P. 1
carpon sunda

carpon sunda

|Views: 129|Likes:
Dipublikasikan oleh aabyar

More info:

Published by: aabyar on Apr 04, 2011
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/04/2011

pdf

text

original

RÈNGHAP EULIS

Meusmeus regot, meusmeus regot Ki Aduy jeung Ni Otih patukang tonggong ngarinum cèndol. Beurang panas èrèng-èrèngan. Kuring kumètap. Tapi boga duit timana, apan gawè gè can boga deui, sanggeus tilu poè katukang disiksa PHK. Leuwih parna, pamajikan pundung, kabur ti lembur nyorang bapa jeung indungna nu geus lila nyicingan imah kontrakan di Jakarta. Orokaya kuring ngaulah-ulah, da cenah manèhna mah geus teu betah deui rumah tangga jeung salaki nu mindeng dibintih hutang jeung teu awèt gawè. Tapi kuring can ngarti naha pamajikan bet kudu kabur ti lembur, apan geus lila cicing didieu tèh. Teu kudu pundung kaduhung rungsing ka kuring, urang geus dua tahun leuwih rumah tangga tèh, Eulis. Sakuat-kuatna gè kuring nyanghareupan hirup, teu welèh wè butuh nu ngarojong, butuh nu maturan. Eulis, mun seug anjeun satia maturan kuring didieu, moal poekeun kieu hirup kuring tèh. Kuring reugreug. Sanajan loba kakurangan, lamun pareng dilakonan ku duaan mah, tangtu bisa katambalan. Kuring teu eureun-eureun leumpang sorangan, najan can nyaho kamana belah unggah. Geus karasa jegjreg ceker. Tapi leumpang sapanjang jalan pilemburan mah, teu welèh wè pada naranya. Mang Nono nanya naha teu ngilu ngusep. Neng Mirna nanya bari imut ngaheureuyan. Ki Momon aki-aki tujuh mulud, ngajak moro langlayangan. Nini Iin nolol ti jandèla imahna ngadon nanyakeun hartina global warming. Kuring ukur bisa gogodeg sapanjang jalan. Bororaah nèmbal, apan pikiran titatadi gè geus teu puguh jurus. Kuring tuluy leumpang, mapay kebon, mapay galengan. Hariwang jeung kahayang teu welèh seseledek dina rohangan hatè. Kuring ngarandeg hareupeun saung teu jauh ti jalan, diuk nyalsè ngareureuhkeun kacapè hate. Rènghap kuring garing lir ibarat aya seuneu ngabebela dina jero dada. Di jalan lembur katempo barudak leutik maraèn sapèda. Aya ogè nu langlayangan. Si Nanang jeung si Lani anteng maèn kalèci. Tukang tarompet di gembrong barudak. Sora tarompèt geus silih tèmbal najan ganti taun masih dua poè kènèh. Nini Otih ngarenghik ka Ki Aduy hayang dipangmeulikeun tarompèt jiga barudak. Ki Aduy pungak-pingeuk, kusuwal-kusiwel ngodokan saku bajuna. Di belah wètan, Nini Ocih katempo nalaktak gugurawilan dina tangkal jambu nu Haji Uyud, jiga nu hayang dibandring. Si Akina bangun nyalsè ngabaheuhay niup suling gigireun tangkal. Kolot di lembur mah gening mani jaragjag, pait daging pahang tulang, teu kawas kolot di kota nu saeutik-saeutik geuring nyangsaya. Nempo maranèhna, kuring ujug-ujug inget ka umur sorangan nu bakal ngolotan. Jiga daun garing. Jiga warna panon poè nu rèk nyumput. Kuring hayang mèakeun umur di lembur, nempo alam nu weuteuh maplak pepelakan. Hiliwir angin tibelah gawir. Ngan hanjakal Eulis geus teu ngilu diuk gigireun kuring« *** Nepika poè isukna, pikiran tèh masih pajeujeut. Kudu timana heula ngamimitian sangkan hirup bisa robah. Jiga kamari, wanci haneut moyan, kuring geus ngadaweung hareupeun imah. Sora hayam silih tèmbal. Sakapeung kadèngè sora domba Mang Dadang belah girang nèmbalan lagu dangdut ti imah Kang Maman. Kuring saukur bisa nempo nu pareng lalar liwat

di jalan. Leng pikiran nguliat deui. Panon geus cangkeul tetempoan. Hatè geus teu genah rarasaan. Imah leutik geus teu kaurus. Pakarangan balatak. Tikotok tingarenclo di buruan. Tibaheula kuring sok ngandelkeun pamajikan nu ngurus imah. Dipikir-pikir mah naon salahna ngurus rumah tangga mah ku opat leungeun, ambèh pamajikan teu ngarasa digawèkeun. Apan èta mah geus kawajiban pamajikan, lin? Tapi naon kawajiban kuring ka Eulis salila ieu? Kalangkang Eulis kokolèbatan, teu welèh kacipta dina ingetan, peureum kadeuleu benta karasa. Duh, Gusti, euweuh pamajikan mah hirup tèh asa cicing sorangan di jero sumur nu poèk. Lamun sangheuk leuleumpangan, kuring sok ngadon ngahuleng sisi walungan gedè. Nyawang pikahareupeun. Naha bet jadi ngeleper kieu hirup tèh? Sarua ngeleperna pareng nyanghareupan Pa Junaedi bandar kai nu teu bosen jeung teu poho nagih hutang ka kuring. Sajeroning kokolèbatan kalangkang Eulis, sakapeung kalangkang Pa Junaedi sèsèlèkè ngawur kapaur dina pikiran kuring. Halah kèder hatè tèh lamun nempo Pa Junaedi ngamang-ngamang bedog rèk nagih hutang. Nempo ramona gè sagedè gedang. Mun diteunggeul ku manèhna tangtuna kuring jehjer, teu walakaya. Panonna bolotot. Huntu gè sakitu wewegna, tangtu cilaka mun ngègèl. Puringkak bulu punduk kuring nulak taktak. Hariwang, melang, sieun teu welèh nyiksa, baur jeung kapaur milampahan hirup kahareup. Sok hayang ujug-ujug beunghar, ngalayah duit di tengah imah. Sok kabita nempo Haji Daud nu loba harta. Mobilna dua jeung imahna dua umpak. Mun balik gawè tèh sok angkaribung ku bawaan. Leungeun pamajikanna gè reunceum ku barang mahal. Leng pipikiran dungdeng rinyay tetempoan. Nyel ambek. Teuing geus sabaraha lila kuring diuk sisi walungan. Sora cai walungan lir ibarat sora getih nu ngagolak nyaksrak jero awak. Kuring ngarènghap panjang. Eungap, nahan amarah nu teu daèk ingkah. Karasa leler deui kaambek tèh. Kuring melong langit jeung tatangkalan. Kuring nempo Neng Marni jongjon nyeuseuh luhureun batu walungan. Sok ngadadak inget ka pamajikan. Kuring nyegruk ceurik. ³Kunaon, Delon? Kawas cucurut kaibunan waè«´ kadèngè aya nu nanya ti tukangeun. Kuring ngalieuk. Brah ki Dede keur ngangkat calana. Buukna dipolès beureum. Kuring ukur seuri konèng, tuluy nyumputkeun beungeut, nahan inghak. ³Ceuk kuring gè naon, tong loba nonton sinètron, jadi wè teu kaopan.´ Ceuk ki Dede bari tuluy ngarandeg hareupeun kuring. ³Pohokeun awèwè kitu mah, nèangan deui wè.´ Pokna bari tuluy leumpang rusuh muru walungan. ³Rèk kamana, Ki, mani rusuh?´ kuring nanya. ³Puguh acara gaplèh gè di pause heula, teu kuat hayang miceun.´ Ceuk Ki Dede bari ngalieuk ngusapan beuteung sorangan. ³Tong miceun didinya, di hareup aya Neng Marni keur nyeuseuh.´ Ceuk kuring bari nunjuk Neng Marni nu masih jongjon nyeuseuh. ³Watir, ètana palid ka Neng Marni.´ ³Baruk aya nu nyeuseuh?´ ki Dede ulak-ilik. ³Baè ah, ieu mah darurat.´ Pokna bari morosotkeun calana. Kuring nangtung bari gogodeg, tuluy ngalèos rèk balik. Katempo panon poè eumeul-eumeul. Tikajauhan kadèngè Neng Marni ngagorowok. ³Ema! Ki Dede ngarudal!´ ³Hampura Nyai! Ieu mah teu bisa di pause!´

kadè kudu somèah ka sèmah. Teu karasa geus asup solat isya. tapi hasilna kieu. lamun daèk ngèsang mang tangtu katalang. Geumpeur nahan kasedih. robah lampah. ³Jang. Poè isuk kudu leuwih hadè batan poè ayeuna. Jang. ³Geus tilu poè kuring nempo ilaing loba ngahuleng.´ Pokna. hirup mah mun teu ngoprèk moal nyapèk. Kuring hayang akur deui. Kudu diajar bungah dina susah. sangkan teu guligah. Omat tong luhur teuing ngukur. Peuting ayeuna Ki Dasmi mènta kuring maturan manèhna. tong ditèmbal ku amarah. Kuring ngabetem. ³Yeuh. ³Baruk ilaing boga hutang?´ Ki Dasmi semu nu reuwas. Sakapeung mah batuk ngohkoy. Nya kitu deui lamun teu jodo. Rèngsè solat. ieu tarima duit ti kuring. ³Naha ayeuna mah bet kabur?´ ³Pangpangna mah sanggeus pamajikan nyahoeun kuring gedè hutang ka Pa Junaedi. Kuring beuki ngeluk. Ki Dasmi ngarènghap panjang. ³Jang. Ki Dasmi ngarènghap panjang. Ki Dasmi nyampeurkeun kuring nu anteng sila. Ki. Malah mèrè sumanget. akur jeung dulur salembur. Kudu merenah mikiran jeung mèrèskeunna. Jang. lantaran hirup mah kacegat umur jeung liang kubur«´ Jempling sajongjonan.´ Ceuk kuring beuki ngeluk. ³Ilaing boga salah naon ka pamajikan?´ ki Dasmi nanya semu heran. kuring geus dua kali jauh-jauh panjang gagang ngadatangan pamajikan ka Jakarta sangkan bisa riung mumpulung deui di lembur. lamun jodo mah si Eulis tangtu balik deui. Tong sombong. Kuring nyuuh kanu jadi Aki. lain geus opat kali ilaing di PHK tèh.´ Ceuk ki Dasmi nuluykeun. Tong pegat harepan. lin?´ Ceuk Ki Dasmi heran naker. Mikiran pamajikan. . kuring jeung Ki Dasmi dariuk. Sok jadi sedih.*** Reup maghrib. Samak diamparkeun. tong hariwang ku hutang. Kuring geus pegat harepan. Kuring unggeuk. kuring jeung pamajikan pasèa waè. Gèk manèhna diuk nyanghareup kuring. boh ka dulur. mun pareng aya masalah. ³Kuring tibaheula ngumpul-ngumpul. urang kudu sabar jeung daèk ngèsang.´ Ceuk Ki Dasmi bari mikeun kaen coklat. tapi baheula mah pamajikan teh teu kabur. lin?´ Ki Dasmi miheulaan ngomong. Cahyana oyagoyagan nyieun kalangkang dina bilik. arèk mah ngeunteung katukang. Kuring ukur bisa ngeluk tungkul. tuluy Ki Dasmi ngawangkong deui. tong nganyenyeri hatè batur. Omat. Tong melang ku kahayang. lamun kabayang mah tangtu kasorang. Rèngsè solat Ki Dasmi ngajak kuring ka imahna. Kudu dileukeunan nya. Iwal Aki Dasmi nu masih deukuet jeung kuring ayeuna sanggeus pamajikan ninggalkeun kuring. Kuring ti tatadi geus nempo Aki kuring sila nukangan. ³Tapi nu penting mah ayeuna. kudu bisa ngeureut neundeun. Jang. mun seug ngumpul mah sok hèsè ngerik. Sumegruk ceurik. boh ka kuring sorangan. wayahna. tong jahat ka sasama. ³Nya sanggeus di PHK tèa. Kuring geus merul ngirim surat maksud ngayakinkeun. Poè ayeuna kudu leuwih hadè batan poè kamari. Jelema jul-jol ka tajug rèk solat maghrib. tapi manèhna geus ngomong teu betah rumah tangga jeung kuring. ³Ki. kumaha ilaing satèkah polah ngayakinkeun pamajikan. Kadè. tong loba ngahuleng teu puguh. Tong nyapirakeunn kasalahan leutik. Lamun meunang rijki. tapi diolo gè embungeun deui balik ka lembur. sanggeus kabeh ninggalkeun kuring. ³Jang. Ki Dasmi nangtung ngajak solat bareng. Susuganan jaga mangpaat.´ Ceuk kuring ³Aèh. Cag geura niatkeun hirup bener«´ Ceuk Ki Dasmi.´ Ceuk kuring dareuda. Di tengah imah lampu bohlam koneng ayun-ayunan katebak angin nu asup tina liang para imah.

Tong reuwas lamun jempling peuting bisa nyarita nu leuwih singget tur pinuh rasiah sual kahirupan jeung pilampaheun. Eulis nyuuh ka kuring. Asa lila deui rèk nabeuh harepan tèh. dipajang. Kuring jeung pamajikan namplokeun kasono nu salila dua bulan teu panggih. Teu karasa kabèh dunya pareum dirawu peureum. Tong ngarasa kasinggung. Rarayna marahmay. ³Sabar nya Jang. ngudupruk sumanget. hapunten Eulis salami ieu ninggalkeun Akang. ³Duit halal ieu mah. tuluy teurab mani beurat. Reup kuring peureum. Gabrug tèh kuring nangkeup pamajikan mani pageuh. Umur ngora bisa waè isuk maot. Leuleus hirup. Manèhna neuteup lalangit. Leungeun kuring ngadègdèg narimana. Inget-inget geus bedug shubuh.´ Ceuk ki Dasmi. beuki melang wè kuring hirup sorangan. Hutang nu kudu dipikamelang mah nyaèta hutang ka Gusti Nu Maha Agung. Manèhna unggeuk.´ ³Kunaon mayarna. Sajorelat pikiran jeung rarasaan nyawang dina jengkal sarè. katempo duit ti mimiti nu lecek nepika nu heuras ngagulung dibeungkeut karet. nu sapanjang janari nepika sareupna dipikiran panjang. heuras deui. ³Ki«´ ³Jang. Jang. Kang. dipilih-pilih. Teu karasa kuring cirambayan. Saha deui nu bisa raket deui jeung hatè kuring ayeuna? Kuring leumpang sorangan ngajugjug ka walungan. Adan geus ngahaleuang ti tajug. Jul-jol jalma daratang muka panto imah. Manèhna ngalèos ngajugjug jalan. Cipanonna haneut dina leungeun jeung pingping kuring. Rugap-ragap awak Ki Dasmi nu ngajelepeng tiis teu usik-usik. Tibaheula ki Dasmi sobat kuring. nyegruk ceurik. ³Rèngsè ngarudal.´ Pokna. Manèhna nalikeun tali kolor. ³Hapunten. Ki?´ ³Ibadah jeung amal hadè«´ Peuting beuki jempling. Tarima. Kumaha ngamimitian hirup lempeng deui.´ pokna. Kuring bungah pisan pamajikan daèk balik deui ka lembur. ditimang-timang« ³Aki!!!´ kuring ngagorowok meupeus simpèna shubuh. ³Hutang ka Gusti? Hutang naon. jiga batu. Kuring nangtung sisi walungan. Innailahi wa innailahi Raoji`uun« *** Gusti. jiga gebog cau nu palid di walungan« ³Kang«´ kadenge aya sora halimpu titukangeun kuring. ³Eulis?!´ kuring reuwas naker. mangkana awèt. Kuring ngalieuk. Gusti. ³ ceuk Eulis peura. simpè hatè najan sora cai walungan kadèngè tarik. Ki?´ kuring nanya. Aki Dasmi mulang. Kuring ngilu ngagolèr gigireunna bari teu ngiceup neuteup duit dina leungeun. Poèk.Tibaheula gè kuring mah embung makè duit kaleuleuwihi. Katempo ki Dede hanjat ti walungan. Rumangsang beurang maheutkeun deui kamelang. Ki Dasmi muka tali kaèn. tong hariwang ku hutang ka jelema. Sabot kuring masih olohok nempo duit. sumanget deui? Kuring ngarasa hirup sorangan di dunya tèh. umur mah anjeun nu ngatur. ngimpi lain ieu teh? Pamajikan geus aya hareupeun. Ki?´ ³Hutang kahirupan. Jang. . Ladang kèsang«Sugan wè bisa ngalunasan hutang ilaing. Karasa deui tiis deui rarasaan. Ki Dasmi ngagolèdag sasarèan. Sorana laon. Kuring olohok.´ Ceuk Ki Dede bari nepakan punduk kuring.

rènghap Eulis lir ibarat simbut. Manèhna imut ngagelenyu.´ Ki Dede ngarandeg melong pamajikan kuring. Kang. ³Rèk kamana. Ti ayeuna mah urang tong pipisahan deui nya?´ ceuk kuring peura.´ Pokna bari lumpat. sora tarompèt kadèngè silih tèmbal. Seuri Eulis karasa haneut. Kuring jeung pamajikan silih pelong nempo kalakuan Ki Dede. hapunten Eulis. ³Eulis. Kuring duaan nangtung pahareuphareup. sami-sami hapunten Akang. Di luar imah. Eulis unggeuk. Sapanjang jalan kuring duaan silih teuteup pinuh kasono. balik deui Eulis? Panyana tèh geus kawin jeung urang kota. Di jalan paamprok deui jeung Ki Dede. Gusti. hilap teu cebok. Kuring asa katumbu umur ku Eulis. ³Walah. Ki. teuteup Eulis karasa iuh. inghak-inghakan nahan ceurik. ³Tadi ngarudal. Sapeupeuting. Geus ganti taun« . Kuring tuluy ngalèng pamajikan ngajak leumpang.³Hapunten. mani rusuh? Rèk ngarudal deui?´ kuring nanya.´ Ceuk Eulis nginghak. tuluy ngajleng ka walungan.

Si Awisah «. Tanggal tujuh likur pasosoré loba jelema ngarariung di balé malang bari gorgar ngawarangkong. purilit ret dicangreudkeun deui. Lain kawajiban popotonganana kénéh. geus meunang ngayon éta téh. hateup injuk julang ngapak. kana duit genep bénggol. ngaran Arjangi «. Kiai«? Dan can lubar idah!´ cék Arjangi bari tanggah neuteup beungeut Lebé. jauh ka ditu-ka dieu.LEBARAN POÉ JUMAAH Cilamping téh désa gegek tapi sikluk. Masjidna nya kitu deuih. Pitrah kuma urusanana. Milihan genep. Nu ieu kawajiban awéwé. Sabaraha jiwa nya? Tujuh lain?´ ³Tilu. ³Ség-ség atuh rék saletor pitrah mah. ³teu datang-datang si selud téh.´ ³Ari nu opatan deui?´ ³Har. ari Kiai. da nu ngeusianana oge Lebé waé jeung nu dareukeut ka dinya. buruanana dikoréd lening. Kawilang gedé sakitu mah. pan can manjing puasa éta mah «.´ cék Lebé. kuring seja mésér béas tilu kulak ku duit limalas sén «. Tara pati kasaba ku urang béh tengah. ³Seug atuh «. pan éta duitna gé bénggol wungkul!´ cék Lebé bari kerung. tong asa-asa «. jejeg sakulak-sakulak «. ³Tah. bilikna dikapur. tah nu ieu kawajiban anak nu cikal. Kuring. Lebé andekak nyarandé kana tihang.´ ³Genep bénggol kitu. da nya éta jalanna rumpil. kuma nyanéh waé ari kitu mah «. Sok ayeuna geura setorkeun deui ka kaula «. borolo bénggol wungkul. ³Kula ngajual béas tilu kulak kana duit genep bénggol «. tilu boboko «.´ cék Arjangi bari ngudar cangreud rajut. Kiai.´ cék Lebé. Tapi dina tanggal lilikuran Puasa mah masjid nu sasarina cakueum tiiseun téh ngadak-ngadak hégar. Tah rawatan. ngan teu pati kapiara. Ka-peutingnakeun pinuh ku barudak bujang nu ngadon marondok. Sing percaya. ukur hiji-dua. Kiai «. Si Narti «. bilikna képang anyam satampah. Imah-imahna kabaheulaan kénéh. Setor pitrah kitu!´ ³Kuring setor pitrah tiluaneun «. Pernahna di lamping gunung. ka cungcung-cungcungna ku injuk. Barudak lembut waéh nu ngadon ngaji tepung magrib. dicicikeun. bolon kénéh sasatna!´ ³Nya atuh. Di juru deukeut bedug sawatara urang ngadareluk ngaroméan terebang pakéeun engké ari nyalawat maleman Lebaran. ngagigirkeun boboko tilu wadah béas jeung blék urut minyak tanah. Arjangi. wadah duit.´ cék Arjangi mindo ijab bari ngéntépkeun bénggol dua-dua. katempuhan bapana waé tungtungna téh!´ . budak nu cikal jeung indungna «. sakulakeun-sakulakeun. ³sor ka dieu. Kitu gé teu loba. ³tilu kulak nyah rék meuli téh?´ ³Tilu. meungpeung beurang.. da di dinya mah taya sakola. Urang dinyana nya kitu tara pati laliar ari lain barudak mah nu ngadugdag ngadon sakola ka désa séjén. sésana diasupkeun deui. Ieu kawajiban kuring.

´ cék Adma ngélémés éra.´ ³Ari geus «. nu kitu mah! Da kudu geus reup-reupan «. Geus dimimitian ku Ki Arjangi mah sungsong paheula-heula.³Tarima kaula pitrah Arjangi jeung Nyi Narti jeug Nyi Awisah «. Bérés ngadunga. ³Sarua jeung nyusur kumaha tadi téh. rata ukuran sakulak lima sén. ³Euh «. Bédana téh dikemil jeung diseuneuan «. tobat sanés nyanyahoanan «. da cék nu nyarios mah sami sareng nyusur cénah «. deuleu!´ cék Lebé nyereng. bisi poho. sangeuk sibanyo. nu geus rada enyay-enyay ngarti mah. ³Har. bisi Kiai kaliru kaasupkeun kana kaléng. ³Geuning sia geus udud. deulu!´ cék Lebé. Nu ngurung budak waé aya. heug « heug « atuh «. ambéh salamet panjang umur «.´ . Bisi waé kuring mah. Adma? Kakara gé asar ahir. matak batal deuih udud téh?´ cék Adma bengong. Ulah ku dunga indal-maot. teu ngeunah disangka boga niat goréng. bisi kapopohokeun. ah. Dunga naon kahayang téh «?´ ³Indal-salamet waé atuh sugan.´ Lebé kapaksa ngéléhan. deuleu. Malah cék sakaol mah kudu geus teu kadeuleu bulu bitis «!´ ³Ari kitu «. ³Ké heula. ménta ditepikeun ka Lebé. ³Ké « ké « ké « Kiai. Harip. ³Dipesakan sotéh lain rék diarah.´ cék Lebé bari nandékeun dampal leungeun duanana. goloprak-goloprak diasupkeun kana blék téa. kuring mah sok kukurayeun «.´ ³Ari kitu « teu batal ari nyisig?´ ³Pédah waé Pa Mukasan nyisig waé sapopoé bari puasa téh «. kuring mah ti dieu waé ti luar.´ cék lalaki tengah tuwuh bari melenyun udud. ³Punten.´ cék Adma bari ngarérét ka nu mangnampanankeun duitna tadi.´ cék Sanharip morongos. Sok kadinyah amin urang dungaan. lalay geus rabeng ti tadi tukangeun imah kuring mah «. ³Puguh waé. ari Kiai. Éta duit kuring ulah dipésakan.´ cék Adma bari ngenyot rokona. pajar geus diijabkeun. Kiai. ³Baruk lalay «? Lain gugueun. ³Sumuhun « sami « bako-bako kénéh «. nu nurutan Ki Arjangi waé loba. Adma?´ cék Lebé panasaran. bénggol nu genep téh dirawatan. Leungeunna ngarongkong nyodorkeun duit lima sén ka nu diuk pangdeukeutna.

´ ³Deulu ituh. sanés? Ari kapalang batal balas udud. Kiai «. bayareun engké nyontang tina pancén kami nu sok katarima dina bulan Hapit «. usum dibagikeun. kami narima pancén ti Lebé. gaang?´ ³Yéy « palias nagir. sahenteuna meureun aya taram-taram kana ajian «. bayarna engké nyontang pancén kami kénéh «!´ ³Euh « leres «. ditambul harita kénéh «.´ ³Dupi ijabna kumaha atuh ayeuna?´ cék Lebé sanggeus ngahuleng sajongjongan. anggur malik ka Sanharip. Saréréa tinglalieuk ka jalan. Tadina mah manéhna nu moal.´ . Kadang-kadang duit kami kénéh pulang deui ka kami «. Ayeuna kami setor ka Lebé. jémprak sila nyarandé kana sarigsig. ³Tarima abdi nganjukkeun béas dua kulak kana harga dua kali lima bénggol «. ³pan sasarina gé sok ditéang ku abdi ka bumi. Ari geus kieu mah jadi teu bisa mangku kuring téh. entong. Tajongkeun waé ayeuna mah. ³Geuning belet Lebé mah «.´ ³Sok dititah nunggahkeun sotéh tamba wudu. serenkeun duit kuring ka Kiai «. kawajiban Si Anisah kituh!´ ³Ari kawajiban sia mana. pok nyarita. Diturutan sotéh pédah waé tukang bilal tukang ngunggahkeun. Nu matak manéhna ayeuna mah nu ka hareup «. Pan cék Kiai gé baréto. Adma?´ cék Lebé. ³balijubaliju gé lumayan ku sonagarna. Ayeuna mah kami béré nganjuk béas dua kulak. mangga!´ cék Lebé bari ngésérkeun boboko dua ka hareupeun Kuwu. nu séjén-séjén nyedek ngumpul di juru. dirampa béasna dipuruluk-puruluk kawas nu hayang naksir béar-béarna. ³Moal tulus kuring mah. Pan si éta mah manggih gaang gé sok didéang dina cempor. Lebé ngésod rada mundur.´ cék Lebé. ³Unggal poé nya sia sok udud téh?´ Teu némbal. teu kudu nambulan gaang «. Dipikir-pikir asa réncéd. da cék mitoha gé rubiah mah karawu kapangku ku salakina «.´ Dijawab ku Lebé. Juragan Kuwu ka dieu!´ cék nu diuk tukangeun Lebé. ³Sok. Sup Juragan Kuwu ka masjid. Kawajiban kami jeung Nyi Kuwu potong engké tina pancén «. engké bulan Hapit.´ ³Ah. pitrah téh nyampurnakeun puasa. keuyeup gé loba kénéh. ³Geuning sisinarieun Juragan angkat ku anjeun?´ cék Lebé. ³Tarima kami nganjuk béas dua kulak. Ijabkeun sakalian. da rék ditajongkeun «.³Paingan atuh ari nyanghulu ka dinya mah «. nyatu waé sakalian tadi téh.´ cék Adma bari miceun rokona. Sia beuki nya. Harip. nyampurnakeun naon atuh «? Péngkolkeun waé ka Si Anisah «. Dirongkong.´ ³Mun nyana batal mah. pédah taya deui nu daékeun.

diaminan ku saréréa. lain?´ ³Heueuh. sakulak séwang. Lebé.´ cék Si Adma teu kireum-kireum kawas nu euweuh waé kaserab ku dunungan téh. kudu heman ari ka somah.´ ³Tuda enya kudu kitu.´ . Reungeukeun.³Lain dua kali lima sén «? Pan ka batur gé sakitu. ari saletor lima sén waé ti baheula. lain?´ cék Kuwu nyelang.´ cék Lebé bari nampanan. kituna gé pan regana sabaraha tikeleun ka batur. Diijabkeun waéh kana sakitu «. Adma?´ cék Kuwu bari ngarérét ka nu nyangheuy dina bilik cabol. ³Babari sotéh lebah dieuna. Wajibna pitrah téh sakulak. ³Ka Juragan mah ngabantun pangaos pasar. Ku salebaran sakali gé sabaraha pirugieunana.´ ³Pédah nganjuk «? Seug atuh. Juragan mah teu kudu ngodok saku «. nya Harip «. Gorolang. pédah boga pancén sampeureun. ³Ka somah mah diragragkeun lima sén sakulak sotéh sarat wungkul. Sugan ari udud téh cara nyisig teu matak batal «.´ Ger pada nyeungseurikeun. Mun ka urang diragragkeun sarega pasar. nya Harip!´ cék Adma ceuleungeung ti luareun bilik cabol. da abdi mah puasana gé lapur «. na ieu béas dikukucel waé «. ³Dibéré sajeungkal hayang sasiku. Ayeuna onaman da enggeus. kayungyun ku beletna.´ cék Adhani ti juru.´ Lebé ngalieuk ka lebah nu ngomong bari seuri konéng. margi « margi «. jaba barudak nu can manjing puasa loba nu teu dipitrahan.´ ³Ngeunah kadéngéna ari kieu mah «. rugi tilu bénggol tina sajiwa. ³malah mun nuluy mah unggal poé Kiai dagang béas murah. geus karawu kapangku ku kuring «. ³Ah juragan. malah Si Adma mah angkohna rubiahna gé moal disetoran «. teu maké duit gé hadé ditujang-tajong.´ cék Si Adma. kuma dinya waé. kami setor kawajiban kami jeung kawajiban Nyi Kuwu. Kurang-kurang bisa ngatur laporan mah. ngadunga. Malaur jauh ka pasar ari di dieu aya nu murah mah. meunang méngkolkeun «! Pan salakina bélaan henteu!´ ³Ari kitu sia teu setor. ³Horeng babari ari ménak mah. ³Nampi «. dirugal-rigel diéénténgan sataun sakali hayang mayeng unggal poé «. ³Aéh-aéh «. Kadéngé lain tadi?´ ³Kakuping «. kana luput meureun moal setor.´ ³Tuda cék mitoha kitu «.´ cék Kuwu bari nyodor-nyodorkeun boboko béas. saréréa gé moal ngaléok ka nu séjén. ³ngan leuheung waé sotéh. da bayarna ogé ti dinya-dinya kénéh «.

kacek diseuneuan wungkul. ti batan kaanjangan urang leuweung mah. margi seuseueurna nu setor pitrah téh dintenan ka tilupuluhna pasosonten. ari cadu mah di urang sapoé hutbah dua kali «. Pantang di désa urang mah. ³Ngomong naon tatéh. Hanas lentah-lentéh.´ ³Kitu waé atuh. hésé ngomong jeung sia mah!´ cék Kuwu bari ngalieuk ka Lebé. ³hadéna atuh puasa kuring teu kaci. Adma. moal harénghéng ongkoh. da kagoda ku udud «. matak dilongokan maung «. Mangkaning kami geus kolot. da anak-pamajikan sia gé dina seuhseuhanana mah angger tanggungan aing. ³Muhun kitu. Hampang ongkoh ka somah «. Abot ongkoh ka abdina. teu meunang puasa-puasa acan Kuwu mah. da sahanteuna kaanjangan ku urang leuweung mah pisakumahaeun. puasa teu jadi. diganda léngoh ngudag maung sasiki mah «. sugan kawas nyisig pédah sarua bako «.´ cék Si Adma bangun giak. sia onaman teu ngurung batur. Juragan?´ cék Adtari bari neuteup ka Kuwu. nya Juragan!´ ³Nyao ah. Kiai. Hampang ongkoh ka somah. Kiai. Juragan.´ cék Si Adma kerung bangun sedih.´ ³Kana Kemiskeun atuh. Duka upami seuneuna nu matak batal téh. Tapi lebah gawéna mah paralun ampun. Saé diséréd kana Kemis «.´ cék Lebé.´ ³Tah geuning. teu cara baheula keur ngora. ulah sina ninggang poé Jumaah.´ cék Kuwu kereng. Ninggang dinten Kemis panginten taun ieu mah.´ ³Hih. Pan aya maung ngamuk gajah meta mah Kuwu bagianana. Leres kitu éta téh. aing téh nepi ka kuru cileuh kentel peujit balas mikiran somah sadésa «.´ cék Adtari. Kiai. mana teuing héabna ka si utuh ka si inji «. lebah dinyana meureun pikabitaeun sia téh. pupuhu sadésa ieu «!´ ³Rugi atuh nya abdi mah. ³Angsrodkeun kana Saptu. ³ngadéngé guyurguyur di balé désa pajar Lebaran ninggang kana poé Jumaah?´ ³Leres «. kajeun ngurangan sapoé «. pamali!´ ³Atuh langkung panginten puasana jadi tilupuluh hiji dinten. teu nyatu teu nginum. sered kana Kemis. mana teuing hapana moal aya setorkeuneun ka ditu «. Nepi ka teu kaduga « aéh. Mun seug téh cara batur. mangkaning pamajikan keur bulan alaeun. Hanas kental-kentél salapan likur dinten «.´ ³Enya « tapi kami teu idin Lebaran poé Jumaah. da éta cénah matak panas héabna ka somah «. hutbah Jumaah ongkoh. ³meureun kudu hutbah dua kali. Upami dilebarankeun dinten éta téh. Matak naon?´ ³Panginten moal jejeg sasasih «. . Tari?´ cék Lebé bari malik ka nu ngomong di juru. Teu kénging ongkoh puasa poéan Lebaran «.³Heueuh. Hutbah raya ongkoh. sakumaha kasauran Juragan Kuwu «. ³cék abdi gé tadi «.

da cék pacaduanana ogé tara daékeun balik léngoh. deuleu. Ngan kitu waéh maksudna mah «. diitung teu géséh ninggang poé éta « rék kumaha deui «?´ ³Jadi keukeuh waé nyah kudu poé Jumaah?´ cék Kuwu kereng. nu matak Lebaranana ninggang poé Jumaah «. jaman tuang éyang ngeuyeuk désa ieu kantos lebaran dinten Jumaah. poé Rebo ngamimitian puasa téh. hutbah raya hutbah Jumaah gé taya nu dilangkung. Jadi bulan puasa téh umurna jejeg tilu puluh «. da basa munggah téh kuring muru saur ka warung Si Iboh. ³Kieu atuh. dalilna aya réngkolna. ³Tah geuning énténg ari Lebaran bisa poé naon waé mah «.. kurang sapoé mah itung-itung nyombo waé ka anu tas kental-kentél sakitu lilana «. Saptu-Saptu Ahad Senén «. ³Kuring mah angot atuh nyaho ti mendi «. deuleu.´ Cék Lebé. Pamali di désa urang mah. ³Bisa kasar-késér sotéh teu kudu matok poéna. Jejeg waéh dina poé Kemis téh. ³Sumuhun. Talung ari semet lolongok wungkul. ari salatun téh.³teu percaya sia ka aing?´ cék Kuwu rada kereng. da baheula gé tara angger. kitu waé «. sérab ku nu siga nyeuneu. Boro-boro maca. salamet waé teu sakarakara. remen ieuh «. Ambéh teu ngarempak pacaduan. matak dilongokan maung «.´ cék Anjangi. da cék jenatna pun bapa gé pantang sotéh upami dihénggoy ku sorangan. Ayeuna gé mangga waé nyanggakeun hutbah lebaranana mah «. hutbah lebaranana kedah ku pupuhu lembur «. da hutbah Lebaranana ku tuang éyang téa «. Pan cék kitab gé. upami numutkeun dalil éta mah. Salasa-Salasa Rebo Kemis «. sapuluh deui. sakieu kakolotan kangaranan kitab mah neuleu gé can kawénéhan «. boh Jumaahan nu entong teuing.´ cék Arjangi bari ngésod meueusan. pamali. ³urang sina éléd waé salasahiji. poho deui «. Tah. sakalian ka pasar «.´ ³Ari Jumaahan ka mana ngeunteupkeunana «? Lumrah ti mana Jumaahan poé Kemis atawa Saptu «! Talung Lebaran. . Kami manggih dalil dina kitab. romadon salasin « nyao « salasun « atawa salasatun kitu «? Aya poho-poho teuing «. rumadon salasin «.´ ³Perkawis hutbah dua kali mah teu jadi pambengan. ³inget pisan kuring mah. bisa dikasar-késér.´ ³Lain poé Salasa. Mun rék basa urang mah hartina tilu puluh. Juragan. Hutbah raya atuh entong ari rék ngarah sakali waé mah. jadi tilu puluh «. ³Ah sanés Salasa ieuh. Sapuluh tah «.´ cék Lebé. Geus waé lah poé Kemis.´ cék Arjangi. Geura urang itung « Rebo-Rebo Kemis Jumaah «.´ cék Lebé. Salasin atawa salasun «?´ cék Lebé rada rampang-reumpeung bari neuteup nu dariuk di juru saurang-saurang. ³Heueu «. Adtari tungkul. Hutbah teu dikirangan. lain hadé dikabiri. Kapungkur gé sanggem jenatna pun bapa téh « aéh baheula kétah.´ cék Adtari bari ceuleungeung. eu « kuma geuning. jadi dua puluh jeung nu tadi «. sapuluh deui. ³Tapi kami teu idin ari kudu hutbah dua kali mah «. Lumrah ti mana puasa teu jejeg tilu puluh «.´ cék Lebé bari ceuleungeung.

Keur naon seueur ponggawa? Pan séba distrik gé ari aya pambengan mah sok ngawakilkeun ka Jurutulis. témbal Arjangi. abdi onaman pan siangna dina Jumaahan kedah hutbah deui. ³Meunang kitu disulurkeun ka batur «?´ cék Kuwu. Nu matak naon ieu ogé digenténan ku nu sanés nu sakira sanggemeun. ³Hih ari Juragan. da teu ngaji teu masantrén? Teu « kam mah teu i sanggup.´ cék Lebé ngabongbolongan. ³ponggawa nu badé ngawakilan téa kedah didangdanan. ³Tapi kawilang pinter nya Lebé téh «. ti buyutna kénéh turun-tumurun jadi Lebé. Udengna. asal ponggawa désa waé nu merenah ngawakilan Kuwu. digondeng ku ponggawa-ponggawa nu sanés. Kapaksa Juragan gé harita mah kedah ngiring ngagondéng. Turun ti rorompokna. . Ari kami apal ti mana aksara Arab. Kitu deui tudung polét teu kénging lésot «. ³Sihoréng loba pisan unak-anikna nya ari agama téh. dunya-ahératna tanggungan kami!´ cék Kuwu. perkawis padamelan mah tiasa diwakilkeun ieuh. kitu waé.´ cék Sanharip. ikrarkeun heula sing asak « dijenengkeun cindékna mah «. Piraku waé mun teu kakocoran komara téh. pek émbarkeun ka sadésa. Lebaran engké mah Kuwu kitu nu rék hutbah téh.´ ³Heueuh pan harita mah geus jadi Lebé deui «! Turun imbar gé gawé Kuwu mah geus bubar. ³asa euweuh deui ari lain Lebé mah «. kajeun ngurangan puasa sapoé kana poé-Kemiskeun. Méméh bring.´ cék Adtari.´ ³Hih. ³kuma cik carana sangkan punah kawajiban kami «! Boa kudu méré panajir kawas ari sulur séba?´ ³Kieu sanggem jenatna pun bapa mah.´ ³Saha atuh ponggawa di urang nu bisaeun hutbah?´ cék Kuwu.? Teu « kami mah teu sararanggup teuing «. sina nyeplés anggoan Juragan ari nuju dines kanagaraan. tarangna kerung. da teu ngaji. da kungsi masantrén ka Demak ka Jombang naon ku hanteu cénah «. léos balik. pédah lebaran ninggang poé Jumaah. Api-api tu ngadéngé pada muji téh. ³Rumasa balilu puguh gé kami mah. nyingkahan pacaduan. ieu mah hih kawas nu babarieun pisan mesék mas¶alah téh «. lain?´ ³Aéh muhun nya «. kebat naon ku hanteu. Kitu sanggem pun bapa mah jenatna. teu nyaho alip bingkeng-alip bingkeng acan «. Juragan Kuwu mah siga nu geus poékeun kacida tadi téh «.³Baruk kami kudu maca hutbah . beungeutna euceuy. muru ka masigit téh dipapag pajeng kamantrén.´ cék Kuwu bari cengkat. Lebé jongjon waé mulungan béas nu marurag kana palupuh.´ cék Lebé éléh déét. beungeutna marahmay. Tapi kaciri irungna mah beukah. ³Tuda teu samanea.´ cék Lebé bari ngésod maju. Kitu saé atuh «.. ngagenténan gawé itu «. Enya waé aki mah jenatna pinter béjana. ³Heueuh.´ cék Adtari ka batur-baturna. raksukan hideungna katut solémpang emasna.

ciweuh naréwakan siraru. Nu sasarina tara mantra-mantra ka masigit ogé harita mah merlukeun indit. Tengah peuting loba nu lilir kagebah. awak lénjong ngénca-ngatuhu nuturkeun lagu. Lembur Cilamping nu sasarina combrék tiiseun téh ngadak-ngadak haneuteun. najan loba nu bari udud atawa nyisig ogé. belewek ditambul bari cingeus néangan deui téwakeun. Lebaran gedé taun éta mah cék saréréa ogé. aya lalawuh aya sangu katut tumas-tumisna. Geus lir nu kasebut leket mah. Nu pandeuri kabagéan bébérés. Béda jeung nu nabeuh dogdog. Ka-peutingnakeun takbiran ditunda. diwadahan ku dogdog. awakna reureundeukan kawas nu ngigel. Rék hudang horéam ku tunduh. . da niatna gé hayang katuang ku nu ibadah di masigit. rusras inget ka nu geus taya di kieuna. Dogdog dihompét ku suku kénca. Dibendo ongkoh. Naék kana lagu Kéwér-kéwér Juljol nu nganteuran dahareun. Di masjid caang mabra diseungeutan lampu gambréng sadua-dua. malah nu werat meuli minyak lantung mah aya nu nyieun damar séwu naon ku hanteu. tungtungna gempar samasigit. diganti ku lagu-lagu tandak buhun nu ilahar dina gembyungan. biwirna ngajendol ngemil sisig. Nu puasana belang-betong atawa nu teu pisan ogé. Luluguna Ki Mukasan. Nu geus seubeuh mundur ngadon nyarandé kana bilik. Raksukan takwa kamhar hideung. Pangheulana Kuwu digondeng kénca-katuhu. panasaran hayang ngadéngé Kuwu hutbah. srog ka lawang. maké papakéan dines. sésa dahareun dikumpulkeun. nu ngalap cukup ku setor pitrah lima sén ka Lebé. Di unggal buruan raang palita dina duwegan sabeulah. Barudak lembut ngagonyo di hareup. Rincik Manik. Kolot-budak pada bungah. maleman lebaran. ditéma ku nu lembut ngadeukeutan bedug. nerebang kaburu ku tunduh. tingsariak waas pabaur jeung ketir.*** Malem Jumaah. takbiran ditabeuhan ku terebang. jorojos-jorojos dirérab dina damar. paalus-alus pangeunah-ngeunah. Ti jaman akina Kuwu nu ayeuna. sinjang kebat lépé satampah. jaringas pisan éta mah. Barudak bujang maturan kolot di tengah masjid. Brak dalahar balakécrakan. reup waéh tibra deui. Loba nu teu kawawa ku cipanon. tinggolédag saurang-saurang. Ti janari kénéh masigit geus pinuh. kancing welem duawelas. Tamba tunduh cénah. Nu nerebang kawas bari narundutan. solémpang érmas. Nu talakbir loba nu geus peura balas ti peuting kénéh. dudukuy dines polét érmas. ngadéngé nu ribut-ribut. Wanci carangcang tihang rombongan nu didadago téh datang. leungeun pakupis duanana. Rék malikan deui. parat nepi ka subuh. Karembong Lokcan jeung réa deui. kakara harita pareng deui ninggang poé Jumaah. Lagu Dongdonghéjo. sora kitu. barudak bujang kabagian di tukang. jaba dipayungan deuih. laguna kitu. didudukuy ongkoh. Perbawa poé Lebaran. ngagalindeng wanci kitu. peuting éta mah kawas nu dikariaankeun.

Sup ka masigit. ³Ecis «! Ecisna euweuh!´ témbal Ki Mukasan. ³ka manakeun ecis. gogoda téh aya-aya waé «! Gara-gara Lebaran poé Jumaah!´ cék tukang gondeng. ngajanteng heula ngadagoan anu komat. Nanahaonan cénah maké dangdanan Kuwu?´ Ari porongos téh nu ngagondéng beulah kénca nyenghor ka nu ngomong pandeui. aya naon?´ cék nu panasaran ngaharéwos. katatang-kotéténg «. Barudak tingkecewis bari nunjuk buni ka Si Ékom. piraku maké kalinglap. ³Ngomong naon? Baruk Kia Lebé «? Deuleu tah kadinesanana! Nu maké dangdanan kitu Kuwu ngaranna «!´ ³Ké « ké « ké «. disaksian ku kokolot-kokolot «!´ ³Euh «. barudak?´ Taya nu némbal. ³Beu édas. moal cékcok. Bongan tuda ngadon ungas-ingus ka masigit. ³Geuning siga kiai Lebé «? Lain Juragan Kuwu nu rék hutbah téh?´ Ditémbalan ku baturna ti juru. Digebah. tepung jeung Lebé unggal poé. Srog ka hareupeun paimbaran. imam ngalieuk ka tukang nitah ngunggahkeun.´ ³Heueuh ieu gé Lebé « Lebé «! Tapi geus dijenengkeun Kuwu kamari.´ cék nu keukeuh panasaran awahing ku handeueul asa dibobodo.´ cék nu panasaran ngaludeung-ludeung manéh. Rérés salat sunat. ³Puguh heueuh deudeuleuan téh siga Kiai Lebé «. ³sanés éta Juragan Kuwu mah nu sasauran «?´ ³Lain «! Kami mah keur teu jadi nanaon «! Tah ieu Kuwu mah nu disolémpang «!´ ³Naha da rarasaan mah awas kénéh amta téh. Teu kawartosan ti tadina. nu asa rék kaliwatan hideng méléd méréan jalan. tingharéwos maranéhanana waé. rojok waéh!´ ³Ari ecisna ka manakeun?´ . tumpa-tempo. Srog Ki Mukasan ka paimbaran. Mun di dieu mah hareupeun saréréa. nyelap kana sarigsig. ³Aya naon «. Jelema-jelema tingkecewis tingharéwos pada baturna. ³Ku Si Ékom peuting dipaké ngarojok anjing.´ ³Tuda lalawora pisan ngajenengkeun jelema téh.´ cék nu di gigireunana kukulutus lalaunan. Na atuh ari pok téh aya nu ngomong kalepasan. ³Lain geuwat «! Néangan naon?´ cék nu diuk panghareupna. duka atuh ari kitu mah «.

³Nginjeum sakeudeung rék dipaké ecis!´ ³Ulah nu éta. Kasima meureun!´ ³Kumaha ari geus kieu?´ cék tukang gondeng téh. ³Ké heula ulah satorojogna teuing ti saung lisung «. ³Kumaha upami diganti waé heula ku itu «? Siga aya halu meujeuhna di saung lisung Madsahri. kapaksa diganti ku ieu «. Ned « rempod awakna doyong ka hareup. halu panguguran.´ cék Ki Mukasan bari nunjuk ka saung lisung tukangeun paimbaran. Telenjeng ka paimbaran rék ngunggahkeun. néangan nu hampang. Urang ijabkeun heula ambéh rengrem kana haté. ulah kurang ti opat puluh urang ambéh sah «. ³Naon ieu «?´ . Saayeuna ieu ecis ngaranna!´ ³Nyakséniiii «!!!´ ³Sebut ku saréréa. da kitu sakadang asuna kabeuratan «. nya badag nya panjang. ku lantaran ecis leungit. nganggur éta mah. Ki Mukasan kalur ti lawang gigireun paimbaran. Tukang gondeng nu nyeplés Kuwu tulén téh gogodeg bari camberut. teu nyangka halu sakitu beuratna. milihan halu di saung lisung. rék dipaké nutuan kopi ayeuna «. Hutbahna gé teu kaci teu maké ecis mah. ³Gogoda Lebaran poé Jumaah «! Hadé kitu digantian ku halu?´ ³Tibatan luput mah atuh «.³Dipiceun «! Geuleuh tuda mani lamokot. manggul halu panguguran. ³Rék dikamanakeun éta halu kuring?´ cék pamajikan Madsahri norojol ti pawon.´ Ki Mukasan balik deui ka masigit. Tah nu éta. ³Kaula neda panyaksén. Ieu naon ngaranna «?´ ³Eciiiiissss «!!!´ ³Kurang loba nu nyebutna «! Sakali deui «!´ ³Eciiiiiiissssss «!!!´ ³Héy « tah barudak nu deukeut bedug! Sia hareureuy waé teu milu ngomong «! Deuleu ka dieu «! Ieu naon «?´ Nu ditanya tingraringeuh.´ cénah bari tipepereket ngacungkeun halu. sanés?´ cék saurang ti jajaran panghareupna.´ cék nu nyeplés Kuwu tulén téh bari ngaréwak halu tina leungeun Ki Mukasan.

Désa Cilamping salamet teu kungsi kaanjangan maung. Naon?´ ³Paranti nutuuuu «!´ ³Bangus sia «! Kitu tah ari teu ngajedingkeun téh «! Ecis «. éra tisolédat létah. Rérés hutbah brak dalahar. ³Cungur sia «!´ cék kolot nu diuk gigireunana. Ecisss cekéng gé egis «! Pok sebut deui ku saréréa «!´ ³Eciiiiissss «. deuleu! Sakali deui sing bener «.!´ Cék samasigit mani ngegeder. . da ti tadi gé nu nganteuran dahareun geus ngarédés di luar nyaruhun baki. Samasigit récok parewog-rewog. ³Annutuuu bilhaluuuu walbakaaaatul «!´ cék Si Sukri di tukang ditompokeun kana ceuli baturna.³Haluuuuu !!!´ ³Cungur sia! Lain halu. Mukasan! Yeuh haluna « « éh « ecisna!´ cénah bari ngélémés. ³doraka siah!´ Batur-batur Si Sukri narungkup sungut. Pok geura ngunggahkeun. Sidekah Lebaran cénah. ³Tah kituh «.

Jelema riab kalaluar. ³Nanaonan silaing téh kawas nu kabancuh?´ ³Walah « sial. nuyun ongkoh. Pulisi jeung tentara matroli ka sakuliah kota.LINI Jam sapuluh peuting. ³Ari kitu «?´ . nu takbir. ka jalan. lilinieunana beuki kacida. lolongok ka ditu-ka dieu. nini. nu tingweuleuhweuh. nawarkeun daganganana. ³Ka dieu. bari ngakeup ongkoh. di dinya di geusan pabaliut.!´ Cék nini-nini bari eueuriheun. Ger cékcok di mana-mana. ngawarangkong ngénca-ngatuhu. Nu ngadat dina aisan dicombo ku susu indungna. harita mah ngadak-ngadak geunjleung. lain wayah lain mangsa. Jagat génjlong dibarung ku ngaguruh sora sagala sakur nu kaeundeurkeun. Sawatara budak bujang tingrariung sisi jalan.´ cék nu ditanya. Barudak rungsing lulungu. Cék nu meneran keur leumpang di jalan. ngaheuheuh awahing ku tiris. keur meujeuhna tibra kagareuwah. Jéréwét di ditujéréwét di dieu. ³Rék « rék néang incuuuuu «!´ ³Ulah « ulah ka mamana. euy « heuheuheuheuheuh «. Jelema bahé ka luar. Tukang baso waéh traktrak-tréktrék nakolan birit katél butut. asa keur usum perang. bisi kumaonam!´ ³Aaaaah « da melaaaang ka budak!´ témbalna bari ngabéngbéos. ngaromong teu puguh leunjeuranana dibarung ku kasima. rék ka mana!´ cék sora lalaki ti kebon cau. ngahodhod kawas hayam kabulusan. Para pajabat jeung pamong désa teu cicing. Riyeg deui «. Geus rada leler meueusan. ³Gustiiii « boa ayeunaaaaa «. rarasaan téh cénah asa rék kateureuy ku jagat. kumaha « kumaha « kumaha «.? Jol nu rancucut. réa parabot marurag tina lomari. Wanci tumorék. Cék nu meneran di imah. Di jalan geus teu pati aya nu ngulampreng. Awéwé réa nu riwih-rawah. Riyeg « riyeeeggg « riyeeeggggg «. Cék nu lulungu asa ngimpi dialungboyongkeun. Nyeueung jalan siga ombak-ombakan. susuganan aya kénéh nu hayangeun nambul angeun pibekeleun saré. silih tanya. Lebur kiamah téééééh «. awak asa lénjong. Éar deui «. silih gonjak bari udud pataréma sakenyot séwang. Nu ti beurangna tas capé gawé mah geus talibra. sasari mah iwal ti sora jangkrik jeung simeut. tina bupét naon ku hanteu.

Nepi ka diturunmandikeun tengah peuting «.´ Semet nyengir bari ngaheuheuh. katinggang lomari!´ . Jelema caruringhak. ka baraya «. Kabéh tatu parna «. huntu noroktok. Barudak ngora tingdaréngdék ngadédéngékeun.´ ³Naon tuh eusi patuangan téh «? Ogoan.´ ³Na atuh disusurung kitu?´ ³Teu daék hirup «. garduh jeung réa-réa deui. Jol mobil disarurung ku limaan. Lumpat ka balong bari lulungu «. warung baso. sok aya-aya baé. Jelema pabuis ka ditu ka dieu. Saréréa tinggarodeg.´ ³Naha?´ ³Diaping dijaring ku Tapékong béjana. Kagebah lini meureun!´ ³Saha kitu? Ti mana?´ cék nu nanya bari nempo ka jero mobil. Diparegat. bongan tara méré nganjuk!´ ³Saha nu sudi nganjukkeun ka tukang ngajeblug!´ ³Barina gé lebar ku Si Amoyna. Kakara gé gog na ana atuh ari riyeg téh « galéong waéh pacilingan runtuh «.´ ³Wah. Ger béja. Urang Nagrak cénah. ³Eum. ngomong téh!´ Héaaaang sora sirine. nu inget ka sobat. tingkarecrék «. ditaranya. Lar mobil ambulans kawétankeun. silih longok. imah Kuwu di Lembursitu rebah. ³Alusna mah toko Si Akoy nu rugrug téh nya euy. Jol motor nyusul. lungsur mani kudu dianteur ku nu kagungan. ³Ti Sindangrasa. Imahna ambruk pisan. imah Dokter Gigi runtuh. Jarijipen heuheuheuh «. garasi. ³Ku naon tatéh «?´ ³Rék nganteurkeun nu cilaka ka rumah sakit.³Ngusial beuteung « heuheuheuh «. ngadungakeun cilaka ka batur!´ ³Tuman. Dius deuih waéh «. sakulawarga «. bisi aya béja imah kabogoh kumaonam.´ cék saurang.´ ³Bangsa babah mah tara keuna ku musibat. Ti mana « saha « ku naon «? Silihtanya pada teu nyaho.

³Eum.´ Jol érté ngiringkeun nu ngabébéyéng jelema. Garing tikoro!´ ³Eum. ³Ari lini téh naon tuh asal-muasalna. meureun kadéngé jelegurna!´ ³Ari jauh «?´ ³Ning oyagna nepi ka dieu?´ ³Pan sajagat kaendagkeun!´ ³Cék kolot mah « buta cénah nu nanggeuy jagat. Pan buta mah tara ngendog!´ ³Gandéng lah. ³Ké heula « capé! Manéhna ngeunah nyéngclé «! Euweuh nu dagang bajigur-bajigur acan «. kajeueung salametna. sok aya-aya waé «.´ ³Lain kétah. kukurayeun ngadéngé kitu téh. ngakutan nu carilaka «. urut tadi kamemelangan asa kaubaran. Mun cangkeuleun sok nguliat. Sakeudeung-sakeudeung héang « sakeudeung-sakeudeung héang sirine mobil ambulans. Tengah peuting. agé-agé nepi!´ cék nu nyekel setir. ³Ku naon tatéh «? Katinggang naon?´ ³Katinggang peureup!´ témbal érté. Pa Érté mah «. lain buta!´ ³Naon atuh?´ ³Oray naga nu nanggeuy jagat mah «. bari tas manggih kareuwas pohara.Nu nyarurung mobil nyarelang ngarambekan heula bari nyarusut késang ku leungeun baju. Nu srugsrog jeung baraya jeung sobat. asa gagah-gagah teuing?´ ³Béjana mah aya gunung bitu ari kitu téh. Kabéjakeun geuning sok aya endog lini «. Nu leres « ku naon?´ . ngaraco! Dongéng jaman tai kotok dilebuan ta mah! Paranti nyingsieunan budak. ³Sok lah sarurung deui. beungeutna balancunur.´ ³Wah. Cageur mantén atuh diselang jajan heula mah!´ Nu ngagimbung tingséréngéh ngadéngé supir ngomong kitu téh. silih rangkul bari maraca Alhamdulillah. Nya eundeur ka urangna téh.

Tambah ketir nyeueung nu kitu mah.´ cék nu séjén ngaharéwos ka baturna. Asa dijurung laku. ari ieu kalah ka haripeut ngabadog barangna «. Tugas kamanusaan. ³Néangan saha. lain nungguan cara batur. dibéré jalan keur ngiruh!´ Lain saeutik korban lini téh.´ ³Onaman kumaha «? Da kawajiban saréréa nulungan nu cilaka mah «. deuleu!´ ³Mana atuh tulunganeunana? Ma enya nu cilaka kudu kokotéténgan néangan nu rék nulungan! Kudu urang nu nyampeurkeun!´ ³Yu atuh urang ngider «. asa nyeueung pilem lalakon perang. kalah ka nanawarkeun balong. ³Meujeuhna si éta mah.³Disariksa «.´ ³Urang onaman «. nya euy!´ ³Ari urang can kabagéan gawé. Malah aya nu bobolokot getih balas mangkuan nu taratu. Aya di dinya?´ ³Tadi mah aya «. Béh dieuna asa jaman répolusi baréto. diunggahunggahkeun kana ambulans. Geus puguh deui Pulisi jeung Tentara mah teu kaur mingé. ³baréto gé bapana keur sakarat. tingtarempo nyidik-nyidik nu tinggarimbung kawas aya nu ditéangan. semet lalajo nu pabuis «.´ ³Keur pawit ngadu meureun jeung keur meuli inuman pimabokeun! Cekékeun tétélo jelema kitu mah! ³Pan ayeuna gé sakongkol jeung lini «. Lebar tanaga baso teu kamangpaatkeun! Jol jajaka tiluan. ³Asa reugreug nyeueung alat nagara kitu mah. Ngaléos deui.´ . Ngagugubug tip!´ ³Rék dikamanakeun ayeuna?´ ³Ka Kantor Pulisi!´ ³Ning Si Ébon!´ cék saurang bari nempo beungeut nu balancunur. Taya pisan gadag. tuman!´ ³Ari kitu «?´ ³Batur-batur narulungan nu cilaka. Katut Pa Camat mantuan mangkuan nu carilaka. Ton?´ ³Agus «.

³Si Enéng. Gus?´ ³Teu nanaon «. Ngareureuh tas ngider «. ³Si Enéng mah nu midangdamna! Nu cilakana mah bapana boa «. Mangpaatkeun. ³Tuh geuning sigana. euy. Nyeueung silaing tohtohan mah piraku sugan haténa teu lilir «. mani kawas neuleu anjing budug ari déwék ngulampreng hareupeun imahna téh!´ . Sieuneun anakna dibawa kokoro meureun minantuan ka déwék mah!´ cénah bangun nu sebel kabina-bina. euy. bubuhan keur us umna. Pédah déwék batan sakieu. Taya nanaon di ditu?´ ³Nyéta puguh rék ngabéjaan!´ ³Ngabéjaan naon?´ cék Agus ngoréjat. Jadi minantu kadeuheus engké silaing. ari kitu mah!´ cék Enton.´ cék nu séjén. Ngahuleng waé Agus téh kawas keur mikir. ³Tah kabeneran.³Ka mana?´ ³Nyao « ka imahna sugan «.´ cék nu séjén mairan. ³Naha?´ ³Ayeuna waktuna nu mustari keur némbongkeun jasa «. euy. siga nu sarebeleun pisan «. ³da midangdam baé. meungpeung aya pitulung lini!´ ³Na enya kitu. Gus!´ ³Heueuh geura «. Minantu idéal cék basa ayeuna mah. bisi aya tulunganeunana. cua. ³Tong disapirakeun. ³sebel ku gedé-huluna gé déwék téh! Angot bebengok bapana mah.´ ³Keun waé modar gé bapana mah «! Indungna kajeun «. euy?´ cék Agus asa-asa. Atawa « indungna sugan «. bring naluturkeun. Malik asih pasti «. Aya naon kitu? Nu ditanya teu némbal. ³Keur naon. ngaligeuh can boga gawé «. Gura-giru indit jeung baturna muru ka imah Agus. kasempetan alus kacida «.´ cék saurang bari nunjuk ka nu diuk di émpér imahna.´ ³Saha nu cilaka téh «? Si Enéng «?´ cék Agus teu sabar. kamusibatan!´ ³Kapapaténan boa. kabogoh di dinya. Nu ditinggalkeun panasaran.

capé tas leuleumpangan waé. réa imah oméaneun. ³Ké antos!´ cék Agus bari muru panto hareup.´ ³Urang gé mun ditampik ku pimitohaeun mending ngondang sakadang lini. keur nurunkeun heula korban ti Bolénglang «. Hareupeun imahna kadéngé kénéh nu midangdam téh. bawa ka rumah sakit «. Tétéla Si Enéng. Trok-trok-trok «.´ ³Kudu kumaha atuh déwék ayeuna «?´ cék Agus bangun bingung. Hallo « ieu ti Kantor Penerangan «.³Heueuh ayeuna waktuna cekéng gé bangsa raja nu minantuan ka anak si itu si éta. Nyuhunkeun dikintun ambulans «. 7 «. da wawuh kana sorana. Muhun « énggal diantos!´ ³Kumaha cénah?´ cénah baturna. Kerong tah irung déwék mun itu teu malik asih ka silaing. ³Sakeudeung deui cénah. ³Mana «?´ cék supir ambulans. Gék dariuk dina téras. Ngadagoan sakeudeung «. ngabarabékeun sajajagat siah!´ Srog ka Kantor Penerangan. Gura-giru dipapagkeun ka jalan. Lah « éta sirine ambulans aya ku matak ketir «.´ ³Kana naon atuh ka dituna «? Leumpang waé nya «?´ ³Nelepon waé atuh ti « ti Kantor Penerangan nu deukeut!´ ³Heueuh «. ari geus bukti mah kapahlawananana «. Yu waé ka ditu. Héang sirine «.´ ³Yéh. neda kamandangna. Yu atuh anteur!´ Bring waéh. ³Néang ambulans «. ³Asa rék gedé mangpaatna nya euy lini téh keur Si Agus mah!´ ³Hih tuda sagala ogé sugri Kersaning Pangéran mah taya nu teu mangpaat «. Muhun « nyuhunkeun énggal « répot «! Di « di Jalan Hanjuang No. . rawu ku silaing bapana atawa indungna nu cilaka. ³Hallo «! Nyuhunkeun « eu « ambulans «. urang dagoan hareupeun imahna!´ Bring ka Jalan Hanjuang. Kari bisa waé napakuranana «. tukang kayu tukang tembok baris maréma. Reg eureun hareupeun lawang buruan. Nu puguh waé geura. trok-trok-trok deui beuki tarik.

Bray panto tengah muka.´ ³Cék saha aya nu cilaka?´ ³Kakuping « eu « Enéng nangis. ³Héy « héy «! Rék ka mana «? Mana nu cilaka téh?´ cék supir ambulans. Ngabéngbéos waé calon minantu kadeuheus téh.´ Gebrug panto ditutupkeun hareupeun irung Agus. ti gigireun imah. Tinggal Agus ngajanteng samar polah. Ngalieuk ka babaturanana geus areuweuh.´ ³Ambulans «? Keur naon?´ cék pribumi kereng sanggeus apal kana beungeut sémah. teu ngalieuk-lieuk acan. . ceklék dikonci. ³Sanés aya nu cilaka?´ ³Hah «!?´ ³Badé dibantun ka rumah sakit. Torojol Si Encum. bréh bapana Si Enéng. réncang di dinya. bray deui panto hareup. Biasa Enéng mah ari badé kareseban téh sok siga ripuh pisan. Kari supir ambulans kawas nu teu sabar. ngalangeu naleukeum kana panto mobil.´ Agus ngarahuh. ³Ku naon Enéng téh?´ cék Agus bari nyampeurkeun. Léos waéh muru pager gigir. ³Itu « eu « abdi ngabantun ambulans «. naringgalkeun. jleng luncat. ³Aya naon?´ cénah bangun reuwas. ³Sumilangeun «.

Ari Mang Oji tea. Mani mamandapan nanyakeunana teh. Kudu ditebus . kurang leuwih sameter ka satengah meter. mani ampir teu katembong. kabeh oge kudu milu iuran!´ ³Kumaha. ³Enya. Tangtu bae. bakal aya nu ngagotong tumpeng dina jampana. basa ngahaja nanyakeun ka kantor desa. jeung nu pawey. Tah. angleng. wajit. di jerona teh sok dieusian tumpeng dina baskom. Agustusan di kacamatan teh henteu rame. Pedah we. Agustus ayeuna mah bakal aya deui pawey?´ pokna. nya. Taya nu arak-arakan. Geus opat taun eta jampana teh sina pangsiun. basa kakara diturunkeun ti para. da puguh pinuh ku kebul. hayang bisa merdika teh. aya bilikan. dituruban ku daun cau beunang ngaleumpeuh. Bieu mah apan. Ki. Ki. Jampana teh wangunanana siga iimahan. Saban bulan Agustus. kenca-katuhu. apan kasohor tukang heureuy. Ki. jeung sajabana. Ukur upacara wungkul. ngan paranti nanggungna anu tina awi teh. ulen. cenah taun ieu mah Agustusan teh rek diramekeun deui. Biasana. da sugan teh moal kapake deui. Aki Dasmin ngadenge beja. Dina putusan rapat kamari. kumaha hesena kolot urang baheula ngarebut kamerdikaan. nu mawa bejana Mang Oji. Ulis Oding nu keur ngadekul ngetik ngalieuk. Dijieunna tina kai. ³Langkung rame panginten?´ ³Tangtu atuh. Nu ngaranna warga desa mah. dipake nunda kadaharan lembur. aksara Jampana Proklamasi teh. Teu percaya mimitina mah Aki Dasmin teh. Da puguh taun-taun ka tukang mah teuing ku naon. ³Enyaan Jang Ulis. Taya nu ngagotong tumpeng. Ukuranana oge henteu pati gede. Kekecapanana angger kawas baheula : Jampana Proklamasi. sabangsaning opak. perenahna palebah bilik jampana. sok digotong ngurilingan kacamatan. Lolongkrang nu kosongna. Kakara yakin soteh. Nu matak jampana oge buru-buru diteundeun di para. Ari Aki geus mayar iuranana?´ ³Baruk? Nganggo iuran kitu?´ ³Puguh atuh. make jeung aya suhunan. Da eta we. da puguh nyanghareupan pajabat desa. aya kentengan.JAMPANA PROKLAMASI Aksara dina jampana teh katembong deui. Ngan sanggeus diberesihan. Anu kudu diinget-inget mah. kakara beunang dibaca. Ki!´ ³Alhamdulillah!´ Aki Dasmin ngusap dada. Da Aki mah teu gaduh artos!´ ³Urang mah ulah ngitung duit sapuluh rebu. saurangna teh kabagean sapuluh rebu!´ ³Aki oge kudu mayar?´ ³Henteu diwilah-wilah. ceuk pikiran Aki Dasmin. Apan rek pesta Agustusan teh kudu aya duit. Ari poe kamari. ranginang. Hese.

Aki bade ngajual heula hayam!´ ceuk Aki Dasmin bari terus amitan. kitu?´ ³Maksakeun we atuh. Kalacat ka para. Matak luut-leet kesang. Lumayan euy. diurus ku anak-anakna. Matak Aki sok atoh nyanghareupan Agustusan teh. Tapi katembong jagjag bae. najan geus pinuh ku kebul oge. Ngan meureun kudu dibeberes deui?´ ³Enya. bari panon mah angger mencrong kana keretas hanca ngetik. Keur kitu ras kana jampana. Lalaki kolot nu umurna geus ngagayuh ka 80 taun. milu sukan-sukan. euy!´ ³Proyek nanahaon. ³Jumsik.´ ceuk Ulis Oding. bari meunang buruhan.´ pokna. Kudu ngagotong jampana sapoe moket. teu kungsi boga anak. da kaduga keneh digawe ripuh.ku kesang jeung getih. Ka saha atuh mayar iuran teh?´ ³Rek ka desa. Ti heula mah. Ujang. terus ngahuleng dina golodog. ngarah keur dahar saminggueun. da Aki mah ngalaman pisan. Enya eta oge. rek dipihapekeun ka Erte. Aya keneh jampana teh. unggal bulan Agustus teh Aki Dasmin sok manggih rejeki nomplok. Agustusan ayeuna mah bakal rame deui!´ ³Ari maneh kaduga keneh. Henteu waka diturunkeun. Datang ka imah. ³Kantenan atuh. keur neangan sahuap-sakopeun. . ti saurang teh sok kabagean ari satengah letereun beas mah. Kabeneran panggih pisan di buruan imahna. ari capena mah nataku. sarua wae. Ngahaja-haja mah hese neangan piduiteun teh. Dipercaya ku urang lembur purah ngagotong jampana dina pawey Agustusan. kalahka nepungan heula Aki Jumsik. geus loba nu caricing di imah. Serengeh seuri sorangan. Euweuh nu ngurus. Da papantaranana mah. Buruhna kaitung lumayan. Tapi da bungah nu aya. Isukan urang beresihan heula!´ Urang lembur mah geus papada apal ka Aki Dasmin teh. gegerendengan sorangan. Kabeneran jampana paranti urang aya keneh!´ ³Hayu. Hirupna ukur kadua pamajikanana nu ayeuna geus mindeng gering. lantaran inget ka mangsa baheula!´ ³Komo atuh kitu mah!´ ³Sumuhun. Ari Aki Dasmin.´ ³Engke we atuh. ³Mayar iuran mah. aya deui proyek. Ukur maksakeun sabenerna mah. apan urang mah geus kolot?´ ´ Ngagotong jampana. engke we tina ladang ngagotong jampana.

³Keun bae Sujang. Kudu make paleuleueur. kana tangtu ngehkeyna teh. Henteu nyambung magar teh. Enya deuih. Dapon aya we lah!´ . kakara nyambung!´ Teu bisa ngajawab Aki Dasmin oge dikitukeun mah. hirup ngahenang-ngahening. Maranehna mah unggal bulan oge nampa gajih. da lahan keur nulisna kaburu beak. Ari Aki Dasmin. Moal pogog dibaca. ³Mun kabaca ku Pa Camat mah. * Najan tulisanana henteu pati beres. taya nu nyawad. Lamun tulisanana jampana tumpeng.´ kitu ceuk Pa Erte harita. Aki Dasmin oge sok rajeun nenjo aki-aki pantaranana. sakapeung mah hatena sok ngarakacak lamun keur ngagotong jampana teh. hurup j nu mimiti make aksara leutik (buktina make titik).´ Aki Dasmin gegerendengan sorangan. basa ku manehna disidik-sidik. sasat hirup lieuk euweuh ragap taya. Kitu bae paselang-selang. bareto ka lembur aya nu ngadata para pajoang kamerdikaan. aya bahan digeuhgeuykeun tah. Apan pageto dipakena oge. da meunang hese tea. eta tulisan teh kungsi dikiritik ku Pa Erte. Ngan lamun ditelek-telek ku nu resep tulas-tulis. ³Atuh eta mah. bari tonggoy meresihan jampana. Enya. hayang bisa dahar unggal poe oge seuseut naker. Boro-boro nyadiakeun duit keur daptar veteran. Ladang kesang baheula teh aya tapakna.Eta oge. ³Keun bae atuh Pa Erte. da ieu mah tulisan aki-aki!´ ceuk Aki Dasmin. tapi da sidik keneh. ari proklamasi hartina embaran atawa bewara. ³Aing oge lamun boga duit mah. Tapi geuning ukur jadi tukang ngagotong jampana dina pawey Agustusan. tulisan dina jampana mah : Memperingati HUT RI Ke «Kitu apan lumbrahna oge. Bareto mah. Da biasana oge. ³Lila atuh diganti mah. kana tangtu kituna teh. da meunang hese nyieun tulisan teh!´ ceuk Aki Dasmin. Tapi nya kitu. moal kaburu. Jampana teh apan hartina parantin ngagotong. asa ngewa naker tulisan dina jampana teh. da geuning kudu make duit ongkoh. ³Moal diganti euy. Kalahka loba nu muji. Malah hurup panungtung mah ampir teu katembong. Teu leuwih ti kitu. Tapi ari ngaganti tulisan mah henteu. milu baris. make saragam veteran. Rus-ras ka mangsa lawas. Geura we. tidak sesuai dengan ejahan yang disempurnakan!´ kitu apan pokna oge. anak tatanggana anu kakara kelas opat SD oge ngageunggeureuhkeun. manehna inget keneh. jaman samemeh merdika. naha ari a make hurup gede. ngan kudu puguh hartina. Rek dibere gajih cenah. ³Enya eta oge. tulisanana?´ teu kanyahoan Aki Jumsik geus ngajanteng gigireunana. Piraku aya bewara digogotong. Ayeuna manehna kaparengan milu ngasaan bebasna kamerdikaan. Ongkoh sanggeus sababaraha kali dibawa pawey. henteu cukup ku ngaku milu bajoang. Tong boro ku nu sakola luhur.

Komo anu kakara mah. di mana eureunna. kumaha ari ngagotong jampana teh. kapaksa we ngajual heula hayam. nu rek nyieun tumpengna?´ ³Ulah mikiran nu kitu urang mah. tambal atuh!´ ³Puguh arek ieu oge. Asa teungteuingeun atuda. Tapi nepi ka piisukaneun Agustusan. Lebah suhunan ditapelan bandera merah-putih. Aki Jumsik ngusiwel ngaluarkeun daun kawung. Aki Dasmin nepungan Aki Jumsik. naha make jeung mayar. geuning Pa Erte teh euweuh nepungan?´ ³Acan sugan. 50 jelema oge geus 100 rebueun. itung-itung paleuleueur. Ditaksir ti kenca ti katuhu. tangtu poekeun keneh.´ ³Ah.´ ³Urang tanyakeun we ayeuna!´ . lamun ti unggal jelema dibere dua rebu. bisi aya nu kurang merenah. ³Kuduna mah Pa Erte teh geus nepungan urang!´ ceuk Aki Dasmin sajeroning reureuh di buruan. Kuring mah najan ku Pa Erte ditagih oge. rek cicing di hareup!´ ³Apan kitu biasana oge.´ ³Saha nya. Maneh mah biasa we meureun. terus diteundeun dina golodog . Ngarah puguh we urang mah. henteu dibere.´ ³Moal teu rongkah pawey taun ieu mah. ³Kumaha. Ongkoh kuring mah boga duit ti mana ketang. ari aki-aki geus rerempo mah ulah dipentaan bae duitna. Puguh bae Aki Dasmin ngahuleng. Sageuy upama Pa Erte nitah nu lian teh. Basa wanci geus ngagayuh ka wanci magrib. kumaha lamun tumpengna bahe.³Ngan eta pindingna siga aya nu bolongor. ³Heueuh. euy. Keun bagean Erte. da keur henteu boga duit.´ ³Acan kumaha. Geus dianggap pantes. Cik atuh. da biasana oge sok saminggu samemehna. Saha nu daekeun deuih.´ ³Maneh geus mayar. ti mana mimiti pawey teh. Itung we.´ ³Enya atuh. Dadamparna deuih nu rek ditambal teh. Min?´ ³Enggeus. Apan urang rek meunang proyek. apan isukan pawey teh. da iuranana oge mani sapuluh rebu. Ngarah henteu ngarodon!´ Ampir sapoe jeput Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngabeberes jampana teh. Pa Erte can aya nepungan. Ngahaja meuli heula keretas endog. anggursi dibere kuduna oge!´ ³Keun bae atuh. keur mapaesanana.

Ngan dalah dikumaha deui. Ulah nyaritakeun pulitik urang mah. Boh nyieun jampana. Terus kumaha. Eta mah jaman Orba atuh. Ki. sabab pakaitna jeung pulitik. tanyakeun bae ka desa. apan Aki teh geus kolot. kumaha lamun mopo di tengah jalan. apan biasana oge Aki teh sok dipiwarang ngagotong jampana. Naon hubunganana ngagotong jampana sareng Orba. Pa Erte. Pa Erte!´ ³Aeh. Aeh. da kuring oge teu pati apal. angkeuhan rek digotong isukan!´ ceuk Aki Jumsik. Karunya deuih. ³Aya naon. Mangga ka lebet!´ ³Sawios di dieu bae!´ ceuk Aki Dasmin bari diuk dina golodog. Asa disapirakeun. mani asa tiis-tiis bae. da ayeuna mah duka aya acara ngagotong jampana duka moal. ³Lain teu hayang nulungan kuring oge. Kasampak nu ditepunganana keur diuk di tepas imah. geuning Aki Dasmin. Leres kitu enjing teh bade aya pawey?´ ³Enya.´ ³Bener. kamana deui atuh. Memang bareto mah sok diserenkeun ka saban Erte. ³Sampurasun. Mangkaning Aki teh geus ngomean jampana.³Ka imah Pa Erte?´ ³Enya. Ari ayeuna. Ki.´ ³Janten kumaha atuh?´ ³Henteu kumaha. boh nguruskeun kasenianana. Ki?´ ³Sumuhun. bisi salah!´ ³Ari Aki kedah iuran sapuluh rebu teh kanggo naon?´ ³Apan keur pesta Agustusan!´ ³Cik atuh tulungan. Terus bae amitan. Geus meujeuhna hirup senang Aki mah!´ Aki Dasmin jeung Aki Jumsik tibang ngahuleng.´ ³Wah. mani asa rareuwas kieu?´ ³Puguh aya nu bade ditaroskeun ieu teh. Tapi ayeuna mah anu nguruskeunana desa. Ngan hadena mah. ³Aing mah asa henteu dihargaan.´ ³Ke. Ceuk Pa Ulis mah geus henteu jaman kikituan teh.´ Duanana terus ngajugjug imah Pa Erte. ketang. henteu ngartos Aki mah. Ki. Ki. ceuk Pa Ulis oge anu bau-bau Orba teh kudu ngeureuyeuh disingkahan.´ . Ayeuna jaman reformasi. Jumsik. hese nerangkeunanan eta mah.

Tapi Aki Dasmin anggur ngaheruk. Jampana Proklamasi masih keneh ngajugrug. kadenge sora barudak patinggerendeng. ³Jumsik!´ ³Kumaha. Meureun urang teh geus henteu kapake. najan tatanggana arindit lalajo pawey oge.*** . Sukuran pedah nagara urang geus merdika leuwih ti satengah abad.³Keun bae. Min?´ ³Urang teundeun deui jampana teh di para. paling oge urang nu digotong dina pasaran. apan ieu mah pesta Agustusan. ³Arek lalajo maneh moal?´ ³Ka bale desa tea?´ ³Enya. Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngadaweung deui di golodog. bakal aya dangdut bejana mah. Poe eta mah henteu ingkah ti imah. Sugan we taun hareup mah!´ ³Taun hareup mah. aparat desa kabedag nanggap dangdut?´ ³His.´ ³Lalajo atuh. dibawa ka astana!´ walon Aki Jumsik bari nyerengeh. Keur kitu. euy.´ Kadengeeun sabenerna mah obrolan barudak teh. pabuburit. Min. geus meujeuhna pangsiun!´ Isukna. Katembong dina panonna aya nu beueus. Sisinarieun nya.

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->