RÈNGHAP EULIS

Meusmeus regot, meusmeus regot Ki Aduy jeung Ni Otih patukang tonggong ngarinum cèndol. Beurang panas èrèng-èrèngan. Kuring kumètap. Tapi boga duit timana, apan gawè gè can boga deui, sanggeus tilu poè katukang disiksa PHK. Leuwih parna, pamajikan pundung, kabur ti lembur nyorang bapa jeung indungna nu geus lila nyicingan imah kontrakan di Jakarta. Orokaya kuring ngaulah-ulah, da cenah manèhna mah geus teu betah deui rumah tangga jeung salaki nu mindeng dibintih hutang jeung teu awèt gawè. Tapi kuring can ngarti naha pamajikan bet kudu kabur ti lembur, apan geus lila cicing didieu tèh. Teu kudu pundung kaduhung rungsing ka kuring, urang geus dua tahun leuwih rumah tangga tèh, Eulis. Sakuat-kuatna gè kuring nyanghareupan hirup, teu welèh wè butuh nu ngarojong, butuh nu maturan. Eulis, mun seug anjeun satia maturan kuring didieu, moal poekeun kieu hirup kuring tèh. Kuring reugreug. Sanajan loba kakurangan, lamun pareng dilakonan ku duaan mah, tangtu bisa katambalan. Kuring teu eureun-eureun leumpang sorangan, najan can nyaho kamana belah unggah. Geus karasa jegjreg ceker. Tapi leumpang sapanjang jalan pilemburan mah, teu welèh wè pada naranya. Mang Nono nanya naha teu ngilu ngusep. Neng Mirna nanya bari imut ngaheureuyan. Ki Momon aki-aki tujuh mulud, ngajak moro langlayangan. Nini Iin nolol ti jandèla imahna ngadon nanyakeun hartina global warming. Kuring ukur bisa gogodeg sapanjang jalan. Bororaah nèmbal, apan pikiran titatadi gè geus teu puguh jurus. Kuring tuluy leumpang, mapay kebon, mapay galengan. Hariwang jeung kahayang teu welèh seseledek dina rohangan hatè. Kuring ngarandeg hareupeun saung teu jauh ti jalan, diuk nyalsè ngareureuhkeun kacapè hate. Rènghap kuring garing lir ibarat aya seuneu ngabebela dina jero dada. Di jalan lembur katempo barudak leutik maraèn sapèda. Aya ogè nu langlayangan. Si Nanang jeung si Lani anteng maèn kalèci. Tukang tarompet di gembrong barudak. Sora tarompèt geus silih tèmbal najan ganti taun masih dua poè kènèh. Nini Otih ngarenghik ka Ki Aduy hayang dipangmeulikeun tarompèt jiga barudak. Ki Aduy pungak-pingeuk, kusuwal-kusiwel ngodokan saku bajuna. Di belah wètan, Nini Ocih katempo nalaktak gugurawilan dina tangkal jambu nu Haji Uyud, jiga nu hayang dibandring. Si Akina bangun nyalsè ngabaheuhay niup suling gigireun tangkal. Kolot di lembur mah gening mani jaragjag, pait daging pahang tulang, teu kawas kolot di kota nu saeutik-saeutik geuring nyangsaya. Nempo maranèhna, kuring ujug-ujug inget ka umur sorangan nu bakal ngolotan. Jiga daun garing. Jiga warna panon poè nu rèk nyumput. Kuring hayang mèakeun umur di lembur, nempo alam nu weuteuh maplak pepelakan. Hiliwir angin tibelah gawir. Ngan hanjakal Eulis geus teu ngilu diuk gigireun kuring« *** Nepika poè isukna, pikiran tèh masih pajeujeut. Kudu timana heula ngamimitian sangkan hirup bisa robah. Jiga kamari, wanci haneut moyan, kuring geus ngadaweung hareupeun imah. Sora hayam silih tèmbal. Sakapeung kadèngè sora domba Mang Dadang belah girang nèmbalan lagu dangdut ti imah Kang Maman. Kuring saukur bisa nempo nu pareng lalar liwat

di jalan. Leng pikiran nguliat deui. Panon geus cangkeul tetempoan. Hatè geus teu genah rarasaan. Imah leutik geus teu kaurus. Pakarangan balatak. Tikotok tingarenclo di buruan. Tibaheula kuring sok ngandelkeun pamajikan nu ngurus imah. Dipikir-pikir mah naon salahna ngurus rumah tangga mah ku opat leungeun, ambèh pamajikan teu ngarasa digawèkeun. Apan èta mah geus kawajiban pamajikan, lin? Tapi naon kawajiban kuring ka Eulis salila ieu? Kalangkang Eulis kokolèbatan, teu welèh kacipta dina ingetan, peureum kadeuleu benta karasa. Duh, Gusti, euweuh pamajikan mah hirup tèh asa cicing sorangan di jero sumur nu poèk. Lamun sangheuk leuleumpangan, kuring sok ngadon ngahuleng sisi walungan gedè. Nyawang pikahareupeun. Naha bet jadi ngeleper kieu hirup tèh? Sarua ngeleperna pareng nyanghareupan Pa Junaedi bandar kai nu teu bosen jeung teu poho nagih hutang ka kuring. Sajeroning kokolèbatan kalangkang Eulis, sakapeung kalangkang Pa Junaedi sèsèlèkè ngawur kapaur dina pikiran kuring. Halah kèder hatè tèh lamun nempo Pa Junaedi ngamang-ngamang bedog rèk nagih hutang. Nempo ramona gè sagedè gedang. Mun diteunggeul ku manèhna tangtuna kuring jehjer, teu walakaya. Panonna bolotot. Huntu gè sakitu wewegna, tangtu cilaka mun ngègèl. Puringkak bulu punduk kuring nulak taktak. Hariwang, melang, sieun teu welèh nyiksa, baur jeung kapaur milampahan hirup kahareup. Sok hayang ujug-ujug beunghar, ngalayah duit di tengah imah. Sok kabita nempo Haji Daud nu loba harta. Mobilna dua jeung imahna dua umpak. Mun balik gawè tèh sok angkaribung ku bawaan. Leungeun pamajikanna gè reunceum ku barang mahal. Leng pipikiran dungdeng rinyay tetempoan. Nyel ambek. Teuing geus sabaraha lila kuring diuk sisi walungan. Sora cai walungan lir ibarat sora getih nu ngagolak nyaksrak jero awak. Kuring ngarènghap panjang. Eungap, nahan amarah nu teu daèk ingkah. Karasa leler deui kaambek tèh. Kuring melong langit jeung tatangkalan. Kuring nempo Neng Marni jongjon nyeuseuh luhureun batu walungan. Sok ngadadak inget ka pamajikan. Kuring nyegruk ceurik. ³Kunaon, Delon? Kawas cucurut kaibunan waè«´ kadèngè aya nu nanya ti tukangeun. Kuring ngalieuk. Brah ki Dede keur ngangkat calana. Buukna dipolès beureum. Kuring ukur seuri konèng, tuluy nyumputkeun beungeut, nahan inghak. ³Ceuk kuring gè naon, tong loba nonton sinètron, jadi wè teu kaopan.´ Ceuk ki Dede bari tuluy ngarandeg hareupeun kuring. ³Pohokeun awèwè kitu mah, nèangan deui wè.´ Pokna bari tuluy leumpang rusuh muru walungan. ³Rèk kamana, Ki, mani rusuh?´ kuring nanya. ³Puguh acara gaplèh gè di pause heula, teu kuat hayang miceun.´ Ceuk Ki Dede bari ngalieuk ngusapan beuteung sorangan. ³Tong miceun didinya, di hareup aya Neng Marni keur nyeuseuh.´ Ceuk kuring bari nunjuk Neng Marni nu masih jongjon nyeuseuh. ³Watir, ètana palid ka Neng Marni.´ ³Baruk aya nu nyeuseuh?´ ki Dede ulak-ilik. ³Baè ah, ieu mah darurat.´ Pokna bari morosotkeun calana. Kuring nangtung bari gogodeg, tuluy ngalèos rèk balik. Katempo panon poè eumeul-eumeul. Tikajauhan kadèngè Neng Marni ngagorowok. ³Ema! Ki Dede ngarudal!´ ³Hampura Nyai! Ieu mah teu bisa di pause!´

urang kudu sabar jeung daèk ngèsang. Kuring geus merul ngirim surat maksud ngayakinkeun. kadè kudu somèah ka sèmah. Rèngsè solat. ieu tarima duit ti kuring. Kuring hayang akur deui. Tong nyapirakeunn kasalahan leutik. Ki Dasmi nyampeurkeun kuring nu anteng sila. Kudu dileukeunan nya. Malah mèrè sumanget.´ Ceuk kuring beuki ngeluk.´ Ceuk kuring dareuda. Sakapeung mah batuk ngohkoy. ³Jang. robah lampah. tong jahat ka sasama. Kuring ukur bisa ngeluk tungkul. Cahyana oyagoyagan nyieun kalangkang dina bilik. tuluy Ki Dasmi ngawangkong deui. Ki Dasmi nangtung ngajak solat bareng. lamun daèk ngèsang mang tangtu katalang.*** Reup maghrib. Kudu diajar bungah dina susah.´ Ceuk kuring ³Aèh. tong hariwang ku hutang. ³Geus tilu poè kuring nempo ilaing loba ngahuleng. Kuring ngabetem. Ki. Ki Dasmi ngarènghap panjang. tapi baheula mah pamajikan teh teu kabur. Kuring unggeuk. Poè isuk kudu leuwih hadè batan poè ayeuna. kudu bisa ngeureut neundeun. ³Ilaing boga salah naon ka pamajikan?´ ki Dasmi nanya semu heran. Nya kitu deui lamun teu jodo.´ Ceuk ki Dasmi nuluykeun. kuring jeung pamajikan pasèa waè. Rèngsè solat Ki Dasmi ngajak kuring ka imahna. tong ditèmbal ku amarah. Tong sombong. lain geus opat kali ilaing di PHK tèh. hirup mah mun teu ngoprèk moal nyapèk. Ki Dasmi ngarènghap panjang. Lamun meunang rijki. Mikiran pamajikan. Kuring ti tatadi geus nempo Aki kuring sila nukangan. ³Jang. Iwal Aki Dasmi nu masih deukuet jeung kuring ayeuna sanggeus pamajikan ninggalkeun kuring. lamun kabayang mah tangtu kasorang. ³Tapi nu penting mah ayeuna.´ Ceuk Ki Dasmi bari mikeun kaen coklat. Omat. ³Nya sanggeus di PHK tèa. mun pareng aya masalah. akur jeung dulur salembur. Sumegruk ceurik. Omat tong luhur teuing ngukur. tapi hasilna kieu. Peuting ayeuna Ki Dasmi mènta kuring maturan manèhna. ³Naha ayeuna mah bet kabur?´ ³Pangpangna mah sanggeus pamajikan nyahoeun kuring gedè hutang ka Pa Junaedi. Sok jadi sedih. kumaha ilaing satèkah polah ngayakinkeun pamajikan. ³Kuring tibaheula ngumpul-ngumpul. Kuring nyuuh kanu jadi Aki. Poè ayeuna kudu leuwih hadè batan poè kamari. sangkan teu guligah. tapi diolo gè embungeun deui balik ka lembur. . Kuring geus pegat harepan. Kudu merenah mikiran jeung mèrèskeunna.´ Pokna. kuring geus dua kali jauh-jauh panjang gagang ngadatangan pamajikan ka Jakarta sangkan bisa riung mumpulung deui di lembur. Tong melang ku kahayang. lamun jodo mah si Eulis tangtu balik deui. Di tengah imah lampu bohlam koneng ayun-ayunan katebak angin nu asup tina liang para imah. mun seug ngumpul mah sok hèsè ngerik. tong nganyenyeri hatè batur. kuring jeung Ki Dasmi dariuk. tapi manèhna geus ngomong teu betah rumah tangga jeung kuring. Jelema jul-jol ka tajug rèk solat maghrib. wayahna. boh ka kuring sorangan. Tong pegat harepan. ³Jang. Geumpeur nahan kasedih. Cag geura niatkeun hirup bener«´ Ceuk Ki Dasmi. lin?´ Ki Dasmi miheulaan ngomong. Jang. tong loba ngahuleng teu puguh. ³Baruk ilaing boga hutang?´ Ki Dasmi semu nu reuwas. Teu karasa geus asup solat isya. Kuring beuki ngeluk. Jang. sanggeus kabeh ninggalkeun kuring. lin?´ Ceuk Ki Dasmi heran naker. Kadè. Samak diamparkeun. ³Yeuh. Jang. lantaran hirup mah kacegat umur jeung liang kubur«´ Jempling sajongjonan. Gèk manèhna diuk nyanghareup kuring. boh ka dulur. arèk mah ngeunteung katukang. Susuganan jaga mangpaat. ³Ki.

Inget-inget geus bedug shubuh. Kuring ngalieuk. nu sapanjang janari nepika sareupna dipikiran panjang. Ki?´ ³Hutang kahirupan. Hutang nu kudu dipikamelang mah nyaèta hutang ka Gusti Nu Maha Agung. Gusti. Eulis nyuuh ka kuring. Ki?´ kuring nanya. Ladang kèsang«Sugan wè bisa ngalunasan hutang ilaing. . Sabot kuring masih olohok nempo duit. Manèhna nalikeun tali kolor. Tong reuwas lamun jempling peuting bisa nyarita nu leuwih singget tur pinuh rasiah sual kahirupan jeung pilampaheun. Gabrug tèh kuring nangkeup pamajikan mani pageuh. jiga batu. Leungeun kuring ngadègdèg narimana. Karasa deui tiis deui rarasaan. Katempo ki Dede hanjat ti walungan. ³Ki«´ ³Jang.´ Ceuk Ki Dede bari nepakan punduk kuring. Tibaheula ki Dasmi sobat kuring. Adan geus ngahaleuang ti tajug. Kuring bungah pisan pamajikan daèk balik deui ka lembur. Ki Dasmi muka tali kaèn. Kuring jeung pamajikan namplokeun kasono nu salila dua bulan teu panggih. mangkana awèt. sumanget deui? Kuring ngarasa hirup sorangan di dunya tèh. ngudupruk sumanget. Umur ngora bisa waè isuk maot. heuras deui. dipajang.Tibaheula gè kuring mah embung makè duit kaleuleuwihi. hapunten Eulis salami ieu ninggalkeun Akang. Jang. dipilih-pilih. ³ ceuk Eulis peura. Jang. Kang. ³Rèngsè ngarudal. Teu karasa kabèh dunya pareum dirawu peureum. Rugap-ragap awak Ki Dasmi nu ngajelepeng tiis teu usik-usik.´ pokna. ³Sabar nya Jang. Rarayna marahmay. Sorana laon. Ki?´ ³Ibadah jeung amal hadè«´ Peuting beuki jempling. Tong ngarasa kasinggung. Leuleus hirup. ditimang-timang« ³Aki!!!´ kuring ngagorowok meupeus simpèna shubuh. Poèk. Manèhna unggeuk. Kuring nangtung sisi walungan. Manèhna ngalèos ngajugjug jalan. Saha deui nu bisa raket deui jeung hatè kuring ayeuna? Kuring leumpang sorangan ngajugjug ka walungan.´ ³Kunaon mayarna. jiga gebog cau nu palid di walungan« ³Kang«´ kadenge aya sora halimpu titukangeun kuring. Innailahi wa innailahi Raoji`uun« *** Gusti. umur mah anjeun nu ngatur. Manèhna neuteup lalangit. beuki melang wè kuring hirup sorangan. simpè hatè najan sora cai walungan kadèngè tarik. Kuring ngilu ngagolèr gigireunna bari teu ngiceup neuteup duit dina leungeun. Kumaha ngamimitian hirup lempeng deui. katempo duit ti mimiti nu lecek nepika nu heuras ngagulung dibeungkeut karet. Cipanonna haneut dina leungeun jeung pingping kuring. Ki Dasmi ngagolèdag sasarèan. Reup kuring peureum. Sajorelat pikiran jeung rarasaan nyawang dina jengkal sarè. Rumangsang beurang maheutkeun deui kamelang. Asa lila deui rèk nabeuh harepan tèh. Tarima. ngimpi lain ieu teh? Pamajikan geus aya hareupeun.´ Ceuk ki Dasmi. ³Eulis?!´ kuring reuwas naker. Aki Dasmi mulang.´ Pokna. Jul-jol jalma daratang muka panto imah. ³Hapunten. nyegruk ceurik. Teu karasa kuring cirambayan. tong hariwang ku hutang ka jelema. ³Duit halal ieu mah. ³Hutang ka Gusti? Hutang naon. Kuring olohok. tuluy teurab mani beurat.

Kuring jeung pamajikan silih pelong nempo kalakuan Ki Dede. ³Tadi ngarudal.´ Ceuk Eulis nginghak. Seuri Eulis karasa haneut. Kuring duaan nangtung pahareuphareup. ³Rèk kamana. ³Eulis. balik deui Eulis? Panyana tèh geus kawin jeung urang kota. inghak-inghakan nahan ceurik. sami-sami hapunten Akang. Sapeupeuting. Ti ayeuna mah urang tong pipisahan deui nya?´ ceuk kuring peura.´ Pokna bari lumpat. Ki. Kang. Geus ganti taun« . sora tarompèt kadèngè silih tèmbal.´ Ki Dede ngarandeg melong pamajikan kuring. Sapanjang jalan kuring duaan silih teuteup pinuh kasono. rènghap Eulis lir ibarat simbut. Di luar imah. teuteup Eulis karasa iuh. hapunten Eulis. Manèhna imut ngagelenyu. Di jalan paamprok deui jeung Ki Dede. Kuring asa katumbu umur ku Eulis. tuluy ngajleng ka walungan.³Hapunten. ³Walah. Kuring tuluy ngalèng pamajikan ngajak leumpang. Eulis unggeuk. mani rusuh? Rèk ngarudal deui?´ kuring nanya. hilap teu cebok. Gusti.

³Kula ngajual béas tilu kulak kana duit genep bénggol «. sakulakeun-sakulakeun. Barudak lembut waéh nu ngadon ngaji tepung magrib. budak nu cikal jeung indungna «.´ cék Lebé. Kiai. ³Ség-ség atuh rék saletor pitrah mah. Tah rawatan.. hateup injuk julang ngapak. Kiai«? Dan can lubar idah!´ cék Arjangi bari tanggah neuteup beungeut Lebé. Urang dinyana nya kitu tara pati laliar ari lain barudak mah nu ngadugdag ngadon sakola ka désa séjén. sésana diasupkeun deui. jejeg sakulak-sakulak «. Sing percaya. da di dinya mah taya sakola. Kuring. kuring seja mésér béas tilu kulak ku duit limalas sén «.´ ³Genep bénggol kitu. ukur hiji-dua. Setor pitrah kitu!´ ³Kuring setor pitrah tiluaneun «. Di juru deukeut bedug sawatara urang ngadareluk ngaroméan terebang pakéeun engké ari nyalawat maleman Lebaran. kana duit genep bénggol. ³Seug atuh «.´ cék Arjangi mindo ijab bari ngéntépkeun bénggol dua-dua. pan éta duitna gé bénggol wungkul!´ cék Lebé bari kerung. Pernahna di lamping gunung. bilikna képang anyam satampah. Nu ieu kawajiban awéwé. Tara pati kasaba ku urang béh tengah. Sok ayeuna geura setorkeun deui ka kaula «. borolo bénggol wungkul. ari Kiai. Tanggal tujuh likur pasosoré loba jelema ngarariung di balé malang bari gorgar ngawarangkong. Pitrah kuma urusanana. ³sor ka dieu. da nu ngeusianana oge Lebé waé jeung nu dareukeut ka dinya. Si Awisah «. ngaran Arjangi «. geus meunang ngayon éta téh. Lain kawajiban popotonganana kénéh. Lebé andekak nyarandé kana tihang. da nya éta jalanna rumpil. buruanana dikoréd lening. Milihan genep. jauh ka ditu-ka dieu. Sabaraha jiwa nya? Tujuh lain?´ ³Tilu. Masjidna nya kitu deuih. kuma nyanéh waé ari kitu mah «. tilu boboko «. Kiai «. Si Narti «. bilikna dikapur. pan can manjing puasa éta mah «. dicicikeun. Imah-imahna kabaheulaan kénéh. katempuhan bapana waé tungtungna téh!´ . ka cungcung-cungcungna ku injuk. ngagigirkeun boboko tilu wadah béas jeung blék urut minyak tanah. tong asa-asa «.´ cék Lebé. Ieu kawajiban kuring. Arjangi. bolon kénéh sasatna!´ ³Nya atuh. Kitu gé teu loba.´ ³Ari nu opatan deui?´ ³Har. ³Tah. wadah duit. ngan teu pati kapiara.´ cék Arjangi bari ngudar cangreud rajut. Tapi dina tanggal lilikuran Puasa mah masjid nu sasarina cakueum tiiseun téh ngadak-ngadak hégar. purilit ret dicangreudkeun deui. ³tilu kulak nyah rék meuli téh?´ ³Tilu. ³teu datang-datang si selud téh. meungpeung beurang. tah nu ieu kawajiban anak nu cikal. Ka-peutingnakeun pinuh ku barudak bujang nu ngadon marondok.LEBARAN POÉ JUMAAH Cilamping téh désa gegek tapi sikluk. Kawilang gedé sakitu mah.

³Puguh waé. nu geus rada enyay-enyay ngarti mah. goloprak-goloprak diasupkeun kana blék téa. Dunga naon kahayang téh «?´ ³Indal-salamet waé atuh sugan.´ . bisi poho. Éta duit kuring ulah dipésakan. kuring mah sok kukurayeun «. Bérés ngadunga. Adma?´ cék Lebé panasaran. Harip.´ ³Ari kitu « teu batal ari nyisig?´ ³Pédah waé Pa Mukasan nyisig waé sapopoé bari puasa téh «.´ cék Adma ngélémés éra.´ Lebé kapaksa ngéléhan. matak batal deuih udud téh?´ cék Adma bengong. nu nurutan Ki Arjangi waé loba. ³Ké « ké « ké « Kiai. Adma? Kakara gé asar ahir. ambéh salamet panjang umur «.³Tarima kaula pitrah Arjangi jeung Nyi Narti jeug Nyi Awisah «. kuring mah ti dieu waé ti luar. Bédana téh dikemil jeung diseuneuan «. da cék nu nyarios mah sami sareng nyusur cénah «. ³Baruk lalay «? Lain gugueun. Sok kadinyah amin urang dungaan.´ ³Ari geus «. bisi Kiai kaliru kaasupkeun kana kaléng. bisi kapopohokeun. ³Euh «. ménta ditepikeun ka Lebé. Ulah ku dunga indal-maot. Bisi waé kuring mah. heug « heug « atuh «. ³Dipesakan sotéh lain rék diarah. Malah cék sakaol mah kudu geus teu kadeuleu bulu bitis «!´ ³Ari kitu «. rata ukuran sakulak lima sén.´ cék lalaki tengah tuwuh bari melenyun udud.´ cék Adma bari ngarérét ka nu mangnampanankeun duitna tadi.´ cék Lebé bari nandékeun dampal leungeun duanana. tobat sanés nyanyahoanan «. Kiai. deuleu!´ cék Lebé nyereng. ³Geuning sia geus udud. ³Sarua jeung nyusur kumaha tadi téh. ³Har. ³Punten. ah.´ cék Sanharip morongos. ³Ké heula. Leungeunna ngarongkong nyodorkeun duit lima sén ka nu diuk pangdeukeutna. deulu!´ cék Lebé.´ cék Adma bari ngenyot rokona. ³Sumuhun « sami « bako-bako kénéh «. Nu ngurung budak waé aya. teu ngeunah disangka boga niat goréng. ari Kiai. nu kitu mah! Da kudu geus reup-reupan «. deuleu. sangeuk sibanyo. bénggol nu genep téh dirawatan. lalay geus rabeng ti tadi tukangeun imah kuring mah «. pajar geus diijabkeun. Geus dimimitian ku Ki Arjangi mah sungsong paheula-heula.

keuyeup gé loba kénéh. Ijabkeun sakalian. pok nyarita. bayareun engké nyontang tina pancén kami nu sok katarima dina bulan Hapit «.´ ³Sok dititah nunggahkeun sotéh tamba wudu. Diturutan sotéh pédah waé tukang bilal tukang ngunggahkeun. Harip. Dipikir-pikir asa réncéd.´ ³Ah. ³Geuning belet Lebé mah «.´ . Saréréa tinglalieuk ka jalan. Dirongkong. ³balijubaliju gé lumayan ku sonagarna. Sia beuki nya.´ ³Mun nyana batal mah. ³pan sasarina gé sok ditéang ku abdi ka bumi. ³Tarima kami nganjuk béas dua kulak. Kawajiban kami jeung Nyi Kuwu potong engké tina pancén «. Sup Juragan Kuwu ka masjid. ³Unggal poé nya sia sok udud téh?´ Teu némbal. Adma?´ cék Lebé. nyampurnakeun naon atuh «? Péngkolkeun waé ka Si Anisah «. pitrah téh nyampurnakeun puasa.´ ³Dupi ijabna kumaha atuh ayeuna?´ cék Lebé sanggeus ngahuleng sajongjongan. kami narima pancén ti Lebé. ³Tarima abdi nganjukkeun béas dua kulak kana harga dua kali lima bénggol «. kawajiban Si Anisah kituh!´ ³Ari kawajiban sia mana. pédah taya deui nu daékeun. da cék mitoha gé rubiah mah karawu kapangku ku salakina «. nu séjén-séjén nyedek ngumpul di juru.´ ³Deulu ituh. serenkeun duit kuring ka Kiai «. Juragan Kuwu ka dieu!´ cék nu diuk tukangeun Lebé. dirampa béasna dipuruluk-puruluk kawas nu hayang naksir béar-béarna. engké bulan Hapit. bayarna engké nyontang pancén kami kénéh «!´ ³Euh « leres «. Tadina mah manéhna nu moal. Ayeuna kami setor ka Lebé. usum dibagikeun. Ayeuna mah kami béré nganjuk béas dua kulak.´ cék Lebé. Tajongkeun waé ayeuna mah. ³Moal tulus kuring mah. Pan si éta mah manggih gaang gé sok didéang dina cempor. ditambul harita kénéh «. Nu matak manéhna ayeuna mah nu ka hareup «. Lebé ngésod rada mundur. jémprak sila nyarandé kana sarigsig. anggur malik ka Sanharip. Pan cék Kiai gé baréto. ³Sok. mangga!´ cék Lebé bari ngésérkeun boboko dua ka hareupeun Kuwu. sahenteuna meureun aya taram-taram kana ajian «. Kiai «. sanés? Ari kapalang batal balas udud. ³Geuning sisinarieun Juragan angkat ku anjeun?´ cék Lebé. Ari geus kieu mah jadi teu bisa mangku kuring téh. gaang?´ ³Yéy « palias nagir. nyatu waé sakalian tadi téh. entong. teu kudu nambulan gaang «. Kadang-kadang duit kami kénéh pulang deui ka kami «.´ cék Adma bari miceun rokona. da rék ditajongkeun «.³Paingan atuh ari nyanghulu ka dinya mah «.´ Dijawab ku Lebé.

³Babari sotéh lebah dieuna. lain?´ cék Kuwu nyelang. Diijabkeun waéh kana sakitu «. ³Nampi «. kituna gé pan regana sabaraha tikeleun ka batur. Ku salebaran sakali gé sabaraha pirugieunana. Kurang-kurang bisa ngatur laporan mah. kudu heman ari ka somah. nya Harip «. ³Aéh-aéh «.´ cék Si Adma. meunang méngkolkeun «! Pan salakina bélaan henteu!´ ³Ari kitu sia teu setor. Kadéngé lain tadi?´ ³Kakuping «.´ ³Tuda enya kudu kitu. ngadunga. sakulak séwang. ³Ka Juragan mah ngabantun pangaos pasar. Reungeukeun. lain?´ ³Heueuh.´ cék Si Adma teu kireum-kireum kawas nu euweuh waé kaserab ku dunungan téh. ³Horeng babari ari ménak mah.´ . Ayeuna onaman da enggeus. ³Ah juragan. kayungyun ku beletna. Mun ka urang diragragkeun sarega pasar. kuma dinya waé. rugi tilu bénggol tina sajiwa. Lebé. Sugan ari udud téh cara nyisig teu matak batal «.´ cék Kuwu bari nyodor-nyodorkeun boboko béas. na ieu béas dikukucel waé «. Adma?´ cék Kuwu bari ngarérét ka nu nyangheuy dina bilik cabol. Wajibna pitrah téh sakulak. saréréa gé moal ngaléok ka nu séjén.´ ³Tuda cék mitoha kitu «. kana luput meureun moal setor. ³ngan leuheung waé sotéh. teu maké duit gé hadé ditujang-tajong. diaminan ku saréréa. ³Ka somah mah diragragkeun lima sén sakulak sotéh sarat wungkul. ari saletor lima sén waé ti baheula.´ ³Ngeunah kadéngéna ari kieu mah «. malah Si Adma mah angkohna rubiahna gé moal disetoran «. da abdi mah puasana gé lapur «.´ Lebé ngalieuk ka lebah nu ngomong bari seuri konéng. Gorolang. pédah boga pancén sampeureun. dirugal-rigel diéénténgan sataun sakali hayang mayeng unggal poé «. margi « margi «. geus karawu kapangku ku kuring «.´ ³Pédah nganjuk «? Seug atuh.´ Ger pada nyeungseurikeun. nya Harip!´ cék Adma ceuleungeung ti luareun bilik cabol.³Lain dua kali lima sén «? Pan ka batur gé sakitu. da bayarna ogé ti dinya-dinya kénéh «. kami setor kawajiban kami jeung kawajiban Nyi Kuwu. Juragan mah teu kudu ngodok saku «. ³malah mun nuluy mah unggal poé Kiai dagang béas murah.´ cék Adhani ti juru. jaba barudak nu can manjing puasa loba nu teu dipitrahan. Malaur jauh ka pasar ari di dieu aya nu murah mah.´ cék Lebé bari nampanan. ³Dibéré sajeungkal hayang sasiku.

Hanas kental-kentél salapan likur dinten «.´ ³Tah geuning.´ ³Hih. mana teuing héabna ka si utuh ka si inji «. da kagoda ku udud «. da sahanteuna kaanjangan ku urang leuweung mah pisakumahaeun. kacek diseuneuan wungkul. Matak naon?´ ³Panginten moal jejeg sasasih «. Kiai. matak dilongokan maung «. moal harénghéng ongkoh. da éta cénah matak panas héabna ka somah «.´ ³Kitu waé atuh. Saé diséréd kana Kemis «.´ cék Si Adma kerung bangun sedih. Abot ongkoh ka abdina. Adma. lebah dinyana meureun pikabitaeun sia téh. Juragan?´ cék Adtari bari neuteup ka Kuwu. kajeun ngurangan sapoé «.´ ³Enya « tapi kami teu idin Lebaran poé Jumaah. ³cék abdi gé tadi «. Mun seug téh cara batur. teu nyatu teu nginum. Leres kitu éta téh. teu meunang puasa-puasa acan Kuwu mah. mangkaning pamajikan keur bulan alaeun. puasa teu jadi. Hanas lentah-lentéh. ³Muhun kitu. sakumaha kasauran Juragan Kuwu «.´ ³Kana Kemiskeun atuh. sered kana Kemis. Juragan. Duka upami seuneuna nu matak batal téh. nya Juragan!´ ³Nyao ah. Teu kénging ongkoh puasa poéan Lebaran «. pamali!´ ³Atuh langkung panginten puasana jadi tilupuluh hiji dinten.´ cék Si Adma bangun giak.³Heueuh. aing téh nepi ka kuru cileuh kentel peujit balas mikiran somah sadésa «. . sugan kawas nyisig pédah sarua bako «.´ cék Kuwu kereng.´ cék Adtari. ti batan kaanjangan urang leuweung mah. teu cara baheula keur ngora. ³hadéna atuh puasa kuring teu kaci. Pantang di désa urang mah. pupuhu sadésa ieu «!´ ³Rugi atuh nya abdi mah. mana teuing hapana moal aya setorkeuneun ka ditu «. Upami dilebarankeun dinten éta téh. ³meureun kudu hutbah dua kali. da anak-pamajikan sia gé dina seuhseuhanana mah angger tanggungan aing. ari cadu mah di urang sapoé hutbah dua kali «. ulah sina ninggang poé Jumaah. Pan aya maung ngamuk gajah meta mah Kuwu bagianana. ³Ngomong naon tatéh. Hampang ongkoh ka somah. Kiai.´ cék Lebé. diganda léngoh ngudag maung sasiki mah «. Kiai. margi seuseueurna nu setor pitrah téh dintenan ka tilupuluhna pasosonten. ³Angsrodkeun kana Saptu. Tari?´ cék Lebé bari malik ka nu ngomong di juru. Nepi ka teu kaduga « aéh. Hampang ongkoh ka somah «. hésé ngomong jeung sia mah!´ cék Kuwu bari ngalieuk ka Lebé. Hutbah raya ongkoh. Mangkaning kami geus kolot. Ninggang dinten Kemis panginten taun ieu mah. hutbah Jumaah ongkoh. sia onaman teu ngurung batur. ³ngadéngé guyurguyur di balé désa pajar Lebaran ninggang kana poé Jumaah?´ ³Leres «. Tapi lebah gawéna mah paralun ampun.

kitu waé «. ³inget pisan kuring mah.´ cék Adtari bari ceuleungeung. Kami manggih dalil dina kitab. kurang sapoé mah itung-itung nyombo waé ka anu tas kental-kentél sakitu lilana «.´ cék Anjangi. dalilna aya réngkolna. Tah.´ cék Lebé bari ceuleungeung. hutbah raya hutbah Jumaah gé taya nu dilangkung.´ cék Lebé. remen ieuh «. ³Sumuhun. deuleu. boh Jumaahan nu entong teuing. da baheula gé tara angger. ³Heueu «. lain hadé dikabiri.´ ³Lain poé Salasa. jaman tuang éyang ngeuyeuk désa ieu kantos lebaran dinten Jumaah. rumadon salasin «. da cék jenatna pun bapa gé pantang sotéh upami dihénggoy ku sorangan. Adtari tungkul. salamet waé teu sakarakara. da hutbah Lebaranana ku tuang éyang téa «. sapuluh deui. sapuluh deui. Talung ari semet lolongok wungkul. ³urang sina éléd waé salasahiji. Pan cék kitab gé. hutbah lebaranana kedah ku pupuhu lembur «. pamali. da basa munggah téh kuring muru saur ka warung Si Iboh. diitung teu géséh ninggang poé éta « rék kumaha deui «?´ ³Jadi keukeuh waé nyah kudu poé Jumaah?´ cék Kuwu kereng. Saptu-Saptu Ahad Senén «. sérab ku nu siga nyeuneu. deuleu. Ngan kitu waéh maksudna mah «. poé Rebo ngamimitian puasa téh. Jadi bulan puasa téh umurna jejeg tilu puluh «. ³Kieu atuh. poho deui «.´ cék Lebé. matak dilongokan maung «. Salasin atawa salasun «?´ cék Lebé rada rampang-reumpeung bari neuteup nu dariuk di juru saurang-saurang. nu matak Lebaranana ninggang poé Jumaah «. ³Bisa kasar-késér sotéh teu kudu matok poéna. jadi tilu puluh «. ³Tah geuning énténg ari Lebaran bisa poé naon waé mah «. ³Ah sanés Salasa ieuh. Hutbah raya atuh entong ari rék ngarah sakali waé mah.´ cék Arjangi bari ngésod meueusan.´ ³Perkawis hutbah dua kali mah teu jadi pambengan. Jejeg waéh dina poé Kemis téh. . Boro-boro maca. Geura urang itung « Rebo-Rebo Kemis Jumaah «. romadon salasin « nyao « salasun « atawa salasatun kitu «? Aya poho-poho teuing «. Mun rék basa urang mah hartina tilu puluh. Juragan. upami numutkeun dalil éta mah. ³Tapi kami teu idin ari kudu hutbah dua kali mah «. da cék pacaduanana ogé tara daékeun balik léngoh. Sapuluh tah «.. Kapungkur gé sanggem jenatna pun bapa téh « aéh baheula kétah. sakalian ka pasar «.´ cék Arjangi. Ambéh teu ngarempak pacaduan. Ayeuna gé mangga waé nyanggakeun hutbah lebaranana mah «. ari salatun téh.³teu percaya sia ka aing?´ cék Kuwu rada kereng. Hutbah teu dikirangan.´ ³Ari Jumaahan ka mana ngeunteupkeunana «? Lumrah ti mana Jumaahan poé Kemis atawa Saptu «! Talung Lebaran. bisa dikasar-késér. Pamali di désa urang mah. Lumrah ti mana puasa teu jejeg tilu puluh «. Salasa-Salasa Rebo Kemis «. Geus waé lah poé Kemis.´ Cék Lebé. eu « kuma geuning. sakieu kakolotan kangaranan kitab mah neuleu gé can kawénéhan «. ³Kuring mah angot atuh nyaho ti mendi «. jadi dua puluh jeung nu tadi «.

´ cék Adtari ka batur-baturna. da kungsi masantrén ka Demak ka Jombang naon ku hanteu cénah «. Juragan Kuwu mah siga nu geus poékeun kacida tadi téh «. teu nyaho alip bingkeng-alip bingkeng acan «. pek émbarkeun ka sadésa.´ cék Adtari.´ cék Lebé bari ngésod maju. Tapi kaciri irungna mah beukah. dunya-ahératna tanggungan kami!´ cék Kuwu. ieu mah hih kawas nu babarieun pisan mesék mas¶alah téh «. ³Meunang kitu disulurkeun ka batur «?´ cék Kuwu. Lebaran engké mah Kuwu kitu nu rék hutbah téh. perkawis padamelan mah tiasa diwakilkeun ieuh. . digondeng ku ponggawa-ponggawa nu sanés. ³Heueuh. nyingkahan pacaduan. ³Tuda teu samanea. léos balik. ³Sihoréng loba pisan unak-anikna nya ari agama téh. da teu ngaji. ³asa euweuh deui ari lain Lebé mah «. pédah lebaran ninggang poé Jumaah. beungeutna marahmay. beungeutna euceuy. Ari kami apal ti mana aksara Arab. da teu ngaji teu masantrén? Teu « kam mah teu i sanggup. kitu waé. Lebé jongjon waé mulungan béas nu marurag kana palupuh.´ cék Lebé ngabongbolongan. ngagenténan gawé itu «. Méméh bring. Nu matak naon ieu ogé digenténan ku nu sanés nu sakira sanggemeun. ti buyutna kénéh turun-tumurun jadi Lebé. ³Rumasa balilu puguh gé kami mah.´ ³Hih. Piraku waé mun teu kakocoran komara téh. Kitu deui tudung polét teu kénging lésot «. Udengna. asal ponggawa désa waé nu merenah ngawakilan Kuwu.? Teu « kami mah teu sararanggup teuing «. tarangna kerung.´ cék Sanharip. ³Hih ari Juragan. Kapaksa Juragan gé harita mah kedah ngiring ngagondéng.´ cék Kuwu bari cengkat. Kitu sanggem pun bapa mah jenatna.³Baruk kami kudu maca hutbah . sina nyeplés anggoan Juragan ari nuju dines kanagaraan.´ ³Saha atuh ponggawa di urang nu bisaeun hutbah?´ cék Kuwu. ³ponggawa nu badé ngawakilan téa kedah didangdanan. kajeun ngurangan puasa sapoé kana poé-Kemiskeun. kebat naon ku hanteu. ikrarkeun heula sing asak « dijenengkeun cindékna mah «. Kitu saé atuh «. ³Tapi kawilang pinter nya Lebé téh «. lain?´ ³Aéh muhun nya «. muru ka masigit téh dipapag pajeng kamantrén. Turun ti rorompokna.´ ³Heueuh pan harita mah geus jadi Lebé deui «! Turun imbar gé gawé Kuwu mah geus bubar. Api-api tu ngadéngé pada muji téh. témbal Arjangi. abdi onaman pan siangna dina Jumaahan kedah hutbah deui. Keur naon seueur ponggawa? Pan séba distrik gé ari aya pambengan mah sok ngawakilkeun ka Jurutulis. Enya waé aki mah jenatna pinter béjana..´ cék Lebé éléh déét. ³kuma cik carana sangkan punah kawajiban kami «! Boa kudu méré panajir kawas ari sulur séba?´ ³Kieu sanggem jenatna pun bapa mah. raksukan hideungna katut solémpang emasna.

Kolot-budak pada bungah. Raksukan takwa kamhar hideung. Béda jeung nu nabeuh dogdog. Ti jaman akina Kuwu nu ayeuna. diwadahan ku dogdog. panasaran hayang ngadéngé Kuwu hutbah. malah nu werat meuli minyak lantung mah aya nu nyieun damar séwu naon ku hanteu. diganti ku lagu-lagu tandak buhun nu ilahar dina gembyungan. nerebang kaburu ku tunduh. Wanci carangcang tihang rombongan nu didadago téh datang. sora kitu. Dogdog dihompét ku suku kénca. da niatna gé hayang katuang ku nu ibadah di masigit. Ti janari kénéh masigit geus pinuh. Tengah peuting loba nu lilir kagebah. sinjang kebat lépé satampah. Luluguna Ki Mukasan. Nu geus seubeuh mundur ngadon nyarandé kana bilik. ditéma ku nu lembut ngadeukeutan bedug. reup waéh tibra deui. Di masjid caang mabra diseungeutan lampu gambréng sadua-dua. leungeun pakupis duanana. maleman lebaran. Nu sasarina tara mantra-mantra ka masigit ogé harita mah merlukeun indit. Nu talakbir loba nu geus peura balas ti peuting kénéh. Lagu Dongdonghéjo. Lebaran gedé taun éta mah cék saréréa ogé. rusras inget ka nu geus taya di kieuna. biwirna ngajendol ngemil sisig. awak lénjong ngénca-ngatuhu nuturkeun lagu. dudukuy dines polét érmas. sésa dahareun dikumpulkeun. didudukuy ongkoh. ngadéngé nu ribut-ribut. Ka-peutingnakeun takbiran ditunda. barudak bujang kabagian di tukang. Perbawa poé Lebaran. parat nepi ka subuh. tingsariak waas pabaur jeung ketir. Nu pandeuri kabagéan bébérés. maké papakéan dines. Di unggal buruan raang palita dina duwegan sabeulah. Lembur Cilamping nu sasarina combrék tiiseun téh ngadak-ngadak haneuteun. Nu nerebang kawas bari narundutan. nu ngalap cukup ku setor pitrah lima sén ka Lebé.*** Malem Jumaah. kancing welem duawelas. Barudak bujang maturan kolot di tengah masjid. Naék kana lagu Kéwér-kéwér Juljol nu nganteuran dahareun. Barudak lembut ngagonyo di hareup. paalus-alus pangeunah-ngeunah. . ngagalindeng wanci kitu. Brak dalahar balakécrakan. peuting éta mah kawas nu dikariaankeun. Tamba tunduh cénah. Nu puasana belang-betong atawa nu teu pisan ogé. aya lalawuh aya sangu katut tumas-tumisna. kakara harita pareng deui ninggang poé Jumaah. takbiran ditabeuhan ku terebang. srog ka lawang. tinggolédag saurang-saurang. Karembong Lokcan jeung réa deui. solémpang érmas. Pangheulana Kuwu digondeng kénca-katuhu. jaringas pisan éta mah. laguna kitu. Rincik Manik. Loba nu teu kawawa ku cipanon. awakna reureundeukan kawas nu ngigel. Geus lir nu kasebut leket mah. tungtungna gempar samasigit. Dibendo ongkoh. Rék malikan deui. Rék hudang horéam ku tunduh. ciweuh naréwakan siraru. jaba dipayungan deuih. najan loba nu bari udud atawa nyisig ogé. jorojos-jorojos dirérab dina damar. belewek ditambul bari cingeus néangan deui téwakeun.

Bongan tuda ngadon ungas-ingus ka masigit. disaksian ku kokolot-kokolot «!´ ³Euh «. Jelema-jelema tingkecewis tingharéwos pada baturna. ³ka manakeun ecis. ³Beu édas. Barudak tingkecewis bari nunjuk buni ka Si Ékom. moal cékcok. ³Ngomong naon? Baruk Kia Lebé «? Deuleu tah kadinesanana! Nu maké dangdanan kitu Kuwu ngaranna «!´ ³Ké « ké « ké «. Nanahaonan cénah maké dangdanan Kuwu?´ Ari porongos téh nu ngagondéng beulah kénca nyenghor ka nu ngomong pandeui.´ cék nu panasaran ngaludeung-ludeung manéh. Srog ka hareupeun paimbaran. rojok waéh!´ ³Ari ecisna ka manakeun?´ . gogoda téh aya-aya waé «! Gara-gara Lebaran poé Jumaah!´ cék tukang gondeng. duka atuh ari kitu mah «.´ ³Heueuh ieu gé Lebé « Lebé «! Tapi geus dijenengkeun Kuwu kamari. tingharéwos maranéhanana waé. nu asa rék kaliwatan hideng méléd méréan jalan. nyelap kana sarigsig. Na atuh ari pok téh aya nu ngomong kalepasan. katatang-kotéténg «. imam ngalieuk ka tukang nitah ngunggahkeun. Mun di dieu mah hareupeun saréréa.Sup ka masigit. tumpa-tempo. piraku maké kalinglap.´ cék nu keukeuh panasaran awahing ku handeueul asa dibobodo. aya naon?´ cék nu panasaran ngaharéwos. barudak?´ Taya nu némbal. Rérés salat sunat. ³Aya naon «. ³Lain geuwat «! Néangan naon?´ cék nu diuk panghareupna. ³Geuning siga kiai Lebé «? Lain Juragan Kuwu nu rék hutbah téh?´ Ditémbalan ku baturna ti juru. ³sanés éta Juragan Kuwu mah nu sasauran «?´ ³Lain «! Kami mah keur teu jadi nanaon «! Tah ieu Kuwu mah nu disolémpang «!´ ³Naha da rarasaan mah awas kénéh amta téh. Srog Ki Mukasan ka paimbaran.´ cék nu di gigireunana kukulutus lalaunan. ³Ku Si Ékom peuting dipaké ngarojok anjing. Teu kawartosan ti tadina. ³Puguh heueuh deudeuleuan téh siga Kiai Lebé «.´ ³Tuda lalawora pisan ngajenengkeun jelema téh. tepung jeung Lebé unggal poé. Digebah. ³Ecis «! Ecisna euweuh!´ témbal Ki Mukasan. ngajanteng heula ngadagoan anu komat.

Urang ijabkeun heula ambéh rengrem kana haté. manggul halu panguguran.´ cék nu nyeplés Kuwu tulén téh bari ngaréwak halu tina leungeun Ki Mukasan. Tukang gondeng nu nyeplés Kuwu tulén téh gogodeg bari camberut. ³Rék dikamanakeun éta halu kuring?´ cék pamajikan Madsahri norojol ti pawon. da kitu sakadang asuna kabeuratan «. ³Gogoda Lebaran poé Jumaah «! Hadé kitu digantian ku halu?´ ³Tibatan luput mah atuh «. Ned « rempod awakna doyong ka hareup.´ Ki Mukasan balik deui ka masigit. sanés?´ cék saurang ti jajaran panghareupna. Ieu naon ngaranna «?´ ³Eciiiiissss «!!!´ ³Kurang loba nu nyebutna «! Sakali deui «!´ ³Eciiiiiiissssss «!!!´ ³Héy « tah barudak nu deukeut bedug! Sia hareureuy waé teu milu ngomong «! Deuleu ka dieu «! Ieu naon «?´ Nu ditanya tingraringeuh. halu panguguran. Saayeuna ieu ecis ngaranna!´ ³Nyakséniiii «!!!´ ³Sebut ku saréréa. néangan nu hampang.´ cénah bari tipepereket ngacungkeun halu. ³Ké heula ulah satorojogna teuing ti saung lisung «. ³Kumaha upami diganti waé heula ku itu «? Siga aya halu meujeuhna di saung lisung Madsahri. Tah nu éta.´ cék Ki Mukasan bari nunjuk ka saung lisung tukangeun paimbaran.³Dipiceun «! Geuleuh tuda mani lamokot. milihan halu di saung lisung. teu nyangka halu sakitu beuratna. Ki Mukasan kalur ti lawang gigireun paimbaran. rék dipaké nutuan kopi ayeuna «. Hutbahna gé teu kaci teu maké ecis mah. ku lantaran ecis leungit. Telenjeng ka paimbaran rék ngunggahkeun. ³Naon ieu «?´ . ulah kurang ti opat puluh urang ambéh sah «. ³Kaula neda panyaksén. nganggur éta mah. nya badag nya panjang. ³Nginjeum sakeudeung rék dipaké ecis!´ ³Ulah nu éta. kapaksa diganti ku ieu «. Kasima meureun!´ ³Kumaha ari geus kieu?´ cék tukang gondeng téh.

Naon?´ ³Paranti nutuuuu «!´ ³Bangus sia «! Kitu tah ari teu ngajedingkeun téh «! Ecis «. da ti tadi gé nu nganteuran dahareun geus ngarédés di luar nyaruhun baki. deuleu! Sakali deui sing bener «. ³Tah kituh «. Rérés hutbah brak dalahar. ³Annutuuu bilhaluuuu walbakaaaatul «!´ cék Si Sukri di tukang ditompokeun kana ceuli baturna. Mukasan! Yeuh haluna « « éh « ecisna!´ cénah bari ngélémés.³Haluuuuu !!!´ ³Cungur sia! Lain halu. Pok geura ngunggahkeun. .!´ Cék samasigit mani ngegeder. ³doraka siah!´ Batur-batur Si Sukri narungkup sungut. Samasigit récok parewog-rewog. Désa Cilamping salamet teu kungsi kaanjangan maung. Sidekah Lebaran cénah. ³Cungur sia «!´ cék kolot nu diuk gigireunana. éra tisolédat létah. Ecisss cekéng gé egis «! Pok sebut deui ku saréréa «!´ ³Eciiiiissss «.

Jelema riab kalaluar. ngaromong teu puguh leunjeuranana dibarung ku kasima. Pulisi jeung tentara matroli ka sakuliah kota. nu tingweuleuhweuh. Nyeueung jalan siga ombak-ombakan. bisi kumaonam!´ ³Aaaaah « da melaaaang ka budak!´ témbalna bari ngabéngbéos. Geus rada leler meueusan. nu takbir. bari ngakeup ongkoh. Ger cékcok di mana-mana. Sawatara budak bujang tingrariung sisi jalan. tina bupét naon ku hanteu. Awéwé réa nu riwih-rawah. ³Nanaonan silaing téh kawas nu kabancuh?´ ³Walah « sial. Lebur kiamah téééééh «. réa parabot marurag tina lomari. asa keur usum perang. euy « heuheuheuheuheuh «.LINI Jam sapuluh peuting. nuyun ongkoh. nawarkeun daganganana. Cék nu lulungu asa ngimpi dialungboyongkeun. Wanci tumorék. harita mah ngadak-ngadak geunjleung. ³Ari kitu «?´ . silih gonjak bari udud pataréma sakenyot séwang. lain wayah lain mangsa. Jéréwét di ditujéréwét di dieu. Nu ngadat dina aisan dicombo ku susu indungna. kumaha « kumaha « kumaha «. ka jalan. nini. Jagat génjlong dibarung ku ngaguruh sora sagala sakur nu kaeundeurkeun. Cék nu meneran keur leumpang di jalan. Para pajabat jeung pamong désa teu cicing. lilinieunana beuki kacida. ³Rék « rék néang incuuuuu «!´ ³Ulah « ulah ka mamana.´ cék nu ditanya. ³Ka dieu.? Jol nu rancucut. Riyeg deui «. ngawarangkong ngénca-ngatuhu. silih tanya. Barudak rungsing lulungu. Jelema bahé ka luar. ngahodhod kawas hayam kabulusan. Éar deui «. ³Gustiiii « boa ayeunaaaaa «. awak asa lénjong. rék ka mana!´ cék sora lalaki ti kebon cau. sasari mah iwal ti sora jangkrik jeung simeut. di dinya di geusan pabaliut. lolongok ka ditu-ka dieu.!´ Cék nini-nini bari eueuriheun. Tukang baso waéh traktrak-tréktrék nakolan birit katél butut. Riyeg « riyeeeggg « riyeeeggggg «. rarasaan téh cénah asa rék kateureuy ku jagat. Cék nu meneran di imah. ngaheuheuh awahing ku tiris. Di jalan geus teu pati aya nu ngulampreng. Nu ti beurangna tas capé gawé mah geus talibra. keur meujeuhna tibra kagareuwah. susuganan aya kénéh nu hayangeun nambul angeun pibekeleun saré.

Imahna ambruk pisan. bisi aya béja imah kabogoh kumaonam. ³Ku naon tatéh «?´ ³Rék nganteurkeun nu cilaka ka rumah sakit.´ ³Bangsa babah mah tara keuna ku musibat. warung baso.´ ³Naha?´ ³Diaping dijaring ku Tapékong béjana. lungsur mani kudu dianteur ku nu kagungan.´ ³Wah. garduh jeung réa-réa deui.´ ³Naon tuh eusi patuangan téh «? Ogoan. Nepi ka diturunmandikeun tengah peuting «. Jelema pabuis ka ditu ka dieu. ka baraya «. Barudak ngora tingdaréngdék ngadédéngékeun. ³Eum. imah Dokter Gigi runtuh. Saréréa tinggarodeg. garasi. Lar mobil ambulans kawétankeun. Jelema caruringhak. katinggang lomari!´ .´ ³Na atuh disusurung kitu?´ ³Teu daék hirup «. Kakara gé gog na ana atuh ari riyeg téh « galéong waéh pacilingan runtuh «. nu inget ka sobat.´ cék saurang. Jol motor nyusul. bongan tara méré nganjuk!´ ³Saha nu sudi nganjukkeun ka tukang ngajeblug!´ ³Barina gé lebar ku Si Amoyna. silih longok. ngadungakeun cilaka ka batur!´ ³Tuman. ngomong téh!´ Héaaaang sora sirine. Diparegat. imah Kuwu di Lembursitu rebah. Jol mobil disarurung ku limaan. Lumpat ka balong bari lulungu «. ditaranya. sakulawarga «. ³Ti Sindangrasa. Kabéh tatu parna «. Urang Nagrak cénah.´ Semet nyengir bari ngaheuheuh. Ti mana « saha « ku naon «? Silihtanya pada teu nyaho. tingkarecrék «. Ger béja. Dius deuih waéh «.³Ngusial beuteung « heuheuheuh «. sok aya-aya baé. Jarijipen heuheuheuh «. huntu noroktok. Kagebah lini meureun!´ ³Saha kitu? Ti mana?´ cék nu nanya bari nempo ka jero mobil. ³Alusna mah toko Si Akoy nu rugrug téh nya euy.

Nu leres « ku naon?´ .Nu nyarurung mobil nyarelang ngarambekan heula bari nyarusut késang ku leungeun baju. Pa Érté mah «. ³Ké heula « capé! Manéhna ngeunah nyéngclé «! Euweuh nu dagang bajigur-bajigur acan «. kajeueung salametna. Garing tikoro!´ ³Eum. Mun cangkeuleun sok nguliat. urut tadi kamemelangan asa kaubaran. Nya eundeur ka urangna téh.´ ³Lain kétah. ngakutan nu carilaka «.´ ³Wah.´ Jol érté ngiringkeun nu ngabébéyéng jelema. meureun kadéngé jelegurna!´ ³Ari jauh «?´ ³Ning oyagna nepi ka dieu?´ ³Pan sajagat kaendagkeun!´ ³Cék kolot mah « buta cénah nu nanggeuy jagat. silih rangkul bari maraca Alhamdulillah. ngaraco! Dongéng jaman tai kotok dilebuan ta mah! Paranti nyingsieunan budak. ³Ku naon tatéh «? Katinggang naon?´ ³Katinggang peureup!´ témbal érté. bari tas manggih kareuwas pohara. Nu srugsrog jeung baraya jeung sobat. Pan buta mah tara ngendog!´ ³Gandéng lah. ³Ari lini téh naon tuh asal-muasalna. beungeutna balancunur. ³Sok lah sarurung deui. Kabéjakeun geuning sok aya endog lini «. asa gagah-gagah teuing?´ ³Béjana mah aya gunung bitu ari kitu téh. agé-agé nepi!´ cék nu nyekel setir. lain buta!´ ³Naon atuh?´ ³Oray naga nu nanggeuy jagat mah «. kukurayeun ngadéngé kitu téh. Tengah peuting. ³Eum. Sakeudeung-sakeudeung héang « sakeudeung-sakeudeung héang sirine mobil ambulans. sok aya-aya waé «. Cageur mantén atuh diselang jajan heula mah!´ Nu ngagimbung tingséréngéh ngadéngé supir ngomong kitu téh.

Ngagugubug tip!´ ³Rék dikamanakeun ayeuna?´ ³Ka Kantor Pulisi!´ ³Ning Si Ébon!´ cék saurang bari nempo beungeut nu balancunur.´ . tuman!´ ³Ari kitu «?´ ³Batur-batur narulungan nu cilaka. ³Meujeuhna si éta mah. ³Néangan saha. Ton?´ ³Agus «. tingtarempo nyidik-nyidik nu tinggarimbung kawas aya nu ditéangan. Geus puguh deui Pulisi jeung Tentara mah teu kaur mingé. Taya pisan gadag.´ cék nu séjén ngaharéwos ka baturna. ³baréto gé bapana keur sakarat. nya euy!´ ³Ari urang can kabagéan gawé.´ ³Keur pawit ngadu meureun jeung keur meuli inuman pimabokeun! Cekékeun tétélo jelema kitu mah! ³Pan ayeuna gé sakongkol jeung lini «. Aya di dinya?´ ³Tadi mah aya «. Katut Pa Camat mantuan mangkuan nu carilaka. Lebar tanaga baso teu kamangpaatkeun! Jol jajaka tiluan. Tambah ketir nyeueung nu kitu mah. asa nyeueung pilem lalakon perang. Malah aya nu bobolokot getih balas mangkuan nu taratu.´ ³Onaman kumaha «? Da kawajiban saréréa nulungan nu cilaka mah «. dibéré jalan keur ngiruh!´ Lain saeutik korban lini téh. ³Asa reugreug nyeueung alat nagara kitu mah. kalah ka nanawarkeun balong. Asa dijurung laku. lain nungguan cara batur. Tugas kamanusaan. semet lalajo nu pabuis «. Béh dieuna asa jaman répolusi baréto. ari ieu kalah ka haripeut ngabadog barangna «. deuleu!´ ³Mana atuh tulunganeunana? Ma enya nu cilaka kudu kokotéténgan néangan nu rék nulungan! Kudu urang nu nyampeurkeun!´ ³Yu atuh urang ngider «.³Disariksa «. diunggahunggahkeun kana ambulans. Ngaléos deui.´ ³Urang onaman «.

Gus!´ ³Heueuh geura «. Mangpaatkeun. Ngahuleng waé Agus téh kawas keur mikir.´ ³Saha nu cilaka téh «? Si Enéng «?´ cék Agus teu sabar. Minantu idéal cék basa ayeuna mah. siga nu sarebeleun pisan «. Ngareureuh tas ngider «. Jadi minantu kadeuheus engké silaing. euy. ³sebel ku gedé-huluna gé déwék téh! Angot bebengok bapana mah. Sieuneun anakna dibawa kokoro meureun minantuan ka déwék mah!´ cénah bangun nu sebel kabina-bina. ³Tuh geuning sigana.´ cék nu séjén mairan. Aya naon kitu? Nu ditanya teu némbal. bring naluturkeun.´ ³Keun waé modar gé bapana mah «! Indungna kajeun «.³Ka mana?´ ³Nyao « ka imahna sugan «. euy. ari kitu mah!´ cék Enton. kamusibatan!´ ³Kapapaténan boa. bisi aya tulunganeunana. Taya nanaon di ditu?´ ³Nyéta puguh rék ngabéjaan!´ ³Ngabéjaan naon?´ cék Agus ngoréjat. ³Keur naon. Gura-giru indit jeung baturna muru ka imah Agus. Nyeueung silaing tohtohan mah piraku sugan haténa teu lilir «. kabogoh di dinya. bubuhan keur us umna. mani kawas neuleu anjing budug ari déwék ngulampreng hareupeun imahna téh!´ .´ cék nu séjén.´ cék saurang bari nunjuk ka nu diuk di émpér imahna. ³Naha?´ ³Ayeuna waktuna nu mustari keur némbongkeun jasa «. euy?´ cék Agus asa-asa. ³Si Enéng. Pédah déwék batan sakieu. ³Tah kabeneran. Malik asih pasti «. ngaligeuh can boga gawé «. meungpeung aya pitulung lini!´ ³Na enya kitu. Nu ditinggalkeun panasaran. ³Tong disapirakeun. Gus?´ ³Teu nanaon «. cua. ³da midangdam baé. euy. kasempetan alus kacida «. ³Si Enéng mah nu midangdamna! Nu cilakana mah bapana boa «. Atawa « indungna sugan «.

³Hallo «! Nyuhunkeun « eu « ambulans «. Muhun « énggal diantos!´ ³Kumaha cénah?´ cénah baturna. Trok-trok-trok «. Hareupeun imahna kadéngé kénéh nu midangdam téh. ari geus bukti mah kapahlawananana «. réa imah oméaneun. .´ ³Kudu kumaha atuh déwék ayeuna «?´ cék Agus bangun bingung. Tétéla Si Enéng. tukang kayu tukang tembok baris maréma. Reg eureun hareupeun lawang buruan. Yu atuh anteur!´ Bring waéh. ³Asa rék gedé mangpaatna nya euy lini téh keur Si Agus mah!´ ³Hih tuda sagala ogé sugri Kersaning Pangéran mah taya nu teu mangpaat «. Gék dariuk dina téras. Nyuhunkeun dikintun ambulans «. Kerong tah irung déwék mun itu teu malik asih ka silaing. Kari bisa waé napakuranana «. ³Sakeudeung deui cénah. Yu waé ka ditu.´ ³Urang gé mun ditampik ku pimitohaeun mending ngondang sakadang lini. ³Néang ambulans «. neda kamandangna. ³Ké antos!´ cék Agus bari muru panto hareup.´ ³Kana naon atuh ka dituna «? Leumpang waé nya «?´ ³Nelepon waé atuh ti « ti Kantor Penerangan nu deukeut!´ ³Heueuh «. Lah « éta sirine ambulans aya ku matak ketir «. Nu puguh waé geura. Ngadagoan sakeudeung «. Hallo « ieu ti Kantor Penerangan «. urang dagoan hareupeun imahna!´ Bring ka Jalan Hanjuang. Gura-giru dipapagkeun ka jalan. trok-trok-trok deui beuki tarik.³Heueuh ayeuna waktuna cekéng gé bangsa raja nu minantuan ka anak si itu si éta. Muhun « nyuhunkeun énggal « répot «! Di « di Jalan Hanjuang No. 7 «. bawa ka rumah sakit «. keur nurunkeun heula korban ti Bolénglang «. ngabarabékeun sajajagat siah!´ Srog ka Kantor Penerangan. ³Mana «?´ cék supir ambulans. da wawuh kana sorana. rawu ku silaing bapana atawa indungna nu cilaka.´ ³Yéh. capé tas leuleumpangan waé. Héang sirine «.

Ngabéngbéos waé calon minantu kadeuheus téh. Torojol Si Encum.´ Gebrug panto ditutupkeun hareupeun irung Agus. ³Ku naon Enéng téh?´ cék Agus bari nyampeurkeun. Tinggal Agus ngajanteng samar polah.Bray panto tengah muka. Ngalieuk ka babaturanana geus areuweuh. ti gigireun imah.´ ³Ambulans «? Keur naon?´ cék pribumi kereng sanggeus apal kana beungeut sémah. ³Héy « héy «! Rék ka mana «? Mana nu cilaka téh?´ cék supir ambulans. ³Sumilangeun «. bréh bapana Si Enéng. teu ngalieuk-lieuk acan. ³Sanés aya nu cilaka?´ ³Hah «!?´ ³Badé dibantun ka rumah sakit. ³Aya naon?´ cénah bangun reuwas. Biasa Enéng mah ari badé kareseban téh sok siga ripuh pisan.´ Agus ngarahuh. Léos waéh muru pager gigir. Kari supir ambulans kawas nu teu sabar. bray deui panto hareup. réncang di dinya. . ceklék dikonci. ³Itu « eu « abdi ngabantun ambulans «. naringgalkeun.´ ³Cék saha aya nu cilaka?´ ³Kakuping « eu « Enéng nangis. jleng luncat. ngalangeu naleukeum kana panto mobil.

Lolongkrang nu kosongna. dipake nunda kadaharan lembur. kabeh oge kudu milu iuran!´ ³Kumaha. cenah taun ieu mah Agustusan teh rek diramekeun deui. bakal aya nu ngagotong tumpeng dina jampana. Da eta we. Tangtu bae. Ari Aki geus mayar iuranana?´ ³Baruk? Nganggo iuran kitu?´ ³Puguh atuh. Hese. ulen. Taya nu arak-arakan. kurang leuwih sameter ka satengah meter. dituruban ku daun cau beunang ngaleumpeuh. Tah. jeung nu pawey. Nu matak jampana oge buru-buru diteundeun di para. aksara Jampana Proklamasi teh. Ukur upacara wungkul. kumaha hesena kolot urang baheula ngarebut kamerdikaan. Saban bulan Agustus. aya kentengan.JAMPANA PROKLAMASI Aksara dina jampana teh katembong deui. basa ngahaja nanyakeun ka kantor desa. Mani mamandapan nanyakeunana teh. aya bilikan. ³Langkung rame panginten?´ ³Tangtu atuh. sok digotong ngurilingan kacamatan. Ari poe kamari. Geus opat taun eta jampana teh sina pangsiun. ranginang. Da Aki mah teu gaduh artos!´ ³Urang mah ulah ngitung duit sapuluh rebu. Agustusan di kacamatan teh henteu rame. make jeung aya suhunan. apan kasohor tukang heureuy. Kekecapanana angger kawas baheula : Jampana Proklamasi. da sugan teh moal kapake deui. perenahna palebah bilik jampana. ngan paranti nanggungna anu tina awi teh. di jerona teh sok dieusian tumpeng dina baskom. angleng. Teu percaya mimitina mah Aki Dasmin teh. kakara beunang dibaca. Ki. Jampana teh wangunanana siga iimahan. Ngan sanggeus diberesihan. Nu ngaranna warga desa mah. Kakara yakin soteh. basa kakara diturunkeun ti para. ceuk pikiran Aki Dasmin. Dijieunna tina kai. da puguh nyanghareupan pajabat desa. Pedah we. sabangsaning opak. Ki. da puguh pinuh ku kebul. Dina putusan rapat kamari. Ari Mang Oji tea. Aki Dasmin ngadenge beja. wajit. Biasana. Ulis Oding nu keur ngadekul ngetik ngalieuk. Ki. ³Enya. Taya nu ngagotong tumpeng. nya. saurangna teh kabagean sapuluh rebu!´ ³Aki oge kudu mayar?´ ³Henteu diwilah-wilah. Apan rek pesta Agustusan teh kudu aya duit. nu mawa bejana Mang Oji. Agustus ayeuna mah bakal aya deui pawey?´ pokna. jeung sajabana. Anu kudu diinget-inget mah. Bieu mah apan. kenca-katuhu. mani ampir teu katembong. ³Enyaan Jang Ulis. Kudu ditebus . Da puguh taun-taun ka tukang mah teuing ku naon. hayang bisa merdika teh. Ki!´ ³Alhamdulillah!´ Aki Dasmin ngusap dada. Ukuranana oge henteu pati gede.

apan urang mah geus kolot?´ ´ Ngagotong jampana. Datang ka imah. Ujang.ku kesang jeung getih. milu sukan-sukan. Serengeh seuri sorangan. Aki bade ngajual heula hayam!´ ceuk Aki Dasmin bari terus amitan. najan geus pinuh ku kebul oge. sarua wae. Ukur maksakeun sabenerna mah. Ngan meureun kudu dibeberes deui?´ ³Enya. gegerendengan sorangan. Ti heula mah. bari meunang buruhan. Buruhna kaitung lumayan. Lumayan euy. Kabeneran jampana paranti urang aya keneh!´ ³Hayu. Da papantaranana mah. ari capena mah nataku. Tapi katembong jagjag bae. rek dipihapekeun ka Erte. unggal bulan Agustus teh Aki Dasmin sok manggih rejeki nomplok. Isukan urang beresihan heula!´ Urang lembur mah geus papada apal ka Aki Dasmin teh. ti saurang teh sok kabagean ari satengah letereun beas mah. Aya keneh jampana teh. bari panon mah angger mencrong kana keretas hanca ngetik. kitu?´ ³Maksakeun we atuh. Euweuh nu ngurus.´ ceuk Ulis Oding. Lalaki kolot nu umurna geus ngagayuh ka 80 taun. terus ngahuleng dina golodog. Matak Aki sok atoh nyanghareupan Agustusan teh. aya deui proyek. keur neangan sahuap-sakopeun. Dipercaya ku urang lembur purah ngagotong jampana dina pawey Agustusan. da Aki mah ngalaman pisan. ³Mayar iuran mah. ³Jumsik. Enya eta oge. Tapi da bungah nu aya. ³Kantenan atuh. Henteu waka diturunkeun. lantaran inget ka mangsa baheula!´ ³Komo atuh kitu mah!´ ³Sumuhun. engke we tina ladang ngagotong jampana. kalahka nepungan heula Aki Jumsik.´ ³Engke we atuh. Kabeneran panggih pisan di buruan imahna. Matak luut-leet kesang.´ pokna. Agustusan ayeuna mah bakal rame deui!´ ³Ari maneh kaduga keneh. geus loba nu caricing di imah. Ngahaja-haja mah hese neangan piduiteun teh. ngarah keur dahar saminggueun. Keur kitu ras kana jampana. da kaduga keneh digawe ripuh. Ari Aki Dasmin. Kalacat ka para. euy!´ ³Proyek nanahaon. teu kungsi boga anak. Ka saha atuh mayar iuran teh?´ ³Rek ka desa. diurus ku anak-anakna. Hirupna ukur kadua pamajikanana nu ayeuna geus mindeng gering. Kudu ngagotong jampana sapoe moket. .

moal kaburu. naha ari a make hurup gede. sakapeung mah hatena sok ngarakacak lamun keur ngagotong jampana teh. Boro-boro nyadiakeun duit keur daptar veteran.´ Aki Dasmin gegerendengan sorangan. Tapi nya kitu. Geura we. ³Keun bae atuh Pa Erte. hurup j nu mimiti make aksara leutik (buktina make titik). da ieu mah tulisan aki-aki!´ ceuk Aki Dasmin. Moal pogog dibaca. ari proklamasi hartina embaran atawa bewara. Ngan lamun ditelek-telek ku nu resep tulas-tulis. Da biasana oge.´ kitu ceuk Pa Erte harita. ³Enya eta oge. da geuning kudu make duit ongkoh. Teu leuwih ti kitu. aya bahan digeuhgeuykeun tah. eta tulisan teh kungsi dikiritik ku Pa Erte. Ayeuna manehna kaparengan milu ngasaan bebasna kamerdikaan. Ladang kesang baheula teh aya tapakna. hirup ngahenang-ngahening. Jampana teh apan hartina parantin ngagotong. Bareto mah. da meunang hese tea. Lamun tulisanana jampana tumpeng. kakara nyambung!´ Teu bisa ngajawab Aki Dasmin oge dikitukeun mah. Tong boro ku nu sakola luhur. Tapi geuning ukur jadi tukang ngagotong jampana dina pawey Agustusan. Aki Dasmin oge sok rajeun nenjo aki-aki pantaranana. Malah hurup panungtung mah ampir teu katembong. Rus-ras ka mangsa lawas. * Najan tulisanana henteu pati beres. milu baris. Ari Aki Dasmin. ³Lila atuh diganti mah. ngan kudu puguh hartina. anak tatanggana anu kakara kelas opat SD oge ngageunggeureuhkeun. tulisan dina jampana mah : Memperingati HUT RI Ke «Kitu apan lumbrahna oge. Dapon aya we lah!´ . taya nu nyawad. ³Keun bae Sujang. ³Aing oge lamun boga duit mah. hayang bisa dahar unggal poe oge seuseut naker. manehna inget keneh. make saragam veteran. henteu cukup ku ngaku milu bajoang. kana tangtu kituna teh. tapi da sidik keneh. jaman samemeh merdika. Apan pageto dipakena oge. basa ku manehna disidik-sidik. Henteu nyambung magar teh. ³Moal diganti euy. Ongkoh sanggeus sababaraha kali dibawa pawey. kana tangtu ngehkeyna teh. Enya deuih. da lahan keur nulisna kaburu beak. Tapi ari ngaganti tulisan mah henteu. bareto ka lembur aya nu ngadata para pajoang kamerdikaan. Kitu bae paselang-selang. Enya.Eta oge. Kalahka loba nu muji. tidak sesuai dengan ejahan yang disempurnakan!´ kitu apan pokna oge. da meunang hese nyieun tulisan teh!´ ceuk Aki Dasmin. Kudu make paleuleueur. Rek dibere gajih cenah. asa ngewa naker tulisan dina jampana teh. bari tonggoy meresihan jampana. Piraku aya bewara digogotong. sasat hirup lieuk euweuh ragap taya. tulisanana?´ teu kanyahoan Aki Jumsik geus ngajanteng gigireunana. Maranehna mah unggal bulan oge nampa gajih. ³Atuh eta mah. ³Mun kabaca ku Pa Camat mah.

Ditaksir ti kenca ti katuhu. ari aki-aki geus rerempo mah ulah dipentaan bae duitna. Maneh mah biasa we meureun. Sageuy upama Pa Erte nitah nu lian teh. Apan urang rek meunang proyek. ³Kuduna mah Pa Erte teh geus nepungan urang!´ ceuk Aki Dasmin sajeroning reureuh di buruan. Itung we. euy. apan isukan pawey teh. rek cicing di hareup!´ ³Apan kitu biasana oge. anggursi dibere kuduna oge!´ ³Keun bae atuh. Kuring mah najan ku Pa Erte ditagih oge.´ ³Maneh geus mayar.´ ³Moal teu rongkah pawey taun ieu mah. Asa teungteuingeun atuda. Aki Dasmin nepungan Aki Jumsik.´ ³Acan kumaha.´ ³Saha nya. kapaksa we ngajual heula hayam. ³Kumaha. Geus dianggap pantes. tambal atuh!´ ³Puguh arek ieu oge.´ ³Enya atuh. Pa Erte can aya nepungan. itung-itung paleuleueur. kumaha ari ngagotong jampana teh. Puguh bae Aki Dasmin ngahuleng. Ngahaja meuli heula keretas endog. 50 jelema oge geus 100 rebueun. henteu dibere. Ngarah puguh we urang mah. keur mapaesanana. terus diteundeun dina golodog .³Ngan eta pindingna siga aya nu bolongor. Lebah suhunan ditapelan bandera merah-putih. Komo anu kakara mah. kumaha lamun tumpengna bahe. Basa wanci geus ngagayuh ka wanci magrib. Aki Jumsik ngusiwel ngaluarkeun daun kawung. Ngarah henteu ngarodon!´ Ampir sapoe jeput Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngabeberes jampana teh. Saha nu daekeun deuih. Tapi nepi ka piisukaneun Agustusan. naha make jeung mayar. tangtu poekeun keneh. geuning Pa Erte teh euweuh nepungan?´ ³Acan sugan. ti mana mimiti pawey teh. bisi aya nu kurang merenah. Min?´ ³Enggeus. nu rek nyieun tumpengna?´ ³Ulah mikiran nu kitu urang mah. Keun bagean Erte. da iuranana oge mani sapuluh rebu.´ ³Urang tanyakeun we ayeuna!´ . lamun ti unggal jelema dibere dua rebu. Ongkoh kuring mah boga duit ti mana ketang. di mana eureunna. da keur henteu boga duit. Dadamparna deuih nu rek ditambal teh.´ ³Ah. Cik atuh. da biasana oge sok saminggu samemehna. ³Heueuh.

Aeh. ³Sampurasun.³Ka imah Pa Erte?´ ³Enya. Kasampak nu ditepunganana keur diuk di tepas imah. geuning Aki Dasmin. ³Aing mah asa henteu dihargaan. Memang bareto mah sok diserenkeun ka saban Erte. Ari ayeuna. ³Aya naon. Ceuk Pa Ulis mah geus henteu jaman kikituan teh. Tapi ayeuna mah anu nguruskeunana desa. Eta mah jaman Orba atuh.´ Duanana terus ngajugjug imah Pa Erte. Mangkaning Aki teh geus ngomean jampana. Ki.´ ³Ke. Pa Erte!´ ³Aeh. Karunya deuih. Ulah nyaritakeun pulitik urang mah. ceuk Pa Ulis oge anu bau-bau Orba teh kudu ngeureuyeuh disingkahan. angkeuhan rek digotong isukan!´ ceuk Aki Jumsik. Ki?´ ³Sumuhun. Terus bae amitan. Jumsik. sabab pakaitna jeung pulitik. Geus meujeuhna hirup senang Aki mah!´ Aki Dasmin jeung Aki Jumsik tibang ngahuleng. Ayeuna jaman reformasi. da kuring oge teu pati apal. Leres kitu enjing teh bade aya pawey?´ ³Enya. bisi salah!´ ³Ari Aki kedah iuran sapuluh rebu teh kanggo naon?´ ³Apan keur pesta Agustusan!´ ³Cik atuh tulungan. mani asa tiis-tiis bae. Naon hubunganana ngagotong jampana sareng Orba. Pa Erte.´ ³Wah. Ki. Ki. apan biasana oge Aki teh sok dipiwarang ngagotong jampana. kamana deui atuh. boh nguruskeun kasenianana. Ngan dalah dikumaha deui. henteu ngartos Aki mah. Ngan hadena mah. Ki.´ ³Janten kumaha atuh?´ ³Henteu kumaha.´ . hese nerangkeunanan eta mah. ³Lain teu hayang nulungan kuring oge. ketang. mani asa rareuwas kieu?´ ³Puguh aya nu bade ditaroskeun ieu teh. Mangga ka lebet!´ ³Sawios di dieu bae!´ ceuk Aki Dasmin bari diuk dina golodog. Terus kumaha. Asa disapirakeun. tanyakeun bae ka desa. apan Aki teh geus kolot. da ayeuna mah duka aya acara ngagotong jampana duka moal. Boh nyieun jampana. kumaha lamun mopo di tengah jalan.´ ³Bener.

najan tatanggana arindit lalajo pawey oge. bakal aya dangdut bejana mah. Sukuran pedah nagara urang geus merdika leuwih ti satengah abad. euy. Tapi Aki Dasmin anggur ngaheruk. apan ieu mah pesta Agustusan. Poe eta mah henteu ingkah ti imah. ³Arek lalajo maneh moal?´ ³Ka bale desa tea?´ ³Enya. Sisinarieun nya. aparat desa kabedag nanggap dangdut?´ ³His.´ ³Lalajo atuh. Min?´ ³Urang teundeun deui jampana teh di para. kadenge sora barudak patinggerendeng. Katembong dina panonna aya nu beueus. dibawa ka astana!´ walon Aki Jumsik bari nyerengeh. pabuburit. Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngadaweung deui di golodog. geus meujeuhna pangsiun!´ Isukna. Meureun urang teh geus henteu kapake. Min. Jampana Proklamasi masih keneh ngajugrug. ³Jumsik!´ ³Kumaha.*** . Keur kitu.³Keun bae.´ Kadengeeun sabenerna mah obrolan barudak teh. Sugan we taun hareup mah!´ ³Taun hareup mah. paling oge urang nu digotong dina pasaran.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful