RÈNGHAP EULIS

Meusmeus regot, meusmeus regot Ki Aduy jeung Ni Otih patukang tonggong ngarinum cèndol. Beurang panas èrèng-èrèngan. Kuring kumètap. Tapi boga duit timana, apan gawè gè can boga deui, sanggeus tilu poè katukang disiksa PHK. Leuwih parna, pamajikan pundung, kabur ti lembur nyorang bapa jeung indungna nu geus lila nyicingan imah kontrakan di Jakarta. Orokaya kuring ngaulah-ulah, da cenah manèhna mah geus teu betah deui rumah tangga jeung salaki nu mindeng dibintih hutang jeung teu awèt gawè. Tapi kuring can ngarti naha pamajikan bet kudu kabur ti lembur, apan geus lila cicing didieu tèh. Teu kudu pundung kaduhung rungsing ka kuring, urang geus dua tahun leuwih rumah tangga tèh, Eulis. Sakuat-kuatna gè kuring nyanghareupan hirup, teu welèh wè butuh nu ngarojong, butuh nu maturan. Eulis, mun seug anjeun satia maturan kuring didieu, moal poekeun kieu hirup kuring tèh. Kuring reugreug. Sanajan loba kakurangan, lamun pareng dilakonan ku duaan mah, tangtu bisa katambalan. Kuring teu eureun-eureun leumpang sorangan, najan can nyaho kamana belah unggah. Geus karasa jegjreg ceker. Tapi leumpang sapanjang jalan pilemburan mah, teu welèh wè pada naranya. Mang Nono nanya naha teu ngilu ngusep. Neng Mirna nanya bari imut ngaheureuyan. Ki Momon aki-aki tujuh mulud, ngajak moro langlayangan. Nini Iin nolol ti jandèla imahna ngadon nanyakeun hartina global warming. Kuring ukur bisa gogodeg sapanjang jalan. Bororaah nèmbal, apan pikiran titatadi gè geus teu puguh jurus. Kuring tuluy leumpang, mapay kebon, mapay galengan. Hariwang jeung kahayang teu welèh seseledek dina rohangan hatè. Kuring ngarandeg hareupeun saung teu jauh ti jalan, diuk nyalsè ngareureuhkeun kacapè hate. Rènghap kuring garing lir ibarat aya seuneu ngabebela dina jero dada. Di jalan lembur katempo barudak leutik maraèn sapèda. Aya ogè nu langlayangan. Si Nanang jeung si Lani anteng maèn kalèci. Tukang tarompet di gembrong barudak. Sora tarompèt geus silih tèmbal najan ganti taun masih dua poè kènèh. Nini Otih ngarenghik ka Ki Aduy hayang dipangmeulikeun tarompèt jiga barudak. Ki Aduy pungak-pingeuk, kusuwal-kusiwel ngodokan saku bajuna. Di belah wètan, Nini Ocih katempo nalaktak gugurawilan dina tangkal jambu nu Haji Uyud, jiga nu hayang dibandring. Si Akina bangun nyalsè ngabaheuhay niup suling gigireun tangkal. Kolot di lembur mah gening mani jaragjag, pait daging pahang tulang, teu kawas kolot di kota nu saeutik-saeutik geuring nyangsaya. Nempo maranèhna, kuring ujug-ujug inget ka umur sorangan nu bakal ngolotan. Jiga daun garing. Jiga warna panon poè nu rèk nyumput. Kuring hayang mèakeun umur di lembur, nempo alam nu weuteuh maplak pepelakan. Hiliwir angin tibelah gawir. Ngan hanjakal Eulis geus teu ngilu diuk gigireun kuring« *** Nepika poè isukna, pikiran tèh masih pajeujeut. Kudu timana heula ngamimitian sangkan hirup bisa robah. Jiga kamari, wanci haneut moyan, kuring geus ngadaweung hareupeun imah. Sora hayam silih tèmbal. Sakapeung kadèngè sora domba Mang Dadang belah girang nèmbalan lagu dangdut ti imah Kang Maman. Kuring saukur bisa nempo nu pareng lalar liwat

di jalan. Leng pikiran nguliat deui. Panon geus cangkeul tetempoan. Hatè geus teu genah rarasaan. Imah leutik geus teu kaurus. Pakarangan balatak. Tikotok tingarenclo di buruan. Tibaheula kuring sok ngandelkeun pamajikan nu ngurus imah. Dipikir-pikir mah naon salahna ngurus rumah tangga mah ku opat leungeun, ambèh pamajikan teu ngarasa digawèkeun. Apan èta mah geus kawajiban pamajikan, lin? Tapi naon kawajiban kuring ka Eulis salila ieu? Kalangkang Eulis kokolèbatan, teu welèh kacipta dina ingetan, peureum kadeuleu benta karasa. Duh, Gusti, euweuh pamajikan mah hirup tèh asa cicing sorangan di jero sumur nu poèk. Lamun sangheuk leuleumpangan, kuring sok ngadon ngahuleng sisi walungan gedè. Nyawang pikahareupeun. Naha bet jadi ngeleper kieu hirup tèh? Sarua ngeleperna pareng nyanghareupan Pa Junaedi bandar kai nu teu bosen jeung teu poho nagih hutang ka kuring. Sajeroning kokolèbatan kalangkang Eulis, sakapeung kalangkang Pa Junaedi sèsèlèkè ngawur kapaur dina pikiran kuring. Halah kèder hatè tèh lamun nempo Pa Junaedi ngamang-ngamang bedog rèk nagih hutang. Nempo ramona gè sagedè gedang. Mun diteunggeul ku manèhna tangtuna kuring jehjer, teu walakaya. Panonna bolotot. Huntu gè sakitu wewegna, tangtu cilaka mun ngègèl. Puringkak bulu punduk kuring nulak taktak. Hariwang, melang, sieun teu welèh nyiksa, baur jeung kapaur milampahan hirup kahareup. Sok hayang ujug-ujug beunghar, ngalayah duit di tengah imah. Sok kabita nempo Haji Daud nu loba harta. Mobilna dua jeung imahna dua umpak. Mun balik gawè tèh sok angkaribung ku bawaan. Leungeun pamajikanna gè reunceum ku barang mahal. Leng pipikiran dungdeng rinyay tetempoan. Nyel ambek. Teuing geus sabaraha lila kuring diuk sisi walungan. Sora cai walungan lir ibarat sora getih nu ngagolak nyaksrak jero awak. Kuring ngarènghap panjang. Eungap, nahan amarah nu teu daèk ingkah. Karasa leler deui kaambek tèh. Kuring melong langit jeung tatangkalan. Kuring nempo Neng Marni jongjon nyeuseuh luhureun batu walungan. Sok ngadadak inget ka pamajikan. Kuring nyegruk ceurik. ³Kunaon, Delon? Kawas cucurut kaibunan waè«´ kadèngè aya nu nanya ti tukangeun. Kuring ngalieuk. Brah ki Dede keur ngangkat calana. Buukna dipolès beureum. Kuring ukur seuri konèng, tuluy nyumputkeun beungeut, nahan inghak. ³Ceuk kuring gè naon, tong loba nonton sinètron, jadi wè teu kaopan.´ Ceuk ki Dede bari tuluy ngarandeg hareupeun kuring. ³Pohokeun awèwè kitu mah, nèangan deui wè.´ Pokna bari tuluy leumpang rusuh muru walungan. ³Rèk kamana, Ki, mani rusuh?´ kuring nanya. ³Puguh acara gaplèh gè di pause heula, teu kuat hayang miceun.´ Ceuk Ki Dede bari ngalieuk ngusapan beuteung sorangan. ³Tong miceun didinya, di hareup aya Neng Marni keur nyeuseuh.´ Ceuk kuring bari nunjuk Neng Marni nu masih jongjon nyeuseuh. ³Watir, ètana palid ka Neng Marni.´ ³Baruk aya nu nyeuseuh?´ ki Dede ulak-ilik. ³Baè ah, ieu mah darurat.´ Pokna bari morosotkeun calana. Kuring nangtung bari gogodeg, tuluy ngalèos rèk balik. Katempo panon poè eumeul-eumeul. Tikajauhan kadèngè Neng Marni ngagorowok. ³Ema! Ki Dede ngarudal!´ ³Hampura Nyai! Ieu mah teu bisa di pause!´

Kuring hayang akur deui. tapi baheula mah pamajikan teh teu kabur. Omat. ³Ki. akur jeung dulur salembur. Ki. ³Naha ayeuna mah bet kabur?´ ³Pangpangna mah sanggeus pamajikan nyahoeun kuring gedè hutang ka Pa Junaedi.´ Ceuk kuring beuki ngeluk. ³Yeuh. Sok jadi sedih. Kuring beuki ngeluk. Samak diamparkeun. Peuting ayeuna Ki Dasmi mènta kuring maturan manèhna.´ Ceuk Ki Dasmi bari mikeun kaen coklat. kumaha ilaing satèkah polah ngayakinkeun pamajikan. Kuring ti tatadi geus nempo Aki kuring sila nukangan. Geumpeur nahan kasedih. Jang. Teu karasa geus asup solat isya. sanggeus kabeh ninggalkeun kuring. tong ditèmbal ku amarah. boh ka kuring sorangan. Susuganan jaga mangpaat. mun pareng aya masalah. wayahna. Kuring ukur bisa ngeluk tungkul. Cag geura niatkeun hirup bener«´ Ceuk Ki Dasmi. ³Ilaing boga salah naon ka pamajikan?´ ki Dasmi nanya semu heran. Tong nyapirakeunn kasalahan leutik. kuring jeung Ki Dasmi dariuk. Rèngsè solat Ki Dasmi ngajak kuring ka imahna. ³Jang. Kadè. Poè isuk kudu leuwih hadè batan poè ayeuna. Kudu dileukeunan nya. lin?´ Ceuk Ki Dasmi heran naker. tapi manèhna geus ngomong teu betah rumah tangga jeung kuring. Tong pegat harepan. ³Jang. Sumegruk ceurik. tapi hasilna kieu. hirup mah mun teu ngoprèk moal nyapèk.´ Ceuk ki Dasmi nuluykeun.´ Ceuk kuring dareuda. lamun kabayang mah tangtu kasorang. Kuring geus merul ngirim surat maksud ngayakinkeun. lain geus opat kali ilaing di PHK tèh. tong hariwang ku hutang. Jang. Sakapeung mah batuk ngohkoy.´ Pokna. Mikiran pamajikan. Kuring unggeuk. . Tong sombong. lamun daèk ngèsang mang tangtu katalang. urang kudu sabar jeung daèk ngèsang. Gèk manèhna diuk nyanghareup kuring. ³Tapi nu penting mah ayeuna. arèk mah ngeunteung katukang. sangkan teu guligah. ³Kuring tibaheula ngumpul-ngumpul. ³Nya sanggeus di PHK tèa. tapi diolo gè embungeun deui balik ka lembur. Tong melang ku kahayang. lin?´ Ki Dasmi miheulaan ngomong. lantaran hirup mah kacegat umur jeung liang kubur«´ Jempling sajongjonan. Di tengah imah lampu bohlam koneng ayun-ayunan katebak angin nu asup tina liang para imah. Lamun meunang rijki.*** Reup maghrib. mun seug ngumpul mah sok hèsè ngerik. lamun jodo mah si Eulis tangtu balik deui. robah lampah. Kuring geus pegat harepan. Kuring ngabetem. Cahyana oyagoyagan nyieun kalangkang dina bilik. tong nganyenyeri hatè batur. Jang. kuring geus dua kali jauh-jauh panjang gagang ngadatangan pamajikan ka Jakarta sangkan bisa riung mumpulung deui di lembur. Kuring nyuuh kanu jadi Aki. tuluy Ki Dasmi ngawangkong deui. boh ka dulur. kuring jeung pamajikan pasèa waè. Kudu diajar bungah dina susah. Ki Dasmi ngarènghap panjang. Nya kitu deui lamun teu jodo. Omat tong luhur teuing ngukur. Ki Dasmi nangtung ngajak solat bareng. Malah mèrè sumanget.´ Ceuk kuring ³Aèh. ³Baruk ilaing boga hutang?´ Ki Dasmi semu nu reuwas. tong jahat ka sasama. ³Jang. Jelema jul-jol ka tajug rèk solat maghrib. Ki Dasmi ngarènghap panjang. Poè ayeuna kudu leuwih hadè batan poè kamari. ³Geus tilu poè kuring nempo ilaing loba ngahuleng. Kudu merenah mikiran jeung mèrèskeunna. tong loba ngahuleng teu puguh. Ki Dasmi nyampeurkeun kuring nu anteng sila. kudu bisa ngeureut neundeun. Rèngsè solat. ieu tarima duit ti kuring. kadè kudu somèah ka sèmah. Iwal Aki Dasmi nu masih deukuet jeung kuring ayeuna sanggeus pamajikan ninggalkeun kuring.

³Hutang ka Gusti? Hutang naon. Teu karasa kabèh dunya pareum dirawu peureum. Sabot kuring masih olohok nempo duit. Kuring nangtung sisi walungan. Tong ngarasa kasinggung. . Tarima. Gusti. beuki melang wè kuring hirup sorangan. Reup kuring peureum. Ki?´ ³Hutang kahirupan. Leungeun kuring ngadègdèg narimana.´ pokna. mangkana awèt. Kuring bungah pisan pamajikan daèk balik deui ka lembur. Manèhna unggeuk. Poèk. umur mah anjeun nu ngatur. nu sapanjang janari nepika sareupna dipikiran panjang. simpè hatè najan sora cai walungan kadèngè tarik. Aki Dasmi mulang. Ki?´ ³Ibadah jeung amal hadè«´ Peuting beuki jempling. Cipanonna haneut dina leungeun jeung pingping kuring. Tibaheula ki Dasmi sobat kuring. Sajorelat pikiran jeung rarasaan nyawang dina jengkal sarè. tuluy teurab mani beurat. Hutang nu kudu dipikamelang mah nyaèta hutang ka Gusti Nu Maha Agung. Rugap-ragap awak Ki Dasmi nu ngajelepeng tiis teu usik-usik. Rarayna marahmay.´ ³Kunaon mayarna. Leuleus hirup. Kumaha ngamimitian hirup lempeng deui.´ Ceuk Ki Dede bari nepakan punduk kuring. Manèhna nalikeun tali kolor. Ladang kèsang«Sugan wè bisa ngalunasan hutang ilaing. Kuring ngalieuk. Rumangsang beurang maheutkeun deui kamelang. Umur ngora bisa waè isuk maot. Innailahi wa innailahi Raoji`uun« *** Gusti. Tong reuwas lamun jempling peuting bisa nyarita nu leuwih singget tur pinuh rasiah sual kahirupan jeung pilampaheun. ³Ki«´ ³Jang. Jang. ³Rèngsè ngarudal. ditimang-timang« ³Aki!!!´ kuring ngagorowok meupeus simpèna shubuh. Ki Dasmi ngagolèdag sasarèan. Manèhna neuteup lalangit.´ Pokna. Asa lila deui rèk nabeuh harepan tèh. dipilih-pilih. tong hariwang ku hutang ka jelema. Manèhna ngalèos ngajugjug jalan. Saha deui nu bisa raket deui jeung hatè kuring ayeuna? Kuring leumpang sorangan ngajugjug ka walungan. ³Duit halal ieu mah. Ki?´ kuring nanya. Kuring ngilu ngagolèr gigireunna bari teu ngiceup neuteup duit dina leungeun. Karasa deui tiis deui rarasaan. Adan geus ngahaleuang ti tajug. Kuring olohok. Ki Dasmi muka tali kaèn. Kuring jeung pamajikan namplokeun kasono nu salila dua bulan teu panggih. ³ ceuk Eulis peura.´ Ceuk ki Dasmi. Sorana laon. heuras deui. Kang. Jang. katempo duit ti mimiti nu lecek nepika nu heuras ngagulung dibeungkeut karet. Katempo ki Dede hanjat ti walungan. jiga gebog cau nu palid di walungan« ³Kang«´ kadenge aya sora halimpu titukangeun kuring. Teu karasa kuring cirambayan. sumanget deui? Kuring ngarasa hirup sorangan di dunya tèh. hapunten Eulis salami ieu ninggalkeun Akang. Inget-inget geus bedug shubuh. ³Hapunten. ngimpi lain ieu teh? Pamajikan geus aya hareupeun. Jul-jol jalma daratang muka panto imah. Gabrug tèh kuring nangkeup pamajikan mani pageuh. jiga batu. ngudupruk sumanget.Tibaheula gè kuring mah embung makè duit kaleuleuwihi. nyegruk ceurik. dipajang. ³Sabar nya Jang. Eulis nyuuh ka kuring. ³Eulis?!´ kuring reuwas naker.

³Rèk kamana. sora tarompèt kadèngè silih tèmbal. Kuring duaan nangtung pahareuphareup. Eulis unggeuk. Kuring jeung pamajikan silih pelong nempo kalakuan Ki Dede.´ Ceuk Eulis nginghak. tuluy ngajleng ka walungan. Seuri Eulis karasa haneut. teuteup Eulis karasa iuh. Ti ayeuna mah urang tong pipisahan deui nya?´ ceuk kuring peura. hapunten Eulis.´ Ki Dede ngarandeg melong pamajikan kuring. Kuring asa katumbu umur ku Eulis. ³Walah.³Hapunten. hilap teu cebok. Kuring tuluy ngalèng pamajikan ngajak leumpang. mani rusuh? Rèk ngarudal deui?´ kuring nanya. Gusti. Di jalan paamprok deui jeung Ki Dede. Manèhna imut ngagelenyu. ³Tadi ngarudal. sami-sami hapunten Akang. Sapanjang jalan kuring duaan silih teuteup pinuh kasono. balik deui Eulis? Panyana tèh geus kawin jeung urang kota. Geus ganti taun« . Kang. ³Eulis. inghak-inghakan nahan ceurik. Sapeupeuting. Di luar imah.´ Pokna bari lumpat. rènghap Eulis lir ibarat simbut. Ki.

´ ³Ari nu opatan deui?´ ³Har. ka cungcung-cungcungna ku injuk.´ cék Arjangi bari ngudar cangreud rajut. Kawilang gedé sakitu mah. Di juru deukeut bedug sawatara urang ngadareluk ngaroméan terebang pakéeun engké ari nyalawat maleman Lebaran. ³Kula ngajual béas tilu kulak kana duit genep bénggol «. Kuring. dicicikeun. Nu ieu kawajiban awéwé. Pernahna di lamping gunung. ³tilu kulak nyah rék meuli téh?´ ³Tilu. da nya éta jalanna rumpil. sésana diasupkeun deui.´ cék Lebé. ngaran Arjangi «. pan can manjing puasa éta mah «. Sok ayeuna geura setorkeun deui ka kaula «. Lebé andekak nyarandé kana tihang. ³Seug atuh «. meungpeung beurang.´ cék Arjangi mindo ijab bari ngéntépkeun bénggol dua-dua. buruanana dikoréd lening. pan éta duitna gé bénggol wungkul!´ cék Lebé bari kerung. ³sor ka dieu. da nu ngeusianana oge Lebé waé jeung nu dareukeut ka dinya. Tah rawatan. Kitu gé teu loba. sakulakeun-sakulakeun. kuma nyanéh waé ari kitu mah «. Lain kawajiban popotonganana kénéh. Si Narti «. ukur hiji-dua. ³Ség-ség atuh rék saletor pitrah mah. kana duit genep bénggol. wadah duit. Pitrah kuma urusanana. Tapi dina tanggal lilikuran Puasa mah masjid nu sasarina cakueum tiiseun téh ngadak-ngadak hégar. ari Kiai.´ cék Lebé. Tara pati kasaba ku urang béh tengah. ngan teu pati kapiara. Arjangi. budak nu cikal jeung indungna «. jauh ka ditu-ka dieu. bilikna képang anyam satampah. Ka-peutingnakeun pinuh ku barudak bujang nu ngadon marondok. Kiai«? Dan can lubar idah!´ cék Arjangi bari tanggah neuteup beungeut Lebé. tong asa-asa «. Tanggal tujuh likur pasosoré loba jelema ngarariung di balé malang bari gorgar ngawarangkong. Si Awisah «. Setor pitrah kitu!´ ³Kuring setor pitrah tiluaneun «.´ ³Genep bénggol kitu. purilit ret dicangreudkeun deui. da di dinya mah taya sakola. Kiai. Imah-imahna kabaheulaan kénéh. bolon kénéh sasatna!´ ³Nya atuh. ngagigirkeun boboko tilu wadah béas jeung blék urut minyak tanah. katempuhan bapana waé tungtungna téh!´ . Masjidna nya kitu deuih. hateup injuk julang ngapak. geus meunang ngayon éta téh. kuring seja mésér béas tilu kulak ku duit limalas sén «.. Barudak lembut waéh nu ngadon ngaji tepung magrib. Kiai «. Sabaraha jiwa nya? Tujuh lain?´ ³Tilu. tah nu ieu kawajiban anak nu cikal. jejeg sakulak-sakulak «. ³Tah. bilikna dikapur. borolo bénggol wungkul.LEBARAN POÉ JUMAAH Cilamping téh désa gegek tapi sikluk. Milihan genep. Sing percaya. tilu boboko «. Urang dinyana nya kitu tara pati laliar ari lain barudak mah nu ngadugdag ngadon sakola ka désa séjén. Ieu kawajiban kuring. ³teu datang-datang si selud téh.

teu ngeunah disangka boga niat goréng. matak batal deuih udud téh?´ cék Adma bengong. Dunga naon kahayang téh «?´ ³Indal-salamet waé atuh sugan. ³Puguh waé. Bérés ngadunga. goloprak-goloprak diasupkeun kana blék téa. Malah cék sakaol mah kudu geus teu kadeuleu bulu bitis «!´ ³Ari kitu «. tobat sanés nyanyahoanan «. ménta ditepikeun ka Lebé. nu nurutan Ki Arjangi waé loba. bisi Kiai kaliru kaasupkeun kana kaléng.³Tarima kaula pitrah Arjangi jeung Nyi Narti jeug Nyi Awisah «. Kiai. ³Sumuhun « sami « bako-bako kénéh «. kuring mah ti dieu waé ti luar.´ cék Adma bari ngarérét ka nu mangnampanankeun duitna tadi. ³Baruk lalay «? Lain gugueun. Adma?´ cék Lebé panasaran.´ cék Adma ngélémés éra. deulu!´ cék Lebé. deuleu!´ cék Lebé nyereng. Geus dimimitian ku Ki Arjangi mah sungsong paheula-heula. Bisi waé kuring mah.´ cék lalaki tengah tuwuh bari melenyun udud. Bédana téh dikemil jeung diseuneuan «. ari Kiai. ah.´ cék Lebé bari nandékeun dampal leungeun duanana. ³Punten. lalay geus rabeng ti tadi tukangeun imah kuring mah «.´ cék Adma bari ngenyot rokona. Éta duit kuring ulah dipésakan. Nu ngurung budak waé aya.´ .´ ³Ari kitu « teu batal ari nyisig?´ ³Pédah waé Pa Mukasan nyisig waé sapopoé bari puasa téh «. Leungeunna ngarongkong nyodorkeun duit lima sén ka nu diuk pangdeukeutna. ³Dipesakan sotéh lain rék diarah. Sok kadinyah amin urang dungaan. ³Sarua jeung nyusur kumaha tadi téh. sangeuk sibanyo. bisi kapopohokeun.´ cék Sanharip morongos. ³Ké heula. bisi poho. nu geus rada enyay-enyay ngarti mah. deuleu.´ ³Ari geus «. pajar geus diijabkeun. rata ukuran sakulak lima sén.´ Lebé kapaksa ngéléhan. Adma? Kakara gé asar ahir. da cék nu nyarios mah sami sareng nyusur cénah «. heug « heug « atuh «. ³Geuning sia geus udud. ³Euh «. Harip. Ulah ku dunga indal-maot. ³Har. kuring mah sok kukurayeun «. bénggol nu genep téh dirawatan. ³Ké « ké « ké « Kiai. ambéh salamet panjang umur «. nu kitu mah! Da kudu geus reup-reupan «.

´ ³Ah.´ Dijawab ku Lebé. Lebé ngésod rada mundur.´ ³Deulu ituh.´ cék Adma bari miceun rokona. gaang?´ ³Yéy « palias nagir. Kadang-kadang duit kami kénéh pulang deui ka kami «. Tajongkeun waé ayeuna mah. dirampa béasna dipuruluk-puruluk kawas nu hayang naksir béar-béarna. bayarna engké nyontang pancén kami kénéh «!´ ³Euh « leres «. teu kudu nambulan gaang «. bayareun engké nyontang tina pancén kami nu sok katarima dina bulan Hapit «. jémprak sila nyarandé kana sarigsig. ditambul harita kénéh «. ³pan sasarina gé sok ditéang ku abdi ka bumi. pok nyarita. Ijabkeun sakalian. Kiai «. kami narima pancén ti Lebé.³Paingan atuh ari nyanghulu ka dinya mah «. nyatu waé sakalian tadi téh. Diturutan sotéh pédah waé tukang bilal tukang ngunggahkeun. da cék mitoha gé rubiah mah karawu kapangku ku salakina «. ³Tarima abdi nganjukkeun béas dua kulak kana harga dua kali lima bénggol «. serenkeun duit kuring ka Kiai «. engké bulan Hapit. Nu matak manéhna ayeuna mah nu ka hareup «. sahenteuna meureun aya taram-taram kana ajian «. ³Unggal poé nya sia sok udud téh?´ Teu némbal. Pan si éta mah manggih gaang gé sok didéang dina cempor. Kawajiban kami jeung Nyi Kuwu potong engké tina pancén «. kawajiban Si Anisah kituh!´ ³Ari kawajiban sia mana. Sup Juragan Kuwu ka masjid. Adma?´ cék Lebé. ³Geuning sisinarieun Juragan angkat ku anjeun?´ cék Lebé. Ari geus kieu mah jadi teu bisa mangku kuring téh. ³Sok. ³Moal tulus kuring mah. Dirongkong. Pan cék Kiai gé baréto. Saréréa tinglalieuk ka jalan.´ cék Lebé. nyampurnakeun naon atuh «? Péngkolkeun waé ka Si Anisah «. ³Geuning belet Lebé mah «.´ . Dipikir-pikir asa réncéd. ³balijubaliju gé lumayan ku sonagarna.´ ³Mun nyana batal mah. Ayeuna kami setor ka Lebé. Juragan Kuwu ka dieu!´ cék nu diuk tukangeun Lebé. Tadina mah manéhna nu moal. ³Tarima kami nganjuk béas dua kulak. pitrah téh nyampurnakeun puasa. keuyeup gé loba kénéh.´ ³Dupi ijabna kumaha atuh ayeuna?´ cék Lebé sanggeus ngahuleng sajongjongan. Harip. sanés? Ari kapalang batal balas udud. Sia beuki nya. da rék ditajongkeun «. Ayeuna mah kami béré nganjuk béas dua kulak.´ ³Sok dititah nunggahkeun sotéh tamba wudu. anggur malik ka Sanharip. usum dibagikeun. mangga!´ cék Lebé bari ngésérkeun boboko dua ka hareupeun Kuwu. pédah taya deui nu daékeun. nu séjén-séjén nyedek ngumpul di juru. entong.

³Horeng babari ari ménak mah. saréréa gé moal ngaléok ka nu séjén. Adma?´ cék Kuwu bari ngarérét ka nu nyangheuy dina bilik cabol. Ayeuna onaman da enggeus.´ ³Ngeunah kadéngéna ari kieu mah «.³Lain dua kali lima sén «? Pan ka batur gé sakitu. ³Babari sotéh lebah dieuna. meunang méngkolkeun «! Pan salakina bélaan henteu!´ ³Ari kitu sia teu setor. teu maké duit gé hadé ditujang-tajong. Kadéngé lain tadi?´ ³Kakuping «. malah Si Adma mah angkohna rubiahna gé moal disetoran «. da abdi mah puasana gé lapur «.´ cék Adhani ti juru. pédah boga pancén sampeureun. kana luput meureun moal setor. dirugal-rigel diéénténgan sataun sakali hayang mayeng unggal poé «. ³malah mun nuluy mah unggal poé Kiai dagang béas murah. geus karawu kapangku ku kuring «. ³Ka Juragan mah ngabantun pangaos pasar. da bayarna ogé ti dinya-dinya kénéh «. diaminan ku saréréa. nya Harip «. Sugan ari udud téh cara nyisig teu matak batal «. kami setor kawajiban kami jeung kawajiban Nyi Kuwu.´ cék Si Adma.´ ³Tuda cék mitoha kitu «.´ cék Si Adma teu kireum-kireum kawas nu euweuh waé kaserab ku dunungan téh. Gorolang. margi « margi «. kudu heman ari ka somah. ari saletor lima sén waé ti baheula.´ ³Tuda enya kudu kitu. Juragan mah teu kudu ngodok saku «. Reungeukeun. Diijabkeun waéh kana sakitu «.´ ³Pédah nganjuk «? Seug atuh.´ Ger pada nyeungseurikeun. Wajibna pitrah téh sakulak. Mun ka urang diragragkeun sarega pasar.´ cék Kuwu bari nyodor-nyodorkeun boboko béas. Malaur jauh ka pasar ari di dieu aya nu murah mah.´ . nya Harip!´ cék Adma ceuleungeung ti luareun bilik cabol.´ cék Lebé bari nampanan. kuma dinya waé. lain?´ ³Heueuh. ³Aéh-aéh «. Ku salebaran sakali gé sabaraha pirugieunana. jaba barudak nu can manjing puasa loba nu teu dipitrahan. sakulak séwang. Kurang-kurang bisa ngatur laporan mah. ³ngan leuheung waé sotéh.´ Lebé ngalieuk ka lebah nu ngomong bari seuri konéng. ³Nampi «. kayungyun ku beletna. Lebé. ³Dibéré sajeungkal hayang sasiku. ngadunga. rugi tilu bénggol tina sajiwa. na ieu béas dikukucel waé «. ³Ah juragan. lain?´ cék Kuwu nyelang. kituna gé pan regana sabaraha tikeleun ka batur. ³Ka somah mah diragragkeun lima sén sakulak sotéh sarat wungkul.

ti batan kaanjangan urang leuweung mah. Duka upami seuneuna nu matak batal téh. ³cék abdi gé tadi «. teu cara baheula keur ngora. Juragan?´ cék Adtari bari neuteup ka Kuwu. Adma. mana teuing héabna ka si utuh ka si inji «. Nepi ka teu kaduga « aéh. teu nyatu teu nginum. Pan aya maung ngamuk gajah meta mah Kuwu bagianana. sia onaman teu ngurung batur. ³meureun kudu hutbah dua kali. ³hadéna atuh puasa kuring teu kaci. ³Ngomong naon tatéh.´ cék Si Adma bangun giak.´ ³Tah geuning. teu meunang puasa-puasa acan Kuwu mah. puasa teu jadi. Saé diséréd kana Kemis «. mana teuing hapana moal aya setorkeuneun ka ditu «.´ ³Kana Kemiskeun atuh. ari cadu mah di urang sapoé hutbah dua kali «. pupuhu sadésa ieu «!´ ³Rugi atuh nya abdi mah.´ cék Si Adma kerung bangun sedih. Kiai. Tari?´ cék Lebé bari malik ka nu ngomong di juru. Hanas lentah-lentéh.´ cék Adtari.´ ³Enya « tapi kami teu idin Lebaran poé Jumaah. . da éta cénah matak panas héabna ka somah «.´ cék Lebé. lebah dinyana meureun pikabitaeun sia téh. Pantang di désa urang mah. Abot ongkoh ka abdina. Hampang ongkoh ka somah «. nya Juragan!´ ³Nyao ah. kacek diseuneuan wungkul.³Heueuh. aing téh nepi ka kuru cileuh kentel peujit balas mikiran somah sadésa «.´ ³Kitu waé atuh. da anak-pamajikan sia gé dina seuhseuhanana mah angger tanggungan aing. da kagoda ku udud «. sered kana Kemis. sakumaha kasauran Juragan Kuwu «. ulah sina ninggang poé Jumaah. Kiai. Leres kitu éta téh. Matak naon?´ ³Panginten moal jejeg sasasih «. Hanas kental-kentél salapan likur dinten «. pamali!´ ³Atuh langkung panginten puasana jadi tilupuluh hiji dinten. mangkaning pamajikan keur bulan alaeun. ³Muhun kitu. ³Angsrodkeun kana Saptu.´ ³Hih. Juragan. da sahanteuna kaanjangan ku urang leuweung mah pisakumahaeun. Teu kénging ongkoh puasa poéan Lebaran «. matak dilongokan maung «. hésé ngomong jeung sia mah!´ cék Kuwu bari ngalieuk ka Lebé. Mangkaning kami geus kolot. Tapi lebah gawéna mah paralun ampun. Kiai. diganda léngoh ngudag maung sasiki mah «. kajeun ngurangan sapoé «. margi seuseueurna nu setor pitrah téh dintenan ka tilupuluhna pasosonten. Upami dilebarankeun dinten éta téh. moal harénghéng ongkoh. sugan kawas nyisig pédah sarua bako «. Mun seug téh cara batur. ³ngadéngé guyurguyur di balé désa pajar Lebaran ninggang kana poé Jumaah?´ ³Leres «. Ninggang dinten Kemis panginten taun ieu mah. Hampang ongkoh ka somah. Hutbah raya ongkoh.´ cék Kuwu kereng. hutbah Jumaah ongkoh.

salamet waé teu sakarakara. Ayeuna gé mangga waé nyanggakeun hutbah lebaranana mah «. pamali. sakalian ka pasar «. kitu waé «. poho deui «. Lumrah ti mana puasa teu jejeg tilu puluh «. da hutbah Lebaranana ku tuang éyang téa «. lain hadé dikabiri.´ cék Lebé. ³inget pisan kuring mah. Kapungkur gé sanggem jenatna pun bapa téh « aéh baheula kétah. Pamali di désa urang mah. ³Kuring mah angot atuh nyaho ti mendi «. ³Sumuhun. Salasin atawa salasun «?´ cék Lebé rada rampang-reumpeung bari neuteup nu dariuk di juru saurang-saurang. bisa dikasar-késér. da baheula gé tara angger. Ngan kitu waéh maksudna mah «. Juragan. Jadi bulan puasa téh umurna jejeg tilu puluh «. ³Ah sanés Salasa ieuh.´ ³Lain poé Salasa.´ ³Ari Jumaahan ka mana ngeunteupkeunana «? Lumrah ti mana Jumaahan poé Kemis atawa Saptu «! Talung Lebaran. ³Heueu «. jaman tuang éyang ngeuyeuk désa ieu kantos lebaran dinten Jumaah. da basa munggah téh kuring muru saur ka warung Si Iboh. Adtari tungkul. diitung teu géséh ninggang poé éta « rék kumaha deui «?´ ³Jadi keukeuh waé nyah kudu poé Jumaah?´ cék Kuwu kereng. Mun rék basa urang mah hartina tilu puluh. rumadon salasin «. Hutbah teu dikirangan..´ cék Arjangi bari ngésod meueusan. remen ieuh «. .´ ³Perkawis hutbah dua kali mah teu jadi pambengan. boh Jumaahan nu entong teuing.´ cék Arjangi.´ cék Adtari bari ceuleungeung. sapuluh deui. Kami manggih dalil dina kitab. matak dilongokan maung «. Talung ari semet lolongok wungkul. ³Kieu atuh. deuleu. kurang sapoé mah itung-itung nyombo waé ka anu tas kental-kentél sakitu lilana «. Ambéh teu ngarempak pacaduan. dalilna aya réngkolna. jadi dua puluh jeung nu tadi «. romadon salasin « nyao « salasun « atawa salasatun kitu «? Aya poho-poho teuing «. da cék pacaduanana ogé tara daékeun balik léngoh. Boro-boro maca.³teu percaya sia ka aing?´ cék Kuwu rada kereng. Sapuluh tah «. deuleu. ³urang sina éléd waé salasahiji. Salasa-Salasa Rebo Kemis «.´ cék Lebé.´ cék Lebé bari ceuleungeung. jadi tilu puluh «. ari salatun téh. Hutbah raya atuh entong ari rék ngarah sakali waé mah. nu matak Lebaranana ninggang poé Jumaah «. Jejeg waéh dina poé Kemis téh. hutbah raya hutbah Jumaah gé taya nu dilangkung. Saptu-Saptu Ahad Senén «. hutbah lebaranana kedah ku pupuhu lembur «.´ Cék Lebé. poé Rebo ngamimitian puasa téh. sérab ku nu siga nyeuneu. sakieu kakolotan kangaranan kitab mah neuleu gé can kawénéhan «. upami numutkeun dalil éta mah. Geus waé lah poé Kemis.´ cék Anjangi. sapuluh deui. ³Bisa kasar-késér sotéh teu kudu matok poéna. Geura urang itung « Rebo-Rebo Kemis Jumaah «. da cék jenatna pun bapa gé pantang sotéh upami dihénggoy ku sorangan. Tah. Pan cék kitab gé. eu « kuma geuning. ³Tah geuning énténg ari Lebaran bisa poé naon waé mah «. ³Tapi kami teu idin ari kudu hutbah dua kali mah «.

abdi onaman pan siangna dina Jumaahan kedah hutbah deui. kajeun ngurangan puasa sapoé kana poé-Kemiskeun. lain?´ ³Aéh muhun nya «. Api-api tu ngadéngé pada muji téh.. ieu mah hih kawas nu babarieun pisan mesék mas¶alah téh «. pek émbarkeun ka sadésa. pédah lebaran ninggang poé Jumaah. Udengna. Turun ti rorompokna. Kitu deui tudung polét teu kénging lésot «.´ ³Hih. tarangna kerung. kitu waé. Lebé jongjon waé mulungan béas nu marurag kana palupuh. ³Hih ari Juragan. Juragan Kuwu mah siga nu geus poékeun kacida tadi téh «. Méméh bring. Keur naon seueur ponggawa? Pan séba distrik gé ari aya pambengan mah sok ngawakilkeun ka Jurutulis. ³Tuda teu samanea.´ cék Kuwu bari cengkat. Piraku waé mun teu kakocoran komara téh.´ cék Adtari ka batur-baturna. Nu matak naon ieu ogé digenténan ku nu sanés nu sakira sanggemeun.´ cék Adtari. raksukan hideungna katut solémpang emasna. Kapaksa Juragan gé harita mah kedah ngiring ngagondéng. léos balik. ³kuma cik carana sangkan punah kawajiban kami «! Boa kudu méré panajir kawas ari sulur séba?´ ³Kieu sanggem jenatna pun bapa mah. digondeng ku ponggawa-ponggawa nu sanés. ngagenténan gawé itu «. nyingkahan pacaduan. da teu ngaji. ³asa euweuh deui ari lain Lebé mah «. dunya-ahératna tanggungan kami!´ cék Kuwu. kebat naon ku hanteu. témbal Arjangi. ³ponggawa nu badé ngawakilan téa kedah didangdanan. Enya waé aki mah jenatna pinter béjana. ti buyutna kénéh turun-tumurun jadi Lebé. asal ponggawa désa waé nu merenah ngawakilan Kuwu.³Baruk kami kudu maca hutbah . Kitu sanggem pun bapa mah jenatna.´ cék Lebé ngabongbolongan. Kitu saé atuh «. da teu ngaji teu masantrén? Teu « kam mah teu i sanggup. Lebaran engké mah Kuwu kitu nu rék hutbah téh.´ cék Sanharip. teu nyaho alip bingkeng-alip bingkeng acan «. . muru ka masigit téh dipapag pajeng kamantrén. Tapi kaciri irungna mah beukah. ikrarkeun heula sing asak « dijenengkeun cindékna mah «.´ cék Lebé éléh déét. ³Rumasa balilu puguh gé kami mah. Ari kami apal ti mana aksara Arab.´ ³Heueuh pan harita mah geus jadi Lebé deui «! Turun imbar gé gawé Kuwu mah geus bubar. ³Sihoréng loba pisan unak-anikna nya ari agama téh.? Teu « kami mah teu sararanggup teuing «. da kungsi masantrén ka Demak ka Jombang naon ku hanteu cénah «.´ ³Saha atuh ponggawa di urang nu bisaeun hutbah?´ cék Kuwu. beungeutna euceuy.´ cék Lebé bari ngésod maju. perkawis padamelan mah tiasa diwakilkeun ieuh. ³Heueuh. beungeutna marahmay. ³Tapi kawilang pinter nya Lebé téh «. sina nyeplés anggoan Juragan ari nuju dines kanagaraan. ³Meunang kitu disulurkeun ka batur «?´ cék Kuwu.

diganti ku lagu-lagu tandak buhun nu ilahar dina gembyungan.*** Malem Jumaah. Nu geus seubeuh mundur ngadon nyarandé kana bilik. dudukuy dines polét érmas. Di masjid caang mabra diseungeutan lampu gambréng sadua-dua. Nu talakbir loba nu geus peura balas ti peuting kénéh. Lembur Cilamping nu sasarina combrék tiiseun téh ngadak-ngadak haneuteun. Luluguna Ki Mukasan. da niatna gé hayang katuang ku nu ibadah di masigit. panasaran hayang ngadéngé Kuwu hutbah. awak lénjong ngénca-ngatuhu nuturkeun lagu. ditéma ku nu lembut ngadeukeutan bedug. leungeun pakupis duanana. Ti jaman akina Kuwu nu ayeuna. jaringas pisan éta mah. peuting éta mah kawas nu dikariaankeun. maké papakéan dines. maleman lebaran. Dibendo ongkoh. sinjang kebat lépé satampah. Tamba tunduh cénah. Naék kana lagu Kéwér-kéwér Juljol nu nganteuran dahareun. nu ngalap cukup ku setor pitrah lima sén ka Lebé. paalus-alus pangeunah-ngeunah. Raksukan takwa kamhar hideung. Tengah peuting loba nu lilir kagebah. Wanci carangcang tihang rombongan nu didadago téh datang. Pangheulana Kuwu digondeng kénca-katuhu. Rincik Manik. Nu nerebang kawas bari narundutan. Dogdog dihompét ku suku kénca. Di unggal buruan raang palita dina duwegan sabeulah. sora kitu. takbiran ditabeuhan ku terebang. kancing welem duawelas. parat nepi ka subuh. Loba nu teu kawawa ku cipanon. najan loba nu bari udud atawa nyisig ogé. Ti janari kénéh masigit geus pinuh. sésa dahareun dikumpulkeun. belewek ditambul bari cingeus néangan deui téwakeun. Lagu Dongdonghéjo. tinggolédag saurang-saurang. Kolot-budak pada bungah. Béda jeung nu nabeuh dogdog. awakna reureundeukan kawas nu ngigel. Geus lir nu kasebut leket mah. tungtungna gempar samasigit. tingsariak waas pabaur jeung ketir. biwirna ngajendol ngemil sisig. barudak bujang kabagian di tukang. Ka-peutingnakeun takbiran ditunda. Rék malikan deui. Brak dalahar balakécrakan. diwadahan ku dogdog. ngagalindeng wanci kitu. srog ka lawang. Nu sasarina tara mantra-mantra ka masigit ogé harita mah merlukeun indit. Lebaran gedé taun éta mah cék saréréa ogé. ngadéngé nu ribut-ribut. solémpang érmas. . ciweuh naréwakan siraru. malah nu werat meuli minyak lantung mah aya nu nyieun damar séwu naon ku hanteu. didudukuy ongkoh. Barudak bujang maturan kolot di tengah masjid. jaba dipayungan deuih. nerebang kaburu ku tunduh. Perbawa poé Lebaran. Karembong Lokcan jeung réa deui. Nu pandeuri kabagéan bébérés. Nu puasana belang-betong atawa nu teu pisan ogé. Rék hudang horéam ku tunduh. aya lalawuh aya sangu katut tumas-tumisna. rusras inget ka nu geus taya di kieuna. Barudak lembut ngagonyo di hareup. kakara harita pareng deui ninggang poé Jumaah. laguna kitu. reup waéh tibra deui. jorojos-jorojos dirérab dina damar.

rojok waéh!´ ³Ari ecisna ka manakeun?´ . imam ngalieuk ka tukang nitah ngunggahkeun. ³Puguh heueuh deudeuleuan téh siga Kiai Lebé «. nyelap kana sarigsig. tumpa-tempo. ³Ku Si Ékom peuting dipaké ngarojok anjing. ³Lain geuwat «! Néangan naon?´ cék nu diuk panghareupna. gogoda téh aya-aya waé «! Gara-gara Lebaran poé Jumaah!´ cék tukang gondeng. tingharéwos maranéhanana waé. tepung jeung Lebé unggal poé. nu asa rék kaliwatan hideng méléd méréan jalan.´ ³Heueuh ieu gé Lebé « Lebé «! Tapi geus dijenengkeun Kuwu kamari. Teu kawartosan ti tadina. Jelema-jelema tingkecewis tingharéwos pada baturna. ³ka manakeun ecis. moal cékcok. ³Ngomong naon? Baruk Kia Lebé «? Deuleu tah kadinesanana! Nu maké dangdanan kitu Kuwu ngaranna «!´ ³Ké « ké « ké «. Bongan tuda ngadon ungas-ingus ka masigit. piraku maké kalinglap.Sup ka masigit. Srog ka hareupeun paimbaran. Srog Ki Mukasan ka paimbaran. Na atuh ari pok téh aya nu ngomong kalepasan. ³Geuning siga kiai Lebé «? Lain Juragan Kuwu nu rék hutbah téh?´ Ditémbalan ku baturna ti juru. Nanahaonan cénah maké dangdanan Kuwu?´ Ari porongos téh nu ngagondéng beulah kénca nyenghor ka nu ngomong pandeui. ³Beu édas. duka atuh ari kitu mah «. Digebah.´ ³Tuda lalawora pisan ngajenengkeun jelema téh. Barudak tingkecewis bari nunjuk buni ka Si Ékom. ngajanteng heula ngadagoan anu komat. Mun di dieu mah hareupeun saréréa. ³Ecis «! Ecisna euweuh!´ témbal Ki Mukasan. aya naon?´ cék nu panasaran ngaharéwos. ³Aya naon «. ³sanés éta Juragan Kuwu mah nu sasauran «?´ ³Lain «! Kami mah keur teu jadi nanaon «! Tah ieu Kuwu mah nu disolémpang «!´ ³Naha da rarasaan mah awas kénéh amta téh. disaksian ku kokolot-kokolot «!´ ³Euh «.´ cék nu di gigireunana kukulutus lalaunan. katatang-kotéténg «.´ cék nu panasaran ngaludeung-ludeung manéh. Rérés salat sunat. barudak?´ Taya nu némbal.´ cék nu keukeuh panasaran awahing ku handeueul asa dibobodo.

da kitu sakadang asuna kabeuratan «. ³Gogoda Lebaran poé Jumaah «! Hadé kitu digantian ku halu?´ ³Tibatan luput mah atuh «. Saayeuna ieu ecis ngaranna!´ ³Nyakséniiii «!!!´ ³Sebut ku saréréa. milihan halu di saung lisung. ³Nginjeum sakeudeung rék dipaké ecis!´ ³Ulah nu éta. sanés?´ cék saurang ti jajaran panghareupna. nya badag nya panjang. Kasima meureun!´ ³Kumaha ari geus kieu?´ cék tukang gondeng téh. Ieu naon ngaranna «?´ ³Eciiiiissss «!!!´ ³Kurang loba nu nyebutna «! Sakali deui «!´ ³Eciiiiiiissssss «!!!´ ³Héy « tah barudak nu deukeut bedug! Sia hareureuy waé teu milu ngomong «! Deuleu ka dieu «! Ieu naon «?´ Nu ditanya tingraringeuh. ³Rék dikamanakeun éta halu kuring?´ cék pamajikan Madsahri norojol ti pawon. halu panguguran. nganggur éta mah. ³Ké heula ulah satorojogna teuing ti saung lisung «.´ cénah bari tipepereket ngacungkeun halu. manggul halu panguguran. ku lantaran ecis leungit. ³Kumaha upami diganti waé heula ku itu «? Siga aya halu meujeuhna di saung lisung Madsahri. Ned « rempod awakna doyong ka hareup. néangan nu hampang. ³Naon ieu «?´ .´ cék Ki Mukasan bari nunjuk ka saung lisung tukangeun paimbaran. Urang ijabkeun heula ambéh rengrem kana haté. Hutbahna gé teu kaci teu maké ecis mah. ulah kurang ti opat puluh urang ambéh sah «. Tah nu éta.´ cék nu nyeplés Kuwu tulén téh bari ngaréwak halu tina leungeun Ki Mukasan. Ki Mukasan kalur ti lawang gigireun paimbaran. rék dipaké nutuan kopi ayeuna «.³Dipiceun «! Geuleuh tuda mani lamokot. Telenjeng ka paimbaran rék ngunggahkeun. kapaksa diganti ku ieu «.´ Ki Mukasan balik deui ka masigit. ³Kaula neda panyaksén. Tukang gondeng nu nyeplés Kuwu tulén téh gogodeg bari camberut. teu nyangka halu sakitu beuratna.

³Tah kituh «. ³doraka siah!´ Batur-batur Si Sukri narungkup sungut. Ecisss cekéng gé egis «! Pok sebut deui ku saréréa «!´ ³Eciiiiissss «. deuleu! Sakali deui sing bener «. éra tisolédat létah. . ³Annutuuu bilhaluuuu walbakaaaatul «!´ cék Si Sukri di tukang ditompokeun kana ceuli baturna. da ti tadi gé nu nganteuran dahareun geus ngarédés di luar nyaruhun baki. Rérés hutbah brak dalahar.³Haluuuuu !!!´ ³Cungur sia! Lain halu. Samasigit récok parewog-rewog. Pok geura ngunggahkeun.!´ Cék samasigit mani ngegeder. Sidekah Lebaran cénah. Mukasan! Yeuh haluna « « éh « ecisna!´ cénah bari ngélémés. Naon?´ ³Paranti nutuuuu «!´ ³Bangus sia «! Kitu tah ari teu ngajedingkeun téh «! Ecis «. Désa Cilamping salamet teu kungsi kaanjangan maung. ³Cungur sia «!´ cék kolot nu diuk gigireunana.

Geus rada leler meueusan. ka jalan. ³Ari kitu «?´ . susuganan aya kénéh nu hayangeun nambul angeun pibekeleun saré. ngaheuheuh awahing ku tiris. lolongok ka ditu-ka dieu. Cék nu lulungu asa ngimpi dialungboyongkeun. keur meujeuhna tibra kagareuwah. ³Gustiiii « boa ayeunaaaaa «. Nu ngadat dina aisan dicombo ku susu indungna. harita mah ngadak-ngadak geunjleung. rék ka mana!´ cék sora lalaki ti kebon cau. Lebur kiamah téééééh «. nu takbir. ³Nanaonan silaing téh kawas nu kabancuh?´ ³Walah « sial. euy « heuheuheuheuheuh «.!´ Cék nini-nini bari eueuriheun. Nyeueung jalan siga ombak-ombakan. lilinieunana beuki kacida. sasari mah iwal ti sora jangkrik jeung simeut. awak asa lénjong. lain wayah lain mangsa. Éar deui «. Riyeg « riyeeeggg « riyeeeggggg «. nuyun ongkoh. Jéréwét di ditujéréwét di dieu. kumaha « kumaha « kumaha «. asa keur usum perang. ngahodhod kawas hayam kabulusan. Cék nu meneran keur leumpang di jalan. Jagat génjlong dibarung ku ngaguruh sora sagala sakur nu kaeundeurkeun. bisi kumaonam!´ ³Aaaaah « da melaaaang ka budak!´ témbalna bari ngabéngbéos. nawarkeun daganganana. Wanci tumorék. réa parabot marurag tina lomari. nini. Cék nu meneran di imah. ³Ka dieu. ngawarangkong ngénca-ngatuhu. rarasaan téh cénah asa rék kateureuy ku jagat.´ cék nu ditanya. Barudak rungsing lulungu. Jelema riab kalaluar. Awéwé réa nu riwih-rawah. Para pajabat jeung pamong désa teu cicing. Tukang baso waéh traktrak-tréktrék nakolan birit katél butut. bari ngakeup ongkoh. Di jalan geus teu pati aya nu ngulampreng. Jelema bahé ka luar.? Jol nu rancucut. Nu ti beurangna tas capé gawé mah geus talibra. Ger cékcok di mana-mana. Pulisi jeung tentara matroli ka sakuliah kota. ³Rék « rék néang incuuuuu «!´ ³Ulah « ulah ka mamana. Sawatara budak bujang tingrariung sisi jalan. nu tingweuleuhweuh. di dinya di geusan pabaliut. ngaromong teu puguh leunjeuranana dibarung ku kasima. tina bupét naon ku hanteu. silih gonjak bari udud pataréma sakenyot séwang. silih tanya.LINI Jam sapuluh peuting. Riyeg deui «.

´ ³Bangsa babah mah tara keuna ku musibat. lungsur mani kudu dianteur ku nu kagungan. imah Kuwu di Lembursitu rebah.³Ngusial beuteung « heuheuheuh «. Dius deuih waéh «.´ ³Na atuh disusurung kitu?´ ³Teu daék hirup «. katinggang lomari!´ . ³Eum.´ Semet nyengir bari ngaheuheuh. garduh jeung réa-réa deui. imah Dokter Gigi runtuh. Lar mobil ambulans kawétankeun. tingkarecrék «. Jarijipen heuheuheuh «. Diparegat. Saréréa tinggarodeg. ³Ku naon tatéh «?´ ³Rék nganteurkeun nu cilaka ka rumah sakit. Jelema caruringhak. ³Ti Sindangrasa. Ger béja.´ ³Naha?´ ³Diaping dijaring ku Tapékong béjana. Ti mana « saha « ku naon «? Silihtanya pada teu nyaho. ³Alusna mah toko Si Akoy nu rugrug téh nya euy. ka baraya «.´ ³Naon tuh eusi patuangan téh «? Ogoan.´ cék saurang. silih longok. sakulawarga «. sok aya-aya baé. Kagebah lini meureun!´ ³Saha kitu? Ti mana?´ cék nu nanya bari nempo ka jero mobil. Nepi ka diturunmandikeun tengah peuting «. Kakara gé gog na ana atuh ari riyeg téh « galéong waéh pacilingan runtuh «. huntu noroktok.´ ³Wah. Lumpat ka balong bari lulungu «. warung baso. ngadungakeun cilaka ka batur!´ ³Tuman. bisi aya béja imah kabogoh kumaonam. ngomong téh!´ Héaaaang sora sirine. Jol motor nyusul. garasi. Jelema pabuis ka ditu ka dieu. Kabéh tatu parna «. ditaranya. nu inget ka sobat. Jol mobil disarurung ku limaan. Barudak ngora tingdaréngdék ngadédéngékeun. Urang Nagrak cénah. Imahna ambruk pisan. bongan tara méré nganjuk!´ ³Saha nu sudi nganjukkeun ka tukang ngajeblug!´ ³Barina gé lebar ku Si Amoyna.

urut tadi kamemelangan asa kaubaran. agé-agé nepi!´ cék nu nyekel setir. ³Eum. kukurayeun ngadéngé kitu téh. lain buta!´ ³Naon atuh?´ ³Oray naga nu nanggeuy jagat mah «. Cageur mantén atuh diselang jajan heula mah!´ Nu ngagimbung tingséréngéh ngadéngé supir ngomong kitu téh. ³Ari lini téh naon tuh asal-muasalna. beungeutna balancunur. Tengah peuting. Garing tikoro!´ ³Eum. sok aya-aya waé «. bari tas manggih kareuwas pohara. Nya eundeur ka urangna téh. ngaraco! Dongéng jaman tai kotok dilebuan ta mah! Paranti nyingsieunan budak. kajeueung salametna. ³Sok lah sarurung deui. Nu leres « ku naon?´ . Kabéjakeun geuning sok aya endog lini «. Pa Érté mah «. silih rangkul bari maraca Alhamdulillah. Pan buta mah tara ngendog!´ ³Gandéng lah. asa gagah-gagah teuing?´ ³Béjana mah aya gunung bitu ari kitu téh.´ ³Lain kétah.´ ³Wah. ³Ku naon tatéh «? Katinggang naon?´ ³Katinggang peureup!´ témbal érté. meureun kadéngé jelegurna!´ ³Ari jauh «?´ ³Ning oyagna nepi ka dieu?´ ³Pan sajagat kaendagkeun!´ ³Cék kolot mah « buta cénah nu nanggeuy jagat. Sakeudeung-sakeudeung héang « sakeudeung-sakeudeung héang sirine mobil ambulans. ngakutan nu carilaka «. ³Ké heula « capé! Manéhna ngeunah nyéngclé «! Euweuh nu dagang bajigur-bajigur acan «. Nu srugsrog jeung baraya jeung sobat.Nu nyarurung mobil nyarelang ngarambekan heula bari nyarusut késang ku leungeun baju. Mun cangkeuleun sok nguliat.´ Jol érté ngiringkeun nu ngabébéyéng jelema.

Taya pisan gadag.³Disariksa «. Béh dieuna asa jaman répolusi baréto. dibéré jalan keur ngiruh!´ Lain saeutik korban lini téh. ari ieu kalah ka haripeut ngabadog barangna «. Ngaléos deui. deuleu!´ ³Mana atuh tulunganeunana? Ma enya nu cilaka kudu kokotéténgan néangan nu rék nulungan! Kudu urang nu nyampeurkeun!´ ³Yu atuh urang ngider «. Asa dijurung laku.´ cék nu séjén ngaharéwos ka baturna. Lebar tanaga baso teu kamangpaatkeun! Jol jajaka tiluan. ³Meujeuhna si éta mah. lain nungguan cara batur. tuman!´ ³Ari kitu «?´ ³Batur-batur narulungan nu cilaka. asa nyeueung pilem lalakon perang. Tambah ketir nyeueung nu kitu mah. Ngagugubug tip!´ ³Rék dikamanakeun ayeuna?´ ³Ka Kantor Pulisi!´ ³Ning Si Ébon!´ cék saurang bari nempo beungeut nu balancunur. Aya di dinya?´ ³Tadi mah aya «. kalah ka nanawarkeun balong. nya euy!´ ³Ari urang can kabagéan gawé. tingtarempo nyidik-nyidik nu tinggarimbung kawas aya nu ditéangan. Ton?´ ³Agus «.´ . semet lalajo nu pabuis «.´ ³Onaman kumaha «? Da kawajiban saréréa nulungan nu cilaka mah «. diunggahunggahkeun kana ambulans.´ ³Urang onaman «. ³Asa reugreug nyeueung alat nagara kitu mah. Geus puguh deui Pulisi jeung Tentara mah teu kaur mingé. ³Néangan saha. Tugas kamanusaan. Katut Pa Camat mantuan mangkuan nu carilaka. Malah aya nu bobolokot getih balas mangkuan nu taratu.´ ³Keur pawit ngadu meureun jeung keur meuli inuman pimabokeun! Cekékeun tétélo jelema kitu mah! ³Pan ayeuna gé sakongkol jeung lini «. ³baréto gé bapana keur sakarat.

³Si Enéng. meungpeung aya pitulung lini!´ ³Na enya kitu. euy. Malik asih pasti «. Mangpaatkeun. Gura-giru indit jeung baturna muru ka imah Agus. kabogoh di dinya. ³Tong disapirakeun. bring naluturkeun. Atawa « indungna sugan «. ³sebel ku gedé-huluna gé déwék téh! Angot bebengok bapana mah.´ ³Keun waé modar gé bapana mah «! Indungna kajeun «. siga nu sarebeleun pisan «. ³Naha?´ ³Ayeuna waktuna nu mustari keur némbongkeun jasa «. ngaligeuh can boga gawé «. bubuhan keur us umna. ari kitu mah!´ cék Enton. ³da midangdam baé. euy. Aya naon kitu? Nu ditanya teu némbal. cua. Minantu idéal cék basa ayeuna mah. Ngahuleng waé Agus téh kawas keur mikir. kasempetan alus kacida «.´ cék nu séjén mairan. Ngareureuh tas ngider «. Nyeueung silaing tohtohan mah piraku sugan haténa teu lilir «. ³Tah kabeneran. euy?´ cék Agus asa-asa.´ ³Saha nu cilaka téh «? Si Enéng «?´ cék Agus teu sabar. kamusibatan!´ ³Kapapaténan boa. ³Tuh geuning sigana. Gus!´ ³Heueuh geura «.³Ka mana?´ ³Nyao « ka imahna sugan «. Gus?´ ³Teu nanaon «. mani kawas neuleu anjing budug ari déwék ngulampreng hareupeun imahna téh!´ . Jadi minantu kadeuheus engké silaing.´ cék nu séjén. ³Si Enéng mah nu midangdamna! Nu cilakana mah bapana boa «. Sieuneun anakna dibawa kokoro meureun minantuan ka déwék mah!´ cénah bangun nu sebel kabina-bina. ³Keur naon. Nu ditinggalkeun panasaran.´ cék saurang bari nunjuk ka nu diuk di émpér imahna. bisi aya tulunganeunana. Pédah déwék batan sakieu. euy. Taya nanaon di ditu?´ ³Nyéta puguh rék ngabéjaan!´ ³Ngabéjaan naon?´ cék Agus ngoréjat.

bawa ka rumah sakit «.´ ³Kudu kumaha atuh déwék ayeuna «?´ cék Agus bangun bingung. Kerong tah irung déwék mun itu teu malik asih ka silaing. ³Asa rék gedé mangpaatna nya euy lini téh keur Si Agus mah!´ ³Hih tuda sagala ogé sugri Kersaning Pangéran mah taya nu teu mangpaat «. rawu ku silaing bapana atawa indungna nu cilaka. Nu puguh waé geura. ³Sakeudeung deui cénah. . Héang sirine «. Yu waé ka ditu. ngabarabékeun sajajagat siah!´ Srog ka Kantor Penerangan.´ ³Yéh.´ ³Urang gé mun ditampik ku pimitohaeun mending ngondang sakadang lini. 7 «. Gék dariuk dina téras.³Heueuh ayeuna waktuna cekéng gé bangsa raja nu minantuan ka anak si itu si éta. Reg eureun hareupeun lawang buruan. ari geus bukti mah kapahlawananana «. keur nurunkeun heula korban ti Bolénglang «. capé tas leuleumpangan waé. Lah « éta sirine ambulans aya ku matak ketir «. Hareupeun imahna kadéngé kénéh nu midangdam téh. neda kamandangna. Hallo « ieu ti Kantor Penerangan «. Yu atuh anteur!´ Bring waéh. réa imah oméaneun. ³Hallo «! Nyuhunkeun « eu « ambulans «. Tétéla Si Enéng. da wawuh kana sorana. ³Mana «?´ cék supir ambulans. Ngadagoan sakeudeung «. Muhun « nyuhunkeun énggal « répot «! Di « di Jalan Hanjuang No. ³Ké antos!´ cék Agus bari muru panto hareup. trok-trok-trok deui beuki tarik. Muhun « énggal diantos!´ ³Kumaha cénah?´ cénah baturna. tukang kayu tukang tembok baris maréma. Gura-giru dipapagkeun ka jalan.´ ³Kana naon atuh ka dituna «? Leumpang waé nya «?´ ³Nelepon waé atuh ti « ti Kantor Penerangan nu deukeut!´ ³Heueuh «. ³Néang ambulans «. urang dagoan hareupeun imahna!´ Bring ka Jalan Hanjuang. Kari bisa waé napakuranana «. Trok-trok-trok «. Nyuhunkeun dikintun ambulans «.

´ Gebrug panto ditutupkeun hareupeun irung Agus. bréh bapana Si Enéng. teu ngalieuk-lieuk acan. ti gigireun imah. ngalangeu naleukeum kana panto mobil. Biasa Enéng mah ari badé kareseban téh sok siga ripuh pisan. Torojol Si Encum. naringgalkeun.Bray panto tengah muka. Léos waéh muru pager gigir. ³Ku naon Enéng téh?´ cék Agus bari nyampeurkeun.´ ³Ambulans «? Keur naon?´ cék pribumi kereng sanggeus apal kana beungeut sémah. jleng luncat. ceklék dikonci. ³Itu « eu « abdi ngabantun ambulans «. ³Sumilangeun «. Ngabéngbéos waé calon minantu kadeuheus téh. . ³Sanés aya nu cilaka?´ ³Hah «!?´ ³Badé dibantun ka rumah sakit. ³Héy « héy «! Rék ka mana «? Mana nu cilaka téh?´ cék supir ambulans. ³Aya naon?´ cénah bangun reuwas.´ Agus ngarahuh. Kari supir ambulans kawas nu teu sabar. réncang di dinya. bray deui panto hareup. Ngalieuk ka babaturanana geus areuweuh.´ ³Cék saha aya nu cilaka?´ ³Kakuping « eu « Enéng nangis. Tinggal Agus ngajanteng samar polah.

kabeh oge kudu milu iuran!´ ³Kumaha. jeung sajabana. Geus opat taun eta jampana teh sina pangsiun. nya. dipake nunda kadaharan lembur. wajit. jeung nu pawey. Saban bulan Agustus. Ki. basa ngahaja nanyakeun ka kantor desa. Dina putusan rapat kamari. aksara Jampana Proklamasi teh. Ki!´ ³Alhamdulillah!´ Aki Dasmin ngusap dada. Dijieunna tina kai. di jerona teh sok dieusian tumpeng dina baskom. Agustus ayeuna mah bakal aya deui pawey?´ pokna. Pedah we. ulen. Tangtu bae. Apan rek pesta Agustusan teh kudu aya duit. Agustusan di kacamatan teh henteu rame. perenahna palebah bilik jampana. bakal aya nu ngagotong tumpeng dina jampana. ³Enyaan Jang Ulis. cenah taun ieu mah Agustusan teh rek diramekeun deui. kurang leuwih sameter ka satengah meter.JAMPANA PROKLAMASI Aksara dina jampana teh katembong deui. Aki Dasmin ngadenge beja. sabangsaning opak. Jampana teh wangunanana siga iimahan. kenca-katuhu. Taya nu arak-arakan. aya kentengan. saurangna teh kabagean sapuluh rebu!´ ³Aki oge kudu mayar?´ ³Henteu diwilah-wilah. Biasana. Tah. apan kasohor tukang heureuy. Nu ngaranna warga desa mah. Ukur upacara wungkul. Nu matak jampana oge buru-buru diteundeun di para. Teu percaya mimitina mah Aki Dasmin teh. Da eta we. Da puguh taun-taun ka tukang mah teuing ku naon. Taya nu ngagotong tumpeng. basa kakara diturunkeun ti para. make jeung aya suhunan. Ari poe kamari. Da Aki mah teu gaduh artos!´ ³Urang mah ulah ngitung duit sapuluh rebu. ngan paranti nanggungna anu tina awi teh. ³Langkung rame panginten?´ ³Tangtu atuh. Bieu mah apan. Kekecapanana angger kawas baheula : Jampana Proklamasi. dituruban ku daun cau beunang ngaleumpeuh. da sugan teh moal kapake deui. sok digotong ngurilingan kacamatan. Ulis Oding nu keur ngadekul ngetik ngalieuk. mani ampir teu katembong. ranginang. da puguh nyanghareupan pajabat desa. Ukuranana oge henteu pati gede. Mani mamandapan nanyakeunana teh. hayang bisa merdika teh. Kakara yakin soteh. Ari Aki geus mayar iuranana?´ ³Baruk? Nganggo iuran kitu?´ ³Puguh atuh. Kudu ditebus . ³Enya. nu mawa bejana Mang Oji. kumaha hesena kolot urang baheula ngarebut kamerdikaan. kakara beunang dibaca. angleng. Hese. Ngan sanggeus diberesihan. Ki. Lolongkrang nu kosongna. Anu kudu diinget-inget mah. aya bilikan. ceuk pikiran Aki Dasmin. Ki. Ari Mang Oji tea. da puguh pinuh ku kebul.

bari meunang buruhan. ³Mayar iuran mah. Ukur maksakeun sabenerna mah. da Aki mah ngalaman pisan. Isukan urang beresihan heula!´ Urang lembur mah geus papada apal ka Aki Dasmin teh. ti saurang teh sok kabagean ari satengah letereun beas mah. . Datang ka imah. milu sukan-sukan. Lalaki kolot nu umurna geus ngagayuh ka 80 taun. Kalacat ka para. teu kungsi boga anak. Serengeh seuri sorangan. Dipercaya ku urang lembur purah ngagotong jampana dina pawey Agustusan. sarua wae. Kudu ngagotong jampana sapoe moket. apan urang mah geus kolot?´ ´ Ngagotong jampana. Henteu waka diturunkeun. Ngan meureun kudu dibeberes deui?´ ³Enya. aya deui proyek. Aya keneh jampana teh. euy!´ ³Proyek nanahaon. diurus ku anak-anakna. Matak Aki sok atoh nyanghareupan Agustusan teh. Kabeneran jampana paranti urang aya keneh!´ ³Hayu. kalahka nepungan heula Aki Jumsik. da kaduga keneh digawe ripuh. rek dipihapekeun ka Erte. Ari Aki Dasmin. Ujang. unggal bulan Agustus teh Aki Dasmin sok manggih rejeki nomplok. Kabeneran panggih pisan di buruan imahna. Buruhna kaitung lumayan.ku kesang jeung getih. Matak luut-leet kesang. Ka saha atuh mayar iuran teh?´ ³Rek ka desa. Keur kitu ras kana jampana. Tapi katembong jagjag bae. geus loba nu caricing di imah. Ngahaja-haja mah hese neangan piduiteun teh. ngarah keur dahar saminggueun. gegerendengan sorangan. bari panon mah angger mencrong kana keretas hanca ngetik.´ ceuk Ulis Oding. Euweuh nu ngurus. ³Kantenan atuh.´ ³Engke we atuh. Tapi da bungah nu aya. Lumayan euy. Ti heula mah. terus ngahuleng dina golodog. Aki bade ngajual heula hayam!´ ceuk Aki Dasmin bari terus amitan. ari capena mah nataku. engke we tina ladang ngagotong jampana. Enya eta oge.´ pokna. Hirupna ukur kadua pamajikanana nu ayeuna geus mindeng gering. lantaran inget ka mangsa baheula!´ ³Komo atuh kitu mah!´ ³Sumuhun. kitu?´ ³Maksakeun we atuh. najan geus pinuh ku kebul oge. Agustusan ayeuna mah bakal rame deui!´ ³Ari maneh kaduga keneh. keur neangan sahuap-sakopeun. Da papantaranana mah. ³Jumsik.

Ngan lamun ditelek-telek ku nu resep tulas-tulis. ³Keun bae atuh Pa Erte. Ari Aki Dasmin. hirup ngahenang-ngahening. Ladang kesang baheula teh aya tapakna. ngan kudu puguh hartina. ³Aing oge lamun boga duit mah.´ kitu ceuk Pa Erte harita. jaman samemeh merdika. anak tatanggana anu kakara kelas opat SD oge ngageunggeureuhkeun. aya bahan digeuhgeuykeun tah. Rek dibere gajih cenah. asa ngewa naker tulisan dina jampana teh. taya nu nyawad. Tapi geuning ukur jadi tukang ngagotong jampana dina pawey Agustusan. * Najan tulisanana henteu pati beres. moal kaburu. hurup j nu mimiti make aksara leutik (buktina make titik). Teu leuwih ti kitu. ari proklamasi hartina embaran atawa bewara. Malah hurup panungtung mah ampir teu katembong. Rus-ras ka mangsa lawas. ³Mun kabaca ku Pa Camat mah. Enya. Da biasana oge. Tong boro ku nu sakola luhur. naha ari a make hurup gede. tulisan dina jampana mah : Memperingati HUT RI Ke «Kitu apan lumbrahna oge. ³Keun bae Sujang. bareto ka lembur aya nu ngadata para pajoang kamerdikaan. kana tangtu kituna teh. ³Lila atuh diganti mah. hayang bisa dahar unggal poe oge seuseut naker.Eta oge. manehna inget keneh. Enya deuih. Ayeuna manehna kaparengan milu ngasaan bebasna kamerdikaan. tidak sesuai dengan ejahan yang disempurnakan!´ kitu apan pokna oge. ³Moal diganti euy. da meunang hese tea. Aki Dasmin oge sok rajeun nenjo aki-aki pantaranana. tapi da sidik keneh. ³Enya eta oge. Ongkoh sanggeus sababaraha kali dibawa pawey. Jampana teh apan hartina parantin ngagotong. Geura we. Boro-boro nyadiakeun duit keur daptar veteran. milu baris. Kudu make paleuleueur. ³Atuh eta mah. sasat hirup lieuk euweuh ragap taya. da meunang hese nyieun tulisan teh!´ ceuk Aki Dasmin. basa ku manehna disidik-sidik. Tapi nya kitu.´ Aki Dasmin gegerendengan sorangan. kana tangtu ngehkeyna teh. make saragam veteran. Lamun tulisanana jampana tumpeng. Maranehna mah unggal bulan oge nampa gajih. Apan pageto dipakena oge. kakara nyambung!´ Teu bisa ngajawab Aki Dasmin oge dikitukeun mah. Dapon aya we lah!´ . Kitu bae paselang-selang. Bareto mah. Henteu nyambung magar teh. tulisanana?´ teu kanyahoan Aki Jumsik geus ngajanteng gigireunana. henteu cukup ku ngaku milu bajoang. Kalahka loba nu muji. Piraku aya bewara digogotong. Moal pogog dibaca. Tapi ari ngaganti tulisan mah henteu. bari tonggoy meresihan jampana. da lahan keur nulisna kaburu beak. eta tulisan teh kungsi dikiritik ku Pa Erte. sakapeung mah hatena sok ngarakacak lamun keur ngagotong jampana teh. da geuning kudu make duit ongkoh. da ieu mah tulisan aki-aki!´ ceuk Aki Dasmin.

Min?´ ³Enggeus.´ ³Moal teu rongkah pawey taun ieu mah. Ngarah puguh we urang mah.´ ³Urang tanyakeun we ayeuna!´ .´ ³Acan kumaha. Cik atuh.´ ³Ah. Apan urang rek meunang proyek. nu rek nyieun tumpengna?´ ³Ulah mikiran nu kitu urang mah. kapaksa we ngajual heula hayam.´ ³Saha nya. Dadamparna deuih nu rek ditambal teh. Ongkoh kuring mah boga duit ti mana ketang. Saha nu daekeun deuih. Itung we. 50 jelema oge geus 100 rebueun. da iuranana oge mani sapuluh rebu. ³Kuduna mah Pa Erte teh geus nepungan urang!´ ceuk Aki Dasmin sajeroning reureuh di buruan. apan isukan pawey teh. Ditaksir ti kenca ti katuhu. Ngarah henteu ngarodon!´ Ampir sapoe jeput Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngabeberes jampana teh. Geus dianggap pantes. kumaha ari ngagotong jampana teh. Basa wanci geus ngagayuh ka wanci magrib. naha make jeung mayar. da biasana oge sok saminggu samemehna. lamun ti unggal jelema dibere dua rebu. Maneh mah biasa we meureun.´ ³Enya atuh. ³Kumaha. Asa teungteuingeun atuda. ³Heueuh. anggursi dibere kuduna oge!´ ³Keun bae atuh. keur mapaesanana. itung-itung paleuleueur. tambal atuh!´ ³Puguh arek ieu oge. henteu dibere. tangtu poekeun keneh. ari aki-aki geus rerempo mah ulah dipentaan bae duitna. ti mana mimiti pawey teh. euy. da keur henteu boga duit. kumaha lamun tumpengna bahe. Sageuy upama Pa Erte nitah nu lian teh. di mana eureunna. rek cicing di hareup!´ ³Apan kitu biasana oge. Keun bagean Erte. Puguh bae Aki Dasmin ngahuleng. Aki Dasmin nepungan Aki Jumsik. terus diteundeun dina golodog . bisi aya nu kurang merenah.³Ngan eta pindingna siga aya nu bolongor. Kuring mah najan ku Pa Erte ditagih oge. Lebah suhunan ditapelan bandera merah-putih.´ ³Maneh geus mayar. Aki Jumsik ngusiwel ngaluarkeun daun kawung. Ngahaja meuli heula keretas endog. Pa Erte can aya nepungan. Komo anu kakara mah. geuning Pa Erte teh euweuh nepungan?´ ³Acan sugan. Tapi nepi ka piisukaneun Agustusan.

Eta mah jaman Orba atuh. hese nerangkeunanan eta mah. Ari ayeuna. mani asa tiis-tiis bae. ³Sampurasun. ketang. Pa Erte. Leres kitu enjing teh bade aya pawey?´ ³Enya. bisi salah!´ ³Ari Aki kedah iuran sapuluh rebu teh kanggo naon?´ ³Apan keur pesta Agustusan!´ ³Cik atuh tulungan. Ulah nyaritakeun pulitik urang mah. Memang bareto mah sok diserenkeun ka saban Erte. Geus meujeuhna hirup senang Aki mah!´ Aki Dasmin jeung Aki Jumsik tibang ngahuleng. Ceuk Pa Ulis mah geus henteu jaman kikituan teh. Kasampak nu ditepunganana keur diuk di tepas imah.³Ka imah Pa Erte?´ ³Enya.´ Duanana terus ngajugjug imah Pa Erte. mani asa rareuwas kieu?´ ³Puguh aya nu bade ditaroskeun ieu teh. Ngan hadena mah. Aeh. kamana deui atuh. ³Aya naon. Terus bae amitan. Karunya deuih.´ . Ki.´ ³Bener. Tapi ayeuna mah anu nguruskeunana desa. boh nguruskeun kasenianana. Ayeuna jaman reformasi. ³Lain teu hayang nulungan kuring oge. da ayeuna mah duka aya acara ngagotong jampana duka moal. apan biasana oge Aki teh sok dipiwarang ngagotong jampana. apan Aki teh geus kolot. geuning Aki Dasmin. angkeuhan rek digotong isukan!´ ceuk Aki Jumsik. henteu ngartos Aki mah. Terus kumaha. kumaha lamun mopo di tengah jalan. tanyakeun bae ka desa. ³Aing mah asa henteu dihargaan. Ki. Boh nyieun jampana. Pa Erte!´ ³Aeh. Ngan dalah dikumaha deui. Ki. Ki. Asa disapirakeun. da kuring oge teu pati apal. Jumsik. Ki?´ ³Sumuhun. ceuk Pa Ulis oge anu bau-bau Orba teh kudu ngeureuyeuh disingkahan. Naon hubunganana ngagotong jampana sareng Orba. Mangkaning Aki teh geus ngomean jampana.´ ³Janten kumaha atuh?´ ³Henteu kumaha.´ ³Wah. sabab pakaitna jeung pulitik.´ ³Ke. Mangga ka lebet!´ ³Sawios di dieu bae!´ ceuk Aki Dasmin bari diuk dina golodog.

paling oge urang nu digotong dina pasaran.³Keun bae. aparat desa kabedag nanggap dangdut?´ ³His. dibawa ka astana!´ walon Aki Jumsik bari nyerengeh. ³Arek lalajo maneh moal?´ ³Ka bale desa tea?´ ³Enya. pabuburit. euy. kadenge sora barudak patinggerendeng. Sukuran pedah nagara urang geus merdika leuwih ti satengah abad. Katembong dina panonna aya nu beueus. Meureun urang teh geus henteu kapake. Keur kitu. Jampana Proklamasi masih keneh ngajugrug. Poe eta mah henteu ingkah ti imah.´ Kadengeeun sabenerna mah obrolan barudak teh. Min. Sugan we taun hareup mah!´ ³Taun hareup mah. ³Jumsik!´ ³Kumaha. najan tatanggana arindit lalajo pawey oge.´ ³Lalajo atuh. bakal aya dangdut bejana mah. Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngadaweung deui di golodog. Tapi Aki Dasmin anggur ngaheruk. Sisinarieun nya. apan ieu mah pesta Agustusan.*** . geus meujeuhna pangsiun!´ Isukna. Min?´ ³Urang teundeun deui jampana teh di para.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful