dr.
Agung Kurniawan
Tujuan Pembelajaran :
Setelah melakukan pembelajaran tentang anatomi
mata, mahasiswa diharapkan dapat :
Menjelaskan struktur anatomi mata yang berperanan
langsung dalam fungsi penglihatan beserta vaskularisasi
dan innervasinya
Menyebutkan struktur anatomi mata yang berperanan
dalam melindungi dan menunjang fungsi penglihatan mata
ORGANON
VISUS
Oculus Oculi accessorius
Supercilium (alis mata)
Bulbus Oculi
Palpebrae - conjunctiva
Nervus opticus
Musculi extrinsik bulbi
Apparatus lacrimalis
CAVUM
ORBITA
APEX
(posterior)
ATAP
superior BENTUK
anterior
Piramida 4 sisi
Dinding anterior
Dinding
Lateral ~ BASIS Medial Hubungan dengan sekitarnya :
- Cavum cerebri
inferior
- Sinus paranasalis
Isi Cavum Orbita
• Bulbus oculi
• Saraf
N. opticus (N. II)
N. occulomotorius (N. III)
N. trochlearis (N. IV)
N. abducens (N. VI)
N. opthalmica (N. V1) & cabangnya
• Pembuluh darah
Vasa opthalmica & cabangnya
• Musculi oculi
• Lemak
• Apparatus lacrimalis
OCULI ACESSORIUS
Bola mata terdapat dalam cavum orbita dan ditutupi oleh
palpebrae. Di atas palpebrae superior tumbuh alis mata
sepanjang arcus superciliaris yang berfungsi melindungi
mata dari keringat
Oculi accessorius meliputi :
Supercilium (alis mata)
Palpebrae - Conjunctiva
Musculi extrinsik bulbi
Apparatus lacrimalis
Oculi Accessorius
Palpebrae
Palpebrae Superior et inferior membatasi fissura palpebralis
yang berakhir pada anguli oculi lateralis et medialis
Limbus anterior palpebrae : cilia (bulu mata)
Fissura Limbus
palpebralis Anterior
palpebrae
Anguli oculi
lateralis Anguli oculi medialis
Struktur Palpebrae anterior-posterior
Kulit
Subkutan
Musculi oculi
Tarsus superior et inferior
Conjunctiva
Oculi Accessorius
Conjunctiva
Palpebrae conjuctiva
Ocular Palpebrae
Palpebrae dilapisi oleh mukosa
conjunctiva
Palpebrae conjunctiva
• Melapisi dinding dalam
palpebrae fornix conjunctiva
• sangat vascular
Ocular (bulbar) conjunctiva
• Dari fornix conjunctiva permukaan anterior mata limbus cornea
• Transparan
m. levator palpebrae superioris m. orbicularis oculi
Oculi Accessorius
Musculi Extrinsik
Oculi di Palpebrae
Nama otot Fungsi Innervasi
M. orbicularis oculi Menutup mata N. facialis (N. VII)
M. levator palpebrae Membuka mata N. occulomotorius
superioris (N. III)
Oculi Accessorius
Vaskularisasi Palpebrae
a. opthalmica
a. facialis
a. temporalis superficialis
Oculi Accessorius
Innervasi
Innervasi sensoris
N.opthalmicus (N. V1)
N.maxillaris (N. V2)
Innervasi motoris
N. facialis (N. VII)
N. occulomotorius (N. III)
Serabut simpatis
Glandula lacrimalis et ductus lacrimalis Oculi Accessorius
Perjalanan sekresi air mata
Fornix conjungtiva
Permukaan anterior bulbus oculi
Lacus lacrimalis
Punctata lacrimalis
Canaliculi lacrimalis
Saccus lacrimalis
Ductus nasolacrimalis Cavum nasi (Meatus Nasi Inferior)
Oculi Accessorius
Vascularisasi
a. lacrimalis (cabang a. opthalmica)
v. lacrimalis
Innervasi
• Innervasi sensoris
• N. lacrimalis cabang dari n. opthalmicus (N. V1)
• Innervasi sekremotor
• N. facialis (N. VII)
• Innervasi simpatis
Oculi Accessorius
Musculi Extrinsik Bulbus Oculi
Nama otot Fungsi Innervasi
Adduksi, elevasi, rotasi
M. rectus superior
medial (interna)
M. rectus medial Adduksi
N. occulomotorius
Adduksi, depresi, rotasi (N. III)
M. rectus inferior
lateral (externa)
Abduksi, elevasi, rotasi
M. obliquus inferior
lateral (externa)
M. rectus lateralis Abduksi N. abducens (N. VI)
M. obliquus Abduksi, depresi, rotasi
N. trochlearis (N. IV)
superior medial (interna)
Musculi extrinsic
Bulbus Oculi
Gerakan Bola Mata
Fungsi Nama Otot Innervasi
m. rectus medial
Adductor m. rectus superior N. occulomotorius (N.III)
m. rectus inferior
m. rectus lateral N. abducens (N.VI)
Abductor m. obliquus inferior N. occulomotorius (N.III)
m. obliquus superior N. trochlearis (N.IV)
m. rectus superior
Elevator N. occulomotorius (N.III)
m. obliquus inferior
m. rectus inferior N. occulomotorius (N.III)
Depressor
m. obliquus superior N. troclearis (N.IV)
m. obliquus superior N. trochlearis (N.IV)
Rotator medial (interna)
m. rectus superior N. occulomotorius (N.III)
m. obliquus inferior
Rotator lateral (externa) N. occulomotorius (N.III)
m. rectus inferior
Pembungkus Bulbus Oculi
Tunica Fibrosa
• Cornea
• Sclera
Tunica Vasculosa (Uvea)
• Choroidea
• Corpus ciliaris
• Iris
Tunica Neurosa
• Retina
Isi Bulbus Oculi : Humor aquoeus, Lensa, Humor vitreus
Struktur Anatomi
* Proses akomodasi
* Media Refraksi
* Diafragma Iris (pupil) :
Mengatur jumlah cahaya
yang masuk bola mata
* Saraf
Akomodasi
Mekanisme mata melakukan adaptasi terhadap penglihatan
jauh dan dekat dengan cara mengubah konveksitas lensa
Penglihatan dekat :
• Meningkatkan konveksitas lensa (Akomodasi)
• Sumbu penglihatan berkonvergensi di satu titik
• Pupil miosis (cahaya <<)
Penglihatan jauh :
• Mengurangi konveksitas lensa
• Sumbu penglihatan sejajar
• Pupil midriasis (cahaya >>)
Struktur yang berperanan
Lensa cristallina
Ligamentum suspensorium
(Zonula ciliaris)
M. ciliaris
N. ciliaris et N. occulomotorius (N.III)
Mekanisme Akomodasi
M.Ciliaris kontraksi
Corpus ciliare
ke ventral
Zonula ciliaris
relaksasi
Bagian depan lensa
cembung
Media
Refraksi
Refraksi :
Pembiasan
cahaya dari
udara untuk
dihantarkan
menuju retina
Media Refraksi
• Cornea
- 1/6 bagian anterior
- Transparan, avasculer
• Humor aqueous
– Mengisi ruang depan bola mata
antara cornea dan lensa
– Menentukan tekanan intraoculer
• Lensa cristallina
– Transparan, biconvex elastis
– Mekanisme akomodasi *
Humor vitreus
Massa gelatinous, transparan, mengisi ruang antara lensa – retina
Fungsi : menjaga retina ditempatnya & memberi sandaran lensa
MIOPI & HIPEROPI
Koreksi mata
Myopia dan Hyperopia
OCULI
Retina
Lapisan nervorum bulbus oculi yang menerima sinyal sensoris
penglihatan melalui sel-sel sensoris (rod dan cone) dan N. opticus
Inversi Retina :
Susunan terbalik retina
dimana arah cahaya ke retina
(pars optica) harus melalui
lapisan sel saraf lainnya
untuk sampai ke sel sensoris
Arah cahaya
n. opticus
Penjalaran
cahaya
Sel sensoris
retina Penjalaran
sinyal saraf
Vascularisasi
Bulbus Oculi
A. ciliaris posterior brevis
A. ciliaris posterior longus
A. ciliaris anterior
A. retinal centralis
Nerve Pathway
Fotoreseptor
N. opticus
Chiasma opticum
Tractus opticus
Cortex visualis
Anatomy of vision
Neural pathway
for vision
Retinal cells
2x binocular vision Retina
plus accessory Optic disk - blood supply
structures optic nerve