuy dina bilik cabol. ³Dibéré sajeungkal hayang sasiku. diaminan ku saréréa. geus karawu kapangku ku kuring «.´ Lebé ngalieuk ka lebah nu ngomong bari seuri konéng.´ cék Adhani ti juru. ³Ka Juragan mah ngabantun pangaos pasar. sakulak séwang.´ ³Tuda cék mitoha kitu «.

ari cadu mah di urang sapoé hutbah dua kali «.´ ³Enya « tapi kami teu idin Lebaran poé Jumaah. teu cara baheula keur ngora. ³Angsrodkeun kana Saptu. matak dilongokan maung «. ³Muhun kitu. Adma. ³cék abdi gé tadi «. Abot ongkoh ka abdina. ³meureun kudu hutbah dua kali. Pantang di désa urang mah. Hanas kental-kentél salapan likur dinten «. Mun seug téh cara batur. Juragan?´ cék Adtari bari neuteup ka Kuwu.´ ³Hih. puasa teu jadi. sakumaha kasauran Juragan Kuwu «. da sahanteuna kaanjangan ku urang leuweung mah pisakumahaeun.´ cék Kuwu kereng. Hutbah raya ongkoh. hésé ngomong jeung sia mah!´ cék Kuwu bari ngalieuk ka Lebé. Duka upami seuneuna nu matak batal téh. ulah sina ninggang poé Jumaah. mangkaning pamajikan keur bulan alaeun. ³ngadéngé guyurguyur di balé désa pajar Lebaran ninggang kana poé Jumaah?´ ³Leres «. ³Ngomong naon tatéh. sia onaman teu ngurung batur. diganda léngoh ngudag maung sasiki mah «. ti batan kaanjangan urang leuweung mah. Tapi lebah gawéna mah paralun ampun. Mangkaning kami geus kolot. Kiai. .´ ³Kana Kemiskeun atuh. Kiai.³Heueuh.´ cék Lebé. da kagoda ku udud «. Teu kénging ongkoh puasa poéan Lebaran «.´ ³Kitu waé atuh.´ cék Si Adma bangun giak. Kiai. mana teuing hapana moal aya setorkeuneun ka ditu «. nya Juragan!´ ³Nyao ah.´ cék Si Adma kerung bangun sedih. aing téh nepi ka kuru cileuh kentel peujit balas mikiran somah sadésa «. hutbah Jumaah ongkoh. da éta cénah matak panas héabna ka somah «. Saé diséréd kana Kemis «. margi seuseueurna nu setor pitrah téh dintenan ka tilupuluhna pasosonten. kajeun ngurangan sapoé «. Juragan.´ cék Adtari. Tari?´ cék Lebé bari malik ka nu ngomong di juru. teu nyatu teu nginum. Ninggang dinten Kemis panginten taun ieu mah. sugan kawas nyisig pédah sarua bako «. mana teuing héabna ka si utuh ka si inji «. pamali!´ ³Atuh langkung panginten puasana jadi tilupuluh hiji dinten. lebah dinyana meureun pikabitaeun sia téh. Upami dilebarankeun dinten éta téh. Pan aya maung ngamuk gajah meta mah Kuwu bagianana. sered kana Kemis. Matak naon?´ ³Panginten moal jejeg sasasih «. Hanas lentah-lentéh. Hampang ongkoh ka somah «. moal harénghéng ongkoh. ³hadéna atuh puasa kuring teu kaci.´ ³Tah geuning. Leres kitu éta téh. da anak-pamajikan sia gé dina seuhseuhanana mah angger tanggungan aing. teu meunang puasa-puasa acan Kuwu mah. Hampang ongkoh ka somah. pupuhu sadésa ieu «!´ ³Rugi atuh nya abdi mah. Nepi ka teu kaduga « aéh. kacek diseuneuan wungkul.

Talung ari semet lolongok wungkul. eu « kuma geuning. deuleu. ³Tah geuning énténg ari Lebaran bisa poé naon waé mah «. matak dilongokan maung «. sapuluh deui. ³urang sina éléd waé salasahiji. ³Kieu atuh.´ ³Lain poé Salasa. sakalian ka pasar «. da cék pacaduanana ogé tara daékeun balik léngoh. da baheula gé tara angger. pamali. romadon salasin « nyao « salasun « atawa salasatun kitu «? Aya poho-poho teuing «.´ cék Lebé. Adtari tungkul. upami numutkeun dalil éta mah. da hutbah Lebaranana ku tuang éyang téa «. Kami manggih dalil dina kitab. hutbah lebaranana kedah ku pupuhu lembur «. Salasa-Salasa Rebo Kemis «. Ngan kitu waéh maksudna mah «. ³Heueu «. Jejeg waéh dina poé Kemis téh. ³Ah sanés Salasa ieuh. poho deui «. Tah. sapuluh deui. nu matak Lebaranana ninggang poé Jumaah «. jaman tuang éyang ngeuyeuk désa ieu kantos lebaran dinten Jumaah. boh Jumaahan nu entong teuing.³teu percaya sia ka aing?´ cék Kuwu rada kereng. kurang sapoé mah itung-itung nyombo waé ka anu tas kental-kentél sakitu lilana «. Jadi bulan puasa téh umurna jejeg tilu puluh «.´ Cék Lebé. Pamali di désa urang mah. poé Rebo ngamimitian puasa téh. jadi tilu puluh «.. . Hutbah teu dikirangan. ³inget pisan kuring mah. Ambéh teu ngarempak pacaduan. Kapungkur gé sanggem jenatna pun bapa téh « aéh baheula kétah. diitung teu géséh ninggang poé éta « rék kumaha deui «?´ ³Jadi keukeuh waé nyah kudu poé Jumaah?´ cék Kuwu kereng. deuleu.´ ³Ari Jumaahan ka mana ngeunteupkeunana «? Lumrah ti mana Jumaahan poé Kemis atawa Saptu «! Talung Lebaran. ³Tapi kami teu idin ari kudu hutbah dua kali mah «. Pan cék kitab gé. Boro-boro maca. ³Sumuhun. Geura urang itung « Rebo-Rebo Kemis Jumaah «. Mun rék basa urang mah hartina tilu puluh. ³Bisa kasar-késér sotéh teu kudu matok poéna. jadi dua puluh jeung nu tadi «.´ cék Arjangi bari ngésod meueusan. sakieu kakolotan kangaranan kitab mah neuleu gé can kawénéhan «.´ cék Anjangi. Juragan. da cék jenatna pun bapa gé pantang sotéh upami dihénggoy ku sorangan. Lumrah ti mana puasa teu jejeg tilu puluh «. salamet waé teu sakarakara. sérab ku nu siga nyeuneu. kitu waé «. Saptu-Saptu Ahad Senén «.´ cék Arjangi. Hutbah raya atuh entong ari rék ngarah sakali waé mah.´ cék Adtari bari ceuleungeung. da basa munggah téh kuring muru saur ka warung Si Iboh.´ ³Perkawis hutbah dua kali mah teu jadi pambengan. ³Kuring mah angot atuh nyaho ti mendi «.´ cék Lebé bari ceuleungeung. lain hadé dikabiri. hutbah raya hutbah Jumaah gé taya nu dilangkung. bisa dikasar-késér.´ cék Lebé. dalilna aya réngkolna. remen ieuh «. ari salatun téh. rumadon salasin «. Ayeuna gé mangga waé nyanggakeun hutbah lebaranana mah «. Geus waé lah poé Kemis. Sapuluh tah «. Salasin atawa salasun «?´ cék Lebé rada rampang-reumpeung bari neuteup nu dariuk di juru saurang-saurang.

abdi onaman pan siangna dina Jumaahan kedah hutbah deui. Kitu saé atuh «. kitu waé. muru ka masigit téh dipapag pajeng kamantrén. ³kuma cik carana sangkan punah kawajiban kami «! Boa kudu méré panajir kawas ari sulur séba?´ ³Kieu sanggem jenatna pun bapa mah. da teu ngaji.? Teu « kami mah teu sararanggup teuing «. léos balik. nyingkahan pacaduan.´ cék Sanharip. dunya-ahératna tanggungan kami!´ cék Kuwu. ³Heueuh. Api-api tu ngadéngé pada muji téh. Kitu sanggem pun bapa mah jenatna. ³Meunang kitu disulurkeun ka batur «?´ cék Kuwu.´ ³Heueuh pan harita mah geus jadi Lebé deui «! Turun imbar gé gawé Kuwu mah geus bubar.³Baruk kami kudu maca hutbah . Méméh bring. beungeutna marahmay. pédah lebaran ninggang poé Jumaah. ³Rumasa balilu puguh gé kami mah. teu nyaho alip bingkeng-alip bingkeng acan «. Nu matak naon ieu ogé digenténan ku nu sanés nu sakira sanggemeun. Tapi kaciri irungna mah beukah. beungeutna euceuy.´ cék Lebé éléh déét. tarangna kerung. Lebé jongjon waé mulungan béas nu marurag kana palupuh. ³Hih ari Juragan. ³ponggawa nu badé ngawakilan téa kedah didangdanan. sina nyeplés anggoan Juragan ari nuju dines kanagaraan. Kapaksa Juragan gé harita mah kedah ngiring ngagondéng.. Juragan Kuwu mah siga nu geus poékeun kacida tadi téh «. Udengna. Turun ti rorompokna. . da teu ngaji teu masantrén? Teu « kam mah teu i sanggup.´ cék Lebé ngabongbolongan. digondeng ku ponggawa-ponggawa nu sanés. ³Tuda teu samanea. ³Tapi kawilang pinter nya Lebé téh «. Keur naon seueur ponggawa? Pan séba distrik gé ari aya pambengan mah sok ngawakilkeun ka Jurutulis. pek émbarkeun ka sadésa. ³Sihoréng loba pisan unak-anikna nya ari agama téh.´ ³Saha atuh ponggawa di urang nu bisaeun hutbah?´ cék Kuwu.´ cék Kuwu bari cengkat.´ cék Lebé bari ngésod maju. perkawis padamelan mah tiasa diwakilkeun ieuh. da kungsi masantrén ka Demak ka Jombang naon ku hanteu cénah «. ngagenténan gawé itu «. lain?´ ³Aéh muhun nya «. kajeun ngurangan puasa sapoé kana poé-Kemiskeun. raksukan hideungna katut solémpang emasna. témbal Arjangi. Ari kami apal ti mana aksara Arab.´ cék Adtari.´ cék Adtari ka batur-baturna. asal ponggawa désa waé nu merenah ngawakilan Kuwu. ³asa euweuh deui ari lain Lebé mah «. ti buyutna kénéh turun-tumurun jadi Lebé. Kitu deui tudung polét teu kénging lésot «. Piraku waé mun teu kakocoran komara téh. ikrarkeun heula sing asak « dijenengkeun cindékna mah «. Enya waé aki mah jenatna pinter béjana. kebat naon ku hanteu. Lebaran engké mah Kuwu kitu nu rék hutbah téh.´ ³Hih. ieu mah hih kawas nu babarieun pisan mesék mas¶alah téh «.

Pangheulana Kuwu digondeng kénca-katuhu. Lagu Dongdonghéjo. Naék kana lagu Kéwér-kéwér Juljol nu nganteuran dahareun. reup waéh tibra deui. Barudak lembut ngagonyo di hareup. Béda jeung nu nabeuh dogdog. Ka-peutingnakeun takbiran ditunda. ngadéngé nu ribut-ribut. barudak bujang kabagian di tukang. peuting éta mah kawas nu dikariaankeun. leungeun pakupis duanana. jaringas pisan éta mah. Brak dalahar balakécrakan. Kolot-budak pada bungah. awakna reureundeukan kawas nu ngigel. parat nepi ka subuh. nerebang kaburu ku tunduh. maleman lebaran. ciweuh naréwakan siraru. Nu puasana belang-betong atawa nu teu pisan ogé. Nu talakbir loba nu geus peura balas ti peuting kénéh. Luluguna Ki Mukasan. Nu pandeuri kabagéan bébérés. sésa dahareun dikumpulkeun. sora kitu. rusras inget ka nu geus taya di kieuna. Di unggal buruan raang palita dina duwegan sabeulah. Lembur Cilamping nu sasarina combrék tiiseun téh ngadak-ngadak haneuteun. diwadahan ku dogdog. paalus-alus pangeunah-ngeunah. Rék hudang horéam ku tunduh. kancing welem duawelas. dudukuy dines polét érmas. Dogdog dihompét ku suku kénca. srog ka lawang. Di masjid caang mabra diseungeutan lampu gambréng sadua-dua. sinjang kebat lépé satampah. jorojos-jorojos dirérab dina damar. Nu nerebang kawas bari narundutan. ditéma ku nu lembut ngadeukeutan bedug. jaba dipayungan deuih. diganti ku lagu-lagu tandak buhun nu ilahar dina gembyungan. Raksukan takwa kamhar hideung. ngagalindeng wanci kitu. Nu sasarina tara mantra-mantra ka masigit ogé harita mah merlukeun indit. solémpang érmas. tungtungna gempar samasigit. Lebaran gedé taun éta mah cék saréréa ogé. Barudak bujang maturan kolot di tengah masjid. didudukuy ongkoh. Perbawa poé Lebaran. da niatna gé hayang katuang ku nu ibadah di masigit. Geus lir nu kasebut leket mah. Karembong Lokcan jeung réa deui. takbiran ditabeuhan ku terebang. panasaran hayang ngadéngé Kuwu hutbah. biwirna ngajendol ngemil sisig. tinggolédag saurang-saurang. aya lalawuh aya sangu katut tumas-tumisna.*** Malem Jumaah. Rincik Manik. Tengah peuting loba nu lilir kagebah. nu ngalap cukup ku setor pitrah lima sén ka Lebé. malah nu werat meuli minyak lantung mah aya nu nyieun damar séwu naon ku hanteu. Dibendo ongkoh. najan loba nu bari udud atawa nyisig ogé. Loba nu teu kawawa ku cipanon. . Ti janari kénéh masigit geus pinuh. belewek ditambul bari cingeus néangan deui téwakeun. Wanci carangcang tihang rombongan nu didadago téh datang. laguna kitu. Rék malikan deui. Nu geus seubeuh mundur ngadon nyarandé kana bilik. tingsariak waas pabaur jeung ketir. kakara harita pareng deui ninggang poé Jumaah. Ti jaman akina Kuwu nu ayeuna. maké papakéan dines. awak lénjong ngénca-ngatuhu nuturkeun lagu. Tamba tunduh cénah.

Srog Ki Mukasan ka paimbaran. Teu kawartosan ti tadina. tumpa-tempo. ³Lain geuwat «! Néangan naon?´ cék nu diuk panghareupna. tepung jeung Lebé unggal poé.´ cék nu panasaran ngaludeung-ludeung manéh. Mun di dieu mah hareupeun saréréa. ³Beu édas. Nanahaonan cénah maké dangdanan Kuwu?´ Ari porongos téh nu ngagondéng beulah kénca nyenghor ka nu ngomong pandeui. Digebah. nyelap kana sarigsig. ³ka manakeun ecis. gogoda téh aya-aya waé «! Gara-gara Lebaran poé Jumaah!´ cék tukang gondeng. ³Ecis «! Ecisna euweuh!´ témbal Ki Mukasan. Barudak tingkecewis bari nunjuk buni ka Si Ékom. Na atuh ari pok téh aya nu ngomong kalepasan. ³Aya naon «. tingharéwos maranéhanana waé. duka atuh ari kitu mah «. aya naon?´ cék nu panasaran ngaharéwos.´ cék nu di gigireunana kukulutus lalaunan. Srog ka hareupeun paimbaran. piraku maké kalinglap.´ ³Tuda lalawora pisan ngajenengkeun jelema téh. disaksian ku kokolot-kokolot «!´ ³Euh «. Rérés salat sunat. ³Ku Si Ékom peuting dipaké ngarojok anjing. ³Ngomong naon? Baruk Kia Lebé «? Deuleu tah kadinesanana! Nu maké dangdanan kitu Kuwu ngaranna «!´ ³Ké « ké « ké «. moal cékcok. katatang-kotéténg «.´ ³Heueuh ieu gé Lebé « Lebé «! Tapi geus dijenengkeun Kuwu kamari. ³Geuning siga kiai Lebé «? Lain Juragan Kuwu nu rék hutbah téh?´ Ditémbalan ku baturna ti juru. ngajanteng heula ngadagoan anu komat. imam ngalieuk ka tukang nitah ngunggahkeun. barudak?´ Taya nu némbal. Jelema-jelema tingkecewis tingharéwos pada baturna.Sup ka masigit. rojok waéh!´ ³Ari ecisna ka manakeun?´ . ³Puguh heueuh deudeuleuan téh siga Kiai Lebé «. Bongan tuda ngadon ungas-ingus ka masigit. nu asa rék kaliwatan hideng méléd méréan jalan. ³sanés éta Juragan Kuwu mah nu sasauran «?´ ³Lain «! Kami mah keur teu jadi nanaon «! Tah ieu Kuwu mah nu disolémpang «!´ ³Naha da rarasaan mah awas kénéh amta téh.´ cék nu keukeuh panasaran awahing ku handeueul asa dibobodo.

ulah kurang ti opat puluh urang ambéh sah «. ³Kumaha upami diganti waé heula ku itu «? Siga aya halu meujeuhna di saung lisung Madsahri.´ Ki Mukasan balik deui ka masigit. ku lantaran ecis leungit. Urang ijabkeun heula ambéh rengrem kana haté. nganggur éta mah. Hutbahna gé teu kaci teu maké ecis mah. Saayeuna ieu ecis ngaranna!´ ³Nyakséniiii «!!!´ ³Sebut ku saréréa. Tah nu éta. Kasima meureun!´ ³Kumaha ari geus kieu?´ cék tukang gondeng téh. ³Kaula neda panyaksén.´ cénah bari tipepereket ngacungkeun halu. Tukang gondeng nu nyeplés Kuwu tulén téh gogodeg bari camberut. ³Naon ieu «?´ . Telenjeng ka paimbaran rék ngunggahkeun. da kitu sakadang asuna kabeuratan «.³Dipiceun «! Geuleuh tuda mani lamokot. kapaksa diganti ku ieu «. ³Nginjeum sakeudeung rék dipaké ecis!´ ³Ulah nu éta. ³Rék dikamanakeun éta halu kuring?´ cék pamajikan Madsahri norojol ti pawon. ³Gogoda Lebaran poé Jumaah «! Hadé kitu digantian ku halu?´ ³Tibatan luput mah atuh «. milihan halu di saung lisung.´ cék nu nyeplés Kuwu tulén téh bari ngaréwak halu tina leungeun Ki Mukasan. sanés?´ cék saurang ti jajaran panghareupna. nya badag nya panjang. teu nyangka halu sakitu beuratna. rék dipaké nutuan kopi ayeuna «. ³Ké heula ulah satorojogna teuing ti saung lisung «. halu panguguran.´ cék Ki Mukasan bari nunjuk ka saung lisung tukangeun paimbaran. Ki Mukasan kalur ti lawang gigireun paimbaran. manggul halu panguguran. néangan nu hampang. Ned « rempod awakna doyong ka hareup. Ieu naon ngaranna «?´ ³Eciiiiissss «!!!´ ³Kurang loba nu nyebutna «! Sakali deui «!´ ³Eciiiiiiissssss «!!!´ ³Héy « tah barudak nu deukeut bedug! Sia hareureuy waé teu milu ngomong «! Deuleu ka dieu «! Ieu naon «?´ Nu ditanya tingraringeuh.

éra tisolédat létah. ³doraka siah!´ Batur-batur Si Sukri narungkup sungut. . Pok geura ngunggahkeun. ³Annutuuu bilhaluuuu walbakaaaatul «!´ cék Si Sukri di tukang ditompokeun kana ceuli baturna. Naon?´ ³Paranti nutuuuu «!´ ³Bangus sia «! Kitu tah ari teu ngajedingkeun téh «! Ecis «. deuleu! Sakali deui sing bener «. Mukasan! Yeuh haluna « « éh « ecisna!´ cénah bari ngélémés. da ti tadi gé nu nganteuran dahareun geus ngarédés di luar nyaruhun baki. Désa Cilamping salamet teu kungsi kaanjangan maung. ³Tah kituh «. Sidekah Lebaran cénah. Samasigit récok parewog-rewog. Ecisss cekéng gé egis «! Pok sebut deui ku saréréa «!´ ³Eciiiiissss «. ³Cungur sia «!´ cék kolot nu diuk gigireunana.³Haluuuuu !!!´ ³Cungur sia! Lain halu. Rérés hutbah brak dalahar.!´ Cék samasigit mani ngegeder.

? Jol nu rancucut. rék ka mana!´ cék sora lalaki ti kebon cau. Éar deui «. nu tingweuleuhweuh. keur meujeuhna tibra kagareuwah. nawarkeun daganganana. ngaromong teu puguh leunjeuranana dibarung ku kasima. ka jalan.´ cék nu ditanya. Jelema bahé ka luar. silih gonjak bari udud pataréma sakenyot séwang. tina bupét naon ku hanteu. Tukang baso waéh traktrak-tréktrék nakolan birit katél butut.!´ Cék nini-nini bari eueuriheun. bisi kumaonam!´ ³Aaaaah « da melaaaang ka budak!´ témbalna bari ngabéngbéos. ³Gustiiii « boa ayeunaaaaa «. Cék nu meneran keur leumpang di jalan. di dinya di geusan pabaliut. Cék nu lulungu asa ngimpi dialungboyongkeun. Sawatara budak bujang tingrariung sisi jalan. lilinieunana beuki kacida. Nyeueung jalan siga ombak-ombakan. ³Ka dieu. lain wayah lain mangsa. nuyun ongkoh. Nu ngadat dina aisan dicombo ku susu indungna. ³Rék « rék néang incuuuuu «!´ ³Ulah « ulah ka mamana. ngaheuheuh awahing ku tiris. ngahodhod kawas hayam kabulusan. asa keur usum perang. rarasaan téh cénah asa rék kateureuy ku jagat. Jéréwét di ditujéréwét di dieu. Awéwé réa nu riwih-rawah. bari ngakeup ongkoh. Ger cékcok di mana-mana. nini. kumaha « kumaha « kumaha «. sasari mah iwal ti sora jangkrik jeung simeut. silih tanya. Nu ti beurangna tas capé gawé mah geus talibra. Cék nu meneran di imah. Wanci tumorék. ³Nanaonan silaing téh kawas nu kabancuh?´ ³Walah « sial. lolongok ka ditu-ka dieu. harita mah ngadak-ngadak geunjleung. Riyeg « riyeeeggg « riyeeeggggg «. Barudak rungsing lulungu. ngawarangkong ngénca-ngatuhu. Geus rada leler meueusan.LINI Jam sapuluh peuting. Lebur kiamah téééééh «. Pulisi jeung tentara matroli ka sakuliah kota. Riyeg deui «. Jagat génjlong dibarung ku ngaguruh sora sagala sakur nu kaeundeurkeun. Di jalan geus teu pati aya nu ngulampreng. awak asa lénjong. nu takbir. ³Ari kitu «?´ . susuganan aya kénéh nu hayangeun nambul angeun pibekeleun saré. euy « heuheuheuheuheuh «. Jelema riab kalaluar. Para pajabat jeung pamong désa teu cicing. réa parabot marurag tina lomari.

´ ³Naon tuh eusi patuangan téh «? Ogoan. Jelema pabuis ka ditu ka dieu. Ger béja. Kakara gé gog na ana atuh ari riyeg téh « galéong waéh pacilingan runtuh «. huntu noroktok. nu inget ka sobat.´ Semet nyengir bari ngaheuheuh. sakulawarga «. Ti mana « saha « ku naon «? Silihtanya pada teu nyaho. tingkarecrék «. Barudak ngora tingdaréngdék ngadédéngékeun. Jol motor nyusul. Lar mobil ambulans kawétankeun.´ cék saurang. Urang Nagrak cénah. warung baso. katinggang lomari!´ . ngadungakeun cilaka ka batur!´ ³Tuman. bisi aya béja imah kabogoh kumaonam.´ ³Wah. Jol mobil disarurung ku limaan. Imahna ambruk pisan. Lumpat ka balong bari lulungu «. imah Dokter Gigi runtuh. lungsur mani kudu dianteur ku nu kagungan. ³Ku naon tatéh «?´ ³Rék nganteurkeun nu cilaka ka rumah sakit. Nepi ka diturunmandikeun tengah peuting «. Dius deuih waéh «. bongan tara méré nganjuk!´ ³Saha nu sudi nganjukkeun ka tukang ngajeblug!´ ³Barina gé lebar ku Si Amoyna. Kabéh tatu parna «. ³Ti Sindangrasa. garasi. garduh jeung réa-réa deui. ka baraya «. Jelema caruringhak. ³Alusna mah toko Si Akoy nu rugrug téh nya euy. ³Eum.´ ³Na atuh disusurung kitu?´ ³Teu daék hirup «.´ ³Bangsa babah mah tara keuna ku musibat. sok aya-aya baé. ngomong téh!´ Héaaaang sora sirine. imah Kuwu di Lembursitu rebah. Saréréa tinggarodeg.´ ³Naha?´ ³Diaping dijaring ku Tapékong béjana.³Ngusial beuteung « heuheuheuh «. Diparegat. ditaranya. Kagebah lini meureun!´ ³Saha kitu? Ti mana?´ cék nu nanya bari nempo ka jero mobil. Jarijipen heuheuheuh «. silih longok.

sok aya-aya waé «. Garing tikoro!´ ³Eum. Pan buta mah tara ngendog!´ ³Gandéng lah. ³Ari lini téh naon tuh asal-muasalna. silih rangkul bari maraca Alhamdulillah. Mun cangkeuleun sok nguliat. urut tadi kamemelangan asa kaubaran. ³Eum. lain buta!´ ³Naon atuh?´ ³Oray naga nu nanggeuy jagat mah «. ngaraco! Dongéng jaman tai kotok dilebuan ta mah! Paranti nyingsieunan budak. Kabéjakeun geuning sok aya endog lini «. kukurayeun ngadéngé kitu téh. bari tas manggih kareuwas pohara. Pa Érté mah «. beungeutna balancunur. Sakeudeung-sakeudeung héang « sakeudeung-sakeudeung héang sirine mobil ambulans. meureun kadéngé jelegurna!´ ³Ari jauh «?´ ³Ning oyagna nepi ka dieu?´ ³Pan sajagat kaendagkeun!´ ³Cék kolot mah « buta cénah nu nanggeuy jagat. Nu srugsrog jeung baraya jeung sobat. Nu leres « ku naon?´ .´ ³Lain kétah. Cageur mantén atuh diselang jajan heula mah!´ Nu ngagimbung tingséréngéh ngadéngé supir ngomong kitu téh. agé-agé nepi!´ cék nu nyekel setir. ³Ké heula « capé! Manéhna ngeunah nyéngclé «! Euweuh nu dagang bajigur-bajigur acan «. ngakutan nu carilaka «. Nya eundeur ka urangna téh. ³Ku naon tatéh «? Katinggang naon?´ ³Katinggang peureup!´ témbal érté.´ Jol érté ngiringkeun nu ngabébéyéng jelema. kajeueung salametna.Nu nyarurung mobil nyarelang ngarambekan heula bari nyarusut késang ku leungeun baju. ³Sok lah sarurung deui. Tengah peuting.´ ³Wah. asa gagah-gagah teuing?´ ³Béjana mah aya gunung bitu ari kitu téh.

Tambah ketir nyeueung nu kitu mah.´ ³Onaman kumaha «? Da kawajiban saréréa nulungan nu cilaka mah «. ³Meujeuhna si éta mah. lain nungguan cara batur. Katut Pa Camat mantuan mangkuan nu carilaka. Geus puguh deui Pulisi jeung Tentara mah teu kaur mingé. tingtarempo nyidik-nyidik nu tinggarimbung kawas aya nu ditéangan. Ngagugubug tip!´ ³Rék dikamanakeun ayeuna?´ ³Ka Kantor Pulisi!´ ³Ning Si Ébon!´ cék saurang bari nempo beungeut nu balancunur. deuleu!´ ³Mana atuh tulunganeunana? Ma enya nu cilaka kudu kokotéténgan néangan nu rék nulungan! Kudu urang nu nyampeurkeun!´ ³Yu atuh urang ngider «. ari ieu kalah ka haripeut ngabadog barangna «. kalah ka nanawarkeun balong.´ ³Keur pawit ngadu meureun jeung keur meuli inuman pimabokeun! Cekékeun tétélo jelema kitu mah! ³Pan ayeuna gé sakongkol jeung lini «.´ . Aya di dinya?´ ³Tadi mah aya «. semet lalajo nu pabuis «.³Disariksa «. dibéré jalan keur ngiruh!´ Lain saeutik korban lini téh. tuman!´ ³Ari kitu «?´ ³Batur-batur narulungan nu cilaka. ³baréto gé bapana keur sakarat. nya euy!´ ³Ari urang can kabagéan gawé. ³Néangan saha. Asa dijurung laku. Béh dieuna asa jaman répolusi baréto. Lebar tanaga baso teu kamangpaatkeun! Jol jajaka tiluan. Ton?´ ³Agus «.´ cék nu séjén ngaharéwos ka baturna. ³Asa reugreug nyeueung alat nagara kitu mah. Tugas kamanusaan. asa nyeueung pilem lalakon perang.´ ³Urang onaman «. diunggahunggahkeun kana ambulans. Taya pisan gadag. Malah aya nu bobolokot getih balas mangkuan nu taratu. Ngaléos deui.

mani kawas neuleu anjing budug ari déwék ngulampreng hareupeun imahna téh!´ . Ngahuleng waé Agus téh kawas keur mikir.³Ka mana?´ ³Nyao « ka imahna sugan «. ngaligeuh can boga gawé «.´ cék nu séjén. ³Tah kabeneran. ³Naha?´ ³Ayeuna waktuna nu mustari keur némbongkeun jasa «. euy?´ cék Agus asa-asa. kabogoh di dinya. Malik asih pasti «. Aya naon kitu? Nu ditanya teu némbal. Mangpaatkeun. ³Tong disapirakeun. ari kitu mah!´ cék Enton. Gus!´ ³Heueuh geura «. Taya nanaon di ditu?´ ³Nyéta puguh rék ngabéjaan!´ ³Ngabéjaan naon?´ cék Agus ngoréjat. euy. euy. Nu ditinggalkeun panasaran. Ngareureuh tas ngider «. Gus?´ ³Teu nanaon «. Sieuneun anakna dibawa kokoro meureun minantuan ka déwék mah!´ cénah bangun nu sebel kabina-bina. Nyeueung silaing tohtohan mah piraku sugan haténa teu lilir «. euy.´ ³Keun waé modar gé bapana mah «! Indungna kajeun «.´ cék saurang bari nunjuk ka nu diuk di émpér imahna. ³da midangdam baé. ³Tuh geuning sigana. meungpeung aya pitulung lini!´ ³Na enya kitu. cua. bisi aya tulunganeunana. Jadi minantu kadeuheus engké silaing. bubuhan keur us umna. ³Keur naon. kasempetan alus kacida «. ³Si Enéng. kamusibatan!´ ³Kapapaténan boa. ³sebel ku gedé-huluna gé déwék téh! Angot bebengok bapana mah. bring naluturkeun.´ ³Saha nu cilaka téh «? Si Enéng «?´ cék Agus teu sabar. ³Si Enéng mah nu midangdamna! Nu cilakana mah bapana boa «. Pédah déwék batan sakieu. Gura-giru indit jeung baturna muru ka imah Agus. siga nu sarebeleun pisan «.´ cék nu séjén mairan. Minantu idéal cék basa ayeuna mah. Atawa « indungna sugan «.

Kerong tah irung déwék mun itu teu malik asih ka silaing. rawu ku silaing bapana atawa indungna nu cilaka. Hareupeun imahna kadéngé kénéh nu midangdam téh. Nyuhunkeun dikintun ambulans «. 7 «. ari geus bukti mah kapahlawananana «. neda kamandangna. réa imah oméaneun. Muhun « énggal diantos!´ ³Kumaha cénah?´ cénah baturna. da wawuh kana sorana. Reg eureun hareupeun lawang buruan. urang dagoan hareupeun imahna!´ Bring ka Jalan Hanjuang.³Heueuh ayeuna waktuna cekéng gé bangsa raja nu minantuan ka anak si itu si éta.´ ³Kana naon atuh ka dituna «? Leumpang waé nya «?´ ³Nelepon waé atuh ti « ti Kantor Penerangan nu deukeut!´ ³Heueuh «.´ ³Kudu kumaha atuh déwék ayeuna «?´ cék Agus bangun bingung.´ ³Yéh.´ ³Urang gé mun ditampik ku pimitohaeun mending ngondang sakadang lini. Gék dariuk dina téras. Muhun « nyuhunkeun énggal « répot «! Di « di Jalan Hanjuang No. trok-trok-trok deui beuki tarik. tukang kayu tukang tembok baris maréma. ³Asa rék gedé mangpaatna nya euy lini téh keur Si Agus mah!´ ³Hih tuda sagala ogé sugri Kersaning Pangéran mah taya nu teu mangpaat «. Ngadagoan sakeudeung «. Kari bisa waé napakuranana «. ngabarabékeun sajajagat siah!´ Srog ka Kantor Penerangan. Trok-trok-trok «. keur nurunkeun heula korban ti Bolénglang «. ³Mana «?´ cék supir ambulans. Lah « éta sirine ambulans aya ku matak ketir «. Yu waé ka ditu. ³Néang ambulans «. bawa ka rumah sakit «. Gura-giru dipapagkeun ka jalan. Yu atuh anteur!´ Bring waéh. . Hallo « ieu ti Kantor Penerangan «. ³Ké antos!´ cék Agus bari muru panto hareup. capé tas leuleumpangan waé. ³Hallo «! Nyuhunkeun « eu « ambulans «. ³Sakeudeung deui cénah. Tétéla Si Enéng. Nu puguh waé geura. Héang sirine «.

Léos waéh muru pager gigir. Ngabéngbéos waé calon minantu kadeuheus téh. ³Héy « héy «! Rék ka mana «? Mana nu cilaka téh?´ cék supir ambulans. ³Itu « eu « abdi ngabantun ambulans «. naringgalkeun.´ Agus ngarahuh. ³Sumilangeun «.´ Gebrug panto ditutupkeun hareupeun irung Agus.´ ³Cék saha aya nu cilaka?´ ³Kakuping « eu « Enéng nangis. ³Sanés aya nu cilaka?´ ³Hah «!?´ ³Badé dibantun ka rumah sakit. Ngalieuk ka babaturanana geus areuweuh. bréh bapana Si Enéng. Biasa Enéng mah ari badé kareseban téh sok siga ripuh pisan. ceklék dikonci.Bray panto tengah muka. ti gigireun imah.´ ³Ambulans «? Keur naon?´ cék pribumi kereng sanggeus apal kana beungeut sémah. réncang di dinya. ³Aya naon?´ cénah bangun reuwas. teu ngalieuk-lieuk acan. ngalangeu naleukeum kana panto mobil. . Kari supir ambulans kawas nu teu sabar. Tinggal Agus ngajanteng samar polah. jleng luncat. bray deui panto hareup. ³Ku naon Enéng téh?´ cék Agus bari nyampeurkeun. Torojol Si Encum.

Kekecapanana angger kawas baheula : Jampana Proklamasi. Agustus ayeuna mah bakal aya deui pawey?´ pokna. mani ampir teu katembong. Geus opat taun eta jampana teh sina pangsiun. kabeh oge kudu milu iuran!´ ³Kumaha. ³Langkung rame panginten?´ ³Tangtu atuh. Anu kudu diinget-inget mah. Ari Aki geus mayar iuranana?´ ³Baruk? Nganggo iuran kitu?´ ³Puguh atuh. Ki. Dijieunna tina kai. Ari Mang Oji tea. make jeung aya suhunan. kakara beunang dibaca. wajit. ngan paranti nanggungna anu tina awi teh. ³Enya. Nu ngaranna warga desa mah. Taya nu arak-arakan. Jampana teh wangunanana siga iimahan. nya. jeung sajabana. Ngan sanggeus diberesihan. basa kakara diturunkeun ti para. sabangsaning opak. Ari poe kamari. Da Aki mah teu gaduh artos!´ ³Urang mah ulah ngitung duit sapuluh rebu. Agustusan di kacamatan teh henteu rame. apan kasohor tukang heureuy. cenah taun ieu mah Agustusan teh rek diramekeun deui. Taya nu ngagotong tumpeng. Dina putusan rapat kamari.JAMPANA PROKLAMASI Aksara dina jampana teh katembong deui. da puguh pinuh ku kebul. perenahna palebah bilik jampana. Ki!´ ³Alhamdulillah!´ Aki Dasmin ngusap dada. Aki Dasmin ngadenge beja. Tah. saurangna teh kabagean sapuluh rebu!´ ³Aki oge kudu mayar?´ ³Henteu diwilah-wilah. Kudu ditebus . di jerona teh sok dieusian tumpeng dina baskom. da puguh nyanghareupan pajabat desa. kenca-katuhu. hayang bisa merdika teh. aya bilikan. Ki. sok digotong ngurilingan kacamatan. Bieu mah apan. ceuk pikiran Aki Dasmin. Ukuranana oge henteu pati gede. Biasana. aya kentengan. ³Enyaan Jang Ulis. bakal aya nu ngagotong tumpeng dina jampana. Hese. Nu matak jampana oge buru-buru diteundeun di para. Ukur upacara wungkul. Lolongkrang nu kosongna. ulen. Tangtu bae. Mani mamandapan nanyakeunana teh. Teu percaya mimitina mah Aki Dasmin teh. Apan rek pesta Agustusan teh kudu aya duit. ranginang. kurang leuwih sameter ka satengah meter. Saban bulan Agustus. nu mawa bejana Mang Oji. Ki. basa ngahaja nanyakeun ka kantor desa. Da puguh taun-taun ka tukang mah teuing ku naon. angleng. da sugan teh moal kapake deui. aksara Jampana Proklamasi teh. Da eta we. Ulis Oding nu keur ngadekul ngetik ngalieuk. Kakara yakin soteh. dipake nunda kadaharan lembur. Pedah we. jeung nu pawey. dituruban ku daun cau beunang ngaleumpeuh. kumaha hesena kolot urang baheula ngarebut kamerdikaan.

Ari Aki Dasmin. Tapi da bungah nu aya. ti saurang teh sok kabagean ari satengah letereun beas mah. Hirupna ukur kadua pamajikanana nu ayeuna geus mindeng gering. engke we tina ladang ngagotong jampana.´ ³Engke we atuh. Agustusan ayeuna mah bakal rame deui!´ ³Ari maneh kaduga keneh. Euweuh nu ngurus. lantaran inget ka mangsa baheula!´ ³Komo atuh kitu mah!´ ³Sumuhun. Matak luut-leet kesang. Buruhna kaitung lumayan. sarua wae. Serengeh seuri sorangan. Ti heula mah.´ ceuk Ulis Oding. Ukur maksakeun sabenerna mah. Isukan urang beresihan heula!´ Urang lembur mah geus papada apal ka Aki Dasmin teh. Kabeneran jampana paranti urang aya keneh!´ ³Hayu. Ngahaja-haja mah hese neangan piduiteun teh. Matak Aki sok atoh nyanghareupan Agustusan teh. da kaduga keneh digawe ripuh. diurus ku anak-anakna. kalahka nepungan heula Aki Jumsik. terus ngahuleng dina golodog. Henteu waka diturunkeun. rek dipihapekeun ka Erte. Kabeneran panggih pisan di buruan imahna. Datang ka imah. ari capena mah nataku.ku kesang jeung getih. keur neangan sahuap-sakopeun. Lumayan euy. Da papantaranana mah. euy!´ ³Proyek nanahaon. bari panon mah angger mencrong kana keretas hanca ngetik. Ujang. kitu?´ ³Maksakeun we atuh. ngarah keur dahar saminggueun. Ka saha atuh mayar iuran teh?´ ³Rek ka desa. gegerendengan sorangan. Ngan meureun kudu dibeberes deui?´ ³Enya. ³Jumsik. ³Kantenan atuh. milu sukan-sukan. Keur kitu ras kana jampana. ³Mayar iuran mah. Lalaki kolot nu umurna geus ngagayuh ka 80 taun. apan urang mah geus kolot?´ ´ Ngagotong jampana. Aya keneh jampana teh. Kalacat ka para. aya deui proyek.´ pokna. Kudu ngagotong jampana sapoe moket. bari meunang buruhan. najan geus pinuh ku kebul oge. Aki bade ngajual heula hayam!´ ceuk Aki Dasmin bari terus amitan. teu kungsi boga anak. Enya eta oge. geus loba nu caricing di imah. Tapi katembong jagjag bae. unggal bulan Agustus teh Aki Dasmin sok manggih rejeki nomplok. Dipercaya ku urang lembur purah ngagotong jampana dina pawey Agustusan. da Aki mah ngalaman pisan. .

Tapi geuning ukur jadi tukang ngagotong jampana dina pawey Agustusan. ari proklamasi hartina embaran atawa bewara. Apan pageto dipakena oge. kakara nyambung!´ Teu bisa ngajawab Aki Dasmin oge dikitukeun mah. milu baris. Dapon aya we lah!´ .Eta oge. da meunang hese nyieun tulisan teh!´ ceuk Aki Dasmin. Ongkoh sanggeus sababaraha kali dibawa pawey. Ladang kesang baheula teh aya tapakna. asa ngewa naker tulisan dina jampana teh. ³Lila atuh diganti mah. aya bahan digeuhgeuykeun tah. Teu leuwih ti kitu. Enya deuih. da ieu mah tulisan aki-aki!´ ceuk Aki Dasmin. Tapi ari ngaganti tulisan mah henteu. Jampana teh apan hartina parantin ngagotong. Geura we. henteu cukup ku ngaku milu bajoang. kana tangtu ngehkeyna teh. jaman samemeh merdika.´ kitu ceuk Pa Erte harita. hirup ngahenang-ngahening. da lahan keur nulisna kaburu beak. sakapeung mah hatena sok ngarakacak lamun keur ngagotong jampana teh. Kitu bae paselang-selang. anak tatanggana anu kakara kelas opat SD oge ngageunggeureuhkeun. Tapi nya kitu. ³Enya eta oge. ³Mun kabaca ku Pa Camat mah. make saragam veteran. eta tulisan teh kungsi dikiritik ku Pa Erte. moal kaburu. tidak sesuai dengan ejahan yang disempurnakan!´ kitu apan pokna oge. Malah hurup panungtung mah ampir teu katembong. tapi da sidik keneh. Moal pogog dibaca. Tong boro ku nu sakola luhur. ³Atuh eta mah. bareto ka lembur aya nu ngadata para pajoang kamerdikaan. Maranehna mah unggal bulan oge nampa gajih. bari tonggoy meresihan jampana. Boro-boro nyadiakeun duit keur daptar veteran. ³Moal diganti euy. * Najan tulisanana henteu pati beres. Ari Aki Dasmin. hayang bisa dahar unggal poe oge seuseut naker. Kalahka loba nu muji. hurup j nu mimiti make aksara leutik (buktina make titik). kana tangtu kituna teh. Da biasana oge. ³Aing oge lamun boga duit mah. basa ku manehna disidik-sidik. Bareto mah. sasat hirup lieuk euweuh ragap taya. Rus-ras ka mangsa lawas. Ayeuna manehna kaparengan milu ngasaan bebasna kamerdikaan. Ngan lamun ditelek-telek ku nu resep tulas-tulis. ³Keun bae Sujang. naha ari a make hurup gede. Lamun tulisanana jampana tumpeng. Kudu make paleuleueur. ³Keun bae atuh Pa Erte. manehna inget keneh. Aki Dasmin oge sok rajeun nenjo aki-aki pantaranana. Piraku aya bewara digogotong. Henteu nyambung magar teh.´ Aki Dasmin gegerendengan sorangan. da geuning kudu make duit ongkoh. tulisan dina jampana mah : Memperingati HUT RI Ke «Kitu apan lumbrahna oge. Enya. taya nu nyawad. tulisanana?´ teu kanyahoan Aki Jumsik geus ngajanteng gigireunana. Rek dibere gajih cenah. da meunang hese tea. ngan kudu puguh hartina.

´ ³Acan kumaha. ³Kuduna mah Pa Erte teh geus nepungan urang!´ ceuk Aki Dasmin sajeroning reureuh di buruan.´ ³Ah. terus diteundeun dina golodog . Aki Jumsik ngusiwel ngaluarkeun daun kawung. naha make jeung mayar. Ngarah puguh we urang mah. itung-itung paleuleueur. di mana eureunna. bisi aya nu kurang merenah. lamun ti unggal jelema dibere dua rebu. Pa Erte can aya nepungan. Lebah suhunan ditapelan bandera merah-putih. Basa wanci geus ngagayuh ka wanci magrib. tangtu poekeun keneh. keur mapaesanana. Min?´ ³Enggeus. geuning Pa Erte teh euweuh nepungan?´ ³Acan sugan. kumaha lamun tumpengna bahe. ³Kumaha. anggursi dibere kuduna oge!´ ³Keun bae atuh. Komo anu kakara mah. Aki Dasmin nepungan Aki Jumsik. Tapi nepi ka piisukaneun Agustusan.³Ngan eta pindingna siga aya nu bolongor. Ditaksir ti kenca ti katuhu. ari aki-aki geus rerempo mah ulah dipentaan bae duitna. ti mana mimiti pawey teh. Ngarah henteu ngarodon!´ Ampir sapoe jeput Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngabeberes jampana teh. Dadamparna deuih nu rek ditambal teh.´ ³Moal teu rongkah pawey taun ieu mah. Geus dianggap pantes. Apan urang rek meunang proyek.´ ³Urang tanyakeun we ayeuna!´ . Itung we. tambal atuh!´ ³Puguh arek ieu oge. Asa teungteuingeun atuda. ³Heueuh.´ ³Enya atuh. nu rek nyieun tumpengna?´ ³Ulah mikiran nu kitu urang mah. Puguh bae Aki Dasmin ngahuleng. Sageuy upama Pa Erte nitah nu lian teh. rek cicing di hareup!´ ³Apan kitu biasana oge. da biasana oge sok saminggu samemehna. da iuranana oge mani sapuluh rebu. Saha nu daekeun deuih. Cik atuh. Kuring mah najan ku Pa Erte ditagih oge.´ ³Saha nya. Ngahaja meuli heula keretas endog. kapaksa we ngajual heula hayam.´ ³Maneh geus mayar. 50 jelema oge geus 100 rebueun. Ongkoh kuring mah boga duit ti mana ketang. Keun bagean Erte. apan isukan pawey teh. Maneh mah biasa we meureun. kumaha ari ngagotong jampana teh. euy. henteu dibere. da keur henteu boga duit.

kamana deui atuh. sabab pakaitna jeung pulitik. bisi salah!´ ³Ari Aki kedah iuran sapuluh rebu teh kanggo naon?´ ³Apan keur pesta Agustusan!´ ³Cik atuh tulungan. angkeuhan rek digotong isukan!´ ceuk Aki Jumsik. Kasampak nu ditepunganana keur diuk di tepas imah. Tapi ayeuna mah anu nguruskeunana desa.´ ³Ke. Leres kitu enjing teh bade aya pawey?´ ³Enya. Terus bae amitan. Pa Erte. Ulah nyaritakeun pulitik urang mah. Eta mah jaman Orba atuh. Ari ayeuna. tanyakeun bae ka desa. Ki.´ ³Wah. Ngan dalah dikumaha deui. Mangkaning Aki teh geus ngomean jampana. Pa Erte!´ ³Aeh. kumaha lamun mopo di tengah jalan. boh nguruskeun kasenianana. Boh nyieun jampana.´ . henteu ngartos Aki mah. Ki. Jumsik. mani asa rareuwas kieu?´ ³Puguh aya nu bade ditaroskeun ieu teh. Asa disapirakeun. Terus kumaha.³Ka imah Pa Erte?´ ³Enya. Memang bareto mah sok diserenkeun ka saban Erte. ketang. geuning Aki Dasmin. Ayeuna jaman reformasi. Ki. ³Aya naon. Naon hubunganana ngagotong jampana sareng Orba. apan Aki teh geus kolot. Aeh. Ki. Mangga ka lebet!´ ³Sawios di dieu bae!´ ceuk Aki Dasmin bari diuk dina golodog. Ki?´ ³Sumuhun. da kuring oge teu pati apal. Ngan hadena mah. Karunya deuih.´ Duanana terus ngajugjug imah Pa Erte. Geus meujeuhna hirup senang Aki mah!´ Aki Dasmin jeung Aki Jumsik tibang ngahuleng.´ ³Bener.´ ³Janten kumaha atuh?´ ³Henteu kumaha. ³Lain teu hayang nulungan kuring oge. apan biasana oge Aki teh sok dipiwarang ngagotong jampana. ³Sampurasun. Ceuk Pa Ulis mah geus henteu jaman kikituan teh. hese nerangkeunanan eta mah. ceuk Pa Ulis oge anu bau-bau Orba teh kudu ngeureuyeuh disingkahan. ³Aing mah asa henteu dihargaan. mani asa tiis-tiis bae. da ayeuna mah duka aya acara ngagotong jampana duka moal.

dibawa ka astana!´ walon Aki Jumsik bari nyerengeh. Tapi Aki Dasmin anggur ngaheruk. ³Arek lalajo maneh moal?´ ³Ka bale desa tea?´ ³Enya.´ ³Lalajo atuh. euy. aparat desa kabedag nanggap dangdut?´ ³His. Sugan we taun hareup mah!´ ³Taun hareup mah. Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngadaweung deui di golodog. Katembong dina panonna aya nu beueus. kadenge sora barudak patinggerendeng. bakal aya dangdut bejana mah. Keur kitu. Meureun urang teh geus henteu kapake. Min. apan ieu mah pesta Agustusan. Min?´ ³Urang teundeun deui jampana teh di para. paling oge urang nu digotong dina pasaran. pabuburit.*** . najan tatanggana arindit lalajo pawey oge.´ Kadengeeun sabenerna mah obrolan barudak teh. Sukuran pedah nagara urang geus merdika leuwih ti satengah abad. Sisinarieun nya. ³Jumsik!´ ³Kumaha.³Keun bae. Jampana Proklamasi masih keneh ngajugrug. geus meujeuhna pangsiun!´ Isukna. Poe eta mah henteu ingkah ti imah.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful